Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
11 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
ὅτι ἐξέκυψεν ἐξ ὕψους ἁγίου αὐτοῦ, Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψεΑνάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–11 από 11
Ὅτι ἐξέκυψεν ἐξ ὕψους ἁγίου αὐτοῦ. Τὴν αἰτίαν ἡμῖν τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν παρατίθεται. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ἣν ἐποίησε κλίνας οὐρανούς. Τοῦ ἀκοῦσαι τὸν στεναγμὸν τῶν πεπεδημένων.
Διότι έσκυψε από το άγιο ύψος του. Μας παραθέτει την αιτία της κλήσεως των εθνών. Αυτή δε είναι η επιφάνεια του Σωτήρος ημών Χριστού, την οποία πραγματοποίησε κλίνοντας τους ουρανούς. Για να ακούσει τον στεναγμό των δεσμωτών.
Λεπτομέρειες
πεπήγμεθα γὰρ ἐν Χριστῷ, ἀσφαλῆ τε καὶ ἱδρυμένην ἐσχήκαμεν τὴν καρδίαν, οὐκέτι κατασειόμενοι πρὸς ἃ μὴ προσῆκεν· οὐκ ἐκβαίνοντες εἰς πολυθεΐαν· οὐκ ἐξελαυνόμενοι πρὸς πλάνησιν, ἀλλ᾽ οἷον ἐμβεβηκότες ἐν πίστει τε καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς Θεὸν, ὡς χαίροντας ἐπὶ τούτῳ λέγειν “Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου.” λέγων δέ Ὅτι νῦν ἑόρακα ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, ἐπισκοπῆς ὄντα καιρὸν κατέδειξεν ἐναργῶς τὸν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας. “Ἐπεσκέψατο γὰρ ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους,” καὶ ᾗ φησιν ὁ Δαυείδ “Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψεν,” καίτοι πάλαι διὰ τὴν ἐν ἡμῖν ἁμαρτίαν οὐκ ἐποπτείας ἀξιῶν, οὐ φειδοῦς ἢ ἀγάπης, οὐχ ἑτέρου τινὸς τῶν τοιούτων ὅλως, ἀλλ᾽ οἱονείπως ἀπεστρεμμένος· ταύτῃτοι καὶ τεταράγμεθα. καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ μακάριος Δαυείδ “Ἀποστρέψαντός ”σου τὸ πρόσωπον ταραχθήσονται, καὶ εἰς τὸν χοῦν αὐ- “τῶν ἐπιστρέψουσιν.” ἐπειδὴ δὲ νῦν, τουτέστι κατὰ τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρὸν, ἑόρακεν ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, σεσώσμεθά τε καὶ ἠλεήμεθα, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπέκεινα λόγου καὶ ἀξιαγάστων ἀληθῶς κεκερδάκαμεν;
Διότι έχουμε στερεωθεί στον Χριστό, και αποκτήσαμε την καρδιά μας ασφαλή και θεμελιωμένη, χωρίς πλέον να κλονιζόμαστε προς όσα δεν πρέπει· χωρίς να εκτρεπόμαστε στην πολυθεΐα· χωρίς να παρασυρόμαστε προς την πλάνη, αλλά όντας σταθερά εδραιωμένοι στην πίστη και την αγάπη προς τον Θεό, ώστε να χαιρόμαστε για αυτό και να λέμε: «Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου». Λέγοντας δε το «Επειδή τώρα είδα με τα μάτια μου», κατέδειξε ξεκάθαρα τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρος ως καιρό επισκέψεως. «Διότι μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους», και όπως λέει ο Δαβίδ, «Ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη», αν και παλαιότερα, εξαιτίας της αμαρτίας που υπήρχε μέσα μας, δεν μας θεωρούσε άξιους εποπτείας, ούτε επιείκειας ή αγάπης, ούτε κανενός άλλου τέτοιου πράγματος απολύτως, αλλά τρόπον τινά μάς είχε αποστραφεί· γι' αυτό και είχαμε ταραχθεί. Και θα δώσει μαρτυρία ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Εάν αποστρέψεις το πρόσωπό σου θα ταραχθούν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους». Επειδή όμως τώρα, δηλαδή κατά τον καιρό της παρουσίας Του, είδε με τα μάτια του, έχουμε σωθεί και έχουμε ελεηθεί· διότι τι άραγε από όσα ξεπερνούν τον λόγο και είναι αληθώς αξιοθαύμαστα δεν έχουμε κερδίσει;
Λεπτομέρειες
Ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν προσευχὴν τῶν ταπεινῶν, καὶ οὐκ ἐξουδένωσε τὴν δέησιν αὐτῶν. Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν ἑτέραν, καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον· ὅτι ἐξέκυψεν ἐξ ὕψους ἁγίου αὐτοῦ, Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψε, τοῦ ἀκοῦσαι τοῦ στεναγμοῦ τῶν πεπεδημένων, τοῦ λῦσαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων, τοῦ ἀναγγεῖλαι ἐν Σιὼν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ τὴν αἴνεσιν αὐτοῦ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ἐν τῷ συναχθῆναι λαοὺς ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ βασιλεῖς τοῦ δουλεύειν τῷ Κυρίῳ. Ἀπεκρίθη αὐτῷ ἐν ὁδῷ ἰσχύος αὐτοῦ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγγειλόν μοι. Μὴ ἀναγάγῃς με ἐν ἡμίσει ἡμερῶν μου. Ὑψηλότερον δὲ δοκεῖ μοι διὰ τούτων ὁ προφητικὸς χορὸς σημαίνειν τὴν διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν· ἀποκλαίεσθαι δὲ, ὅτι μὴ καὶ αὐτοὶ ἔτυχον ταύτης. Ἐν γὰρ τῇ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν παρουσίᾳ, ὅτε τὰ ἔθνη καὶ οἱ τούτων βασιλεῖς λατρεύσουσιν, οὐκέτι τοῖς πατρῴοις δαίμοσι, ἀλλὰ τῷ Κυρίῳ· ἐν αὐτῷ δὴ τῷ τοιούτῳ καιρῷ, τὴν ἐμὴν, φησὶν, ἰσχὺν ἐκάκωσεν ὁ Κύριος, κολοβῶσαι τὰς ἡμέρας, ὡς μὴ φθάσαι κἀμὲ εἰς ἐκεῖνον τὸν καιρόν. Ὁ προφητικὸς μὲν οὖν ἐστι χορὸς ὁ ἀποκρινόμενος, ἤτοι ἐρωτῶν καὶ λέγων πρὸς τὸν Θεὸν ὁποῖος ἔσται ὁ ἡμέτερος βίος. Ηὔχετο γὰρ μαθεῖν εἰ φθάσειεν εἰς ἐκείνας τὰς ἡμέρας ἡ ζωὴ αὐτοῦ, καθ᾽ ἃς ἔμελλεν ἐνανθρωπήσας ἐπὶ γῆς φαίνεσθαι ὁ Μονογενής.
Επέβλεψε στην προσευχή των ταπεινών και δεν περιφρόνησε τη δέησή τους. Ας γραφτεί αυτό για μια άλλη γενεά, και ο λαός που δημιουργείται θα αινέσει τον Κύριο· διότι έσκυψε από το άγιο ύψος του, ο Κύριος από τον ουρανό επέβλεψε στη γη, για να ακούσει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους γιους των θανατωμένων, για να αναγγείλουν στη Σιών το όνομα του Κυρίου, και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ. Όταν θα συναχθούν μαζί οι λαοί και οι βασιλείς, για να δουλεύσουν στον Κύριο. Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της ισχύος του: Ανάγγειλέ μου τη λιγοστότητα των ημερών μου. Μη με ανακαλέσεις στο μέσο των ημερών μου. Με υψηλότερο πνευματικό νόημα, μου φαίνεται ότι μέσω αυτών των λόγων ο προφητικός χορός υποδηλώνει την κλήση των εθνών διαμέσου του Σωτήρος μας· και θρηνεί, διότι δεν έτυχαν και οι ίδιοι αυτής. Διότι κατά την παρουσία των μελλοντικών αγαθών, όταν τα έθνη και οι βασιλείς τους θα λατρεύσουν, όχι πλέον τους πατρικούς τους δαίμονες, αλλά τον Κύριο· σε αυτόν ακριβώς τον καιρό, λέει, ο Κύριος εξασθένησε τη δύναμή μου, συντομεύοντας τις ημέρες, ώστε να μην προλάβω να φτάσω και εγώ σε εκείνον τον καιρό. Ο προφητικός λοιπόν χορός είναι αυτός που αποκρίνεται, ή μάλλον που ερωτά και λέγει προς τον Θεό πώς θα είναι ο δικός μας βίος. Διότι ευχόταν να μάθει εάν η ζωή του θα έφτανε σε εκείνες τις ημέρες, κατά τις οποίες ο Μονογενής επρόκειτο να φανερωθεί επί της γης, έχοντας ενανθρωπήσει.
Λεπτομέρειες
Καὶ μετά τινα· «ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ.» Οὐκ εἶπε· Τὴν ἡμέραν μου. «Καὶ ἔσται, ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται.» Καὶ οὐκ εἶπε· Τὸ ὄνομά μου. Καὶ πάλιν· «Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψε, τοῦ ἰδεῖν τὸν στεναγμὸν τῶν πεπεδημένων, τοῦ λῦσαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων, τοῦ ἀναγγεῖλαι ἐν Σιὼν τὸ ὄνομα Κυρίου.» Οὐκ εἶπε· Τὸ ὄνομα αὐτοῦ.
Και λίγο παρακάτω: «Ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, πριν έλθει η ημέρα του Κυρίου, η μεγάλη και επιφανής». Δεν είπε: Την ημέρα μου. «Και θα συμβεί, όποιος επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, να σωθεί». Και δεν είπε: Το όνομά μου. Και πάλι: «Ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη, για να δει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους υιούς των καταδικασμένων σε θάνατο, για να αναγγελθεί στη Σιών το όνομα του Κυρίου». Δεν είπε: Το όνομά του.
Λεπτομέρειες
καὶ ὀφθήσεται Καθ’ ἑκάστην γὰρ ἑαυτὸν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐμφανίζει ἐνδόξως ὁ κύριος. ἐπέβλεψεν Τοῦ λαοῦ τοῦ ἐξ ἐθνῶν· ταπεινωθέντες γὰρ ἦσαν τῇ αἰχμαλωσίᾳ τῶν δαιμόνων. καὶ οὐκ ἐξουδένωσεν Οὐκ ἀπεβάλετο τουτέστιν τὴν δέησιν τῶν ἐθνῶν, ὡς βδελυκτῶν ὄντων τῇ ἀσεβείᾳ, ἀλλὰ προσεδέξατο ὡς συμπαθής. γραφήτω Ἡ ἐξ ἐθνῶν κλῆσις γραφήτω εἰς τὴν τῶν ἀγγέλων [λῆξιν καὶ] τάξιν διὰ τῆς ἐξομολογήσεως καὶ πίστεως. καὶ λαός Ὁ ἐκ τῶν ἐθνῶν λαός, ὁ τικτόμενος (κτιζόμενος) κατὰ γενεὰν καὶ γενεάν· αὐτὸς γὰρ πρὸς ἀλήθειαν αἰνεῖ τὸν θεόν. ὅτι ἐξέκυψεν Ὅτι ἀπὸ τῶν κόλπων τοῦ πατρὸς ἐνεφάνισεν ἑαυτὸν τῇ γῇ ὁ θεὸς λόγος. κύριος Ἐπιζητῆσαι (ἐπιζητήσας) τὸν ἀπολλύμενον ἄνθρωπον· τούτου χάριν γὰρ παρεγένετο. τοῦ ἀκοῦσαι Ἔστενε γὰρ ἡ ἀνθρωπότης, δεδεμένη ὥσπερ σιδήρῳ τῇ πλάνῃ τῶν εἰδώλων. ἐλθὼν δὲ ὁ κύριος, ἠλευθέρωσε τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῶν σιδήρων (σειρῶν) τῶν δαιμόνων. τοῦ λῦσαι Τοὺς προαποθανόντας τῇ ἁμαρτίᾳ. λέγει δὲ καὶ τοὺς νεκρούς, οὓς καταβὰς ἐν τῷ ᾅδῃ ἠλευθέρωσε καὶ λύσας ἐκ τῶν δεσμῶν τοῦ θανάτου συνανέστησε. τοῦ ἀναγγεῖλαι Ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ γὰρ διὰ τῶν γραφῶν τὸ ὄνομα κυρίου καταγγέλλεται τοῖς πιστοῖς. καὶ τὴν αἴνεσιν Τὸ αὐτό. καὶ Ἰερουσαλὴμ γὰρ εἰς τὴν ἐκκλησίαν λαμβάνεται· ἑκάστης γὰρ ἡμέρας ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ᾄδεται ἡ αἴνεσις τοῦ κυρίου (θεοῦ).
«και οφθήσεται»: Διότι κάθε μέρα ο Κύριος εμφανίζει τον εαυτό Του με δόξα μέσα στην Εκκλησία. «επέβλεψεν»: [Εννοεί] τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι είχαν ταπεινωθεί από την αιχμαλωσία των δαιμόνων. «και ουκ εξουδένωσεν»: Δηλαδή δεν απέρριψε τη δέηση των εθνών, σαν να ήταν βδελυρά λόγω της ασέβειάς τους, αλλά την αποδέχθηκε ως συμπονετικός. «γραφήτω»: Η κλήση των εθνών ας καταγραφεί στην τάξη των αγγέλων μέσω της ομολογίας και της πίστεως. «και λαός»: Ο λαός από τα έθνη, ο οποίος γεννιέται (δημιουργείται) από γενιά σε γενιά· διότι αυτός αληθινά αινεί τον Θεό. «ότι εξέκυψεν»: Διότι από τους κόλπους του Πατρός ο Θεός Λόγος φανέρωσε τον εαυτό Του στη γη. «Κύριος»: Για να αναζητήσει τον χαμένο άνθρωπο· διότι για χάρη του ήλθε. «του ακούσαι»: Διότι η ανθρωπότητα στέναζε, δεμένη σαν με σίδερα από την πλάνη των ειδώλων. Όταν όμως ήλθε ο Κύριος, ελευθέρωσε τον άνθρωπο από τα σίδερα (δεσμά) των δαιμόνων. «του λύσαι»: Αυτούς που είχαν πεθάνει προηγουμένως μέσα στην αμαρτία. Εννοεί όμως και τους νεκρούς, τους οποίους, όταν κατέβηκε στον Άδη, ελευθέρωσε και, αφού τους έλυσε από τα δεσμά του θανάτου, τους ανέστησε μαζί Του. «του αναγγείλαι»: Διότι μέσα στην Εκκλησία, μέσω των Γραφών, το όνομα του Κυρίου εξαγγέλλεται στους πιστούς. «και την αίνεσιν»: Το ίδιο. Διότι και η Ιερουσαλήμ εκλαμβάνεται ως η Εκκλησία· καθώς κάθε μέρα μέσα στην Εκκλησία ψάλλεται η αίνεση του Κυρίου (Θεού).
Λεπτομέρειες
Καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύριον.» Ἐκτίσθη γὰρ ὁ ἐξ ἐθνῶν λαός, ἀρχὴν ἑτέραν γενέσεως τὴν τοῦ λουτροῦ παλιγγενεσίαν δεξάμενος· τὸν γὰρ τοιοῦτον ἀνακαινισμόν, κτίσιν ἔθος ὑπὸ τῆς Γραφῆς τῆς θείας ὀνομάζεσθαι. Μαρτυρεῖ δὲ ὁ Παῦλος περὶ τοῦ Χριστοῦ λέγων· Ἴνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον ποιῶν εἰρήνην. «Ὅτι ἐξέκυψεν ἐξ ὕψους ἁγίου.» Σαφῶς τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας μέμνηται· οὕτως γὰρ ἐκκύψαι ἀπὸ τοῦ ὕψους κατὰ καιρὸν τῆς σαρκώσεως λέγεται, ὡς ἄνω μείνας, καὶ κάτω φανείς.
«Και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο.» Διότι εκτίσθη ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, λαμβάνοντας ως άλλη αρχή γεννήσεως την παλιγγενεσία του λουτρού· επειδή μια τέτοια ανακαίνιση συνηθίζει η θεία Γραφή να την ονομάζει κτίση. Το μαρτυρεί δε ο Παύλος λέγοντας για τον Χριστό: «Για να κτίσει τους δύο μέσα του σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη». «Διότι έσκυψε από το άγιο ύψος του.» Σαφώς μνημονεύει την έλευση του Σωτήρα· διότι έτσι λέγεται ότι έσκυψε από το ύψος κατά τον καιρό της σαρκώσεως, ώστε, ενώ παρέμεινε άνω, φανερώθηκε και κάτω.
Λεπτομέρειες
Οὕτως ὁ λαὸς καὶ τὰ παλαιὰ καὶ τὰ νέα παιδευόμενος, τὸν προσήκοντα ὕμνον ἀναπέμπει τῷ Σωτῆρι Θεῷ. Ὅτι ἐξέκυψεν ἐξ ὕψους ἁγίου αὐτοῦ, Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψεν. Ἐκκύψαι ἀπὸ τοῦ ὕψους ὁ Σωτὴρ λέγεται κατὰ τὸν καιρὸν τῆς σαρκώσεως, ὡς ἄνω μείνας καὶ κάτω φανείς. Τοῦτο γὰρ τῶν ἐκκυπτόντων ἀπὸ τοῦ ὕψους ἴδιον. Ἐξέκυψε δὲ τὴν γῆν ἐπιδεῖν, τουτέστιν ἐπισκέψασθαι. Ὑπάρχων δὲ ὁ Κύριος ἀσώματος οὐσία καὶ νοερὰ, μᾶλλον δὲ ὑπὲρ ταῦτα, μηδαμοῦ περατούμενος, οὐ περιγράφεται τόπῳ· διαφοιτᾷ δὲ τῇ δυνάμει δι᾽ ὅλης τῆς κτίσεως. Ἐν τῷ κόσμῳ γὰρ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι᾽ αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ λέγεται διατρίβειν ἐν τοῖς κρείττοσι τοῦ κόσμου μέρεσι, κατὰ τὸ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς· καὶ, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὐ κατὰ περιοχὴν, ἀλλ᾽ ἀφάτῳ δυνάμει τοῖς ἰδίοις ἔργοις παρών. Ἐν οὐρανῷ τοίνυν οὕτω λεγόμενος εἶναι, τῷ προνοεῖσθαι καὶ τῆς γῆς, ἐπέβλεψεν εἰς αὐτήν. Τοῦ ἀκοῦσαι τοῦ στεναγμοῦ τῶν πεπεδημένων, τοῦ, λῦσαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων· τοῦ ἀναγγεῖλαι ἐν Σιὼν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ τὴν αἴνεσιν αὐτοῦ ἐν Ἱερουσαλήμ. Τὴν αἰτίαν ἡμῖν τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν παρατίθεται. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ τοῦ Σωτῆρος ἐπιφάνεια, ἣν ἐποίησε κλίνας οὐρανούς. Τίνες δὲ οἱ πεπεδημένοι, ἢ οὓς σειραῖς ἁμαρτιῶν ἔσφιγξεν ὁ μισόκαλος δαίμων;
Έτσι ο λαός, διδασκόμενος και τα παλαιά και τα νέα, αναπέμπει τον πρέποντα ύμνο στον Σωτήρα Θεό. Ότι έσκυψε από το άγιο ύψος του, ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη. Λέγεται ότι ο Σωτήρας έσκυψε από το ύψος κατά τον καιρό της σαρκώσεως, επειδή παρέμεινε άνω και φανερώθηκε κάτω. Διότι αυτό είναι το γνώρισμα εκείνων που προβάλλουν από το ύψος. Έσκυψε δε για να επιβλέψει τη γη, δηλαδή για να την επισκεφθεί. Όντας δε ο Κύριος ασώματη και νοερή ουσία, μάλλον δε ανώτερος από αυτά, χωρίς να τερματίζεται πουθενά, δεν περιγράφεται σε κάποιον τόπο· αλλά διαπερνά με τη δύναμή του ολόκληρη την κτίση. Διότι ήταν στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού. Και λέγεται ότι διατρίβει στα ανώτερα μέρη του κόσμου, σύμφωνα με το: «Ο κατοικών στους ουρανούς»· και, «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς», όχι με την έννοια του χωρικού περιορισμού, αλλά επειδή είναι παρών στα δικά του έργα με άρρητη δύναμη. Ενώ λοιπόν λέγεται κατ' αυτόν τον τρόπο ότι βρίσκεται στον ουρανό, προνοώντας και για τη γη, επέβλεψε σε αυτήν. Για να ακούσει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους υιούς των θανατωμένων· για να αναγγείλει στη Σιών το όνομα του Κυρίου, και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ. Μας παραθέτει την αιτία της κλήσεως των εθνών. Και αυτή είναι η επιφάνεια του Σωτήρος, την οποία πραγματοποίησε κλίνοντας τους ουρανούς. Και ποιοι είναι οι δεσμώτες, παρά εκείνοι τους οποίους έσφιξε με τις αλυσίδες των αμαρτιών ο μισόκαλος δαίμονας;
Λεπτομέρειες
Ἡμεῖς δέ φαμεν· «Σὺ δέ, Κύριε, εἰς τὸν αἰῶνα μένεις», κἂν τέθνηκας τῇ σαρκί, «καὶ τὸ μνημόσυνόν σου εἰς γενεὰν καὶ γενεάν», μηδαμῶς πημανθείσης σου τῆς θεότητος ἐκ τῆς χοϊκῆς οὐσίας. «Σὺ ἀναστὰς οἰκτειρήσεις τὴν Σιών», θείαν ἐκκλησίαν σου, «ὅτι καιρὸς τοῦ οἰκτειρῆσαι αὐτήν, ὅτι ἥκει καιρὸς» ἐξελέσθαι αὐτὴν ἐκ δυσμενῶν τυράννων. «Καὶ φοβηθήσονται τὰ ἔθνη τὸ ὄνομά σου καὶ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς τὴν δόξαν σου· ὅτι οἰκοδομήσει Κύριος τὴν Σιών», ἐκκλησίαν αὐτοῦ θεμέλιον ἀκράδαντον αὐτῆς ἑαυτὸν τεθεικώς, «καὶ ὀφθήσεται ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. Ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν προσευχὴν τῶν ταπεινῶν καὶ οὐκ ἐξουδένωσε τὴν δέησιν αὐτῶν». Ὅρα πῶς ἡ προσευχὴ τῶν ταπεινῶν ἐπισπᾶται ἐπισκοπὴν θείων ὀφθαλμῶν. «Γραφήτω αὕτη», ἤτοι ἡ εὐχὴ αὕτη, «γραφήτω εἰς γενεὰν ἑτέραν» καὶ γραφεῖσα πρὸς ἡμᾶς ἐταμιεύθη, «καὶ λαὸς ὁ κτιζόμενος» διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας «αἰνέσει τὸν Κύριον». «Ὅτι Κύριος ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψεν, τοῦ ἀκοῦσαι τοῦ στεναγμοῦ τῶν» ἐν τῷ ᾅδῃ «πεπεδημένων» καὶ κατελθεῖν ἀπορρήτως, «τοῦ λῦσαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων» παρὰ τοῦ ἐχθροῦ Βελίαρ. Υἱοὺς γὰρ καὶ πατέρας κατετυράννει ὁ δυσμενὴς ἀσυγγνώστως, ἄχρις ἂν ἐκ τῶν ἄνω κατῆλθεν ὁ λυτρωτής. «
Εμείς όμως λέμε: «Εσύ όμως, Κύριε, παραμένεις στον αιώνα», έστω και αν πέθανες κατά τη σάρκα, «και η μνήμη σου παραμένει σε γενεά και γενεά», χωρίς να υποστεί καμία βλάβη η θεότητά σου από τη χοϊκή ουσία. «Εσύ, αφού αναστηθείς, θα σπλαχνιστείς τη Σιών», τη θεία εκκλησία σου, «διότι είναι καιρός να τη σπλαχνιστείς, διότι έφτασε ο καιρός» να την απαλλάξεις από τους εχθρικούς τυράννους. «Και θα φοβηθούν τα έθνη το όνομά σου και όλοι οι βασιλείς της γης τη δόξα σου· διότι ο Κύριος θα οικοδομήσει τη Σιών», την εκκλησία του, θέτοντας τον εαυτό του ως ακλόνητο θεμέλιό της, «και θα εμφανιστεί μέσα στη δόξα του. Επέβλεψε στην προσευχή των ταπεινών και δεν περιφρόνησε τη δέησή τους». Δες πώς η προσευχή των ταπεινών ελκύει την επίβλεψη των θείων οφθαλμών. «Ας γραφτεί αυτή», δηλαδή αυτή η προσευχή, «ας γραφτεί για μια άλλη γενεά» και, αφού γράφτηκε, διαφυλάχθηκε για εμάς, «και ο λαός που αναδημιουργείται» διά του λουτρού της παλιγγενεσίας «θα αινέσει τον Κύριο». «Διότι ο Κύριος επέβλεψε από τον ουρανό στη γη, για να ακούσει τον στεναγμό των» αλυσοδεμένων στον άδη «και να κατέλθει με τρόπο άρρητο, για να ελευθερώσει τους υιούς εκείνων που θανατώθηκαν» από τον εχθρό Βελίαρ. Διότι υιούς και πατέρες κατατυραννούσε ο εχθρός ανελέητα, μέχρις ότου κατήλθε από τα άνω ο λυτρωτής. «
Λεπτομέρειες
Ὑπόθες γάρ τινα ἔχοντα υἱὸν βασιλέα, μέλλοντα δὲ κτίσαι πόλιν, ἐμπιστεῦσαι τῷ υἱῷ τὴν ταύτης κτίσιν. Ὥσπερ οὖν ὁ λέγων· Διὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ βασιλέως ἐκτίσθη ἡ πόλις, οὐ δοῦλον εἰσάγει τὸν υἱὸν τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ δείκνυσιν, ὅτι οὗτος ὁ υἱὸς ἔχει καὶ πατέρα, καὶ οὐ μόνος ἐστίν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ὁ εὐαγγελιστὴς εἰπὼν διὰ τοῦ υἱοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα, ἐδήλωσεν ὅτι ὁ Πατὴρ μεσίτῃ αὐτῷ πρὸς τὴν κτίσιν, ἵν’ οὕτως εἴπω, ἐχρήσατο, οὐχ ὡς ἐλάττονι αὐτῷ, ἀλλὰ ὡς μᾶλλον ἰσοδυνάμῳ, καὶ ὡς ἰσχύοντι τηλικαύτην ἐκτελεῖν ἐπίτασιν. Καὶ τοῦτό σοι λέγω, ὅτι ἐάν σε ταράττῃ ἡ «διὰ» πρόσθεσις, καὶ ζητῇς εὑρεῖν ἐν τῇ Γραφῇ ῥῆσίν τινα λέγουσαν ὅτι αὐτὸς ὁ Λόγος ἐποίησε τὰ πάντα, ἄκουε τοῦ Δαυΐδ· «Κατ’ ἀρχὰς σύ, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σού εἰσιν οἱ οὐρανοί.» Ὁρᾷς πῶς οὐκ εἶπεν, ὅτι Διὰ σοῦ ἐγένοντο οἱ οὐρανοί, καὶ ἐθεμελιώθη ἡ γῆ, ἀλλά, «Σὺ ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα χειρῶν σού εἰσιν.» Ὅτι δὲ ταῦτα περὶ τοῦ Μονογενοῦς ὁ Δαυΐδ, ἀλλ’ οὐ περὶ τοῦ Πατρὸς λέγει, μάθοις ἂν καὶ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἀποστόλου, συγχρωμένου τῷ ῥητῷ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους· μάθοις δ’ ἂν καὶ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ ψαλμοῦ. Εἰπὼν γάρ, ὅτι «Ὁ Κύριος ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν γῆν, τοῦ ἀκοῦσαι τοῦ στεναγμοῦ, καὶ λῦσαι τοὺς τεθανατωμένους, καὶ τοῦ ἀναγγεῖλαι ἐν Σιὼν τὸ ὄνομα Κυρίου,» τίνα ἄλλον δηλοῖ, ἢ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ;
Υπόθεσε, λοιπόν, κάποιον που έχει γιο βασιλιά και, ενώ πρόκειται να χτίσει μια πόλη, εμπιστεύεται στον γιο την οικοδόμησή της. Όπως ακριβώς, λοιπόν, αυτός που λέει «Δια του Υιού του βασιλιά χτίστηκε η πόλη» δεν παρουσιάζει τον γιο του βασιλιά ως δούλο, αλλά δείχνει ότι αυτός ο γιος έχει και πατέρα και δεν είναι μόνος, έτσι και εδώ ο ευαγγελιστής, λέγοντας ότι τα πάντα έγιναν δια του Υιού, φανέρωσε ότι ο Πατέρας τον χρησιμοποίησε, ας πούμε, ως μεσίτη για τη δημιουργία, όχι ως κατώτερό του, αλλά μάλλον ως ισοδύναμο και ως έχοντα τη δύναμη να φέρει εις πέρας ένα τέτοιο έργο. Και στο λέω αυτό, διότι εάν σε ταράζει η προσθήκη της λέξης «δια» και ζητάς να βρεις στη Γραφή κάποια φράση που να λέει ότι ο ίδιος ο Λόγος δημιούργησε τα πάντα, άκουσε τον Δαβίδ: «Κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Βλέπεις πώς δεν είπε ότι «Δια μέσου σου έγιναν οι ουρανοί και θεμελιώθηκε η γη», αλλά «Εσύ θεμελίωσες και έργα των χεριών σου είναι»; Και ότι αυτά τα λέει ο Δαβίδ για τον Μονογενή, και όχι για τον Πατέρα, μπορείς να το μάθεις και από τον ίδιο τον Απόστολο, ο οποίος χρησιμοποιεί το ρητό αυτό στην Προς Εβραίους επιστολή· αλλά θα μπορούσες να το μάθεις και από τον ίδιο τον ψαλμό. Διότι, λέγοντας ότι «Ο Κύριος επέβλεψε στη γη, για να ακούσει τον στεναγμό και να ελευθερώσει τους παραδομένους στον θάνατο, και για να αναγγείλει στη Σιών το όνομα του Κυρίου», ποιον άλλον υποδηλώνει παρά τον Υιό του Θεού;
Λεπτομέρειες
Οὗτος γὰρ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέβλεψεν, εἴτε ταύτην ἐφ’ ἧς κινούμεθα, εἴτε τὴν ἡμετέραν φύσιν τὴν γεωθεῖσαν, εἴτε τὴν σάρκα, κατὰ τό, «Γῆ εἶ,» ἣν καὶ προσείληφεν, ἔλυσέ τε ἡμᾶς τοὺς πεπεδημένους ταῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων πλοκαῖς, καὶ υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων, τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Εὔας, καὶ ἀνήγγειλεν ἐν Σιὼν τὸ ὄνομα Κυρίου. Ἐν γὰρ τῷ ἱερῷ ἑστὼς ἐδίδασκε περὶ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· καθὰ καὶ αὐτὸς λέγει· «Ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις.» Ταῦτα τοίνυν τίνι ἁρμόζουσι, τῷ Πατρί, ἢ τῷ Υἱῷ; Πάντα τῷ Υἱῷ. Αὐτὸς γὰρ ἀνήγγειλε τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, διδάσκων. Μετὰ γοῦν τὸ ταῦτα εἰπεῖν ὁ μακάριος Δαυΐδ, ἐπάγει· «Καὶ σὺ κατ’ ἀρχάς, Κύρις, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σού εἰσιν οἱ οὐρανοί.» Ἆρ’ οὐ φανερῶς τὸν Υἱὸν παρεισάγει ποιητήν, ἀλλ’ οὐκ ὄργανον; Εἰ δὲ πόλιν ἡ «διὰ» πρόθεσις ὕφεσίν τινα δοκεῖ σοι εἰσάγειν, τί φήσεις, ὅταν ὁ Παῦλος τιθῇ ταύτην ἐπὶ τοῦ Πατρός; Φησὶ γάρ· «Πιστὸς ὁ Θεός, δι’ οὗ ἐκλήθημεν εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ.» Ἆρα ὄργανον ἐνταῦθα ποιεῖ τὸν Πατέρα; Καὶ πάλιν, «Παῦλος ἀπόστολος διὰ θελήματος Θεοῦ.» Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἱκανά· ἐπανιτέον δὲ πάλιν ὅθεν ἐξέβημεν. «Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο.» Μωσῆς μὲν περὶ τῆς ὁρατῆς κτίσεως διαλαβών, οὐδὲν ἡμῖν περὶ τῶν νοητῶν διετράνωσεν· ὁ δ’ εὐαγγελιστὴς ἑνὶ ῥήματι πάντα περιλαβών, φησί· «Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο,» τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ νοητά. «
Διότι αυτός επέβλεψε πάνω στη γη, είτε σε αυτήν πάνω στην οποία κινούμαστε, είτε στη δική μας φύση που έγινε γήινη, είτε στη σάρκα, σύμφωνα με το, «Γη είσαι», την οποία και προσέλαβε, και έλυσε εμάς που ήμασταν δεμένοι με τις πλοκές των δικών μας αμαρτημάτων, και υιούς των τεθανατωμένων, του Αδάμ και της Εύας, και ανήγγειλε στη Σιών το όνομα του Κυρίου. Διότι στεκόμενος μέσα στο ιερό, δίδασκε για τον Πατέρα του· καθώς και ο ίδιος λέει: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους.» Αυτά, λοιπόν, σε ποιον αρμόζουν, στον Πατέρα ή στον Υιό; Όλα στον Υιό. Διότι αυτός ανήγγειλε το όνομα του Πατέρα, διδάσκοντας. Αφού, λοιπόν, είπε αυτά ο μακάριος Δαβίδ, προσθέτει: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί.» Άραγε δεν παρουσιάζει φανερά τον Υιό ως δημιουργό και όχι ως όργανο; Αν πάλι η πρόθεση «διά» νομίζεις ότι εισάγει κάποια υποτίμηση, τι θα πεις όταν ο Παύλος τη χρησιμοποιεί για τον Πατέρα; Λέει δηλαδή: «Πιστός είναι ο Θεός, διά του οποίου κληθήκαμε σε κοινωνία με τον Υιό του.» Μήπως εδώ καθιστά τον Πατέρα όργανο; Και πάλι, «Παύλος, απόστολος διά θελήματος Θεού.» Αλλά αυτά μεν είναι αρκετά· πρέπει όμως να επανέλθουμε πάλι στο σημείο από το οποίο παρεκκλίναμε. «Όλα δι' αυτού έγιναν.» Ο Μωυσής, ενώ ασχολήθηκε με την ορατή κτίση, δεν μας ξεκαθάρισε τίποτα για τα νοητά· ο ευαγγελιστής, όμως, συμπεριλαμβάνοντας τα πάντα με έναν λόγο, λέει: «Όλα δι' αυτού έγιναν,» τα ορατά και τα νοητά. «
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἐγκατέλιπες τοὺς ἐκζητοῦντάς σε, Κύριε· ἐπέβλεψας δὲ ἐξ οὐρανοῦ καὶ εἶδες τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ υἱὸν ἀνθρώπου ὃν ἐκραταίωσας ἑαυτῷ καὶ ἐπὶ ἄνδρα δεξιᾶς σου ἐξαποστείλας τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειαν, ἐπλεόνασας ἐπὶ τὸν σεβαστὸν τὴν μεγαλωσύνην σου· καὶ διδάξας τὰς χεῖρας αὐτοῦ εἰς παράταξιν καὶ τοὺς δακτύλους εἰς πόλεμον, συνέτριψας ἁμαρτωλοῦ βραχίονας καὶ μοχλοὺς σιδηροῦς συνέθλασας· ἐξῆξας πεπεδημένους καὶ εἶπας τοῖς παρανομοῦσι· μὴ παρανομεῖτε, καὶ τοῖς παραπικραίνουσι· μὴ ὑψοῦτε κέρας.
Αλλά δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε εκζητούν, Κύριε· επέβλεψες από τον ουρανό και είδες τους υιούς των θανατωμένων και μας σπλαγχνίστηκες, και, αφού εξαπέστειλες το φως σου και την αλήθεια σου στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδυνάμωσες για τον εαυτό σου, και στον άνδρα της δεξιάς σου, επαύξησες τη μεγαλωσύνη σου επάνω στον σεβαστό· και, αφού δίδαξες τα χέρια του για μάχη και τα δάχτυλά του για πόλεμο, συνέτριψες τους βραχίονες του αμαρτωλού και έσπασες σιδερένιους μοχλούς· εξήγαγες τους δεσμώτες και είπες στους παρανομούντες: μην παρανομείτε, και σε εκείνους που παραπικραίνουν: μην υψώνετε κέρας.
Λεπτομέρειες