Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 100:2

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

«Θα ψάλω και θα επιδείξω σύνεση σε οδό άμωμη». Το ότι λέγει «θα ψάλω τον ύμνο», είναι σαν να έλεγε σαφέστερα: «Δεν θα παύσω να υμνώ και να προετοιμάζω την οδό μου ώστε να είναι άμωμη, προσδοκώντας την δική σου παρουσία, Δέσποτα». Διότι πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για την άφιξη του Κυρίου. Επειδή τόση καθαρότητα απέκτησε αυτός ο θαυμαστός άνδρας, ώστε να αναβοήσει με παρρησία προς τον Θεό: «Πότε θα έλθεις προς εμένα;». Αντί να πει δηλαδή: «Κατέστησα τα βασίλεια ευπρεπή για εσένα, ποθώ την παρουσία σου, Δέσποτα, λαχταρώ την επιφάνειά σου· αλλά δώσε μου το ποθούμενο». «Πορευόμουν με ακακία καρδίας μέσα στον οίκο μου».

ΨΑΛΜΟΣ Ρʹ. [<Ψαλμός του Δαβίδ.> Ψαλμός του Δαβίδ. Δηλαδή, ύμνος και δοξολογία στον Χριστό, ο οποίος κατά σάρκα προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι βλάστησε από τον Ιεσσαί και τον Δαβίδ το φυτό της ειρήνης, το θείο και ευγενές και υπερκόσμιο βλάστημα. Και μετά από λίγα: Εισάγεται δε το πρόσωπο ενός αγίου ανδρός, που μας καταγράφει τους τύπους της εξαίρετης πολιτείας (βιοτής), και όχι για να αρπάξει τους τύπους από κάποιους, ούτε για να θηρεύσει κενή δόξα (διότι αυτό είναι ξένο προς τους αγίους), αλλά μάλλον για να μας ωφελήσει μέσω αυτού, και να μάθουμε με ποιον τρόπο πρέπει να πολιτεύονται όσοι θέλουν να αρέσουν στον Θεό.] [<Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε.> Σε γνωρίζω, λέει, ότι είσαι ελεήμων και δίκαιος κριτής, και γι' αυτά ακριβώς θα σε υμνήσω. Διότι μας ελέησε ο Θεός και Πατέρας, δικαιώνοντάς μας εν Χριστώ μέσω της πίστεως, και χαρίζοντάς μας την άφεση των παλαιών αμαρτημάτων, και εκφέροντας δίκαιη κρίση για εμάς.] [<Θα ψάλω και θα πορευτώ με σύνεση σε άμεμπτη οδό.> «Θα σου ψάλω», λέει, «ω Δέσποτα, και θα σε δοξολογώ ακατάπαυστα· και θα πορευτώ με σύνεση σε άμεμπτη οδό.» Δηλαδή, με σύνεση και σοφία θα βαδίσω την ορθή και αδιάστροφη και άμεμπτη οδό. Διότι πρέπει να είμαστε πολύ συνετοί εμείς που θέλουμε να ευαρεστούμε τον Θεό, και να έχουμε την καρδιά μας γεμάτη από σοφία· σοφία όμως όχι την επίγεια και κοσμική, αλλά μάλλον εκείνη που χαρίζει ο Χριστός.]

Διότι σε αυτόν «είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης»· και αυτός κάνει σοφούς τους τυφλούς, και είναι χορηγός κάθε συνέσεως.] [Και τι σημαίνει αυτό; Όσο βρισκόμαστε μέσα στους ρύπους και στις αμαρτίες, δεν έχουμε τον Χριστό να κατοικεί μέσα μας· όταν όμως απονίψουμε τους ρύπους της αμαρτίας, και καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, και επιτελέσουμε αγιωσύνη με φόβο Θεού, τότε έρχεται σε εμάς, και εγκαθίσταται μέσα μας, και γινόμαστε οίκος του]. [<Πορευόμουν με ακακία καρδιάς.> Τι σημαίνει το «Με ακακία της καρδιάς μου;» Σημαίνει χωρίς πονηριά και χωρίς πολυπραγμοσύνη, χωρίς να αγαπώ τους θορύβους των κοσμικών πραγμάτων και των μάταιων περισπασμών, έχοντας μάλλον μέσα μου τον νου σταθερό και ήρεμο, κατά το πρότυπο εκείνου του αρχαίου Ιακώβ, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Και ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άπλαστος, που κατοικούσε σε σπίτι.»] [<Δεν έθεσα μπροστά στα μάτια μου πράγμα παράνομο.> Σε κανένα, λέει, φαύλο και ανόσιο πράγμα δεν έδωσα προσοχή, το οποίο να παρακινεί σε παρανομία. Πολλά δε από αυτά υπάρχουν και γύρω μας. Διότι παρανομεί κάποιος, όταν πέσει στην επιθυμία πραγμάτων που δεν του ανήκουν, και γίνει άδικος εραστής των ξένων. Παρανομεί παρομοίως και όποιος νικιέται από τις σωματικές ηδονές, και γίνεται ένοχος για εγκλήματα μοιχείας. Παραλύει τον νόμο εκείνος που καταλαλεί τον αδελφό του, και εκείνος που πλεονεκτεί εις βάρος όσων από τους αδύναμους μπορεί.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. Ρ΄. Έλεος και κρίση θα ψάλω σε σένα, Κύριε· θα ψάλω και θα πορευτώ με σύνεση σε οδό άμωμη· πότε θα έρθεις προς εμένα; Δηλαδή, το δικό σου έλεος και τη δική σου κρίση θα ψάλω, αναπτύσσοντας τον τρόπο με τον οποίο εκ φύσεως ενεργείς: όχι να κρίνεις πρώτα και έπειτα να ελεείς, αλλά πρώτα να ελεείς και έπειτα να κρίνεις, και να λαμβάνεις τις αποφάσεις με φιλανθρωπία και έλεος. Έτσι και εγώ ο ίδιος, δείχνοντας έλεος και κρίση προς τους πλησίον, παίρνω το θάρρος να προσέλθω για να σε υμνήσω και να σου ψάλω. Κατανοώντας, λοιπόν, πώς πρέπει να το πράττω αυτό, διατηρώ τις δικές μου οδούς άμωμες και άμεμπτες, πεπεισμένος ότι με αυτόν τον τρόπο σου ψάλλω αρεστά μέσω των αγαθών έργων. Έλα, λοιπόν, προς εμένα, Κύριε, εφόσον θα βρεις έτοιμη κατοικία σε εμένα· επειδή έχω προετοιμάσει όλα τα καλά, καθώς περιμένω πότε θα έρθεις προς εμένα. Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου. Δεν έθεσα προ των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο· μίσησα εκείνους που πράττουν παραβάσεις. Οι περισσότεροι άνθρωποι, βέβαια, υποκρινόμενοι στις αγορές, φαίνονται σεμνοί και επιεικείς· μέσα στα σπίτια τους όμως, μην κρύβοντας πλέον τον χαρακτήρα τους, αποδεικνύονται φαύλοι. Εγώ όμως, λέει, με ακακία στην καρδιά μου πορεύτηκα στο μέσο του οίκου μου, μην έχοντας πονηρούς διαλογισμούς να εξέρχονται από τα βάθη της καρδιάς μου.

Τέτοιες λογικές τρυγόνες προέπεμψε το Άγιο Πνεύμα για να προϋπαντήσουν τον Χριστό που ανέβαινε στο ιερό, και μας έδειξε πώς πρέπει να είναι εκείνοι που υποδέχονται τον Χριστό, και πώς πρέπει να είναι τόσο οι γυναίκες που στερήθηκαν τους συζύγους τους όσο και οι άνδρες που έχασαν τις συζύγους τους. Διότι χήρα ήταν αυτή η Άννα, η κόρη του Φανουήλ, αλλά και προφήτιδα. Πώς; Επειδή, έχοντας απομακρυνθεί από τις κοσμικές και βιοτικές μέριμνες, δεν απομακρυνόταν από το ιερό. Επειδή, περνώντας τις ημέρες και τις νύχτες της με νηστείες και αγρυπνίες και προσευχές και ψαλμωδίες, διατηρούσε τη ζωή της άμεμπτη. Γι' αυτό και τον Κύριο, τον οποίο λάτρευε με τα έργα της, εύλογα Τον αναγνώρισε όταν ήλθε, όπως ακριβώς και ο ψαλμωδός προφήτης λέει προς Αυτόν: «Θα ψάλω και θα πορευτώ με σύνεση σε οδό άμεμπτη, πότε θα έλθεις σε μένα;».

Ακριβώς αυτός είναι, με λίγα λόγια, ο τρόπος ζωής εκείνων που φέρουν το όνομα του Χριστού, αδελφοί: να εγκαρτερούν στις δεήσεις και στις προσευχές, να έχουν υψωμένο το βλέμμα της διανοίας τους σαν τους αγγέλους προς τον επουράνιο Δεσπότη, να τον αινούν και να τον ευλογούν με άμεμπτη βιοτή και έτσι να προσδοκούν τη μυστική του έλευση, σύμφωνα με εκείνον που του είπε: «Θα ψάλω και θα πορευτώ με σύνεση σε οδό άμωμη· πότε θα έρθεις σε εμένα;». Αυτό φανέρωνε και ο μέγας Παύλος λέγοντας: «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, όπου εισήλθε ως πρόδρομος για χάρη μας ο Ιησούς».

Ψαλμός του Δαβίδ. Ο ψαλμός, [λέγει], αφιερώνεται στον Χριστό· είναι προτροπή για εκείνους που αγωνίζονται για τον Θεό. Έλεος: Ο πιστός κατά Θεόν άνθρωπος έχει πάντοτε στην καρδιά του το έλεος και την αλήθεια του Θεού. Θα ψάλλω: Ο πιστός άνθρωπος, συμπορευόμενος πάντοτε με την ψαλμωδία και την προσευχή, καθαρίζει την οδό του από κάθε μώμο, προσμένοντας τον Κύριό του, πότε θα έλθει, όπως έχει γραφτεί. Πορευόμουν: Δηλαδή ποτέ δεν σκέφθηκα κακία για τον Θεό μου μέσα στο σκήνωμά μου· διότι οίκος του ανθρώπου είναι το ίδιο του το σώμα. Και η καρδιά, επίσης, είναι οίκος των λογισμών. Δεν προέθεσα: Ο τέλειος άνθρωπος εξορίζει πάντοτε από τη διάνοιά του κάθε παρανομία και δεν αποδέχεται καμία κακία, αλλά η καρδιά παραμένει καθαρή. Εκείνους που πράττουν: Εννοεί τον Χριστό· διότι εμίσησε τους Ιουδαίους ως παραβάτες του νόμου και όλους όσους παραβαίνουν το θέλημα του Θεού. Δεν προσκολλήθηκε: Αναφέρεται στον Χριστό· διότι η καρδιά του είναι αψευδής ως προς την αλήθεια. Όταν απομακρυνόταν: Διότι από τον αγαθό και ορθό άνθρωπο ο διάβολος πάντοτε φεύγει μακριά, μη βρίσκοντας τόπο σε αυτόν. Αυτόν που καταλαλεί: Τον Ιούδα, που συνωμότησε κατά του Κυρίου (του Χριστού), τον απέβαλε από τη μαθητεία. Στον υπερήφανο: Ο Ιούδας, επειδή νόσησε από υπερηφάνεια και αγάπησε τη φιλαργυρία, δεν αξιώθηκε της συμβίωσης με τον Θεό. Οι οφθαλμοί: Διότι και οι οφθαλμοί του Θεού επιβλέπουν ακατάπαυστα τους αγίους· επειδή αυτοί είναι οι κάτοικοι της αληθινής γης.

ΨΑΛΜΟΣ Ρ'. «Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε.» Αναγκαίως, επειδή επιθυμεί να ρυθμίσει μέσω της παρούσας ψαλμωδίας ολόκληρο τον βίο μας, μνημονεύει την κρίση. Διότι ο οφθαλμός που βλέπει προς αυτήν, δεν θα ανεχθεί να προσκόψει, αλλά εξασφαλίζεται με τον φόβο όσων απειλούνται κατά τον καιρό εκείνο. Αλλά επειδή προτάσσει το έλεος πριν από την κρίση, ο Κριτής μας είναι ελεήμων, όχι βέβαια όταν κρίνει, αλλά τώρα που δεν ενεργεί ακόμη την κρίση, ώστε το έλεος ανήκει στον παρόντα καιρό, ενώ η κρίση στον μέλλοντα. Ψάλλοντας λοιπόν αυτά, ούτε πρόκειται να απελπιζόμαστε, ούτε να καταφρονούμε τον Θεό όταν αμαρτάνουμε. «Θα ψάλω και θα κατανοήσω σε οδό άμωμη.» Είναι μακάριο να προσδοκούμε την παρουσία του Θεού, και έτσι στο διηνεκές να προετοιμαζόμαστε σαν να πρόκειται να έρθει σε εμάς· και θα έρθει σε εμάς, όταν τηρήσουμε τις εντολές του. Διότι λέει ο Χριστός: Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν, και θα κάνουμε κατοικία κοντά του. «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη.» Διότι το ευθύ δεν είναι δυνατόν να ενωθεί με το στρεβλό.

Διότι, εάν πορευόμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο και ζούμε σύμφωνα με αυτά, θα πούμε και εμείς ψάλλοντας με παρρησία: «Έλεος και κρίση θα ψάλω σε Σένα, Κύριε». Και για να μάθεις, αγαπητέ, ότι αυτά έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο, κατανόησε τη συνέχεια των όσων έχουν γραφεί, και θα βρεις την αλήθεια των όσων ειπώθηκαν. Διότι προσθέτει λέγοντας: «Θα ψάλω και θα βαδίσω με σύνεση σε οδό άμωμη· πότε θα έλθεις σε εμένα;». Βλέπεις πώς, αφού διόρθωσε τον βίο του και πορεύθηκε σε κάθε οδό δικαιοσύνης, μη θέτοντας κανένα ψεγάδι ή σπίλο στους δρόμους του, και έχοντας σύνεση για κάθε ευθύτητα και κρίση, καθώς και για την έννομη πολιτεία που αποδεικνύεται μέσα από τα έργα, ψάλλει στο άσμα διηγούμενος τις πράξεις του με ιλαρό πρόσωπο;

βʹ. Έψαλλε δε με σύνεση, απαριθμώντας τα έργα με ακατάκριτη καρδιά. Και αφού ετοίμασε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις οδούς του Κυρίου και έκανε ευθείες τις τρίβους του Θεού, περίμενε πλέον τη Δεσποτική παρουσία, προσκαλώντας (Τον) και λέγοντας: «Πότε θα έλθεις προς εμένα;» Και σχεδόν σαν να αποκρινόταν, έλεγε τα εξής: «Ετοίμασα το δοχείο της διανοίας μου, εξομάλυνα τα σκληρά της καρδιάς μου, απέρριψα κάθε πρόσκομμα, χωρίς να αφήσω κανένα εμπόδιο για την παρουσία Σου. Ευθεία έκανα την οδό της ψυχής μου, καθάρισα τα αισθητήρια της καρδιάς μου, κατέστησα καθαρούς τους λογισμούς μέσα μου».

Είμαι έτοιμος για την υποδοχή της παρουσίας σου. Πότε θα έλθεις προς εμένα; Προχώρησε ανεμπόδιστα, Δέσποτά μου, δεν θα βρεις σε εμένα οδό κακίας. Διότι πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου. Και για να γνωρίσεις ότι ήταν έτοιμος, εφαρμόζοντας κάθε δικαιοσύνη, άκουσέ τον να εξαγγέλλει τα έργα του με γλυκιά φωνή: Πορευόμουν, λέγει, με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου. Δεν έθετα προ των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο· αυτούς που διέπρατταν παραβάσεις τους εμίσησα. Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα διεστραμμένη καρδιά· τον πονηρό, όταν απομακρυνόταν από εμένα, δεν τον εγνώριζα. Εκείνον που κακολογούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα. Με αυτόν που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, δεν συνέτρωγα.

«Πορευόμουν», λέει, «με ακακία στην καρδιά μου, μέσα στον οίκο μου». Πρώτον, μεγάλο και καλό κατόρθωμα είναι η ακακία, η οποία δεν περιορίζεται μόνο σε αυτόν που την κατέχει, αλλά επεκτείνεται και στους πλησίον· όπως λέει η Σοφία: «Τέκνο μου, εάν είσαι αγαθός, θα είσαι σοφός για τον εαυτό σου και για τους πλησίον σου· εάν όμως γίνεις κακός, μόνος σου θα υποστείς τα κακά». Καλή λοιπόν είναι η ακακία, δεσποτική η μίμηση, θεϊκή η ομοίωση.

Διότι άκακος και όσιος είναι ο Κύριος. Αυτή η ακακία είναι φυλακτήριο της ψυχής, μέσο κάθαρσης της διάνοιας, τιθάσευση των ηθών, ησυχία των λογισμών, ημερότητα του προσώπου, πραότητα των οφθαλμών, οδηγός της φιλίας, μητέρα της αγάπης, ομοτράπεζος της πίστης, τελείωση της δικαιοσύνης· και με μια λέξη, η ακακία είναι η ρίζα κάθε αρετής και το θεμέλιο ολόκληρης της αγαθότητας. Δεν γνωρίζει την υπόσταση της έχθρας, δεν κατανοεί την αγριότητα της οργής, δεν αναγνωρίζει την ενέργεια της κακίας· αλλά είναι σαν βασίλισσα που δορυφορείται από όλες τις αρετές. Καλή είναι λοιπόν η ακακία, αφού αποτελεί την αιτία τόσων αγαθών. Από αυτήν κάνει την αρχή λέγοντας: Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Και δεν είπε απλώς, «Με ακακία», αλλά, «Με την ακακία της καρδιάς μου», που σημαίνει ότι δεν είχα άλλα στο στόμα και άλλα στην καρδιά· ούτε με το στόμα μιλούσα ειρηνικά, ενώ στην καρδιά διαλογιζόμουν πονηρά· αλλά όπως ήμουν στο στόμα, έτσι διαλογιζόμουν και στην καρδιά. Πορευόμουν, λοιπόν, με την ακακία της καρδιάς μου, στο μέσο του οίκου μου.

Γ΄. Αλλ' ο δίκαιος δεν είναι τέτοιος, ούτε δέχεται ταραχή ή φόβο στην καρδιά του. Διότι και αν συμβεί επίθεση εχθρών, λέγει με θάρρος: «Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου· εάν ξεσπάσει εναντίον μου πόλεμος, παρ' όλα αυτά εγώ ελπίζω». Γι' αυτό λέγει: «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου»· δηλαδή, εξέταζα με προσοχή και ερευνούσα τον εαυτό μου, μήπως τυχόν κάποια ρίζα πικρίας βλαστήσει και ενοχλήσει και μολύνει το αισθητήριο της καρδιάς μου, αλλά προκειμένου η ακακία να διατηρείται μέσα μου και να γίνει για μένα πρόξενος όλων των αρετών· γι' αυτό «δεν έθετα ενώπιον των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο». Διότι δεν είχα σκοπό να αμαρτήσω, ούτε είχα πρόθεση να παρανομήσω, πράττοντας έργα ξένα προς τη σωτηρία· αντίθετα, βρισκόταν ενώπιον των οφθαλμών μου ο φόβος του Θεού, η τήρηση των εντολών, τα έργα της δικαιοσύνης, και κάθε τρόπος ζωής σύμφωνος με τον νόμο. Δεν έθετα ενώπιον των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο. Διότι όσοι έχουν σκοπό να αμαρτήσουν, αυτοί έχουν ενώπιόν τους και την παρανομία, και έχουν κατά κάποιον τρόπο την αμαρτία να προηγείται, την οποία πρώτα αποφασίζουν μέσα στην καρδιά τους, και έπειτα, αφού στρέψουν ολοκληρωτικά σε αυτήν το βλέμμα της διανοίας τους, τρέχουν με αυτόν τον τρόπο προς την παρανομία.

Έπειτα ας εξετάσουμε τα εξής. Τι λέει; «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε. Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια· όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Στην καύχηση του δικαίου και ο Θεός ανταποκρίνεται παρομοίως, και παραθέτει ότι τέτοιοι πρέπει να είναι εκείνοι που έχουν πορευθεί σύμφωνα με την πίστη. Λέει, δηλαδή: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Διότι εγώ τέτοιους εκλέγω ως λειτουργούς, αυτούς που πορεύονται σε άμεμπτη οδό, και δεν αποκλίνουν ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, ούτε σφάλλουν σε ό,τι αφορά την οδό της δικαιοσύνης και της αλήθειας. Διότι, «μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, όσοι πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». Έναντι, λοιπόν, της φωνής που ειπώθηκε από τον προφήτη: «Θα ψάλω και θα πορευθώ με σύνεση σε οδό άμεμπτη», εδώ λέει: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Και πάλι, καθώς λέει: «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, μέσα στον οίκο μου» και «Με εκείνον που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα», ο Θεός ανταποκρίνεται λέγοντας: «Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια», αλλά και «Όποιος μιλούσε άδικα», λέει, «δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Διότι, όπως εκεί λέει: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα», έτσι και εδώ αναφέρει: «Όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου».

Η προγραφή στον τίτλο για την αιτία της καταδίκης του Σωτήρος, έδειξε σαφώς ότι ο σταυρωθείς είναι Βασιλιάς και Κύριος της πρακτικής, της φυσικής και της θεολογικής φιλοσοφίας. Διότι, όπως λέει, το κείμενο γράφτηκε στα ρωμαϊκά, στα ελληνικά και στα εβραϊκά. Εννοώ δε με τα ρωμαϊκά την πρακτική, επειδή η βασιλεία των Ρωμαίων, σύμφωνα με τον Δανιήλ, ορίστηκε να είναι η πιο ανδρεία από όλες τις επίγειες βασιλείες, και το κατεξοχήν γνώρισμα της πρακτικής, περισσότερο από κάθε άλλο, είναι η ανδρεία. Με τα ελληνικά εννοώ τη φυσική θεωρία, επειδή το έθνος των Ελλήνων ασχολήθηκε με τη φυσική φιλοσοφία περισσότερο από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Με τα εβραϊκά εννοώ τη θεολογική μυσταγωγία, επειδή το έθνος αυτό είναι προφανές ότι ανέκαθεν είχε αφιερωθεί στον Θεό χάρη στους πατέρες του. ϟΖ΄. Πρέπει όχι μόνο να είμαστε φονευτές των σωματικών παθών, αλλά και εξολοθρευτές των εμπαθών λογισμών της ψυχής, σύμφωνα με τον άγιο που λέει: «Κάθε πρωί εξόντωνα όλους τους αμαρτωλούς της γης, για να εξολοθρεύσω από την πόλη του Κυρίου όλους όσους εργάζονται την ανομία», δηλαδή τα πάθη του σώματος και τους άνομους λογισμούς της ψυχής. ϟΗ΄. Εκείνος που διατήρησε αλώβητη την οδό των αρετών χωρίς να ρέπει προς καμία από τις δύο πλευρές, με ευσεβή και ορθή γνώση, θα γνωρίσει την παρουσία του Θεού που έρχεται σε αυτόν μέσω της απαθείας. Διότι λέει: «Θα ψάλω και θα αποκτήσω σύνεση σε οδό άμωμη· πότε θα έλθεις σε εμένα;»

Ψαλμός 100ός. Ψαλμός του Δαβίδ. «Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε», ώστε, αφενός μέσω του ελέους να ευαρεστήσω εσένα που είσαι από τη φύση σου ελεήμων, αφετέρου μέσω της ορθής και δίκαιης κρίσης, αφού με όποιο κριτήριο κρίνω, με το ίδιο θα κριθώ. «Θα ψάλω και θα πορευτώ με σύνεση σε οδό άμεμπτη· πότε θα έρθεις σε εμένα;» Καθώς σε ψάλλω και σε υμνώ, λέει, κατορθώνω δύο πάρα πολύ σπουδαία πράγματα: τη σύνεση, η οποία με οδηγεί σε οδό άμεμπτη, και τη δική σου παρουσία κοντά μου· πρώτα την πρώτη, και έπειτα τη δεύτερη. «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, μέσα στον οίκο μου· και δεν έθετα ενώπιόν μου κανένα παράνομο πράγμα· μίσησα εκείνους που διαπράττουν παραβάσεις».

Επιθυμώ να βρίσκομαι σε αυτήν την κατάσταση, αλλά δεν επιθυμώ να εφαρμόσω τους τρόπους με τους οποίους μπορώ να φτάσω σε αυτήν. Δεν φανερώνω αν βρήκα τόπο και καιρό κατάνυξης, φωτεινής προσευχής και καθαρτικών δακρύων. Αν η ψυχή μου προσκολλήθηκε ακολουθώντας την εντολή του Θεού και αν πορεύτηκα στην άμεμπτη οδό των προσταγμάτων Του· αν πάτησα πάνω σε φίδια και σκορπιούς, δηλαδή στα πολύμορφα πάθη σύμφωνα με την αποστολική οδό, βαδίζοντας με οσιότητα· αν προετοίμασα και αγίασα κάθε μέλος μου για τη δόξα του Θεού, ώστε η γλώσσα μου να είναι όργανο του Θεού, η καρδιά μου ναός του Αγίου Πνεύματος, τα βλέμματά μου οράσεις του Θεού, και οι λογισμοί μου έννοιες των ουρανών. Τώρα όμως κινδυνεύω, καθώς βρίσκομαι σε δυσχερή και ολέθρια κατάσταση. Αλλά ελάτε, τέκνα μου, ακούστε με· ας ενδυθούμε τον φόβο του Κυρίου και ας δώσουμε τα χέρια μεταξύ μας για τη σωτηρία όλων μας, και κανείς ας μην μείνει πίσω, επειδή θα αποβληθεί από τη μονή, όπως αυτός που απομακρύνεται από τους συνοδοιπόρους του.