Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 100:3

Κανέναν, λέει, άδικο λογισμό δεν είχα να συνοικεί μέσα μου· αλλά πορευόμουν ολοκληρωτικά με καθαρότητα εντός μου. Μίσησα εκείνους που διαπράττουν παραβάσεις. Διότι πρέπει όχι μόνο να απέχουμε από τα πονηρά, αλλά και να αποστρεφόμαστε εκείνους που πράττουν τέτοια έργα.

Διότι Αυτός είπε μέσω του αγίου προφήτη Δαβίδ: «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη». Άξια, λοιπόν, για όσα πράξαμε λαμβάνουμε την ανταπόδοση· ή μάλλον, δεχόμαστε τα επίχειρα που αξίζουν στη δική μας, εκ προθέσεως, διάθεση: για το πυρ της ηδονής, το πυρ της γεέννης, και για το σκοτάδι της άγνοιας και της πρόσκαιρης απάτης, το αιώνιο σκοτάδι και τον κολαστικό και ακοίμητο σκώληκα· για τον σκώληκα που, μέσω του μίσους και του ψεύδους, έκανε σκολιά και διέστρεψε την καρδιά, καθώς και για τους ήχους των ασελγών παρειών, τον πάταγο του βρασμού και τον βρυγμό των οδόντων· και για το ύψος της μάταιης υπερηφάνειας και της διαχύσεως, την πόση και το αχανές βάθος και τη στενότητα της πήξεως, και, για να το πούμε απλά, για το καθένα από τα εκούσια κακά μας, λαμβάνουμε δικαίως την αντίστοιχη ανταπόδοση και την ακούσια τιμωρία.

Διότι σε αυτόν «είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης»· και αυτός κάνει σοφούς τους τυφλούς, και είναι χορηγός κάθε συνέσεως.] [Και τι σημαίνει αυτό; Όσο βρισκόμαστε μέσα στους ρύπους και στις αμαρτίες, δεν έχουμε τον Χριστό να κατοικεί μέσα μας· όταν όμως απονίψουμε τους ρύπους της αμαρτίας, και καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, και επιτελέσουμε αγιωσύνη με φόβο Θεού, τότε έρχεται σε εμάς, και εγκαθίσταται μέσα μας, και γινόμαστε οίκος του]. [<Πορευόμουν με ακακία καρδιάς.> Τι σημαίνει το «Με ακακία της καρδιάς μου;» Σημαίνει χωρίς πονηριά και χωρίς πολυπραγμοσύνη, χωρίς να αγαπώ τους θορύβους των κοσμικών πραγμάτων και των μάταιων περισπασμών, έχοντας μάλλον μέσα μου τον νου σταθερό και ήρεμο, κατά το πρότυπο εκείνου του αρχαίου Ιακώβ, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Και ο Ιακώβ ήταν άνθρωπος άπλαστος, που κατοικούσε σε σπίτι.»] [<Δεν έθεσα μπροστά στα μάτια μου πράγμα παράνομο.> Σε κανένα, λέει, φαύλο και ανόσιο πράγμα δεν έδωσα προσοχή, το οποίο να παρακινεί σε παρανομία. Πολλά δε από αυτά υπάρχουν και γύρω μας. Διότι παρανομεί κάποιος, όταν πέσει στην επιθυμία πραγμάτων που δεν του ανήκουν, και γίνει άδικος εραστής των ξένων. Παρανομεί παρομοίως και όποιος νικιέται από τις σωματικές ηδονές, και γίνεται ένοχος για εγκλήματα μοιχείας. Παραλύει τον νόμο εκείνος που καταλαλεί τον αδελφό του, και εκείνος που πλεονεκτεί εις βάρος όσων από τους αδύναμους μπορεί.

Και για να μην χρονοτριβώ αναφέροντας το καθένα ξεχωριστά, κάθε είδος φαυλότητας και παρανομίας επιφέρει έγκλημα. Και μετά από λίγα: Αλλά ίσως θα πεις: Άραγε λοιπόν ήταν αναμάρτητος; Έπειτα, πώς είναι αυτό εφικτό; Διότι το ελεύθερο της βούλησης είναι επιρρεπές στις αμαρτίες, και το αναμάρτητο αρμόζει μόνο στον επί πάντων Θεό. «Διότι δεν έκανε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του.» Και μετά από λίγα: Πώς λοιπόν άραγε πρέπει να κατανοήσουμε το: «Δεν έθετα μπροστά στα μάτια μου πράγμα παράνομο;» Δεν είπε: Ποτέ δεν υπέπεσα σε παράνομο πράγμα, αλλά ότι «Δεν έθετα μπροστά στα μάτια μου πράγμα παράνομο»: Δηλαδή, θέλησα και προθυμοποιήθηκα να μην κοιτάζω ποτέ σε παράνομο πράγμα. Αν δε και συνέβη να αστοχήσω, λέει, ως άνθρωπος, δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι και οι κυβερνήτες, πολλές φορές, ενώ γνωρίζουν καλά την τέχνη τους, κινδυνεύουν μαζί με το πλοίο, όταν ξεσπάει άγριος άνεμος.] <Δεν προσκολλήθηκε σε μένα διεστραμμένη καρδιά.> (B f. 399 b, H f. 459) Δηλαδή, άνθρωπος που έχει διεστραμμένη καρδιά, το οποίο σημαίνει διεφθαρμένος. [<Όταν απομακρυνόταν από μένα ο πονηρός, δεν τον γνώριζα.> Δηλαδή, ούτε καν προσποιούμουν ότι τον ξέρω. Διότι δεν καταδεχόμουν να είμαι φίλος τους. Άραγε επειδή ήμουν υπερήφανος; Καθόλου, λέει, αλλά επειδή γνώριζα ότι «Οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη.»]

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. Ρ΄. Έλεος και κρίση θα ψάλω σε σένα, Κύριε· θα ψάλω και θα πορευτώ με σύνεση σε οδό άμωμη· πότε θα έρθεις προς εμένα; Δηλαδή, το δικό σου έλεος και τη δική σου κρίση θα ψάλω, αναπτύσσοντας τον τρόπο με τον οποίο εκ φύσεως ενεργείς: όχι να κρίνεις πρώτα και έπειτα να ελεείς, αλλά πρώτα να ελεείς και έπειτα να κρίνεις, και να λαμβάνεις τις αποφάσεις με φιλανθρωπία και έλεος. Έτσι και εγώ ο ίδιος, δείχνοντας έλεος και κρίση προς τους πλησίον, παίρνω το θάρρος να προσέλθω για να σε υμνήσω και να σου ψάλω. Κατανοώντας, λοιπόν, πώς πρέπει να το πράττω αυτό, διατηρώ τις δικές μου οδούς άμωμες και άμεμπτες, πεπεισμένος ότι με αυτόν τον τρόπο σου ψάλλω αρεστά μέσω των αγαθών έργων. Έλα, λοιπόν, προς εμένα, Κύριε, εφόσον θα βρεις έτοιμη κατοικία σε εμένα· επειδή έχω προετοιμάσει όλα τα καλά, καθώς περιμένω πότε θα έρθεις προς εμένα. Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου. Δεν έθεσα προ των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο· μίσησα εκείνους που πράττουν παραβάσεις. Οι περισσότεροι άνθρωποι, βέβαια, υποκρινόμενοι στις αγορές, φαίνονται σεμνοί και επιεικείς· μέσα στα σπίτια τους όμως, μην κρύβοντας πλέον τον χαρακτήρα τους, αποδεικνύονται φαύλοι. Εγώ όμως, λέει, με ακακία στην καρδιά μου πορεύτηκα στο μέσο του οίκου μου, μην έχοντας πονηρούς διαλογισμούς να εξέρχονται από τα βάθη της καρδιάς μου.

Ψαλμός του Δαβίδ. Ο ψαλμός, [λέγει], αφιερώνεται στον Χριστό· είναι προτροπή για εκείνους που αγωνίζονται για τον Θεό. Έλεος: Ο πιστός κατά Θεόν άνθρωπος έχει πάντοτε στην καρδιά του το έλεος και την αλήθεια του Θεού. Θα ψάλλω: Ο πιστός άνθρωπος, συμπορευόμενος πάντοτε με την ψαλμωδία και την προσευχή, καθαρίζει την οδό του από κάθε μώμο, προσμένοντας τον Κύριό του, πότε θα έλθει, όπως έχει γραφτεί. Πορευόμουν: Δηλαδή ποτέ δεν σκέφθηκα κακία για τον Θεό μου μέσα στο σκήνωμά μου· διότι οίκος του ανθρώπου είναι το ίδιο του το σώμα. Και η καρδιά, επίσης, είναι οίκος των λογισμών. Δεν προέθεσα: Ο τέλειος άνθρωπος εξορίζει πάντοτε από τη διάνοιά του κάθε παρανομία και δεν αποδέχεται καμία κακία, αλλά η καρδιά παραμένει καθαρή. Εκείνους που πράττουν: Εννοεί τον Χριστό· διότι εμίσησε τους Ιουδαίους ως παραβάτες του νόμου και όλους όσους παραβαίνουν το θέλημα του Θεού. Δεν προσκολλήθηκε: Αναφέρεται στον Χριστό· διότι η καρδιά του είναι αψευδής ως προς την αλήθεια. Όταν απομακρυνόταν: Διότι από τον αγαθό και ορθό άνθρωπο ο διάβολος πάντοτε φεύγει μακριά, μη βρίσκοντας τόπο σε αυτόν. Αυτόν που καταλαλεί: Τον Ιούδα, που συνωμότησε κατά του Κυρίου (του Χριστού), τον απέβαλε από τη μαθητεία. Στον υπερήφανο: Ο Ιούδας, επειδή νόσησε από υπερηφάνεια και αγάπησε τη φιλαργυρία, δεν αξιώθηκε της συμβίωσης με τον Θεό. Οι οφθαλμοί: Διότι και οι οφθαλμοί του Θεού επιβλέπουν ακατάπαυστα τους αγίους· επειδή αυτοί είναι οι κάτοικοι της αληθινής γης.

ΨΑΛΜΟΣ Ρ'. «Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε.» Αναγκαίως, επειδή επιθυμεί να ρυθμίσει μέσω της παρούσας ψαλμωδίας ολόκληρο τον βίο μας, μνημονεύει την κρίση. Διότι ο οφθαλμός που βλέπει προς αυτήν, δεν θα ανεχθεί να προσκόψει, αλλά εξασφαλίζεται με τον φόβο όσων απειλούνται κατά τον καιρό εκείνο. Αλλά επειδή προτάσσει το έλεος πριν από την κρίση, ο Κριτής μας είναι ελεήμων, όχι βέβαια όταν κρίνει, αλλά τώρα που δεν ενεργεί ακόμη την κρίση, ώστε το έλεος ανήκει στον παρόντα καιρό, ενώ η κρίση στον μέλλοντα. Ψάλλοντας λοιπόν αυτά, ούτε πρόκειται να απελπιζόμαστε, ούτε να καταφρονούμε τον Θεό όταν αμαρτάνουμε. «Θα ψάλω και θα κατανοήσω σε οδό άμωμη.» Είναι μακάριο να προσδοκούμε την παρουσία του Θεού, και έτσι στο διηνεκές να προετοιμαζόμαστε σαν να πρόκειται να έρθει σε εμάς· και θα έρθει σε εμάς, όταν τηρήσουμε τις εντολές του. Διότι λέει ο Χριστός: Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν, και θα κάνουμε κατοικία κοντά του. «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη.» Διότι το ευθύ δεν είναι δυνατόν να ενωθεί με το στρεβλό.

Είμαι έτοιμος για την υποδοχή της παρουσίας σου. Πότε θα έλθεις προς εμένα; Προχώρησε ανεμπόδιστα, Δέσποτά μου, δεν θα βρεις σε εμένα οδό κακίας. Διότι πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου. Και για να γνωρίσεις ότι ήταν έτοιμος, εφαρμόζοντας κάθε δικαιοσύνη, άκουσέ τον να εξαγγέλλει τα έργα του με γλυκιά φωνή: Πορευόμουν, λέγει, με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου. Δεν έθετα προ των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο· αυτούς που διέπρατταν παραβάσεις τους εμίσησα. Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα διεστραμμένη καρδιά· τον πονηρό, όταν απομακρυνόταν από εμένα, δεν τον εγνώριζα. Εκείνον που κακολογούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα. Με αυτόν που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, δεν συνέτρωγα.

Γ΄. Αλλ' ο δίκαιος δεν είναι τέτοιος, ούτε δέχεται ταραχή ή φόβο στην καρδιά του. Διότι και αν συμβεί επίθεση εχθρών, λέγει με θάρρος: «Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου· εάν ξεσπάσει εναντίον μου πόλεμος, παρ' όλα αυτά εγώ ελπίζω». Γι' αυτό λέγει: «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, στο μέσο του οίκου μου»· δηλαδή, εξέταζα με προσοχή και ερευνούσα τον εαυτό μου, μήπως τυχόν κάποια ρίζα πικρίας βλαστήσει και ενοχλήσει και μολύνει το αισθητήριο της καρδιάς μου, αλλά προκειμένου η ακακία να διατηρείται μέσα μου και να γίνει για μένα πρόξενος όλων των αρετών· γι' αυτό «δεν έθετα ενώπιον των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο». Διότι δεν είχα σκοπό να αμαρτήσω, ούτε είχα πρόθεση να παρανομήσω, πράττοντας έργα ξένα προς τη σωτηρία· αντίθετα, βρισκόταν ενώπιον των οφθαλμών μου ο φόβος του Θεού, η τήρηση των εντολών, τα έργα της δικαιοσύνης, και κάθε τρόπος ζωής σύμφωνος με τον νόμο. Δεν έθετα ενώπιον των οφθαλμών μου πράγμα παράνομο. Διότι όσοι έχουν σκοπό να αμαρτήσουν, αυτοί έχουν ενώπιόν τους και την παρανομία, και έχουν κατά κάποιον τρόπο την αμαρτία να προηγείται, την οποία πρώτα αποφασίζουν μέσα στην καρδιά τους, και έπειτα, αφού στρέψουν ολοκληρωτικά σε αυτήν το βλέμμα της διανοίας τους, τρέχουν με αυτόν τον τρόπο προς την παρανομία.

Εγώ όμως ήμουν ξένος προς αυτά. Διότι δεν υπήρχε μπροστά στα μάτια μου τίποτε το παράνομο, αλλά ο μοναδικός μου σκοπός ήταν να διάγω τον βίο μου σύμφωνα με τον νόμο. Αλλά και μίσησα εκείνους που διέπρατταν παραβάσεις. Όχι μόνο εγώ ο ίδιος δεν επιθυμούσα να πράττω αντίθετα προς τον νόμο του Θεού, αλλά και μισούσα εκείνους που παρέβαιναν κάποια από τις εντολές· διότι μίσησα εκείνους που διέπρατταν παραβάσεις.

Εδώ, λοιπόν, πρέπει να κατανοηθεί με δύο τρόπους το χωρίο: «Εμίσησα αυτούς που διαπράττουν παραβάσεις». Διότι οι μεν παραβαίνουν τις εντολές του Θεού, τα δικαιώματα και τα κρίματά Του· και αυτοί είναι παραβάτες του νόμου. Άλλοι πάλι παραβαίνουν αυτήν την ίδια τη σωτήρια ομολογία του Δεσπότου, και είναι παραβάτες του Θεού. Υπάρχει δε μεγάλη διαφορά μεταξύ της παραβάσεως των δύο αυτών κατηγοριών. Διότι οι μεν έχουν ακόμη ελπίδα σωτηρίας, αφού διακρατούν τη ρίζα της γνώσεως του Θεού· οι δε έχουν παντελώς εκπέσει της σωτηρίας, επειδή αρνήθηκαν τον ίδιο τον αίτιο της σωτηρίας. «Εγώ, λοιπόν», λέει, «μίσησα όλους αυτούς που διαπράττουν παραβάσεις». Διότι αρχή της αμαρτίας είναι να απομακρύνεται κανείς από τον Θεό, όπως λέει ο σοφότατος.

Αλλ' όταν κάποιος σας προσκαλεί στην αμαρτία, να του αποκριθείτε: Δεν κάθισα σε συνέδριο ματαιότητας, και μαζί με παρανομούντες δεν πρόκειται να εισέλθω· και, Μίσησα εκείνους που διαπράττουν παραβάσεις. Από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου.

Ψαλμός 100ός. Ψαλμός του Δαβίδ. «Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε», ώστε, αφενός μέσω του ελέους να ευαρεστήσω εσένα που είσαι από τη φύση σου ελεήμων, αφετέρου μέσω της ορθής και δίκαιης κρίσης, αφού με όποιο κριτήριο κρίνω, με το ίδιο θα κριθώ. «Θα ψάλω και θα πορευτώ με σύνεση σε οδό άμεμπτη· πότε θα έρθεις σε εμένα;» Καθώς σε ψάλλω και σε υμνώ, λέει, κατορθώνω δύο πάρα πολύ σπουδαία πράγματα: τη σύνεση, η οποία με οδηγεί σε οδό άμεμπτη, και τη δική σου παρουσία κοντά μου· πρώτα την πρώτη, και έπειτα τη δεύτερη. «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, μέσα στον οίκο μου· και δεν έθετα ενώπιόν μου κανένα παράνομο πράγμα· μίσησα εκείνους που διαπράττουν παραβάσεις».