Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 100:7

«Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου αυτός που ενεργεί με υπερηφάνεια, αυτός που μιλούσε άδικα δεν ευδοκιμούσε ενώπιόν μου.» Μήπως λοιδορούσα τους κοντινούς μου, όλους όσοι δεν μπόρεσαν να πατάξουν τον Γολιάθ; «Έχει εξουθενωθεί ενώπιόν του αυτός που ενεργεί πονηρά.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που εξουθενώνει τους πονηρούς, Κύριε, κατασκηνώνει στο όρος σου, «εκείνους που σε μισούν, Κύριε, τους μίσησα και έλιωνα από τη θλίψη μου εξαιτίας των εχθρών σου; Με τέλειο μίσος τους μίσησα, έγιναν εχθροί μου.» Διότι τους εξουθένωσα λέγοντας: «Θα εξουθενωθούν σαν το νερό που χύνεται. Δοξάζει όμως αυτούς που φοβούνται τον Κύριο.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν, Κύριε, και αυτός που δοξάζει όσους σε φοβούνται κατοικεί μαζί σου, ας με πλησιάσουν όσοι σε φοβούνται, για να τους δοξάσω κατά πρόσωπο λέγοντας: «Μακάριοι είναι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο.»

Και άλλο παράγγελμα του Αποστόλου, που λέει: «Ούτε να γογγύζετε, όπως γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή»· και το: «όχι με λύπη ή από ανάγκη». Είναι λοιπόν απρόσδεκτο το έργο τέτοιων ανθρώπων, σαν θυσία γεμάτη ψεγάδια· και το να αναμειχθεί αυτό με την εργασία των υπολοίπων δεν είναι ευσεβές. Διότι, εάν εκείνοι που προσέφεραν ξένη φωτιά στο θυσιαστήριο γνώρισαν τόσο μεγάλη οργή, πώς δεν είναι επικίνδυνο να γίνεται αποδεκτό στην οικονομία των εντολών ένα έργο που προέρχεται από διάθεση εχθρική προς τον Θεό; «Διότι ποια σχέση», λέει, «έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» Γι' αυτό λέει: «Ο άνομος που μου θυσιάζει μοσχάρι, είναι σαν αυτόν που σκοτώνει σκύλο· και εκείνος που προσφέρει σεμίδαλι, σαν να προσφέρει αίμα χοίρου». Επομένως, αναγκαστικά τα έργα του οκνηρού και του αντιδραστικού πρέπει να απομακρύνονται από την αδελφότητα. Και αυτό ακριβώς το ζήτημα πρέπει να το φροντίζουν επιμελώς οι προεστώτες, ώστε ούτε οι ίδιοι να νοθεύσουν τον λόγο Εκείνου που είπε: «Αυτός που πορεύεται σε άμωμη οδό, αυτός με υπηρετούσε· δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου αυτός που ενεργεί με υπερηφάνεια»· ούτε, με το να αποδέχονται τα έργα του, να ενθαρρύνουν να εμμένει στη διαστροφή του εκείνον που αναμειγνύει την αμαρτία με την εντολή και που μολύνει την εργασία του με τη ραθυμία προς τον κόπο ή με την έπαρση για τα πλεονεκτήματά του, μην αφήνοντάς τον έτσι να φθάσει στη επίγνωση των δικών του κακών.

Και ως προς αυτό, πάλι, θα μιμηθούμε την κατά σάρκα γέννηση· πρώτον μεν, αλλάζοντας τον τόπο και μεταβάλλοντας τον τρόπο της ζωής μας, με το να ενδυναμωθεί πνευματικά ο εσωτερικός άνθρωπος, ώστε να μπορούμε να λέμε: «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς»· περιφέροντας το μεν σώμα σαν σκιά πάνω στη γη, διαφυλάσσοντας δε την ψυχή να συμπολιτεύεται με τα επουράνια. Έπειτα δε, αλλάζοντας και εκείνους με τους οποίους συναναστρεφόμαστε πάνω στη γη, καθώς ο μεν Δαβίδ λέει: «Εκείνον που κατηγορούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα. Με άνθρωπο που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Τα μάτια μου ήταν στραμμένα στους πιστούς της γης, για να κάθονται αυτοί μαζί μου· όποιος πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε. Δεν κατοικούσε μέσα στο σπίτι μου αυτός που φερόταν με υπερηφάνεια. Όποιος έλεγε άδικα λόγια, δεν παρέμενε μπροστά στα μάτια μου», και σε άλλα σημεία παρομοίως· ο δε Απόστολος παραγγέλλει αυστηρότερα, ότι «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή ειδωλολάτρης, ή υβριστής, ή μέθυσος, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε».

Για μένα, το να είμαι προσκολλημένος στον Θεό είναι αγαθό. Και πάλι λέει: Οι εχθροί του Κυρίου, μόλις δοξάστηκαν και υψώθηκαν, χάθηκαν, εξαλείφθηκαν σαν καπνός· οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα κατατρυφήσουν σε άφθονη ειρήνη. Λέει επίσης και σε άλλον ψαλμό: Γιατί καυχιέσαι για την κακία, ω δυνατέ, διαπράττοντας ανομία όλη την ημέρα; Και σε άλλον λέει: Δεν θα κατοικήσει στο μέσο του οίκου μου αυτός που ενεργεί με υπερηφάνεια· αυτός που λέει άδικα λόγια δεν κατευθύνθηκε ενώπιον των οφθαλμών μου. Διότι πολλούς εξαπάτησε ο λογισμός της υψηλοφροσύνης, κάνοντάς τους να φουσκώνουν από μάταιη υπερηφάνεια. Διότι είναι γραμμένο: Να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συμπορεύεστε με τους ταπεινούς. Ησύχασε, λοιπόν, παρακαλώ, μήπως και, αφού απολαύσεις για λίγο το θέλημά σου, καταλήξεις στα έσχατά σου μέσα σε οδύνη. Ή μήπως μάλλον επιχειρείς να επιβουλευτείς τον άγιο τόπο, σύμφωνα με αυτόν που λέει: Αυτός που τρώει τον άρτο μου, μεγάλυνε εναντίον μου την προδοσία του; Επομένως, ας πορευθούμε στα κελιά μας. Ας κλάψουμε για τις αμαρτίες μας, για να εξευμενίσουμε τον Θεό, για χάρη του οποίου και εγκαταλείψαμε τον μάταιο τούτο κόσμο· μήπως μας αρπάξει, και δεν βρεθεί κανείς για να μας λυτρώσει. Ας το εννοήσουμε αυτό με σαφήνεια, ότι έστω και αν είμαστε χιλιάδες τώρα, την ημέρα του θανάτου ένας ένας θα αναχωρήσουμε από εδώ· μόνο τα έργα του καθενός τον συνοδεύουν, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε φαύλα, είτε αγαθά.

«Δεν κατοικούσε μέσα στο σπίτι μου αυτός που ενεργούσε με υπερηφάνεια». Προηγουμένως βέβαια μιλούσε για υπερήφανο φίλο· εδώ όμως αναφέρεται σε υπηρέτη, λέγοντας ότι: Κανέναν από όσους συμπεριφέρονταν με υπεροψία δεν προτιμούσα να έχω συγκάτοικο, ούτε αξιωνόταν από εμένα πρωτεία και παρρησία, ως κάποιος που, ευρισκόμενος στο κέντρο του σπιτιού, έχει παρρησία και ελευθερία· διότι ένας τέτοιος άνθρωπος βρίσκεται διαρκώς μπροστά στα μάτια του κυρίου του. Και το να ενεργεί κανείς με υπερηφάνεια, σημαίνει το να πράττει με αλαζονεία. Θα μπορούσε, επίσης, να εννοεί και τούτο: Δεν κατοικούσε στην καρδιά μου λογισμός που να μου υποβάλλει υπερηφάνεια. «Εκείνος που μιλάει άδικα δεν ευοδώθηκε ενώπιον των οφθαλμών μου». Για να το πω με συντομία, αποστρεφόμουν κάθε αδικία, μην ανεχόμενος ούτε καν εκείνη που περιοριζόταν στα λόγια· διότι αυτός που μιλούσε άδικα δεν πετύχαινε τίποτα, δεν προόδευε μπροστά μου, δεν κατόρθωνε όσα επιδίωκε.

Για το «να συγκαθίσουν»: «Θα καθίσετε», λέει στους αποστόλους, «σε δώδεκα θρόνους μαζί μου, κρίνοντας τον κόσμο». Για το «εκείνος που πορεύεται»: Διότι εκείνοι που υπηρετούν άμεμπτα και απρόσκοπτα, αυτοί είναι οι αληθινοί λειτουργοί του Θεού. Για το «δεν κατοικούσε»: Οίκος του Θεού είναι η γνώση του Θεού, ενώ οι υπερήφανοι βρίσκονται μακριά από τη γνώση του Θεού. Για το «αυτός που μιλάει άδικα»: Τα τέκνα και οι άρχοντες των Ιουδαίων που λαλούν άδικα εναντίον του Θεού, δεν κατευθύνθηκαν ορθά ενώπιον του Θεού, αλλά παρομοίως και όλοι οι άδικοι. Για το «τα πρωινά»: Διότι ο Κύριος, αφού αναστήθηκε τον όρθρο, εξολόθρευσε όλους τους δαίμονες· διότι αυτοί είναι αληθινά αμαρτωλοί. Για το «να εξολοθρεύσει»: Οι δαίμονες στερήθηκαν εντελώς εκείνη τη νοητή πόλη.

Γι’ αυτόν τον λόγο, πολλές φορές, μένοντας μόνος με τον εαυτό μου και αναλογιζόμενος αυτά, εξεπλάγην στη διάνοιά μου. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο στο πέλαγος χωρίς κυβερνήτη, που περιφέρεται εδώ και εκεί, κλυδωνίζεται από τα κύματα, έτσι πολλές φορές σαλεύτηκε ο λογισμός μου από τις τρικυμίες, σκεπτόμενος και λέγοντας: Πώς αυτός ο άνδρας που ήταν στολισμένος με τόσα αγαθά, ο βασιλιάς και προφήτης, ο δούλος και πατέρας του Χριστού· δούλος κατά τη φύση, πατέρας κατά τη σάρκα· διότι η Γραφή λέει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού υιού Δαυίδ»· αυτός που στολιζόταν περισσότερο με τις αρετές παρά με το διάδημα· αυτός που ήταν ντυμένος την αλουργίδα και ενδεδυμένος την ταπεινοφροσύνη και έλεγε: «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου, ούτε πορεύθηκα σε έργα μεγάλα, ούτε σε θαυμαστά που με ξεπερνούν· εάν δεν ταπεινοφρονούσα, αλλά ύψωνα την ψυχή μου σαν το απογαλακτισμένο παιδί»· αυτός που έφτασε στο αποκορύφωμα της ανεξικακίας και έλεγε: «Κύριε ο Θεός μου, εάν έκανα αυτό, εάν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, εάν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου τα ανταπέδιδαν»· αυτός που όχι μόνο απέβαλλε την υπερηφάνεια, αλλά και αποστρεφόταν τους υπερήφανους λέγοντας: «Δεν κατοικεί μέσα στο σπίτι μου αυτός που πράττει υπερηφάνεια, εκείνος που λέει άδικα λόγια δεν ευοδώθηκε ενώπιον των ματιών μου»· αυτός που λέει με παρρησία στον Θεό: «Με δοκίμασες στο πυρ, και δεν βρέθηκε μέσα μου αδικία». Και τι λέω; Γιατί χρησιμοποιώ τις δικές του μαρτυρίες;

Όταν τον εισαγάγεις σε αυτά από την παιδική του ηλικία, σιγά-σιγά θα τον οδηγήσεις και στα υψηλότερα. Οι ψαλμοί τα περιέχουν όλα, ενώ οι ύμνοι, αντίθετα, δεν έχουν τίποτα το ανθρώπινο· όταν εκπαιδευτεί μέσα από τους ψαλμούς, τότε θα γνωρίσει και τους ύμνους, ως κάτι το θειότερο. Διότι οι άνω δυνάμεις υμνούν, δεν ψάλλουν· «Δεν είναι ωραίος ο ύμνος», λέει, «στο στόμα του αμαρτωλού»· και πάλι, «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, για να κάθονται μαζί μου»· και πάλι, «Δεν κατοικούσε μέσα στην οικία μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια»· και πάλι, «Εκείνος που πορευόταν σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε». Επομένως, να φροντίζετε να διασφαλίζετε ώστε να μην αναμειγνύονται όχι μόνο με φίλους, αλλά ούτε και με υπηρέτες. Διότι προξενούνται μύρια κακά στους ελεύθερους, όταν τους επιστήσουμε δούλους διεφθαρμένους. Διότι, εάν ενώ απολαμβάνουν την παρουσία του πατέρα και τόση φιλοστοργία και φιλοσοφία, με δυσκολία διασώζονται· όταν τους παραδώσουμε στην ασυδοσία των υπηρετών, τι θα γίνουν; Τους συμπεριφέρονται σαν να είναι εχθροί τους, νομίζοντας ότι η δική τους κυριαρχία θα είναι πιο ήπια, εάν τους καταστήσουν ανόητους και φαύλους και ανάξιους λόγου. Πριν από όλα τα άλλα, λοιπόν, ας επιδιώκουμε αυτά. «Αγάπησα», λέει, «εκείνους που αγαπούν τον νόμο σου». Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, και αυτούς ας αγαπούμε. Και για να διατηρούν οι παίδες τη σωφροσύνη τους, ας ακούν τον Προφήτη που λέει: «Οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς»· και πάλι, «Θα εξολοθρεύσεις καθέναν που εκπορνεύεται μακριά από εσένα».

Έπειτα ας εξετάσουμε τα εξής. Τι λέει; «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε. Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια· όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Στην καύχηση του δικαίου και ο Θεός ανταποκρίνεται παρομοίως, και παραθέτει ότι τέτοιοι πρέπει να είναι εκείνοι που έχουν πορευθεί σύμφωνα με την πίστη. Λέει, δηλαδή: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Διότι εγώ τέτοιους εκλέγω ως λειτουργούς, αυτούς που πορεύονται σε άμεμπτη οδό, και δεν αποκλίνουν ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, ούτε σφάλλουν σε ό,τι αφορά την οδό της δικαιοσύνης και της αλήθειας. Διότι, «μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, όσοι πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». Έναντι, λοιπόν, της φωνής που ειπώθηκε από τον προφήτη: «Θα ψάλω και θα πορευθώ με σύνεση σε οδό άμεμπτη», εδώ λέει: «Εκείνος που πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε». Και πάλι, καθώς λέει: «Πορευόμουν με ακακία στην καρδιά μου, μέσα στον οίκο μου» και «Με εκείνον που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα», ο Θεός ανταποκρίνεται λέγοντας: «Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου όποιος ενεργούσε με υπερηφάνεια», αλλά και «Όποιος μιλούσε άδικα», λέει, «δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου». Διότι, όπως εκεί λέει: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα», έτσι και εδώ αναφέρει: «Όποιος μιλούσε άδικα, δεν στερεωνόταν ενώπιον των οφθαλμών μου».

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. —Περί καταλαλιάς· και ότι η καταλαλιά είναι ψευδής λόγος που λέγεται εναντίον κάποιου. Η Μαριάμ και ο Ααρών μίλησαν εναντίον του Μωυσή εξαιτίας της Αιθιοπίσσας γυναίκας την οποία είχε πάρει ο Μωυσής, επειδή ακριβώς είχε πάρει Αιθιόπισσα γυναίκα. Και είπαν: «Μήπως ο Κύριος μίλησε μόνο στον Μωυσή; Δεν μίλησε και σε εμάς ο Κύριος;» Και είπε ο Κύριος προς αυτούς: «Ακούστε τον λόγο μου, και οι δύο. Εάν υπάρξει ανάμεσά σας προφήτης του Κυρίου, σε αυτόν θα γίνω γνωστός μέσα από όραμα, και θα του μιλήσω στον ύπνο του. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τον δούλο μου τον Μωυσή· αυτός είναι πιστός σε όλον τον οίκο μου. Στόμα με στόμα θα του μιλήσω, φανερά και όχι με αινίγματα, και αυτός είδε τη δόξα του Κυρίου. Γιατί, λοιπόν, δεν φοβηθήκατε να μιλήσετε εναντίον του δούλου μου, του Μωυσή;» Και οργίστηκε σφόδρα ο Κύριος· και ιδού, η Μαριάμ έγινε λεπρή, λευκή σαν το χιόνι. «Ας γίνουν άλαλα τα δόλια χείλη», και τα λοιπά. «Κάθεσαι και μιλάς εναντίον του αδελφού σου», και τα λοιπά. «Καταλάλησαν εναντίον του Θεού και είπαν», και τα λοιπά. «Αυτόν που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του», και τα λοιπά. «Αυτός που λαλεί άδικα δεν θα σταθεί ορθός ενώπιόν μου», και τα λοιπά. «Μην αγαπάς να καταλαλείς, για να μην εξολοθρευτείς», και τα λοιπά. «Φυλαχτείτε από τον ανώφελο γογγυσμό, και συγκρατήστε τη γλώσσα σας από την καταλαλιά· διότι ο κρυφός λόγος δεν πηγαίνει χαμένος.» «Μην καταλαλείτε ο ένας τον άλλον, αδελφοί. Εκείνος που καταλαλεί τον αδελφό του ή κρίνει τον αδελφό του, καταλαλεί τον νόμο και κρίνει τον νόμο. Εάν δε κρίνεις τον νόμο, δεν είσαι πλέον τηρητής του νόμου, αλλά κριτής.»

«Και τον έβγαλαν έξω από την πόλη, και τον λιθοβόλησαν με πέτρες, και πέθανε.» «Θα εξολοθρεύσεις όλους όσοι λένε ψέματα.» «Ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλα τα δόλια χείλη.» «Εκείνος που μιλάει με αδικία δεν στάθηκε ορθός μπροστά στα μάτια μου.» «Όποιος στηρίζεται σε ψέματα, αυτός θα ποιμάνει ανέμους· και ο ίδιος θα κυνηγάει φτερωτά πουλιά.» «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψεύτικα χείλη.» «Εκείνος που συγκεντρώνει θησαυρούς με ψεύτικη γλώσσα, κυνηγάει μάταια πράγματα, και οδηγείται σε παγίδες θανάτου.» «Η ψεύτικη γλώσσα μισεί την αλήθεια.» «Τον μάταιο και ψεύτικο λόγο απομάκρυνέ τον από εσένα.» «Ο ψευδομάρτυρας θα καταστραφεί.» «Μην γίνεσαι ψευδομάρτυρας εναντίον του συμπολίτη σου.» «Η συκοφαντία παραφρονεί τον σοφό, και καταστρέφει το σθένος της καρδιάς του.» «Το στόμα που λέει ψέματα θανατώνει την ψυχή.» «Να μην αγαπάτε τον ψεύτικο όρκο· διότι αυτά τα εμίσησα, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Σηκώθηκαν οι δύο πρεσβύτεροι ανάμεσα στον λαό, και έβαλαν τα χέρια τους πάνω στο κεφάλι της Σωσάννας.»

Μακάριος είναι ο άνθρωπος που έχει έτσι αξιωθεί να ζει και να πορεύεται τόσο στον οίκο του όσο και σε κάθε καιρό και τόπο και πράξη. Αυτός λέει με ξεχωριστό τρόπο: «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά σκολιά», δηλαδή διεστραμμένη και εξαιρετικά φιλόκακη, «όταν απομακρυνόταν από εμένα ο πονηρός, δεν τον γνώριζα». Εκείνος που έχει φτάσει στην ακακία και την απάθεια, δεν θα γνωρίζει πώς και πότε το πονηρό εισήλθε σε αυτόν και εξήλθε, διότι «δεν ζει για τον εαυτό του, αλλά ζει μέσα του ο Χριστός». «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα· με άνθρωπο που έχει υπερήφανο μάτι και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα», επειδή η υπερηφάνεια και η απληστία είναι εκ διαμέτρου τα χείριστα πάθη. Πώς ο απαθής θα μοιραστεί το τραπέζι ενός άπληστου και υπερήφανου; Διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του απαθούς και του εμπαθούς; «Τα μάτια μου είναι στραμμένα στους πιστούς της γης, για να κάθονται μαζί μου». Όσο δεν αρμόζει να έχει κανείς κοινωνία με υπερηφάνους και απλήστους, τόσο αρμόζει να συγκαθόμαστε με πιστούς και ενάρετους. «Εκείνος που πορεύεται σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε», δηλαδή, ανάλογα με το προσωπικό του φρόνημα ο καθένας χρησιμοποιεί και υπηρέτη, ο μεν άμεμπτος άμεμπτους, ο δε μοχθηρός και πλεονέκτης ή και φιλαμαρτήμων θα επιλέξει και τους υπηρέτες σύμφωνα με το δικό του φρόνημα, προς εκπλήρωση των θελημάτων που πηγάζουν από τα πάθη του. «Δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου εκείνος που ενεργούσε με υπερηφάνεια, ούτε εκείνος που μιλούσε άδικα προόδευε μπροστά στα μάτια μου».

Καλό είναι βέβαια όταν αυτό συντελείται αισθητά, αλλά είναι καλύτερο όταν αυτό εφαρμόζεται μεταφορικά, το να μην επιτρέπει δηλαδή κανείς να κατοικεί μέσα στην ίδια του την ψυχή λογισμός που γεννά υπερηφάνεια, ούτε να κατευθύνει λογισμούς άδικους και θεομίσητους, αλλά «να θανατώνει το πρωί», δηλαδή ευθύς εξαρχής, «όλους τους αμαρτωλούς» λογισμούς της καρδιάς «και να εξολοθρεύει από την πόλη του Κυρίου», δηλαδή από την ψυχή και τη διάνοια, «όλους όσους εργάζονται την ανομία», δηλαδή τους φιλήδονους λογισμούς.

Δεν είναι, λοιπόν, ασφαλές το να φροντίζει ο καθένας το δικό του συμφέρον και να αδιαφορεί για του πλησίον· ούτε είναι αζήμιο το να φυτρώνουν μαζί με το καθαρό σιτάρι τα ζιζάνια. Και «αν έβλεπες κλέφτη», λέει, τι ψάλλουμε; «έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου»· και «δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου αυτός που φέρεται με υπερηφάνεια, και αυτός που λέει άδικα λόγια δεν στάθηκε ορθός μπροστά στα μάτια μου». Γι' αυτό, τέκνα μου τιμιότατα, μην ανέχεστε να συμπεριφέρονται άσχημα οι αδελφοί σας· αλλά να επιδεικνύετε τον αγαθό ζήλο και την πρέπουσα φιλαδελφία προς εκείνον που παρευρίσκεται με χλιαρότητα και δεν δίνει προσοχή στα ταπεινά μου λόγια.