Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:10

«Διότι στάχτη έφαγα σαν ψωμί». Ή υποδηλώνει τις συμφορές κατά την αιχμαλωσία, ή την κακοπάθεια στην οποία υποβάλλονταν προκειμένου να ελεηθεί ο λαός. «Διότι αφού με ανύψωσες, με κατακρήμνισες». Διότι μόνος από όλα τα έθνη βρισκόταν ψηλά ο λαός του Ισραήλ, καθώς ήταν και ο μόνος που είχε τη γνώση του αληθινού Θεού. «Οι ημέρες μου έγειραν σαν σκιά». Λέγει ότι ημέρες του είναι η νομική λατρεία, η οποία ονομάζεται και σκιά των μελλοντικών αγαθών. «Και εγώ ξεράθηκα σαν χορτάρι». Το «εγώ» τίθεται αντί του «ο λαός».

Πώς έπεσε ο εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί, και συνετρίβη πάνω στη γη; Σε όποιον το ακούσει, θα ηχήσουν και τα δύο του αυτιά. Πώς ο Ναζηραίος, που έλαμπε περισσότερο από τον χρυσό, σκοτείνιασε περισσότερο από την αιθάλη; Ο τίμιος Υιός της Σιών πώς έγινε σκεύος άχρηστο; Εκείνου, του οποίου η φήμη για τις θείες Γραφές ήταν στο στόμα όλων, σήμερα η μνήμη του χάθηκε με πάταγο. Ο οξύνοος χάθηκε ταχύτατα. Ο πολύνους διέπραξε πολύπλοκη αμαρτία. Διότι εκείνοι που ωφελήθηκαν από τη διδασκαλία σου, βλάφτηκαν από την απώλειά σου. Εκείνοι που προσέφεραν την ακοή τους στην ομιλία σου, έφραξαν τα αυτιά τους στο άκουσμα της απώλειάς σου. Εγώ δε, θρηνώντας και σκυθρωπάζοντας και όντας παραλυμένος από παντού, τρώγοντας στάχτη σαν ψωμί και έχοντας ρίξει πένθιμο σάκο πάνω στην πληγή μου, τέτοια εγκώμια εκφωνώ για σένα· ή μάλλον, συντάσσοντας επιτάφιους λόγους, παραμένω απαρηγόρητος και αθεράπευτος, διότι η παρηγοριά έχει κρυφτεί από τα μάτια μου και δεν υπάρχει μαλακτική αλοιφή για να επιθέσω, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι. Διότι η πληγή μου είναι οδυνηρή. Από πού θα ιαθώ;

Και δεν καθόταν μόνο πάνω σε στάχτη, αλλά είχε τη στάχτη και ως τροφή του, καθώς λέει και ο ίδιος: Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί [και το ποτό μου το αναμείγνυα με κλάματα]. Έλιωσε με τα δάκρυα τον οφθαλμό της επιθυμίας: Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, λέγοντας, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου.

ΙΒʹ. Αλλά, αν και εκείνος βέβαια είπε, «Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου», ο βασιλιάς δεν σταμάτησε τη μετάνοια· φόρεσε σάκο αντί για πορφύρα, και αντί για χρυσόκολλους θρόνους καθόταν πάνω σε στάχτη και στο χώμα· αλλά και ως τροφή είχε τη στάχτη, όπως λέει ο ίδιος: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί».

Μόνο όσοι κοπιάζουν με ζήλο στις Γραφές και μελετούν το βιβλίο των Ψαλμών με ορθή κατανόηση, αυτοί γνωρίζουν ότι ποτέ δεν έλειψε ο κλαυθμός από τον δίκαιο, αλλά άλλοτε μεν έβρεχε το στρώμα του με τα δάκρυά του, άλλοτε δε έλεγε: «τα δάκρυά μου έγιναν για μένα άρτος ημέρα και νύχτα»· και άλλοτε ξεχνούσε ακόμη και να φάει: «διότι ξέχασα», λέει, «να φάω τον άρτο μου, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και προς τι να αναφέρω τις θλίψεις που είναι καταγεγραμμένες στους ψαλμούς του; Διότι προσευχόμενος έλεγε: «οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, από τις ανάγκες μου βγάλε με». Τι να πούμε όμως για τότε που, αν και είχε ευεργετηθεί από αυτόν και από τη χάρη του Θεού και είχε σωθεί από τους αλλοφύλους, ο Σαούλ δεν έπαυε να τον καταδιώκει και να ζητά να τον θανατώσει, χωρίς να έχει υποστεί κανένα κακό από αυτόν, αλλά επειδή είχε κυριευθεί από φοβερό φθόνο; Και τι να πούμε για τότε που ο Σεμεΐ τον καταριόταν, τον εξουθένωνε και τον λιθοβολούσε με πέτρες; Και τότε που εκείνος που είχε βγει από τα σπλάχνα του τον καταδίωκε και έσπευδε να τον εξοντώσει; Και τι για τότε που τόλμησε εκείνη την ασεβέστατη πράξη και κυριεύθηκε από εκείνη τη μανία εναντίον των γυναικών του πατέρα του, εξουθενώνοντάς τον; Πόσες θλίψεις και οδύνες ήταν όλα αυτά; Αλλά όλα αυτά τα υπέμεινε για την αιώνια ζωή· και έλεγε: «με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου».

Θέλεις να ακούσεις και τα λόγια και τα σκιρτήματα του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε τι λέγει: Πενθώντας και σκυθρωπάζοντας πορευόμουν, και περιέβαλα με νηστεία την ψυχή μου, και έκανα ένδυμά μου τον σάκο, και τα δάκρυά μου έγιναν ψωμί για μένα ημέρα και νύχτα, και έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Και πάλι λέγει: Θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου. Και πάλι: Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο. Και πάλι: Εμπόδισα τα πόδια μου από κάθε πονηρό δρόμο. Άκουσες πώς χόρεψε ο Δαβίδ; Έτσι λοιπόν, Χριστιανέ, να χορεύεις.

Εσύ όμως να αγωνίζεσαι καλά, γνωρίζοντας προς ποιον έχεις πορευθεί. Διότι ιδού, τώρα βρίσκεται μπροστά σου ο κατάλληλος καιρός για να συγκεντρώσεις ανεξάντλητο πλούτο, μέσω της διακονίας και της καρποφορίας προς τους αδελφούς. Γι' αυτό, αγαπητέ, εάν καθαρίζεις την εσωτερική αυλή από τις κοπριές, κατάστειλε και από μέσα σου τις κοσμικές επιθυμίες. Και αν καθαρίζεις τη στάχτη του μαγειρείου, να επιτελείς το έργο με πολλή ταπεινοφροσύνη, ενθυμούμενος τον Προφήτη που λέει: «στάχτη σαν ψωμί έφαγα και το ποτό μου με κλάμα το ανακάτευα». Να συλλογιστείς δε, αγαπητέ, βλέποντας το φθαρτό πυρ, και να αναλογιστείς την αιώνια φλόγα που πρόκειται να κατακαύσει τους αμαρτωλούς, και να δακρύσεις για όσα έχεις αμαρτήσει, αλλά συγχρόνως και για εμένα τον αμαρτωλό, ώστε να μας δωρίσει ο Κύριος άφεση αμαρτιών. Στον Οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Όπως ακριβώς η βροχή αυξάνει τον σπόρο, έτσι και η σύναξη αυξάνει τις ψυχές στην αρετή. Ας μην αναπέμπουμε σήμερα ευχαριστία για όσα παρατίθενται στο τραπέζι, και αύριο να γογγύζουμε εναντίον εκείνου που μαγειρεύει και εκείνου που φτιάχνει το ψωμί. Είναι χαλασμένα τα ψωμιά; Αλλά ας θυμηθούμε τον Προφήτη που λέει: στάχτη έφαγα σαν ψωμί.

Γι' αυτό λέει ο Προφήτης: Μην παραμείνεις σιωπηλός μπροστά στα δάκρυά μου. Και πάλι λέει: Έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου, σύμφωνα με την υπόσχεσή σου. Και πάλι: Έγιναν τα δάκρυά μου για μένα άρτος ημέρα και νύχτα, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Διότι το δάκρυ που χύνεται από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς, με πύρωση των σπλάχνων και εν γνώσει της αλήθειας, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον ουράνιο άρτο, από τον οποίο μετείχε προηγουμένως η μακαρία Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Χριστού και, καθώς λέει ο Χριστός, δάκρυσε· διότι λέει: Η Μαριάμ διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν πρόκειται να της αφαιρεθεί.

Ο νόμος είχε τη στάχτη της δαμάλεως για ραντισμό, εμείς όμως έχουμε τη νέκρωση της μετανοίας. Εκεί καθαρίζονταν μέσω της στάχτης, και εμείς, τρώγοντας τον άρτο σαν στάχτη, απαλλασσόμαστε από τα αμαρτήματα. Ο νόμος δίνει και τον ύσσωπο για καθαρισμό, το Ευαγγέλιο όμως εξαγγέλλει τη βρώση χόρτων για τη συγχώρηση που έρχεται μέσω της μετανοίας. Ο Βαπτιστής, τρώγοντας χόρτα, ανέδειξε έναν τέλειο άνδρα· διότι κηρύσσοντας περί μετανοίας, έγινε το πρότυπο όσων μετανοούν. Ο ραντισμός της κάθαρσης περιείχε και νερό, επειδή και σε εμάς αυτοί που μετανοούν πίνουν το νερό με μέτρο.

Και αυτοί, λοιπόν, απιστούσαν στις ίδιες τις προφητείες, και χλευάζοντας τις παρακλήσεις και τις υποσχέσεις για τα μέλλοντα, ορκίζονταν εναντίον μου ότι δεν θα πιστέψουν σε όσα εγώ προφήτευα. Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα.

Κλίνη μου είναι μία απλή στρωμνή, τα σκεπάσματά μου ένας τραχύς σάκος, και η σκόνη του δαπέδου είναι βρεγμένη από τα δάκρυα. Πολλοί μεν στενάζουν κάτω από σιδερένια δεσμά· για άλλους πάλι πληροφορούμαι ότι έχουν ως τροφή τους τη στάχτη· άλλοι ότι έχουν ποτό αναμεμειγμένο με οδυνηρά δάκρυα· άλλους ότι, βαλλόμενοι από τις χειμερινές νιφάδες, στέκονται για σαράντα νύχτες και ημέρες όρθιοι σαν τα δέντρα, υψώνοντας την καρδιά τους μακριά από τη γη και έχοντας μόνο τον Θεό στον νου τους· άλλος πάλι έδεσε τα χείλη του και επέβαλε χαλινάρι στη γλώσσα του.

Και τι μαρτυρία να προσφέρουμε γι' αυτόν σχετικά με την ταπεινοφροσύνη, εφόσον ρητώς κάθε προφορικός του λόγος και κάθε του σύγγραμμα κηρύσσει αυτή την αρετή, μολονότι και ο ίδιος την επεδίωκε σε υπέρτατο βαθμό; Διότι πότε εκείνος, που προσκαλούσε δάκρυα με δάκρυα, και έτρωγε στάχτη σαν ψωμί, εξαιτίας του σκληρού και στερημένου απολαύσεων βίου του, και ανέμειγνυε το ποτό του με κλάματα, όπως αναφέρουν οι Γραφές, θα σκούνταφτε το πόδι της ψυχής του στην πέτρα της έπαρσης ή της αλαζονείας; Ή πότε εκείνος που αποστρεφόταν κάθε ανθρώπινη δόξα, και, όσο ακόμη βρισκόταν εν ζωή, όταν κάποιος τον επαινούσε, δυσανασχετούσε και άλλαζε διαδοχικά χρώμα στο πρόσωπο, σκύβοντας στη γη, στάζοντας λεπτό ιδρώτα και κυριευόμενος από φοβερή αφωνία, σαν η συστολή να αδρανοποιούσε τη γλώσσα του;

Πώς, λοιπόν, περνούσε τη ζωή του πενθώντας, ας ακούσουμε και πάλι τον ίδιο να λέει: «μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα και ο έλεγχός μου γινόταν τα πρωινά», και όλη την ημέρα «σαν κάποιος που πενθεί και είναι σκυθρωπός, έτσι ταπεινωνόμουν», και «κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», και «έγινα σαν νυχτοπούλι σε ερείπια, που μένει ολομόναχο στη στέγη, και έφαγα στάχτη σαν ψωμί και ανακάτευα το ποτό μου με κλάματα», και «τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου», και «ταπεινώθηκα και με έσωσε ο Κύριος». Και προς τον Κύριο τι είδους ικεσίες αναπέμπει; «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου», και «ελέησέ με, Κύριε», και «διότι εγώ γνωρίζω την ανομία μου και η αμαρτία μου βρίσκεται συνεχώς μπροστά μου», και «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου και μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου».

«Ομοιώθηκα»: Ο πελεκάνος αγαπά πάντοτε να διαβιεί στα ερημικά όρη· και ο Χριστός αγαπούσε τις ερήμους. Διότι είναι γραμμένο: «και διέμενε στις ερήμους απερίσπαστος». «Έγινα»: Αυτό το πτηνό είναι θρηνητικό και αγαπά πάντοτε να κάθεται σε ερείπια ή σε χαλάσματα· έτσι και ο Χριστός, βλέποντας την ερήμωση του ανθρώπου, προσήλθε για να κατοικήσει στον άνθρωπο και να τον ζωοποιήσει. «Αγρύπνησα»: Διότι είναι γραμμένο: «Εγώ κοιμάμαι και η καρδιά μου αγρυπνεί». Όταν η θεότητα σκύλευσε τον άδη, η σάρκα κειτόταν μόνη στο μνήμα, σαν σπουργίτι ολομόναχο πάνω στο χώμα (στη σχισμή) της γης. Γι' αυτό λέει: «πάνω σε δώμα». «Όλη την ημέρα»: Όταν κρεμόταν στον σταυρό, οι Ιουδαίοι τον ονείδιζαν· διότι οι Ιουδαίοι ήσαν εχθροί του Σωτήρα. «Και εκείνοι που επαινούν»: Εκείνοι που προηγουμένως με επαινούσαν, λέει, ορκίζονταν κατά του Χριστού χλευάζοντας. «Διότι στάχτη»: Διότι αντί για άρτο ο Αδάμ, δηλαδή ο άνθρωπος, έφαγε στάχτη σαν άρτο, τις θυσίες των ειδώλων, καθώς ήταν ανυπόστατες. «Και το ποτό»: Διότι όταν έπινε νερό, το αναμείγνυε με δάκρυα, κλαίγοντας ακατάπαυστα. «Από το πρόσωπο»: Διότι ο άνθρωπος παρόργισε τον θυμό του Θεού και πλήθυνε την οργή του Θεού εναντίον του με την παράβαση των ειδώλων. «Διότι, αφού με ύψωσες»: Διότι με κατέστησες άρχοντα της κτίσεως, αλλά καθαιρέθηκα λόγω της παρακοής.

Μην πλανάσαι, άνθρωπε, μην υπερηφανεύεσαι στη διάνοιά σου· δεν έκανες περισσότερα από τον Δαβίδ. Άκουσέ τον να λέει: «Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου»· και πάλι: «Όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκο και ταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία». Άκουσέ τον να λέει για την αγρυπνία: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω»· και πάλι: «Επτά φορές την ημέρα σε ύμνησα». Άκουσέ τον να λέει για τα δάκρυα: «Κουράστηκα στον στεναγμό μου· κάθε νύχτα θα λούσω το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου». Άκουσέ τον να λέει για την άσκηση: «Διότι έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα». Και τι σου αναφέρω τα λόγια του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε πάλι τη μαρτυρία του Θεού που λέει: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Και όμως, μετά από τόσα κατορθώματα, περιέπεσε σε τέτοια σφάλματα. Μην έχεις λοιπόν υπερβολική σιγουριά, αλλά κάθε μέρα να ασφαλίζεσαι, αποδεχόμενος την προτροπή του Αποστόλου που λέει: «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται όρθιος, ας προσέχει μήπως πέσει». Ιδού η πρώτη αιτία· λάβε και τη δεύτερη: για να μην απελπίζονται οι αμαρτωλοί για τον εαυτό τους, αλλά αν κάποιος αμαρτάνει κάθε μέρα, κάθε μέρα να εξομολογείται. Ακόμη κι αν αμαρτήσεις μύριες φορές, μύριες φορές να εξομολογηθείς· διότι δεν υπάρχει τίποτε χειρότερο από την απόγνωση.

Τέτοια είναι η συντριβή της καρδιάς: ακόμη κι αν υποστεί ύβρεις, ακόμη κι αν πάθει κακό, διατηρεί την ησυχία της και δεν ορμά προς ανταπόδοση. Μετά δε την ταπεινοφροσύνη, χρειάζονται εκτενείς προσευχές και πολλά δάκρυα, και της ημέρας και της νύχτας. Διότι λέει: «Κάθε νύχτα θα λούσω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου· κοπίασα μέσα στον στεναγμό μου». Και πάλι: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και μετά από μια τόσο εκτενή προσευχή, χρειάζεται πολλή ελεημοσύνη. Διότι το πιο ισχυρό συστατικό που κάνει το φάρμακο της μετάνοιας να ενεργεί, είναι αυτό. Και όπως ακριβώς στα ιατρικά βοηθήματα υπάρχει φάρμακο που περιέχει μεν πολλά βότανα, αλλά ένα είναι το κυριότερο, έτσι και στην περίπτωση της μετάνοιας αυτό το βότανο είναι το κυριότερο, και αυτό θα μπορούσε να είναι το παν. Διότι άκουσε τι λέει η θεία Γραφή: «Δώστε ελεημοσύνη, και όλα θα είναι καθαρά». Και πάλι: «Με ελεημοσύνες και με πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Και πάλι: «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». Έπειτα, το να μην οργίζεται κανείς, ούτε να μνησικακεί, το να συγχωρεί σε όλους τα αμαρτήματα. Διότι λέει: «Άνθρωπος εναντίον ανθρώπου συντηρεί οργή, και ζητάει θεραπεία από τον Κύριο;». «Συγχωρείτε, για να συγχωρεθείτε». Και το να επαναφέρει κανείς τους αδελφούς από την πλάνη. Διότι λέει: «Πήγαινε και επίστρεψε τους αδελφούς σου, για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου»· και το να διατηρεί κανείς οικεία σχέση με τους ιερείς.

Ούτε κιθάρα, ούτε αυλοί, ούτε κανένα άλλο μουσικό όργανο δεν παράγει τέτοια φωνή, σαν αυτήν που μπορεί να ακούσει κανείς μέσα σε βαθιά ησυχία και στην έρημο, όταν ψάλλουν εκείνοι οι άγιοι. Και τα ίδια τα άσματα είναι κατάλληλα και γεμάτα από αγάπη προς τον Θεό. «Κατά τις νύχτες», λέει, «υψώστε τα χέρια σας προς τον Θεό»· και πάλι, «Από τη νύχτα ορθρίζει το πνεύμα μου προς εσένα, Θεέ, διότι τα προστάγματά σου είναι φως πάνω στη γη». Και τα δαβιτικά άσματα κινούν πολλές πηγές δακρύων. Διότι, όταν ψάλλει λέγοντας: «Κοπίασα στον στεναγμό μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· και πάλι: «Έφαγα στάχτη σαν ψωμί»· και πάλι: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι;»

Διότι τη λέξη «οικόπεδα», ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «Ερείπια». Έτσι και το άλλο πτηνό κατοικεί στις ερήμους. Όλη την ημέρα με ονείδιζαν οι εχθροί μου, και εκείνοι που με επαινούσαν ορκίζονταν εναντίον μου. Έγινα περίγελος στους εχθρούς μου, και εγώ, ο άλλοτε αξιοζήλευτος και περίβλεπτος, έγινα τώρα αντικείμενο όρκου για εκείνους που παλαιότερα με θαύμαζαν· διότι ορκίζονται στις δικές μου συμφορές λέγοντας: ας μην πάθω εγώ αυτά που έπαθαν οι τάδε. Διότι έφαγα στάχτη ωσάν άρτο, και αναμείγνυα το ποτό μου με κλαυθμό, εξαιτίας της οργής σου και του θυμού σου.

Μόνο εκείνο ζητούμε, εκείνο εκλιπαρούμε, εκείνο ικετεύουμε πλέον: Μην μας ελέγξεις με τον θυμό Σου, μήτε να μας παιδεύσεις με την οργή Σου. Αλλά φέρσου με επιείκεια, και μας είναι αρκετό να ελευθερωθούμε από την πολλή Σου απειλή και από τα ανώνυμα και απόκρυφα βάσανα. Διότι να ζητήσουμε τέλεια άφεση δεν τολμούμε. Πώς άλλωστε να τολμήσουμε εμείς, που δεν διατηρήσαμε άμωμη την υπόσχεσή μας, αλλά τη μολύναμε μετά την προηγούμενη φιλανθρωπία και άφεση; Εκεί μπορούσε κανείς να δει ολοκάθαρα τα λόγια του Δαβίδ: να τους βλέπει να ταλαιπωρούνται, να είναι κυρτωμένοι μέχρι το τέλος της ζωής τους, όλη την ημέρα να περπατούν σκυθρωποί. Να έχουν στο σώμα τους μώλωπες που αναδίδουν δυσοσμία και έχουν σαπίσει, να είναι εντελώς απεριποίητοι, να ξεχνούν να φάνε το ψωμί τους. Να αναμιγνύουν το πόσιμο νερό τους με κλάματα, να τρώνε στάχτη αντί για ψωμί, τα οστά τους να έχουν κολλήσει στη σάρκα τους, και οι ίδιοι να έχουν ξεραθεί σαν το χορτάρι. Τίποτα άλλο δεν άκουγες από αυτούς παρά τούτα τα λόγια: Ουαί, ουαί, αλίμονο, αλίμονο, δίκαια, δίκαια. Σπλαχνίσου μας, σπλαχνίσου μας, Δέσποτα. Άλλοι έλεγαν: Ελέησον, ελέησον· ενώ άλλοι πάλι, ακόμη πιο αξιοθρήνητα:

«Όλη την ημέρα με χλεύαζαν οι εχθροί μου», φθίνοντας από το πάθος του φθόνου, «και εκείνοι που με επαινούσαν ορκίζονταν εναντίον μου, διότι έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί». Αυτό, λέγει, το έλεγαν εκείνοι που με επαινούσαν, επιβεβαιώνοντας την ανθρώπινη φύση μου, κηρύττοντας διαρκώς ότι «φάγαμε και ήπιαμε μαζί του, όχι μόνο πριν από το πάθος, αλλά και μετά την εκ νεκρών ανάστασή του». «Και το ποτό μου το ανακάτευαν με κλαυθμό», δηλαδή, μου ανέμειξαν ξύδι με χολή πάνω στον σταυρό. «Από προσώπου της οργής σου και του θυμού σου», δηλαδή, από προσώπου της θείας οικονομίας σου για αυτά, Πατέρα, «διότι αφού με ύψωσες, με κατέρριψες», προκειμένου η γη που ανυψώθηκε να μεταστραφεί σε ευλογία, επειδή εγώ αιωρήθηκα πάνω στο ξύλο μαζί με ληστές δήθεν ως καταραμένος. «Οι ημέρες μου χάθηκαν σαν σκιά», δηλαδή, παρήλθαν, «και εγώ ξεράθηκα σαν τον χόρτο», δηλαδή, πέθανα, ακολουθώντας τη θνητή φύση.

Διότι, δεν θα αξιωθείς με κανέναν άλλον τρόπο αυτά τα θαυμαστά και μακάρια παραδείγματα, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Διότι δεν αγνοείς ότι «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση»· γι' αυτό λέει ο προφήτης με παρρησία: «για τα δάκρυά μου μην αποσιωπήσεις», και πάλι: «έθεσες τα δάκρυά μου σύμφωνα και με την επαγγελία σου» και: «έγιναν τα δάκρυά μου για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα», και σε άλλον ψαλμό: «το ποτό μου με κλάμα το αναμείγνυα». Διότι το δάκρυ που πραγματικά αναβλύζει «από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας» με επίγνωση της αλήθειας και με φλόγα στα σπλάχνα, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον επουράνιο άρτο, από τον οποίο προηγουμένως μετείχε η Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Κυρίου και δάκρυζε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ίδιου του Σωτήρος, διότι λέει: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Ω, τι πολύτιμα μαργαριτάρια ήταν εκείνα μέσα στη ροή των μακάριων δακρύων! Ω, τι ευθεία και ευπειθής ακοή! Ω, τι ανδρεία και σοφή διάνοια! Ω, οξύνοια του πνεύματος του Κυρίου, που ελκύει σφοδρό έρωτα προς τον άχραντο Νυμφίο! Ω, κέντρισμα πόθου της ψυχής προς τον Θεό Λόγο! Ω, άμεση κοινωνία της νύμφης με τον ουράνιο Νυμφίο!

Οι πληγές μου βρώμισαν και σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κύρτωσα τελείως, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός. Κακοπάθησα και ταπεινώθηκα πάρα πολύ, κραύγαζα από τον στεναγμό της καρδιάς μου και έγινα σαν το ολομόναχο στρουθίο πάνω στη στέγη, έμοιασα με πελεκάνο της ερήμου, διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα.

Εάν δεν επιθυμεί κάποιος να κακοπαθήσει με το να ταλαιπωρηθεί και να καμφθεί μέχρι τέλους, και να πορεύεται όλη την ημέρα σκυθρωπός, με το να κακωθεί και να ταπεινωθεί υπερβολικά και να βρυχάται από τον στεναγμό της καρδιάς του και να γίνει σαν το μοναχικό σπουργίτι στη στέγη και να μοιάσει με ερημικό πελεκάνο, με το να γίνει, κατά τη διάθεση της ψυχής του, ξένος προς όλους, και αυτούς που βρίσκονται στη μονή και αυτούς που είναι στον κόσμο, και να μην έχει καμία παρρησία απέναντι σε μεγάλους και μικρούς, με το να κοπιάζει στενάζοντας και να τρώει τον άρτο σαν στάχτη και να αναμειγνύει το ποτό του με κλάματα, πώς θα μπορέσει ποτέ, αδελφοί, να λούζει κάθε νύχτα την κλίνη του ή να βρέχει με δάκρυα το στρώμα του; Πράγματι, ποτέ και με κανέναν τρόπο· όχι μόνο δεν πρόκειται να δει αυτά να συμβαίνουν στον εαυτό του, αλλά ούτε στην προσευχή του θα τα βρει, ούτε θα μπορέσει να ετοιμάσει τόπο για τον Κύριο, ούτε άξιο σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, ο Σωτήρας και Θεός μας. Εάν λοιπόν δεν τα προετοιμάσει αυτά καλά, ούτε με δάκρυα, προφανώς, ούτε κοινωνώντας άξια και όπως πρέπει, θα υποδεχθεί μέσα του τον Βασιλέα και Θεό, έστω κι αν το πράξει αυτό μία φορά τον χρόνο; Διότι το «τα άγια τοις αγίοις» κάθε μέρα άλλοι μεν το λένε και το κηρύττουν στους άλλους, φωνάζοντάς το δυνατά σε αυτούς —μακάρι δε και στους εαυτούς τους—, ενώ εσείς ακούτε αυτούς που το λένε. Τι συμβαίνει λοιπόν;

Δεν τον ακούγατε να λέει: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα, από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου, παρομοιάστηκα με πελεκάνο της ερήμου», και πάλι: «Κοπίασα στον στεναγμό μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»; Δεν τον ακούγατε να λέει: «Κύριε και Θεέ μου, αν έπραξα αυτό, αν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, αν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου έκαναν κακό, ας πέσω τότε άδειος μπροστά στους εχθρούς μου, ας καταδιώξει τότε ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει και ας καταπατήσει στη γη τη ζωή μου και τη δόξα μου ας κατασκηνώσει στο χώμα»;

Και αφού τον παρέλαβε από εκείνον, ταπείνωσε τόσο πολύ τον εαυτό του, ώστε να γίνει για τους πολλούς υπόδειγμα σε κάθε είδος ασκήσεως, και ιδιαίτερα στα δάκρυα της μετανοίας· μάλιστα, ούτε την ώρα που έτρωγε μπορούσε να τα συγκρατήσει, εκπληρώνοντας τον λόγο του Δαβίδ: «Και το ποτό μου το ανακάτευα με κλαυθμό». Μολονότι ο θείος εκείνος άνδρας τον παρακαλούσε πολλές φορές να παύσει τον υπερβολικό εκείνο θρήνο, αυτός έλεγε ότι δεν μπορούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά του: «Και πώς θα μπορούσα να πάψω να θρηνώ, πάτερ, αφού δαπάνησα άθλια όλη μου τη ζωή μέσα στην ασωτία και την αμέλεια; Φοβούμαι μήπως, ακόμη και ανάμεσά σας, με καταπιεί η γη όπως τον Αβειρών ή τον Δαθάν, ή μήπως κατακαώ από φωτιά όπως ο Κορέ, επειδή τόλμησα να υψώσω προς τον Θεό τα βέβηλα χέρια μου». Καθώς λοιπόν ο Σιλβανός μετανοούσε με τέτοια ανέκφραστη συντριβή και διόρθωνε την ψυχή του, ο μέγας, θέλοντας να μεταδώσει και σε άλλους την ωφέλεια αυτή, είπε: «Ιδού, αδελφοί, όλοι εσείς δέσατε τον εχθρό σαν σπουργίτι και τον κάνατε να καταπατείται κάτω από τα πόδια σας· αν όμως κάποιος αμελήσει έστω και λίγο την άσκηση, εκείνος θα του ξεφύγει και θα πολεμήσει εναντίον του με ακόμη μεγαλύτερη σφοδρότητα».

60. Εκείνος δε που έτυχε αυτής της άφεσης τόσο πολύ ταπείνωσε τον εαυτό του, ώστε έγινε υπόδειγμα σε πολλούς ως προς κάθε αρετή θεοσέβειας, και εξαιρετικά ως προς τα κατά Θεόν δάκρυα για όλη την αδελφότητα. Σε σημείο που, πολλές φορές, όταν έτρωγε, δεν μπορούσε να συγκρατήσει τη ροή των δακρύων του που έτρεχαν σαν ποτάμι, αλλά αυτά αναμειγνύονταν ακόμη και με αυτήν την αναγκαία τροφή, και εκπληρωνόταν σε αυτόν εκείνος ο λόγος του Δαβίδ: «Έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί και το ποτό μου το ανέμειξα με κλάματα.» Όταν δε οι αδελφοί του έλεγαν να μην το κάνει αυτό μπροστά σε ξένους ή γενικά σε οποιουσδήποτε άλλους, εκείνος διαβεβαίωνε λέγοντας ότι: «Πολλές φορές, αν και θέλησα να συγκρατηθώ εξαιτίας ακριβώς αυτού του λόγου, δεν μπόρεσα καθόλου.» Όταν δε εκείνοι του έλεγαν πάλι ότι είναι δυνατόν να το κάνει αυτό κατ' ιδίαν με κατάνυξη και κατά την προσευχή, αλλά στο τραπέζι την ώρα του φαγητού να συγκρατείται —διότι έλεγαν «μπορεί η ψυχή και χωρίς τα εξωτερικά δάκρυα να βρίσκεται πάντοτε σε κατάνυξη»— και τον πίεζαν να μάθουν για ποιον λόγο βρέχεται από τα δάκρυα, ή μάλλον τον εμπόδιζαν —διότι έλεγαν ότι ντρέπονται, «αφού πολλοί από εμάς βλέποντάς σε δεν μπορούμε ούτε να φάμε»— τους είπε: «Δεν θέλετε, αδελφοί, να κλαίω, όταν βλέπω αγίους να με υπηρετούν, των οποίων ακόμη και η σκόνη των ποδιών τους είναι μεγάλη για μένα, και εγώ δεν είμαι καθόλου αντάξιός τους;»