Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 100:6

Σκήνωμα ονομάζεται και το σώμα του Κυρίου, προς τον οποίο έλεγε το Πνεύμα: «Δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου». Αλλά επειδή κανένας τυφλός ή χωλός ή όποιος έχει ψεγάδι στην όψη του δεν παραμένει στα ανάκτορα μαζί με τον βασιλιά, όταν ο Δαβίδ ρώτησε: «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» ακούει: «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος και πράττει δικαιοσύνη», αυτός που δεν έχει ψεγάδι αμαρτίας, αυτός που δεν έχει σπιλωθεί από πορνεία, αυτός που δεν έχει τραυματιστεί από επιορκία, αυτός του οποίου το χέρι δεν έχει εμποδιστεί προς την αγαθοεργία, αυτός που δεν χωλαίνει το πόδι του στον δρόμο προς την εκκλησία, αυτός που δεν έχει θαμπή όραση και δεν προσηλώνεται στο ετερούσιο. «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος». Διότι, αν στον βασιλιά Ναβουχοδονόσορα παραστέκονταν νεαροί στους οποίους δεν υπήρχε κανένα ψεγάδι, και κάθε επιλεγμένη ηλικία προσέφερε στον βασιλιά τα πιο εκλεκτά δείγματα της νεότητας, πόσο μάλλον εκείνος που πλησιάζει τον Θεό οφείλει να είναι άμεμπτος; «Εκείνος που πορεύεται άμεμπτος». Το ότι η αμαρτία είναι ψεγάδι, έχει γραφτεί για το ψεύδος: «Πονηρό ψεγάδι στον άνθρωπο είναι το ψεύδος»... [... και ο Δαβίδ: «Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετεί». Έπειτα, ο Δαβίδ ορθά προσθέτει: Και αν «εκείνος που πορεύεται άμεμπτος» κατοικεί με τον Θεό, «και εγώ θα είμαι άμεμπτος μαζί του». Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Αν «εκείνος που πράττει δικαιοσύνη» κατοικεί με τον Θεό, είμαι αμέριμνος: «Έπραξα κρίση και δικαιοσύνη» πάνω στη γη. «Την αδικία δε, την εμίσησα και την βδελύχθηκα».

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, ώστε να συγκαθίσουν μαζί μου. Στα συμβούλια και στις αποφάσεις μου συμμετείχαν εκείνοι που κοσμούνταν με πίστη και απέδιδαν μεγάλη σπουδαιότητα στα θεία. Όσοι όμως δεν είχαν αυτήν τη διάθεση, αλλά φρονούσαν τα αντίθετα, δηλαδή με υπερηφάνεια, αδικία και περιφρόνηση, αυτούς τους απομάκρυνα πολύ από εμένα, ώστε να μην τους βλέπω.

Το από ποιους, όμως, πρέπει να λαμβάνει, και πότε, και πώς, οφείλει να το εξετάζει εκείνος που έχει επιφορτιστεί με την κοινή φροντίδα, ενθυμούμενος τον Δαβίδ που λέει: «Έλαιον αμαρτωλού ας μη λιπάνει την κεφαλή μου»· και πάλι: «Εκείνος που πορεύεται σε άμωμη οδό, αυτός με διακονούσε».

Και άλλο παράγγελμα του Αποστόλου, που λέει: «Ούτε να γογγύζετε, όπως γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή»· και το: «όχι με λύπη ή από ανάγκη». Είναι λοιπόν απρόσδεκτο το έργο τέτοιων ανθρώπων, σαν θυσία γεμάτη ψεγάδια· και το να αναμειχθεί αυτό με την εργασία των υπολοίπων δεν είναι ευσεβές. Διότι, εάν εκείνοι που προσέφεραν ξένη φωτιά στο θυσιαστήριο γνώρισαν τόσο μεγάλη οργή, πώς δεν είναι επικίνδυνο να γίνεται αποδεκτό στην οικονομία των εντολών ένα έργο που προέρχεται από διάθεση εχθρική προς τον Θεό; «Διότι ποια σχέση», λέει, «έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» Γι' αυτό λέει: «Ο άνομος που μου θυσιάζει μοσχάρι, είναι σαν αυτόν που σκοτώνει σκύλο· και εκείνος που προσφέρει σεμίδαλι, σαν να προσφέρει αίμα χοίρου». Επομένως, αναγκαστικά τα έργα του οκνηρού και του αντιδραστικού πρέπει να απομακρύνονται από την αδελφότητα. Και αυτό ακριβώς το ζήτημα πρέπει να το φροντίζουν επιμελώς οι προεστώτες, ώστε ούτε οι ίδιοι να νοθεύσουν τον λόγο Εκείνου που είπε: «Αυτός που πορεύεται σε άμωμη οδό, αυτός με υπηρετούσε· δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου αυτός που ενεργεί με υπερηφάνεια»· ούτε, με το να αποδέχονται τα έργα του, να ενθαρρύνουν να εμμένει στη διαστροφή του εκείνον που αναμειγνύει την αμαρτία με την εντολή και που μολύνει την εργασία του με τη ραθυμία προς τον κόπο ή με την έπαρση για τα πλεονεκτήματά του, μην αφήνοντάς τον έτσι να φθάσει στη επίγνωση των δικών του κακών.

Και ως προς αυτό, πάλι, θα μιμηθούμε την κατά σάρκα γέννηση· πρώτον μεν, αλλάζοντας τον τόπο και μεταβάλλοντας τον τρόπο της ζωής μας, με το να ενδυναμωθεί πνευματικά ο εσωτερικός άνθρωπος, ώστε να μπορούμε να λέμε: «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς»· περιφέροντας το μεν σώμα σαν σκιά πάνω στη γη, διαφυλάσσοντας δε την ψυχή να συμπολιτεύεται με τα επουράνια. Έπειτα δε, αλλάζοντας και εκείνους με τους οποίους συναναστρεφόμαστε πάνω στη γη, καθώς ο μεν Δαβίδ λέει: «Εκείνον που κατηγορούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα. Με άνθρωπο που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Τα μάτια μου ήταν στραμμένα στους πιστούς της γης, για να κάθονται αυτοί μαζί μου· όποιος πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε. Δεν κατοικούσε μέσα στο σπίτι μου αυτός που φερόταν με υπερηφάνεια. Όποιος έλεγε άδικα λόγια, δεν παρέμενε μπροστά στα μάτια μου», και σε άλλα σημεία παρομοίως· ο δε Απόστολος παραγγέλλει αυστηρότερα, ότι «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή ειδωλολάτρης, ή υβριστής, ή μέθυσος, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε».

Ποιος δεν αποφεύγει τον αλαζόνα; Ποιος δεν αποστρέφεται εκείνον που με άπληστο χέρι συγκεντρώνει χρηματικά κέρδη και πλεονεκτεί εις βάρος πολλών;] [<Τα μάτια μου είναι στραμμένα προς τους πιστούς της γης.> Δηλαδή στους αγίους, ώστε και «να κάθονται μαζί μου»· δηλαδή, να συνυπάρχουν, να συμβασιλεύουν πάντοτε, και να κατευθύνουν στα ωφέλιμα. Διότι εξαιρετικό αγαθό για τον άνθρωπο είναι ο καλός σύμβουλος. Τον καθιστά σεβαστό και αξιοζήλευτο, το να τον κατευθύνει σε οτιδήποτε ωφέλιμο, και διδάσκει όσα συμφέρουν προς σωτηρία, ενώ του υποδεικνύει ό,τι συντελεί στην ωφέλειά του.]

Ποιος υπήρξε τόσο επιεικής προς τους αμαρτάνοντες, ή συμπορευόταν τόσο με εκείνους που προέκοπταν πνευματικά; Ποιος, ενώ γνώριζε καλά τον κατάλληλο καιρό τόσο για τη ράβδο όσο και για τη βακτηρία, χρησιμοποιούσε περισσότερο τη βακτηρία; Και τίνος τα μάτια ήταν περισσότερο στραμμένα προς τους πιστούς της γης, τόσο προς τους υπολοίπους, όσο και προς εκείνους που ζουν για τον Θεό ακολουθώντας τον μοναχικό και άγαμο βίο, έχοντας περιφρονήσει τη γη και τα επίγεια;

Ψαλμός του Δαβίδ. Ο ψαλμός, [λέγει], αφιερώνεται στον Χριστό· είναι προτροπή για εκείνους που αγωνίζονται για τον Θεό. Έλεος: Ο πιστός κατά Θεόν άνθρωπος έχει πάντοτε στην καρδιά του το έλεος και την αλήθεια του Θεού. Θα ψάλλω: Ο πιστός άνθρωπος, συμπορευόμενος πάντοτε με την ψαλμωδία και την προσευχή, καθαρίζει την οδό του από κάθε μώμο, προσμένοντας τον Κύριό του, πότε θα έλθει, όπως έχει γραφτεί. Πορευόμουν: Δηλαδή ποτέ δεν σκέφθηκα κακία για τον Θεό μου μέσα στο σκήνωμά μου· διότι οίκος του ανθρώπου είναι το ίδιο του το σώμα. Και η καρδιά, επίσης, είναι οίκος των λογισμών. Δεν προέθεσα: Ο τέλειος άνθρωπος εξορίζει πάντοτε από τη διάνοιά του κάθε παρανομία και δεν αποδέχεται καμία κακία, αλλά η καρδιά παραμένει καθαρή. Εκείνους που πράττουν: Εννοεί τον Χριστό· διότι εμίσησε τους Ιουδαίους ως παραβάτες του νόμου και όλους όσους παραβαίνουν το θέλημα του Θεού. Δεν προσκολλήθηκε: Αναφέρεται στον Χριστό· διότι η καρδιά του είναι αψευδής ως προς την αλήθεια. Όταν απομακρυνόταν: Διότι από τον αγαθό και ορθό άνθρωπο ο διάβολος πάντοτε φεύγει μακριά, μη βρίσκοντας τόπο σε αυτόν. Αυτόν που καταλαλεί: Τον Ιούδα, που συνωμότησε κατά του Κυρίου (του Χριστού), τον απέβαλε από τη μαθητεία. Στον υπερήφανο: Ο Ιούδας, επειδή νόσησε από υπερηφάνεια και αγάπησε τη φιλαργυρία, δεν αξιώθηκε της συμβίωσης με τον Θεό. Οι οφθαλμοί: Διότι και οι οφθαλμοί του Θεού επιβλέπουν ακατάπαυστα τους αγίους· επειδή αυτοί είναι οι κάτοικοι της αληθινής γης.

Για το «να συγκαθίσουν»: «Θα καθίσετε», λέει στους αποστόλους, «σε δώδεκα θρόνους μαζί μου, κρίνοντας τον κόσμο». Για το «εκείνος που πορεύεται»: Διότι εκείνοι που υπηρετούν άμεμπτα και απρόσκοπτα, αυτοί είναι οι αληθινοί λειτουργοί του Θεού. Για το «δεν κατοικούσε»: Οίκος του Θεού είναι η γνώση του Θεού, ενώ οι υπερήφανοι βρίσκονται μακριά από τη γνώση του Θεού. Για το «αυτός που μιλάει άδικα»: Τα τέκνα και οι άρχοντες των Ιουδαίων που λαλούν άδικα εναντίον του Θεού, δεν κατευθύνθηκαν ορθά ενώπιον του Θεού, αλλά παρομοίως και όλοι οι άδικοι. Για το «τα πρωινά»: Διότι ο Κύριος, αφού αναστήθηκε τον όρθρο, εξολόθρευσε όλους τους δαίμονες· διότι αυτοί είναι αληθινά αμαρτωλοί. Για το «να εξολοθρεύσει»: Οι δαίμονες στερήθηκαν εντελώς εκείνη τη νοητή πόλη.

Επειδή η τράπεζα θεωρείται ως επί το πλείστον εγγύηση αγάπης. Αναγκαίως λοιπόν συνέδεσε τον άπληστο στην καρδιά, δηλαδή τον πλεονέκτη, με τον υπερήφανο. Διότι κανείς δεν θα μπορέσει να τον έχει φίλο, επειδή ο αλαζόνας και ο πλεονέκτης είναι φίλαυτος. «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι προς τους πιστούς της γης.» Όχι μόνο λέει ότι αποστρέφεται τους πονηρούς, αλλά και ότι τόσο πολύ ευαρεστείται στους αγαθούς, ώστε να προσηλώνει το βλέμμα του σε αυτούς· πράγμα που αποτελεί ίδιον γνώρισμα όσων αγαπούν προς τα αγαπώμενα πρόσωπα. «Τα πρωινά εξολόθρευα πάντας.» Πόλη του Θεού είναι αυτή στην οποία οπωσδήποτε υπάρχουν και κατοικούν άγιοι, τους οποίους συμφέρει να απομακρυνθούν οι αμαρτωλοί από ανάμεσά τους, είτε καταργούμενοι είτε εξολοθρευόμενοι, ώστε να μην βλαφθούν σε καμία περίπτωση από την συναναστροφή μαζί τους.

Όταν τον εισαγάγεις σε αυτά από την παιδική του ηλικία, σιγά-σιγά θα τον οδηγήσεις και στα υψηλότερα. Οι ψαλμοί τα περιέχουν όλα, ενώ οι ύμνοι, αντίθετα, δεν έχουν τίποτα το ανθρώπινο· όταν εκπαιδευτεί μέσα από τους ψαλμούς, τότε θα γνωρίσει και τους ύμνους, ως κάτι το θειότερο. Διότι οι άνω δυνάμεις υμνούν, δεν ψάλλουν· «Δεν είναι ωραίος ο ύμνος», λέει, «στο στόμα του αμαρτωλού»· και πάλι, «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, για να κάθονται μαζί μου»· και πάλι, «Δεν κατοικούσε μέσα στην οικία μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια»· και πάλι, «Εκείνος που πορευόταν σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε». Επομένως, να φροντίζετε να διασφαλίζετε ώστε να μην αναμειγνύονται όχι μόνο με φίλους, αλλά ούτε και με υπηρέτες. Διότι προξενούνται μύρια κακά στους ελεύθερους, όταν τους επιστήσουμε δούλους διεφθαρμένους. Διότι, εάν ενώ απολαμβάνουν την παρουσία του πατέρα και τόση φιλοστοργία και φιλοσοφία, με δυσκολία διασώζονται· όταν τους παραδώσουμε στην ασυδοσία των υπηρετών, τι θα γίνουν; Τους συμπεριφέρονται σαν να είναι εχθροί τους, νομίζοντας ότι η δική τους κυριαρχία θα είναι πιο ήπια, εάν τους καταστήσουν ανόητους και φαύλους και ανάξιους λόγου. Πριν από όλα τα άλλα, λοιπόν, ας επιδιώκουμε αυτά. «Αγάπησα», λέει, «εκείνους που αγαπούν τον νόμο σου». Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, και αυτούς ας αγαπούμε. Και για να διατηρούν οι παίδες τη σωφροσύνη τους, ας ακούν τον Προφήτη που λέει: «Οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς»· και πάλι, «Θα εξολοθρεύσεις καθέναν που εκπορνεύεται μακριά από εσένα».

Διότι έχει και κεφαλή, και μέλη πιο ευπρεπή από κάθε ωραίο και όμορφο σώμα. Ποια είναι λοιπόν, λέγει, η κεφαλή της αρετής; Η ταπεινοφροσύνη. Γι' αυτό και από αυτήν αρχίζει ο Χριστός λέγοντας: Μακάριοι οι πτωχοί. Αυτή η κεφαλή δεν έχει κόμη και βοστρύχους, αλλά τέτοιο κάλλος, ώστε να προσελκύει τον Θεό. Διότι σε ποιον θα επιβλέψω, λέγει, παρά στον πράο και ταπεινό, και σε εκείνον που τρέμει τα λόγια μου; Και, Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πράους της γης. Και, Ο Κύριος είναι κοντά στους συντετριμμένους την καρδία.

Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι προς τους πιστούς της γης, για να συγκαθίσουν μαζί μου. Βλέπεις, αγαπητέ, πόσων και πόσο σπουδαίων έργων εργάτης υπήρξε ο μακάριος, και πώς με πολλή παρρησία και πεποίθηση εξιστορούσε τα κατορθώματα των πράξεών του; Άραγε, λοιπόν, να ερμηνεύσω τα όσα ειπώθηκαν, ή να αφήσω σε εσάς να κατανοήσετε από τις ίδιες τις λέξεις τη δύναμη των γεγραμμένων; Διότι, τι είναι πιο φανερό από αυτά που έχουν ειπωθεί; Και τι είναι τόσο αυτοερμήνευτο από όσα παρατέθηκαν τώρα; Αλλά, για να τα εξετάσουμε και αναλυτικά, παραθέτοντας τις ίδιες τις λέξεις όπως ακριβώς έχουν, εμπρός λοιπόν ας τα επαναλάβουμε πάλι, ας τα μνημονεύσουμε, και ας δούμε πόση ωφέλεια παρέχουν όταν μνημονεύονται συνεχώς.

ε'. Είναι καλό λοιπόν, αγαπητοί, να αποβάλουμε την υπερηφάνεια και να αναλάβουμε την ταπεινοφροσύνη, για να μην ακούσουμε: «Όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», αλλά να ακούσουμε: «Όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Να αρκεστούμε δε στη σύμμετρη αυτάρκεια, και να μην παρεκκλίνουμε από τη δικαιοσύνη εξαιτίας της απληστίας της καρδιάς, για να μην ακούσουμε: «Εξαιτίας του πλήθους της αδικίας σου αποκαλύφθηκαν τα οπίσθιά σου, ώστε να παραδειγματιστούν οι φτέρνες σου». Ας αποφύγουμε λοιπόν και τον τρόπο ζωής των υπερηφάνων και των άπληστων στην καρδιά, ώστε, λόγω της συνήθειας της συναναστροφής μαζί τους, να μη γίνουμε μιμητές της κακίας τους. Ας ασκούμαστε λοιπόν στο να πράττουμε και να λέμε: «Με άνθρωπο που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα». Και αυτά λέγονται ως εκ προσώπου του δικαίου· πάλι δε, το Άγιο Πνεύμα, δίνοντας την απάντηση ως εκ προσώπου του Θεού, λέει: «Τα μάτια μου είναι στραμμένα προς τους πιστούς της γης, ώστε να συγκαθίσουν μαζί μου». Διότι αληθώς τα μάτια του Θεού βρίσκονται πάνω στους πιστούς, προσέχοντάς τους, ώστε να μη βρεθούν εκτός της αλήθειας. Εάν δε επιθυμείς να μάθεις πόσο αληθινό είναι αυτό που έχει ειπωθεί, αναλογίσου τους μακάριους αποστόλους, και δες ότι αυτοί ήταν πιστοί της γης, με αποτέλεσμα μέσω της δικής τους πίστης ολόκληρη η οικουμένη να γεμίσει από το κήρυγμα της σωτηρίας. «Διότι σε ολόκληρη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους».

Αυτοί λοιπόν οι πιστοί συγκάθονται με τον Δεσπότη, ακούγοντας: «Εσείς δε οι δώδεκα θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, για να συγκάθονται μαζί μου». Ω του θαύματος! Οι πήλινοι κάθονται, και οι ασώματοι παρίστανται.

Διότι ίσως, για να το πω έτσι, θα υπάρξουν δώδεκα πιστά έθνη, κατηχημένα από τους αποστόλους, τα οποία θα κρίνουν μαζί με τους αποστόλους τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ, αυτές που ούτε στο αποστολικό κήρυγμα πείστηκαν ούτε στο Δεσποτικό θέλημα πίστεψαν, ώστε, αφού συναχθούν και αυτές στην πίστη, να ακούσουν: «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι προς τους πιστούς της γης, για να συγκαθίσουν αυτοί μαζί μου».

Έπειτα ας εξετάσουμε τα εξής. Τι λέει; «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε. Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια· όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Στην καύχηση του δικαίου και ο Θεός ανταποκρίνεται παρομοίως, και παραθέτει ότι τέτοιοι πρέπει να είναι εκείνοι που έχουν πορευθεί σύμφωνα με την πίστη. Λέει, δηλαδή: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Διότι εγώ τέτοιους εκλέγω ως λειτουργούς, αυτούς που πορεύονται σε άμεμπτη οδό, και δεν αποκλίνουν ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, ούτε σφάλλουν σε ό,τι αφορά την οδό της δικαιοσύνης και της αλήθειας. Διότι, «μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, όσοι πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». Έναντι, λοιπόν, της φωνής που ειπώθηκε από τον προφήτη: «Θα ψάλω και θα πορευθώ με σύνεση σε οδό άμεμπτη», εδώ λέει: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Και πάλι, καθώς λέει: «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, μέσα στον οίκο μου» και «Με εκείνον που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα», ο Θεός ανταποκρίνεται λέγοντας: «Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια», αλλά και «Όποιος μιλούσε άδικα», λέει, «δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Διότι, όπως εκεί λέει: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα», έτσι και εδώ αναφέρει: «Όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου».

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί πραότητος και ευσεβείας. «Θα καθοδηγήσει τους πράους με δίκαιη κρίση· θα διδάξει στους πράους τις οδούς του.» «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα απολαύσουν άφθονη ειρήνη.» «Όταν θα εγερθεί ο Θεός για να κρίνει, ώστε να σώσει όλους τους πράους της γης.» «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, για να συγκαθίσουν μαζί μου.» «Ο Κύριος αναλαμβάνει υπό την προστασία του τους πράους.» «Θα ανυψώσει τους πράους με τη σωτηρία.» «Ο πράος άνθρωπος είναι ιατρός της καρδιάς.» «Καλύτερος είναι ο πράος με ταπείνωση, παρά αυτός που μοιράζει λάφυρα με αλαζονεία.» «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που τα αντιμετωπίζει όλα με φόβο από ευλάβεια. Ενώ αυτός που έχει σκληρή καρδιά θα περιπέσει σε συμφορές.» «Τέκνο μου, να διεξάγεις τα έργα σου με πραότητα, και θα αγαπηθείς από άνθρωπο ευάρεστο.» «Τέκνο μου, με πραότητα δόξασε την ψυχή σου.» «Τις ρίζες των εθνών τις ξερίζωσε ο Κύριος, και στη θέση τους φύτεψε πράους.» «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» «Κανείς ας μην σε περιφρονεί· να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και στις εξουσίες, να πειθαρχούν σε κάθε αγαθό έργο, να είναι έτοιμοι να μην κακολογούν κανέναν, να είναι ειρηνικοί, επιεικείς, επιδεικνύοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους.» Έχω ανάγκη από πραότητα, μέσω της οποίας καταλύεται ο άρχοντας αυτού του αιώνα, ο διάβολος.

Μακάριος είναι ο άνθρωπος που έχει έτσι αξιωθεί να ζει και να πορεύεται τόσο στον οίκο του όσο και σε κάθε καιρό και τόπο και πράξη. Αυτός λέει με ξεχωριστό τρόπο: «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά σκολιά», δηλαδή διεστραμμένη και εξαιρετικά φιλόκακη, «όταν απομακρυνόταν από εμένα ο πονηρός, δεν τον γνώριζα». Εκείνος που έχει φτάσει στην ακακία και την απάθεια, δεν θα γνωρίζει πώς και πότε το πονηρό εισήλθε σε αυτόν και εξήλθε, διότι «δεν ζει για τον εαυτό του, αλλά ζει μέσα του ο Χριστός». «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα· με άνθρωπο που έχει υπερήφανο μάτι και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα», επειδή η υπερηφάνεια και η απληστία είναι εκ διαμέτρου τα χείριστα πάθη. Πώς ο απαθής θα μοιραστεί το τραπέζι ενός άπληστου και υπερήφανου; Διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του απαθούς και του εμπαθούς; «Τα μάτια μου είναι στραμμένα στους πιστούς της γης, για να κάθονται μαζί μου». Όσο δεν αρμόζει να έχει κανείς κοινωνία με υπερηφάνους και απλήστους, τόσο αρμόζει να συγκαθόμαστε με πιστούς και ενάρετους. «Εκείνος που πορεύεται σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε», δηλαδή, ανάλογα με το προσωπικό του φρόνημα ο καθένας χρησιμοποιεί και υπηρέτη, ο μεν άμεμπτος άμεμπτους, ο δε μοχθηρός και πλεονέκτης ή και φιλαμαρτήμων θα επιλέξει και τους υπηρέτες σύμφωνα με το δικό του φρόνημα, προς εκπλήρωση των θελημάτων που πηγάζουν από τα πάθη του. «Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου εκείνος που ενεργούσε με υπερηφάνεια, ούτε εκείνος που μιλούσε άδικα προόδευε μπροστά στα μάτια μου».

Και εμείς λοιπόν, αφού με θεόσδοτο τρόπο φιλοσοφήσαμε με συντομία στον πέμπτο λόγο για τα έργα της πέμπτης ημέρας, στον έκτο λόγο θα ταμιεύσουμε τα έργα της έκτης. Διότι είναι καλό τα θεία μεγαλουργήματα της κάθε ημέρας να εξιστορούνται την ίδια αυτή ημέρα και να μην επεκτείνονται περαιτέρω, και να αποκομίζουμε την ωφέλεια από αυτά αναχωρώντας για τα σπίτια μας. Και πρώτον μεν πρέπει να γνωρίζουμε τι είδους κύριο και δεσπότη έχουμε: απολύτως άναρχο, υπεράπειρο, υπεράγαθο, πανάγιο, απολύτως αδέκαστο, πανίσχυρο, που δεν λησμονεί ποτέ, υπέρτατα τέλειο, υπεράπειρο, απύθμενο, απρόσιτο, απεριόριστο, ακατάβλητο, αβάσταχτο στη λαμπρότητα, αμόλυντο, ωραίο, θεραπευτή, απαθή, βοηθό, άφατο, απερινόητο, ασύλληπτο, παντοδύναμο, πολυμήχανο, κτίστη μυριάδων ασώματων αγγέλων, κτίστη του ουρανού και της γης και της θάλασσας και κάθε άλλης κτίσης, που περιέχει τα πάντα, πολυαγαπημένο, κυβερνήτη, ζωοδότη, παντοδύναμο, ολόφωτο, χορηγό ευδαιμονίας, ζηλωτή, υπερούσιο, και οτιδήποτε άλλο είναι γενικώς ανώτερο και πολυτιμότερο από αυτά. Δεύτερον δε, για να σπεύσουμε με κόπο και ζήλο προς τα προσφιλή και ευάρεστα σε έναν τέτοιο δεσπότη, ζώντας έναν λαμπρό βίο. Διότι, έχοντας έναν τέτοιο δεσπότη, ας αναλογιστούμε πώς πρέπει άραγε να είναι και οι δούλοι του: προφανώς καθαροί και άμωμοι, ώστε να πλησιάζουν και να υπηρετούν την πανάμωμη και πεντακάθαρη χάρη του. «Εκείνος που πορεύεται», λέει, «σε οδό άμωμη, αυτός με υπηρετούσε».

Ο δικός μας αυτοκράτορας, όμως, ούτε παρασύρθηκε σε αλαζονεία, όπως ο Αλέξανδρος, αλλάζοντας τον προηγούμενο μειλίχιο χαρακτήρα του σε ήθος βάρβαρο και υπεροπτικό, ούτε πάλι, αποφεύγοντας από μόνος του την καύχηση για τα έργα του, έχει ανάγκη από εκείνους που θα τον παροτρύνουν και θα του υπενθυμίζουν ότι είναι άνθρωπος και πρέπει να έχει ανθρώπινο φρόνημα· αλλά, έχοντας πλαστεί απλός, χαίρεται με την απλότητα, και, αφού έλαβε την πορφύρα ως δώρο Θεού, καταξιώθηκε να μας ποιμαίνει με ακακία καρδιάς όμοια με τον θεοπάτορα Δαβίδ, χωρίς σε άλλα να θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο από ό,τι είναι, και σε άλλα κατώτερο από τους άλλους. Και τα μάτια του, αν και επιβλέπουν τα έθνη, στρέφονται επίσης προς τους πιστούς της γης και τους κάνει συγκάθεδρους στη βασιλική εξουσία. Και όσους ανάμεσά μας περπατούν ξυπόλητοι και κοιμούνται κατάχαμα, τους βάζει κάτω από την ίδια στέγη και στο ίδιο τραπέζι, τους ακούει με ευχαρίστηση και κάνει πολλά εξαιτίας τους, υπακούοντας σε αυτούς ως σε ένθεους άνδρες· επειδή, λοιπόν, πλήρης είναι η ανταμοιβή, έτσι και ο μισθός που προέρχεται από αυτά είναι ο Ίδιος ο Θεός, ο Οποίος αγαλλιάται με την ευσέβειά του και σχεδόν εμφανίζεται ενώπιόν του, υποδεικνύοντάς του απευθείας και χωρίς διαμεσολαβητές τι πρέπει να πράξει.