Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:25

Ενώ ο Θεός υπόσχεται σε εκείνους που Τον λατρεύουν γνήσια, ότι «θα συμπληρώσω τον αριθμό των ημερών σου», ο μεν Αβραάμ πεθαίνει «πλήρης ημερών», ο δε Δαβίδ παρακαλούσε λέγοντας: «μην με αναγάγεις στο ήμισυ των ημερών μου». Και ο ένας από τους φίλους του Ιώβ, ο Ελιφάζ, γνωρίζοντας το αυτό πολύ καλά έλεγε: «θα έλθεις στον τάφο όπως ο ώριμος σίτος που θερίζεται στην εποχή του, ή σαν τη θημωνιά του αλωνιού που συγκομίζεται στην ώρα της»· ο δε Σολομών, επισφραγίζοντας τον λόγο του, λέει: «αφαιρούνται πρόωρα οι ψυχές των παρανόμων». Γι' αυτό και προτρέπει στον Εκκλησιαστή λέγοντας: «μην ασεβείς πολύ και μη γίνεσαι σκληρός, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου».

Ποιος είναι, λέγει, ο βίος μας, ανάγγειλέ μου. Διότι προσευχόταν να δει εάν η ζωή του θα φθάσει σε εκείνες τις ημέρες, κατά τις οποίες ο Μονογενής επρόκειτο να φανερωθεί επί της γης ενανθρωπήσας. Μη με αναλάβεις στο μέσο των ημερών μου. Ως «ήμισυ των ημερών του», δηλαδή της ζωής του, αναφέρει το να περιοριστεί προς το παρόν στη θεωρία (στην προθεώρηση) της επιφανείας του Κυρίου. Προσευχόταν, λοιπόν, να συμπληρωθεί ολόκληρος ο χρόνος του· και εάν ήταν δυνατόν να παραταθεί η ζωή του, ώστε να αξιωθεί να δει και αυτή την ίδια την έκβαση των πραγμάτων. Διότι με αυτόν τον τρόπο επρόκειτο να εκπληρωθεί όλη του η ζωή. Σε γενεά γενεών τα έτη σου. Επειδή ο προφητικός χορός γνώρισε μέσω του Πνεύματος ότι δεν επρόκειτο να φθάσει στην εκπλήρωση των πραγμάτων αυτών, λέγει: Εγώ μεν θα κοιμηθώ, επειδή είμαι θνητός· εσύ όμως μόνος, ω Δέσποτα, παραμένεις και σε εκείνες τις γενεές, διότι εσύ είσαι ο Θεός, αυτός που εποίησε εξ αρχής και τους ουρανούς.

Ερώτηση ριγ΄. Για το μέγα και πολυθρύλητο, και σχεδόν από όλους διερευνούμενο ζήτημα, θα πούμε τελικά ότι η ζωή του ανθρώπου έχει όριο ή όχι; Διότι εάν μεν υπάρχει όριο, πώς λέει ο Δαβίδ στον Θεό: «Μη με πάρεις στο ήμισυ των ημερών μου;» Εάν δε δεν υπάρχει όριο, πώς πάλι ο ίδιος λέει: «Ιδού, σαν σπιθαμές έθεσες τις ημέρες μου.» Και εάν πάλι υπάρχει όριο, πώς λέει ο Σολομών: «Μη γίνεσαι σκληρός, ούτε πολύ ασεβής, για να μην πεθάνεις πριν από τον καιρό σου.» Εάν λοιπόν είναι δυνατόν να πεθάνει κανείς πριν από τον καιρό του, πώς φάνηκε ορθό σε κάποιους να λένε ότι ο θάνατος επέρχεται όταν συμπληρωθούν τα όρια της ζωής;

Διότι ο Χριστός δεν θέλει να απαλλάσσονται οι άγιοι από τα ανθρώπινα πράγματα, ούτε να απαλλάσσονται από τη σωματική ζωή, προτού να τελειώσουν τον δρόμο της δικής τους αποστολής ή να διαπρέψουν στις αρετές της ευσέβειας, αλλά αφού συμβιώσουν με τους ανθρώπους στον κόσμο και καθοδηγήσουν σε βίο ευάρεστο στον Θεό όσους βρίσκονται σε αυτόν, τότε, μαζί με τα λαμπρά τους κατορθώματα, να μεταφερθούν στην άνω πόλη και να συναυλίζονται με τους χορούς των αγίων αγγέλων. Θα βρούμε, λοιπόν, κάποιον από τους αγίους να προσέρχεται στον φιλάρετο Θεό και να ψάλλει: «Μη με πάρεις στο μέσο των ημερών μου», διότι δεν είναι χωρίς ζημία για τις φιλόθεες ψυχές να εκπίπτουν της ενσάρκου ζωής πριν από την τελείωση της εξαίρετης πολιτείας τους. Γι' αυτό και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή, διδάσκοντας ότι ο άκαιρος θάνατος επιβάλλεται στους φιλαμαρτήμονες ως ένα είδος οργής και τιμωρίας, διακήρυττε πολλές φορές ότι πρέπει να στέκεται κανείς μακριά από τα κακά, «για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου». Εξάλλου, η επιθυμία των αγίων να αναχωρήσουν από τον κόσμο μας, θα προκαλούσε όχι μικρή ζημία σε όσους είναι ασθενείς στην πίστη· μάλλον δε, δεν θα διαπαιδαγωγούνταν καθόλου στην ευσέβεια, αφού δεν θα είχαν εκείνους που μπορούν να το πράξουν αυτό. Και γνωρίζοντας αυτό ο Παύλος, λέει: «Είναι προτιμότερο να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, όμως το να παραμείνω στη σάρκα είναι αναγκαιότερο για εσάς».

Επέβλεψε στην προσευχή των ταπεινών και δεν περιφρόνησε τη δέησή τους. Ας γραφτεί αυτό για μια άλλη γενεά, και ο λαός που δημιουργείται θα αινέσει τον Κύριο· διότι έσκυψε από το άγιο ύψος του, ο Κύριος από τον ουρανό επέβλεψε στη γη, για να ακούσει τον στεναγμό των δεσμωτών, για να ελευθερώσει τους γιους των θανατωμένων, για να αναγγείλουν στη Σιών το όνομα του Κυρίου, και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ. Όταν θα συναχθούν μαζί οι λαοί και οι βασιλείς, για να δουλεύσουν στον Κύριο. Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της ισχύος του: Ανάγγειλέ μου τη λιγοστότητα των ημερών μου. Μη με ανακαλέσεις στο μέσο των ημερών μου. Με υψηλότερο πνευματικό νόημα, μου φαίνεται ότι μέσω αυτών των λόγων ο προφητικός χορός υποδηλώνει την κλήση των εθνών διαμέσου του Σωτήρος μας· και θρηνεί, διότι δεν έτυχαν και οι ίδιοι αυτής. Διότι κατά την παρουσία των μελλοντικών αγαθών, όταν τα έθνη και οι βασιλείς τους θα λατρεύσουν, όχι πλέον τους πατρικούς τους δαίμονες, αλλά τον Κύριο· σε αυτόν ακριβώς τον καιρό, λέει, ο Κύριος εξασθένησε τη δύναμή μου, συντομεύοντας τις ημέρες, ώστε να μην προλάβω να φτάσω και εγώ σε εκείνον τον καιρό. Ο προφητικός λοιπόν χορός είναι αυτός που αποκρίνεται, ή μάλλον που ερωτά και λέγει προς τον Θεό πώς θα είναι ο δικός μας βίος. Διότι ευχόταν να μάθει εάν η ζωή του θα έφτανε σε εκείνες τις ημέρες, κατά τις οποίες ο Μονογενής επρόκειτο να φανερωθεί επί της γης, έχοντας ενανθρωπήσει.

Ονομάζει δε «οδό της ισχύος» Του την επί γης παρουσία Του· διότι ήλθε για να δέσει τον ισχυρό. Και ως «ήμισυ των ημερών» του, δηλαδή της ζωής του, εννοεί το να βρίσκεται προς το παρόν σε θεωρία της επιφανείας. Ευχόταν λοιπόν να συμπληρωθεί ολόκληρος ο χρόνος του, και τρόπον τινά να παραταθεί η ζωή του, ώστε να αξιωθεί να δει και την ίδια την έκβαση των πραγμάτων· διότι έτσι επρόκειτο να ολοκληρωθεί ολόκληρη η ζωή του. Διότι προς το παρόν, λέει, στην παρούσα κατάσταση, όταν προφητεύω αυτά και προορώ όσα πρόκειται να συμβούν, μοιάζω σαν να βρίσκομαι σε ένα τμήμα της ημέρας του Θεού· μου λείπει όμως η αυτοψία της εκβάσεως αυτών που προφητεύονται, την οποία εάν επιτύχω, θα λάβω τέλεια τη ζωή μου· εάν όμως αστοχήσω στην ευχή μου, μοιάζω με εκείνους που εγκαταλείπουν τη ζωή τους ατελή και πρόωρα στο ήμισυ των ημερών τους. Και μου φαίνεται ότι εξαιτίας τέτοιων ευχών των προφητών είπε ο Σωτήρας μας: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν.

Σύμφωνα δε με την ιστορία, βλέποντας, λέγει, τον εαυτό μου να ατονεί και να καταβαρύνεται, υποθέτω ότι μου έχει απομείνει λίγος χρόνος ζωής. Ας μην αποδημήσω, λοιπόν, από το σώμα στο ήμισυ και στο ατελές των ημερών μου. «Στη γενεά των γενεών τα έτη σου». Έχοντας αναγκαστικά προειπεί: «Μη με αναγάγεις στο μέσο των ημερών μου», και έχοντας προσευχηθεί να παραταθεί η ζωή του μέχρι την έκβαση των προφητευομένων, αντιλαμβάνεται ότι αυτό είναι αδύνατον εξαιτίας του ασθενούς και του ολιγοχρόνιου της θνητής φύσεως· έπειτα είπε: Μόνο τα δικά σου έτη, Κύριε, εκτείνονται από γενεά σε γενεά· και εσύ θα έλθεις σε εκείνη τη γενεά και σε εκείνον τον λαό, για τα οποία ελέγετο πιο πάνω: «Ας γραφεί αυτό για επόμενη γενεά», και τα εξής.

Εν τω συναχθήναι: Διότι όλοι οι λαοί συνάγονται στην εκκλησία [δηλαδή] για να απολαύσουν τον μυστικό δείπνο. Και βασιλείς: Διότι και οι βασιλείς και κάθε εξουσία μέσα στην εκκλησία κλίνουν τα κεφάλια τους στον Θεό, υπηρετώντας τον Κύριο με φόβο. Απεκρίθη: Διότι, όσο ζει ο άνθρωπος, έχει τη δύναμη να δοξάζει (να δοξολογεί) τον Κύριο· διότι ως οδό εννοεί την οδό του βίου. Την ολιγότητα: Για να γνωρίσει ο άνθρωπος, λέει, ότι είναι πρόσκαιρος και για να μην υπερηφανεύεται. Μη αναγάγης: Δηλαδή, μη συντομεύσεις τις ημέρες μου, προτού κατορθώσω την αρετή. Εν γενεά: Του Χριστού ως Θεού· διότι τα έτη αυτού δεν έχουν τέλος. Κατ' αρχάς: Διότι αυτός δημιούργησε τη γη και τη στερέωσε. Και έργα: Και οι ουρανοί και η γη από εσένα, λέει ο προφήτης, κτίστηκαν και μέσω εσού διατηρούνται στους αιώνες. Αυτοί απολούνται: Διότι ο Θεός δεν υπόκειται στον χρόνο ούτε συγκαταλέγεται στα κτίσματα. Και πάντες: Διότι όλα τα κτίσματα, ακόμη κι αν είναι μεγάλα, υπόκεινται στον χρόνο. Και ωσεί περιβόλαιον: Διότι αυτοί οι ουρανοί αλλάζουν, και νέους ουρανούς υπόσχεται ο δημιουργός της κτίσεως. Συ δε ο αυτός ει: Διότι ούτε μεταβολή υφίσταται ο Θεός, ούτε τέλος ετών έχει· διότι ο Θεός είναι αιώνιος και αΐδιος. Οι υιοί: Όσοι μαθήτευσαν στους αποστόλους, αυτοί είναι υιοί αυτών, και θα κατασκηνώσουν τότε στις σκηνές των αγίων.

Και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, και σε σένα θα προσευχηθούν, και θα σε προσκυνήσουν. Αυτοί δε οι ίδιοι είναι και γιοι θανατωμένων, εκείνων δηλαδή που υπέμειναν τον βαρύ και φοβερό θάνατο της ειδωλολατρίας. Αυτοί λοιπόν αναστέναζαν, θέλοντας να ελευθερωθούν από τα δεσμά τους· γι' αυτό ο Θεός, αφού τους εισάκουσε, ήλθε ο ίδιος στη γη και τους επισκέφθηκε. «Για να αναγγείλει στη Σιών». Όχι με σκοπό να σταματήσει μέχρις εκεί ο αίνος του Θεού ή η αγγελία, δηλαδή το Ευαγγέλιο, αλλά ώστε, αρχίζοντας από εκεί, να διαδοθεί σε όλη τη γη. Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα σε πολλά έθνη. «Όταν θα συγκεντρωθούν οι λαοί στο ίδιο μέρος». Δεν κάνει λόγο για έναν λαό, αλλά για πολλούς που έχουν συγκεντρωθεί. Και μέσω του πλήθους υπονοεί τα έθνη. «Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της ισχύος του». Δηλώνοντας κάτι τέτοιο ο Χριστός λέει: Ήλθε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του ανθρώπου· υπονοώντας τον καιρό του σταυρού, ο οποίος αναγκαστικά ονομαζόταν οδός ισχύος. Διότι ισχύς του σταυρού και αληθινή δύναμη είναι η εκ νεκρών ανάσταση, την οποία προετοίμασε ως οδό το μυστήριο του σταυρού. «Μη με αναγάγεις στο ήμισυ των ημερών μου». Αναγωγή ονομάζει τη μετάσταση από αυτόν τον κόσμο. Διότι αυτό είναι άνοδος της ψυχής. Ικετεύει λοιπόν να μη μεταστεί όντας ατελής ως προς την αρετή, θεωρώντας ολόκληρο βίο αυτόν που είναι τέλειος στην αρετή, ενώ μισό τον ατελή και ανεκπλήρωτο.

Έστρεψε πάλι τον λόγο προς τον Κύριο· διότι τα έτη του, τα οποία έζησε εν σαρκί, υπάρχουν σε γενεά γενεών, επειδή έχει την πολιτεία του άρτια και ολοκληρωμένη. Γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να παρουσιάσει αυτούς που βρίσκονται σε τελειότητα, έλεγε: Μέχρι να φτάσουμε όλοι σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. «Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως παραμένεις.» Ορθά απέδωσε το πρόσωπο στη δημιουργία του Θεού, ώστε να μην απολεστούν εντελώς, επειδή τυγχάνουν να είναι ποιήματα του Θεού, αλλά να παλαιώνονται μεν ως απολύτως κτιστά, και να μεταβάλλονται δε ως κτισμένα από τον Θεό.

Όταν διέρχεται η καταιγίδα, ο ασεβής αφανίζεται· ενώ ο δίκαιος, αφού απομακρυνθεί από το κακό, σώζεται στον αιώνα. [Cod. f. 50 b.] Διότι, όταν επέρχεται ο πειρασμός, [ο ασεβής] αμαρτάνει χωρίς φόβο· ο δίκαιος όμως, αφού υπερνικήσει τον πειρασμό μέσω της υπομονής και της ευχαριστίας, σώζεται στον αιώνα. Παρατήρησε πόσο ασφαλής είναι η δικαιοσύνη· διότι αυτός μεν που αποκλίνει, δηλαδή που στρέφεται αλλού, ή που υπομένει σταθερά, σώζεται· ο άλλος δε, μολονότι η ταραχή –δηλαδή οι πειρασμοί– δεν επέρχεται ευθέως, αλλά απλώς περνά από δίπλα του, αφανίζεται· και αμαρτάνει χωρίς φόβο, επειδή αγνοεί τη δικαιοκρισία του Θεού. Ο φόβος του Κυρίου προσθέτει ημέρες. Τις ημέρες που προέρχονται από τον Ήλιο της δικαιοσύνης· υπέρ των οποίων προσεύχεται ο Δαβίδ: «Μην με πάρεις στο μέσο των ημερών μου»· γεμάτος από αυτές τις ημέρες ο Αβραάμ, απεβίωσε.

Διότι ήλθε για να δέσει τον ισχυρό. Επειδή ευχόταν να δει, εάν η ζωή του θα έφθανε μέχρις εκείνες τις ημέρες, κατά τις οποίες ο Μονογενής επρόκειτο να φανερωθεί επί της γης έχοντας ενανθρωπήσει. Διότι προς το παρόν βεβαίως, όταν προφητεύω αυτά και προορώ όσα πρόκειται να συμβούν, μοιάζω να βρίσκομαι σε ένα τμήμα της ημέρας του Θεού· μου λείπει όμως η προσωπική θέαση της εκβάσεως των προφητευομένων, την οποία εάν αξιωθώ, θα λάβω τη ζωή μου τέλεια· εάν όμως αστοχήσω ως προς την ευχή μου, μοιάζω με εκείνους που στο μέσο των ημερών τους αποθέτουν τη ζωή τους ατελή και πρόωρη.

Και μου φαίνεται πως εξαιτίας τέτοιων φωνών των προφητών έχει πει ο Σωτήρας μας: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν. Σε γενεά γενεών τα έτη σου. Έστρεψε πάλι τον λόγο προς τον Κύριο. Διότι τα δικά Του έτη, τα οποία διήλθε εν σαρκί, βρίσκονται σε γενεά γενεών, καθώς είχε πολιτεία άρτια και ολοκληρωμένη· γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να παρουσιάσει αυτούς που βρίσκονται σε τελειότητα, έλεγε: Μέχρι να φτάσουμε όλοι στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Στην αρχή εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις.

«Για να αναγγείλουν στη Σιών το όνομα» του Θεού και Πατρός «και την αίνεσή του στην Ιερουσαλήμ, όταν θα συναχθούν μαζί οι λαοί και οι βασιλείς, για να δουλεύουν στον Κύριο», και όχι στα κωφά είδωλα. «Αποκρίθηκε σε αυτόν στην οδό της δυνάμεώς του». Με μελωδική ωδή αποκρίθηκε ο Δαβίδ λέγοντας: «Τη λιγοστότητα των ημερών μου ανάγγειλέ μου», δηλαδή, για να προετοιμάσω τα τελευταία μου και να μη βρεθώ ανέτοιμος όταν φτάσει το τέλος. «Μη με ανακαλέσεις στο μέσο των ημερών μου», πριν να αγιάσω τα εφόδια εκείνης της μακράς οδοιπορίας, επειδή υπάρχουν και κάποιοι που πεθαίνουν στο μέσο των ημερών τους, δηλαδή, αντί για εκατό ετών σε ηλικία πενήντα· ή αντί για εξήντα, στα τριάντα, και με απλά λόγια περικόπτεις τα μισά έτη εξαιτίας της αμαρτίας, ώστε να μην αυξηθεί μαζί με το πλήθος των ετών και το μέγεθος του φορτίου των αμαρτιών. «Σε γενεά και γενεά διαρκούν τα έτη σου», τα οποία δεν έχουν αρχή και δεν καταλήγουν σε τέλος. «Εσύ, Κύριε, στις αρχές θεμελίωσες τη γη», (αυτό αναφέρεται στον Λόγο του Θεού, όπως φρονεί και ο Παύλος), «και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα παρέλθουν, εσύ όμως παραμένεις, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Τα δε είκοσι έτη τα περιέκοψε ο Θεός εξαιτίας της ακμής της κακίας και της αμετανοησίας του λαού (διότι αυτούς που τα εκατό έτη δεν τους είλκυσαν προς μετάνοια, πώς επρόκειτο να τους ελκύσουν τα είκοσι;) και για να μάθουμε κι εμείς από αυτό ότι ο Θεός και αφαιρεί και προσθέτει έτη στη ζωή του ανθρώπινου γένους. Και προσθέτει μεν σε όσους έχουν ζήσει ενάρετα (γι' αυτό και λέει ο Σολομών «και θα σου προστεθούν έτη ζωής», και στον Εζεκία προστέθηκαν δεκαπέντε έτη), ενώ αφαιρεί πάλι από τα έτη της ζωής όσων έχουν ζήσει με κακία. Και γνωρίζοντας αυτό καλά ο προφήτης Δαβίδ προσευχόταν λέγοντας: Επειδή «άνδρες αιμοχαρείς και δόλιοι δεν θα φτάσουν ούτε στο ήμισυ των ημερών τους», μη με αναδείξεις κοινωνό με αυτούς, έστω κι αν και ο ίδιος μετέχω σε αίματα και δόλο εξαιτίας του φόνου του Ουρία και του δόλου, αλλά «μην με αναλάβεις στο ήμισυ των ημερών μου».

Αλλά μην με αναλάβεις στο μέσον των ημερών μου ... Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα φτάσουν ούτε στο μέσο των ημερών τους· εγώ όμως, Κύριε, θα ελπίζω σε σένα.» Βλέπεις ότι δεν είπα μάταια πως όλα τα κτίσματα του Θεού υπόκεινται σε όριο, αριθμό και τέλος. Διότι αυτός που υποστηρίζει ότι η ζωή του ανθρώπου δεν υπόκειται σε όριο, κατά κάποιον τρόπο χαρακτηρίζει αυτόν και τη ζωή του ως κάτι απεριόριστο και έξω από όλα τα κτίσματα του Θεού, σαν να ήταν ο άνθρωπος κατ' αυτόν ίσος με τον Θεό, ο Οποίος δεν υπόκειται σε αρχή ή όριο ή αριθμό ή τέλος, αλλά υπέρκειται του παντός και ορίζει ή συγκρατεί τα πάντα μέσα στον Εαυτό Του. Εάν όμως ολόκληρη η κτίση ξεκίνησε από μια αρχή και κινήθηκε άνωθεν προς έναν αριθμό, όριο και τέλος, είναι απόλυτη ανάγκη ο άνθρωπος, αποτελώντας ένα δημιούργημα της κτίσης, να συνέχεται και να υπάρχει υπό τα προαναφερθέντα.

Αν και αυτά συμβαίνουν με αυτόν τον τρόπο, εκπληρώνεται ο προαναφερθείς όρος, σύμφωνα με αυτό που πολλές φορές αναφέρεται στην Αγία Γραφή: «Και εκπληρώθηκε το ρηθέν υπό του Προφήτου». Αν και ο όρος που αναφέρθηκε είναι ένας και κοινός, έχοντας επιβληθεί σε όλη τη φύση, ο πατέρας όμως φαίνεται να κάνει λόγο για πολλούς (όρους) και να αποφαίνεται ότι για τον καθένα έχει καθοριστεί ένας δικός του, ιδιαίτερος (όρος). Διότι, σύμφωνα με εκείνη την έννοια, θα αρκούσε να πει απλώς αυτό: «Επέρχονται θάνατοι, ώστε να εκπληρωθεί ο κοινός και πρώτος όρος». Τώρα όμως, λέγοντας ότι επέρχονται οι θάνατοι αφού εκπληρωθούν τα όρια της ζωής, τα οποία καθόρισε η θεία πρόνοια για τον καθένα σύμφωνα με την πρόγνωση του τι συμφέρει στον καθένα, φαίνεται να οδηγεί τον λόγο μακριά από μια τέτοια έννοια και να μην αφήνει το μέτρο της ζωής μας ούτε στην τύχη ούτε στη φύση ούτε στην προαίρεση, αλλά στο όριο που έχει καθοριστεί εξαρχής από τη θεία πρόνοια σύμφωνα με άρρητους λόγους, όπως σαφώς αποδεικνύει το χωρίο που ελήφθη από τον λόγο περί ευχαριστίας. Αλλά πώς θα κατανοήσουμε, λέει, εκείνο το δαβιδικό: «Μη με πάρεις στο μέσο των ημερών μου»· και το: «Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους»· και πάλι: «Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω»· και το σολομώντειο ρητό στις Παροιμίες: «Υιέ μου, άκουγε τους λόγους μου, και θα σου προστεθούν έτη ζωής»· και ξανά: «Μη γίνεσαι σκληρός και μην ασεβείς πολύ, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου»· και πάλι: «Αφαιρούνται δε πρόωρα οι ψυχές των παρανόμων»;

Εάν λοιπόν ήταν αδύνατο γι' αυτούς να τελειώσουν τη ζωή τους πριν από το καθορισμένο όριο, έστω και αν δαγκώνονταν από φίδια, όπως έχει ειπωθεί, τότε αποδεικνύεται περιττή και μη αναγκαία η προσταγή για την κατασκευή του χάλκινου φιδιού. Το να λέμε όμως εμείς περιττά και μη αναγκαία όσα έχει διατάξει ο Θεός, είναι αληθινά περιττό, ή μάλλον εντελώς ανόητο και ολέθριο. Αλλά το να σκοντάφτουμε σε αυτά τα προσκόμματα είναι αναπόφευκτο γι' αυτούς που νομίζουν ότι έχουν καθοριστεί συγκεκριμένα όρια ζωής για τους ανθρώπους. Αν όμως δεχτούμε ότι το τέλος του καθενός δεν είναι εκ των προτέρων καθορισμένο, θα έχουμε ομαλή και όχι ανώμαλη την οδό της ερμηνείας και της αποδοχής των θείων Γραφών. Ευχαρίστως θα σε ρωτούσα: ποια είναι η πρέπουσα ερμηνεία του γεγονότος ότι για μερικούς αγίους λέγεται πως τελειώνουν τη ζωή τους πλήρεις ημερών, ενώ πάλι άλλοι, των οποίων η διάθεση ρέπει προς το φονικό και το δόλιο, δεν φτάνουν ούτε στα μισά των ημερών τους; Και πώς ο Δαβίδ ζητά από τον Θεό και λέει, «μη με πάρεις στο μέσο των ημερών μου»; Διότι νομίζω ότι όλα αυτά ανατρέπουν την αντίληψη ότι τα όρια της ζωής των ανθρώπων είναι εκ των προτέρων καθορισμένα.

Το ότι το προκείμενο χωρίο έχει αυτό το νόημα, θα μας γίνει πιο σαφές κάνοντας την εξής εξέταση του λόγου. Έχει ειπωθεί ότι «άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους». Πώς λοιπόν σε άλλον ψαλμό λέγεται για κάποιους που επιδεικνύουν την αδικία προς τους ανθρώπους εύρωστη, ας πούμε, και επιδεικτική (διότι αυτό δηλώνει το «θα προέλθει σαν από πάχος η αδικία τους»), και επιπλέον ασπάζονται την κορωνίδα των κακών, τη βλασφημία και την ασέβεια προς τον Θεό, ότι «οι ημέρες», λέει, «θα βρεθούν πλήρεις σε αυτούς»; Διότι, αν οι ημέρες είναι πλήρεις, πώς έχει προλεχθεί ότι αυτές θα μείνουν στο ήμισυ; Αλλά είναι ολοφάνερο ότι η πληρότητα των ημερών εδώ δηλώνει τη μακροημέρευση λόγω της υπεράγαθης μακροθυμίας και ανοχής του Θεού προς όσους αμαρτάνουν μέχρι το γήρας, ενώ το να μη φθάνουν στο ήμισυ των ημερών δείχνει την ατέλεια των αγαθών έργων, καθώς οι πονηροί άνθρωποι υστερούν παντελώς στον ενάρετο βίο και είναι γνωστό ότι δεν προσεγγίζουν ούτε καν κάποιο μέτρο αυτού. Ο Δαβίδ λοιπόν, εφόσον δεν στερείται τους καρπούς της αρετής και της θεοσέβειας, απεύχεται το να εγκαταλείψει τον βίο πριν από την πλήρωση και, τρόπον τινά, την ωρίμανση αυτών, λέγοντας «μη με ανακαλέσεις στο ήμισυ των ημερών μου», δηλαδή ας μην αναχωρήσω από τη ζωή ευρισκόμενος σε ατελέσφορη και ελλιπή ως προς τα αγαθά έργα κατάσταση.

Και τι να πούμε για τον θεοπάτορα Δαβίδ, ο οποίος καθορίζει ως σπιθαμιαίο μέτρο ζωής το εβδομηκοστό ή ογδοηκοστό έτος εν ευρωστία, και συνδέει ό,τι ξεπερνά αυτό με κόπο; Έπειτα λέει: «εξάγαγε από τη φυλακή την ψυχή μου» και πάλι: «μη με πάρεις στο μέσο των ημερών μου», σαν τους «άνδρες αιμάτων και δολιότητας που δεν θα φτάσουν ούτε στα μισά των ημερών τους»; Ποιος από τους αποστόλους, ή από τις συνόδους ή από τους αγίους πατέρες διατυπώνει τέτοιον όρο;