Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:11

«Διότι στάχτη έφαγα σαν ψωμί». Ή υποδηλώνει τις συμφορές κατά την αιχμαλωσία, ή την κακοπάθεια στην οποία υποβάλλονταν προκειμένου να ελεηθεί ο λαός. «Διότι αφού με ανύψωσες, με κατακρήμνισες». Διότι μόνος από όλα τα έθνη βρισκόταν ψηλά ο λαός του Ισραήλ, καθώς ήταν και ο μόνος που είχε τη γνώση του αληθινού Θεού. «Οι ημέρες μου έγειραν σαν σκιά». Λέγει ότι ημέρες του είναι η νομική λατρεία, η οποία ονομάζεται και σκιά των μελλοντικών αγαθών. «Και εγώ ξεράθηκα σαν χορτάρι». Το «εγώ» τίθεται αντί του «ο λαός».

Με αυτά τα κακά, λέει, κατακλύζομαι· επειδή εσύ, Δέσποτα, κίνησες εναντίον μου την οργή. Και αυτά τα λέει ο Προφήτης, οικειοποιούμενος τη συμφορά του λαού και θρηνώντας για την απώλεια ενός τόσο μεγάλου πλήθους: «Εξαιτίας της οργής και του θυμού σου, διότι αφού με ύψωσες, με κατέρριψες». Ιδιοποιείται τα όσα συνέβησαν στον λαό και στον τόπο, διδάσκοντας ότι ο λαός υψώθηκε σε μεγάλη δόξα, ώστε να ονομαστεί λαός του Θεού, και αυτός ο οίκος να ονομαστεί οίκος του Θεού εξαιτίας του αγιάσματος που βρισκόταν μέσα σε αυτόν. Αφού ο Θεός τους ύψωσε και τους τίμησε ανάλογα με τη δόξα τους που είχε αρθεί στα ύψη, οδηγώντας τους στην αντίθετη κατάσταση, τους κατέρριψε· παραδίδοντας αφενός τον τόπο σε πολιορκία και παντελή ερήμωση, και αφετέρου τον λαό σε αιχμαλωσία.

«Ομοιώθηκα»: Ο πελεκάνος αγαπά πάντοτε να διαβιεί στα ερημικά όρη· και ο Χριστός αγαπούσε τις ερήμους. Διότι είναι γραμμένο: «και διέμενε στις ερήμους απερίσπαστος». «Έγινα»: Αυτό το πτηνό είναι θρηνητικό και αγαπά πάντοτε να κάθεται σε ερείπια ή σε χαλάσματα· έτσι και ο Χριστός, βλέποντας την ερήμωση του ανθρώπου, προσήλθε για να κατοικήσει στον άνθρωπο και να τον ζωοποιήσει. «Αγρύπνησα»: Διότι είναι γραμμένο: «Εγώ κοιμάμαι και η καρδιά μου αγρυπνεί». Όταν η θεότητα σκύλευσε τον άδη, η σάρκα κειτόταν μόνη στο μνήμα, σαν σπουργίτι ολομόναχο πάνω στο χώμα (στη σχισμή) της γης. Γι' αυτό λέει: «πάνω σε δώμα». «Όλη την ημέρα»: Όταν κρεμόταν στον σταυρό, οι Ιουδαίοι τον ονείδιζαν· διότι οι Ιουδαίοι ήσαν εχθροί του Σωτήρα. «Και εκείνοι που επαινούν»: Εκείνοι που προηγουμένως με επαινούσαν, λέει, ορκίζονταν κατά του Χριστού χλευάζοντας. «Διότι στάχτη»: Διότι αντί για άρτο ο Αδάμ, δηλαδή ο άνθρωπος, έφαγε στάχτη σαν άρτο, τις θυσίες των ειδώλων, καθώς ήταν ανυπόστατες. «Και το ποτό»: Διότι όταν έπινε νερό, το αναμείγνυε με δάκρυα, κλαίγοντας ακατάπαυστα. «Από το πρόσωπο»: Διότι ο άνθρωπος παρόργισε τον θυμό του Θεού και πλήθυνε την οργή του Θεού εναντίον του με την παράβαση των ειδώλων. «Διότι, αφού με ύψωσες»: Διότι με κατέστησες άρχοντα της κτίσεως, αλλά καθαιρέθηκα λόγω της παρακοής.

βʹ. Αυτά ανέφερε και στον εβδομηκοστό ένατο ψαλμό: «Θα μας θρέψεις με άρτο δακρύων, και θα μας ποτίσεις με δάκρυα με το μέτρο»· με αυτά δε τα λόγια φανερώνει την υπερβολή της οδύνης. Διότι, εάν η ώρα της τροφής ήταν γεμάτη από οδύνη, πολύ δύσκολα κάποια άλλη ώρα θα ήταν απαλλαγμένη από αυτήν. Κατακλύζομαι από αυτά τα δεινά, λέει, επειδή, Δέσποτα, κίνησες την οργή Σου εναντίον μου: «Διότι, αφού με εξύψωσες, με κατέρριψες». Επειδή δοξάστηκε και ο λαός και ο ναός μέσω των αποκαλύψεων του Θεού· και όσο εξυψώθηκε, τόσο κατέπεσε, με τον μεν λαό να οδηγείται στην αιχμαλωσία, τον δε ναό να ερημώνεται μαζί με την Ιερουσαλήμ, εκεί όπου τηρούνταν ο νόμος και τελούνταν η σύμφωνη με αυτόν λατρεία, τα οποία αποτελούσαν σκιά των μελλοντικών αγαθών. Έτσι, άρθηκαν και αυτά από τη μέση. Τα αναφέρει όμως αυτά και για τον εαυτό του.

Διότι, αφού με ανέδειξες ψηλά και με κατέστησες περίβλεπτο, ξαφνικά με απέρριψας. Διότι το «Κατέρραξας» (με συνέτριψας) το έχει θέσει μεταφορικά, λαμβάνοντάς το από εκείνους που υψώνουν κάτι ψηλά και έπειτα το συντρίβουν στο έδαφος. Οι ημέρες μου έκλιναν σαν σκιά, και εγώ ξεράθηκα σαν το χορτάρι. Βρίσκομαι, λέει, στις ίδιες τις δυσμάς του βίου, και μοιάζω με σκιά που πλέον γέρνει και χάνεται· και μιμούμαι την ξηρότητα του χορταριού, προσκαλώντας τα χέρια των θεριστών. Εσύ όμως, Κύριε, μένεις στον αιώνα, και η μνήμη σου παραμένει από γενιά σε γενιά. Τα μεν ανθρώπινα είναι τέτοια, εξαιτίας της κακίας ταπεινώνονται μετά την έπαρση, και ποτέ δεν παραμένουν όπως είναι· Εσύ όμως, μην έχοντας τίποτα το φθαρτό, είσαι άτρεπτος και αναλλοίωτος, και οι δικές σου υποσχέσεις είναι βέβαιες· και αν όχι στην παρούσα γενεά, λέει, αλλά σε μια άλλη, για την οποία ισχύει το, «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά»· και το, «Ας γραφτεί αυτή για άλλη γενεά». Διότι η ανάμνηση των υποσχέσεών σου θα εκπληρωθεί, και εύκολα θα μπορούσες να χαρίσεις μια μεταβολή των τωρινών δεινών. Γι' αυτό με θάρρος λέω, ότι θα ανορθώσεις τη Σιών· διότι προσθέτει το εξής: Εσύ, αφού σηκωθείς, θα σπλαχνιστείς τη Σιών, επειδή είναι καιρός να τη σπλαχνιστείς, επειδή ήλθε ο καιρός. Δώσε, λέει, μια καλύτερη μεταβολή στη συμφορά· διότι ο καιρός απαιτεί το έλεος.

«Όλη την ημέρα με χλεύαζαν οι εχθροί μου», φθίνοντας από το πάθος του φθόνου, «και εκείνοι που με επαινούσαν ορκίζονταν εναντίον μου, διότι έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί». Αυτό, λέγει, το έλεγαν εκείνοι που με επαινούσαν, επιβεβαιώνοντας την ανθρώπινη φύση μου, κηρύττοντας διαρκώς ότι «φάγαμε και ήπιαμε μαζί του, όχι μόνο πριν από το πάθος, αλλά και μετά την εκ νεκρών ανάστασή του». «Και το ποτό μου το ανακάτευαν με κλαυθμό», δηλαδή, μου ανέμειξαν ξύδι με χολή πάνω στον σταυρό. «Από προσώπου της οργής σου και του θυμού σου», δηλαδή, από προσώπου της θείας οικονομίας σου για αυτά, Πατέρα, «διότι αφού με ύψωσες, με κατέρριψες», προκειμένου η γη που ανυψώθηκε να μεταστραφεί σε ευλογία, επειδή εγώ αιωρήθηκα πάνω στο ξύλο μαζί με ληστές δήθεν ως καταραμένος. «Οι ημέρες μου χάθηκαν σαν σκιά», δηλαδή, παρήλθαν, «και εγώ ξεράθηκα σαν τον χόρτο», δηλαδή, πέθανα, ακολουθώντας τη θνητή φύση.

Τότε λοιπόν ο Ανδρόνικος, θεωρώντας τον θάνατο του Βατάτζη θεία πρόνοια και προσθέτοντας στις υπόλοιπες δολιότητές του άλλο ένα προκάλυμμα του χαρακτήρα του, εισηγείται να στεφθεί αυτοκράτορας ο βασιλιάς Αλέξιος. Και αφού τον σήκωσε στους ώμους του και με θερμά δάκρυα τον μετέφερε στον άμβωνα της Μεγάλης Εκκλησίας ενώπιον πολλών μυριάδων μαρτύρων από το αστικό και άλλο πλήθος, και τον κατέβασε πάλι από εκεί με τον ίδιο τρόπο, φάνηκε ότι ήταν πιο φιλόστοργος και από πατέρα και ότι παραστεκόταν ως δεξί χέρι στο νεαρό βλαστάρι της βασιλείας. Εκείνος όμως τα σχεδίαζε και τα έπραττε αυτά εκπληρώνοντας απολύτως τον λόγο του Δαβίδ, που λέει «αφού με ανύψωσες, με κατακρήμνισες».