Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:24

Όπως ακριβώς έχουν γραφεί αυτά, ο Λόγος αποδεικνύει ότι οι άγιοι γνωρίζουν πως ο χρόνος είναι μετρημένος για τον κάθε άνθρωπο. Το γεγονός δε ότι κανείς δεν γνωρίζει το τέλος του χρόνου αποδεικνύεται από τα λόγια του Δαβίδ: «ανάγγειλέ μου την ολιγότητα των ημερών μου»· διότι εκείνο που δεν γνώριζε, αυτό ζητούσε να μάθει. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο πλούσιος, νομίζοντας ότι θα ζήσει ακόμη πολύ χρόνο, άκουσε τα εξής: «άφρον, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου· αυτά δε που ετοίμασες σε ποιον θα ανήκουν;». Ο δε Εκκλησιαστής αποφαίνεται αντλώντας θάρρος από το Άγιο Πνεύμα και λέει: «αλλά και ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τον καιρό του». Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο πατριάρχης Ισαάκ έλεγε στον γιο του, τον Ησαύ: «Ιδού, εγώ έχω γεράσει και δεν γνωρίζω την ημέρα της τελευτής μου».

Του αποκρίθηκε στην οδό της ισχύος του. Ο προφητικός χορός είναι εκείνος που αποκρίνεται, δηλαδή εκείνος που ερωτά τον Θεό. Οδό της ισχύος του ονομάζει την επίγεια παρουσία του. Διότι ήλθε για να δέσει τον ισχυρό. Ανάγγειλέ μου τη μικρή διάρκεια των ημερών μου.

Επέβλεψε στην προσευχή των ταπεινών και δεν περιφρόνησε τη δέησή τους. Ας γραφτεί αυτό για μια άλλη γενεά, και ο λαός που δημιουργείται θα αινέσει τον Κύριο· διότι έσκυψε από το άγιο ύψος του, ο Κύριος από τον ουρανό επέβλεψε στη γη, για να ακούσει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους γιους των θανατωμένων, για να αναγγείλουν στη Σιών το όνομα του Κυρίου, και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ. Όταν θα συναχθούν μαζί οι λαοί και οι βασιλείς, για να δουλεύσουν στον Κύριο. Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της ισχύος του: Ανάγγειλέ μου τη λιγοστότητα των ημερών μου. Μη με ανακαλέσεις στο μέσο των ημερών μου. Με υψηλότερο πνευματικό νόημα, μου φαίνεται ότι μέσω αυτών των λόγων ο προφητικός χορός υποδηλώνει την κλήση των εθνών διαμέσου του Σωτήρος μας· και θρηνεί, διότι δεν έτυχαν και οι ίδιοι αυτής. Διότι κατά την παρουσία των μελλοντικών αγαθών, όταν τα έθνη και οι βασιλείς τους θα λατρεύσουν, όχι πλέον τους πατρικούς τους δαίμονες, αλλά τον Κύριο· σε αυτόν ακριβώς τον καιρό, λέει, ο Κύριος εξασθένησε τη δύναμή μου, συντομεύοντας τις ημέρες, ώστε να μην προλάβω να φτάσω και εγώ σε εκείνον τον καιρό. Ο προφητικός λοιπόν χορός είναι αυτός που αποκρίνεται, ή μάλλον που ερωτά και λέγει προς τον Θεό πώς θα είναι ο δικός μας βίος. Διότι ευχόταν να μάθει εάν η ζωή του θα έφτανε σε εκείνες τις ημέρες, κατά τις οποίες ο Μονογενής επρόκειτο να φανερωθεί επί της γης, έχοντας ενανθρωπήσει.

Ονομάζει δε «οδό της ισχύος» Του την επί γης παρουσία Του· διότι ήλθε για να δέσει τον ισχυρό. Και ως «ήμισυ των ημερών» του, δηλαδή της ζωής του, εννοεί το να βρίσκεται προς το παρόν σε θεωρία της επιφανείας. Ευχόταν λοιπόν να συμπληρωθεί ολόκληρος ο χρόνος του, και τρόπον τινά να παραταθεί η ζωή του, ώστε να αξιωθεί να δει και την ίδια την έκβαση των πραγμάτων· διότι έτσι επρόκειτο να ολοκληρωθεί ολόκληρη η ζωή του. Διότι προς το παρόν, λέει, στην παρούσα κατάσταση, όταν προφητεύω αυτά και προορώ όσα πρόκειται να συμβούν, μοιάζω σαν να βρίσκομαι σε ένα τμήμα της ημέρας του Θεού· μου λείπει όμως η αυτοψία της εκβάσεως αυτών που προφητεύονται, την οποία εάν επιτύχω, θα λάβω τέλεια τη ζωή μου· εάν όμως αστοχήσω στην ευχή μου, μοιάζω με εκείνους που εγκαταλείπουν τη ζωή τους ατελή και πρόωρα στο ήμισυ των ημερών τους. Και μου φαίνεται ότι εξαιτίας τέτοιων ευχών των προφητών είπε ο Σωτήρας μας: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν.

Τέτοιος είναι ο βίος μας, αδελφοί, εμάς που ζούμε πρόσκαιρα· τέτοιο είναι το επίγειο παιχνίδι: το να ερχόμαστε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία, και αφού υπάρξουμε να διαλυόμαστε. Είμαστε όνειρο που δεν διαρκεί, οπτασία που δεν μπορεί να κρατηθεί, πτήση πουλιού που περνά, πλοίο στη θάλασσα που δεν αφήνει ίχνος, σκόνη, ατμός, πρωινή δροσιά, άνθος που στην ώρα του φυτρώνει και στην ώρα του μαραίνεται. «Ο άνθρωπος, σαν το χόρτο είναι οι ημέρες του, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· ορθά ο θείος Δαβίδ φιλοσόφησε για την αδυναμία μας, και πάλι με εκείνα τα λόγια: «Ανάγγειλέ μου την ολιγότητα των ημερών μου»· και ορίζει τις ανθρώπινες ημέρες με το μέτρο της σπιθαμής.

Εν τω συναχθήναι: Διότι όλοι οι λαοί συνάγονται στην εκκλησία [δηλαδή] για να απολαύσουν τον μυστικό δείπνο. Και βασιλείς: Διότι και οι βασιλείς και κάθε εξουσία μέσα στην εκκλησία κλίνουν τα κεφάλια τους στον Θεό, υπηρετώντας τον Κύριο με φόβο. Απεκρίθη: Διότι, όσο ζει ο άνθρωπος, έχει τη δύναμη να δοξάζει (να δοξολογεί) τον Κύριο· διότι ως οδό εννοεί την οδό του βίου. Την ολιγότητα: Για να γνωρίσει ο άνθρωπος, λέει, ότι είναι πρόσκαιρος και για να μην υπερηφανεύεται. Μη αναγάγης: Δηλαδή, μη συντομεύσεις τις ημέρες μου, προτού κατορθώσω την αρετή. Εν γενεά: Του Χριστού ως Θεού· διότι τα έτη αυτού δεν έχουν τέλος. Κατ' αρχάς: Διότι αυτός δημιούργησε τη γη και τη στερέωσε. Και έργα: Και οι ουρανοί και η γη από εσένα, λέει ο προφήτης, κτίστηκαν και μέσω εσού διατηρούνται στους αιώνες. Αυτοί απολούνται: Διότι ο Θεός δεν υπόκειται στον χρόνο ούτε συγκαταλέγεται στα κτίσματα. Και πάντες: Διότι όλα τα κτίσματα, ακόμη κι αν είναι μεγάλα, υπόκεινται στον χρόνο. Και ωσεί περιβόλαιον: Διότι αυτοί οι ουρανοί αλλάζουν, και νέους ουρανούς υπόσχεται ο δημιουργός της κτίσεως. Συ δε ο αυτός ει: Διότι ούτε μεταβολή υφίσταται ο Θεός, ούτε τέλος ετών έχει· διότι ο Θεός είναι αιώνιος και αΐδιος. Οι υιοί: Όσοι μαθήτευσαν στους αποστόλους, αυτοί είναι υιοί αυτών, και θα κατασκηνώσουν τότε στις σκηνές των αγίων.

Και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, και σε σένα θα προσευχηθούν, και θα σε προσκυνήσουν. Αυτοί δε οι ίδιοι είναι και γιοι θανατωμένων, εκείνων δηλαδή που υπέμειναν τον βαρύ και φοβερό θάνατο της ειδωλολατρίας. Αυτοί λοιπόν αναστέναζαν, θέλοντας να ελευθερωθούν από τα δεσμά τους· γι' αυτό ο Θεός, αφού τους εισάκουσε, ήλθε ο ίδιος στη γη και τους επισκέφθηκε. «Για να αναγγείλει στη Σιών». Όχι με σκοπό να σταματήσει μέχρις εκεί ο αίνος του Θεού ή η αγγελία, δηλαδή το Ευαγγέλιο, αλλά ώστε, αρχίζοντας από εκεί, να διαδοθεί σε όλη τη γη. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα σε πολλά έθνη. «Όταν θα συγκεντρωθούν οι λαοί στο ίδιο μέρος». Δεν κάνει λόγο για έναν λαό, αλλά για πολλούς που έχουν συγκεντρωθεί. Και μέσω του πλήθους υπονοεί τα έθνη. «Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της ισχύος του». Δηλώνοντας κάτι τέτοιο ο Χριστός λέει: Ήλθε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του ανθρώπου· υπονοώντας τον καιρό του σταυρού, ο οποίος αναγκαστικά ονομαζόταν οδός ισχύος. Διότι ισχύς του σταυρού και αληθινή δύναμη είναι η εκ νεκρών ανάσταση, την οποία προετοίμασε ως οδό το μυστήριο του σταυρού. «Μη με αναγάγεις στο ήμισυ των ημερών μου». Αναγωγή ονομάζει τη μετάσταση από αυτόν τον κόσμο. Διότι αυτό είναι άνοδος της ψυχής. Ικετεύει λοιπόν να μη μεταστεί όντας ατελής ως προς την αρετή, θεωρώντας ολόκληρο βίο αυτόν που είναι τέλειος στην αρετή, ενώ μισό τον ατελή και ανεκπλήρωτο.

Όταν συγκεντρωθούν οι λαοί στον ίδιο τόπο, και οι βασιλείς, για να υπηρετήσουν τον Κύριο. Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της δύναμής του: Ανάγγειλέ μου τη βραχύτητα των ημερών μου. Μην με ανακαλέσεις στο ήμισυ των ημερών μου. Ως «οδό της δύναμής του» εννοεί την επίγεια παρουσία.

Νεκρώθηκα ως προς αυτόν τον ταλαίπωρο βίο, ο οποίος πηγαινοέρχεται σαν τον Εύριπο, χωρίς να προσφέρει τίποτα το βέβαιο, ούτε καν για μία ημέρα. Τέτοιος είναι ο βίος μας, αδελφοί· τέτοιο είναι το επίγειο παίγνιο, να ερχόμαστε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία, και αφού υπάρξουμε, να διαλυόμαστε. Είμαστε ένα όνειρο άστατο, ένα φάσμα που δεν κρατιέται, πέταγμα πουλιού που περνά, πλοίο πάνω στη θάλασσα που δεν αφήνει ίχνος· σκόνη, ατμός, πρωινή δροσιά, άνθος που φυτρώνει στον καιρό του και στον καιρό του μαραίνεται· «Ο άνθρωπος, σαν το χορτάρι είναι οι ημέρες του, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει». Ορθά ο θείος Δαβίδ φιλοσόφησε περί της αδυναμίας μας και με εκείνα τα λόγια: «Την ολιγότητα των ημερών μου ανάγγειλέ μου»· και καθορίζει τις ανθρώπινες ημέρες στο μέτρο της παλάμης.

«Για να αναγγείλουν στη Σιών το όνομα» του Θεού και Πατρός «και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ, όταν θα συναχθούν μαζί οι λαοί και οι βασιλείς, για να δουλεύουν στον Κύριο», και όχι στα κωφά είδωλα. «Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της δυνάμεώς του». Με μελωδική ωδή αποκρίθηκε ο Δαβίδ λέγοντας: «Τη λιγοστότητα των ημερών μου ανάγγειλέ μου», δηλαδή, για να προετοιμάσω τα τελευταία μου και να μη βρεθώ ανέτοιμος όταν φτάσει το τέλος. «Μη με ανακαλέσεις στο μέσο των ημερών μου», πριν να αγιάσω τα εφόδια εκείνης της μακράς οδοιπορίας, επειδή υπάρχουν και κάποιοι που πεθαίνουν στο μέσο των ημερών τους, δηλαδή, αντί για εκατό ετών σε ηλικία πενήντα· ή αντί για εξήντα, στα τριάντα, και με απλά λόγια περικόπτεις τα μισά έτη εξαιτίας της αμαρτίας, ώστε να μην αυξηθεί μαζί με το πλήθος των ετών και το μέγεθος του φορτίου των αμαρτιών. «Σε γενεά και γενεά διαρκούν τα έτη σου», τα οποία δεν έχουν αρχή και δεν καταλήγουν σε τέλος. «Εσύ, Κύριε, στις αρχές θεμελίωσες τη γη», (αυτό αναφέρεται στον Λόγο του Θεού, όπως φρονεί και ο Παύλος), «και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα παρέλθουν, εσύ όμως παραμένεις, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Διότι λέγει ο φημισμένος στη θεολογία Γρηγόριος: «Ορθά ο θείος Δαβίδ φιλοσόφησε σχετικά με την αδυναμία μας και με εκείνα τα λόγια: "Ανάγγειλέ μου την ολιγότητα των ημερών μου" και "καθορίζει τις ανθρώπινες ημέρες ως μέτρο σπιθαμών". Και πάλι: "Διότι είτε η ασθένεια είτε ο χρόνος διέλυσε τη φύση, η οποία υποχώρησε και δεν υπερβαίνει τα δικά της όρια, γι' αυτό λέγει ο Ιώβ: Οι μήνες του είναι μετρημένοι από Αυτόν, διότι όρισες χρόνο και δεν πρόκειται να τον υπερβεί". Και αλλού: "Ο Θεός ανατέλλει τον ήλιο ισότιμα και βρέχει σε πλουσίους και πένητες· κοινή είναι η εναλλαγή της νύχτας και της ημέρας, κοινό το όριο της ζωής· αυτά μεν είναι κοινά και ισότιμα και γνωρίσματα της δικαιοσύνης του Θεού". Τι λέγει δε και ο δικός μας Βασίλειος περί αυτών; "Οι θάνατοι δε επέρχονται, όταν συμπληρωθούν τα όρια της ζωής, τα οποία από την αρχή καθόρισε για τον καθένα η δίκαιη κρίση του Θεού, εφόσον ο Θεός έχει προβλέψει από πριν το συμφέρον για τον καθένα μας". Ομοίως και ο αδελφός του Γρηγόριος, στο δέκατο έβδομο κεφάλαιο της θεωρίας του για τον άνθρωπο, λέγει τα εξής: "Διότι δεν πρέπει να νομίζουμε ότι για τον Θεό υπάρχει κάτι αόριστο στα όσα έχουν δημιουργηθεί από Αυτόν, αλλά ότι για καθένα από τα όντα υπάρχει κάποιο πέρας και μέτρο, το οποίο περιμετρείται από τη σοφία του Δημιουργού".

Διότι, αν και είναι κρυμμένο και διαφεύγει από όλους τους ανθρώπους το πώς και πόσος χρόνος μετριέται για τον καθένα, εντούτοις ο καθένας γνωρίζει ότι, όπως υπάρχει καιρός για την άνοιξη, το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και τον χειμώνα, έτσι ισχύει και το γεγραμμένο: «Υπάρχει καιρός για να πεθάνει κανείς, και καιρός για να ζήσει». Προχωρώντας δε, μετά από λίγο λέει: Και όπως ακριβώς αυτά έχουν γραφτεί και ο λόγος αποδεικνύει ότι οι άγιοι γνωρίζουν πως ο χρόνος του κάθε ανθρώπου είναι μετρημένος, έτσι και απόδειξη του ότι κανείς δεν γνωρίζει το τέλος του χρόνου του αποτελεί το γεγονός ότι ο Δαβίδ λέει: «Την ολιγότητα των ημερών μου ανάγγειλέ μου»· διότι ζητούσε να μάθει αυτό ακριβώς που δεν γνώριζε. Και πάλι. Ο Κύριος λοιπόν, αν και ήταν Θεός και όντως ο Λόγος του Πατρός, και ενώ γνώριζε τον καιρό που είχε καθοριστεί από τον ίδιο, και ήξερε τον χρόνο που ο ίδιος όρισε στο δικό του σώμα για να υποστεί το πάθος, επειδή ακριβώς έγινε άνθρωπος για χάρη μας, τις ημέρες πριν έλθει ο χρόνος αυτός, και ο ίδιος, όπως εμείς, κρυβόταν όταν τον αναζητούσαν, και όταν τον καταδίωκαν έφευγε, και αποφεύγοντας τις επιβουλές περνούσε έτσι και πορευόταν ανάμεσά τους. Όταν όμως έφερε ο ίδιος τον καθορισμένο από τον ίδιο καιρό, κατά τον οποίο θέλησε να πάθει σωματικώς υπέρ πάντων, αφενός απευθύνεται προς τον Πατέρα: «Πάτερ, έφθασε η ώρα»· αφετέρου δε, πλέον δεν κρυβόταν από αυτούς που τον αναζητούσαν, αλλά στεκόταν σταθερός, θέλοντας να συλληφθεί από αυτούς.

Έπειτα, αφού είπε λίγα, προσθέτει: «Ως Υιός λοιπόν και Λόγος του Πατέρα δεν είχε καιρό, διότι ο ίδιος είναι ο δημιουργός των καιρών. Αλλά όταν έγινε άνθρωπος και έλεγε αυτό, δείχνει ότι για κάθε άνθρωπο υπάρχει μετρημένος χρόνος, και χρόνος όχι κατά τύχη, όπως μερικοί από τους Έλληνες νομίζοντας μυθολογούν, αλλά αυτόν που ο ίδιος ο δημιουργός, όπως θέλησε ο Πατέρας, όρισε στον καθένα. Και αυτό έχει γραφτεί και έχει γίνει φανερό σε όλους· διότι, αν και είναι κρυμμένο και διαφεύγει από όλους τους ανθρώπους το πώς και πόσο έχει μετρηθεί στον καθένα, εντούτοις ο οποιοσδήποτε γνωρίζει ότι, όπως υπάρχει καιρός για την άνοιξη και το καλοκαίρι και το φθινόπωρο και τον χειμώνα, έτσι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, υπάρχει καιρός του να πεθαίνει κανείς και καιρός του να ζει». Και μετά από λίγα πάλι λέει: «Όπως λοιπόν αυτά έχουν γραφτεί, και ο λόγος δείχνει ότι οι άγιοι γνωρίζουν πως υπάρχει μετρημένος χρόνος για τον καθένα από τους ανθρώπους, έτσι και σημάδι τού ότι κανείς δεν γνωρίζει το τέλος του χρόνου αποτελεί το να λέει ο Δαβίδ: “την ολιγότητα των ημερών μου ανήγγειλέ μου”. Διότι αυτό που δεν γνώριζε, αυτό παρακαλούσε να μάθει».