Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:27

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΞΕʹ. Περί νέου ουρανού και νέας γης και της άνω Ιερουσαλήμ. «Και είδα ουρανό νέο και γη νέα· διότι ο πρώτος ουρανός και η πρώτη γη παρήλθαν, και η θάλασσα δεν υπάρχει πλέον». Και εδώ δεν υποδηλώνει την ανυπαρξία της κτίσεως, αλλά την ανακαίνισή της προς το καλύτερο, καθώς λέγει ο απόστολος: «η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». Και ο θείος μελωδός λέγει: «θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν». Διότι αυτό που πάλιωσε, όταν ανακαινίζεται, δεν σημαίνει τον αφανισμό της ουσίας του, αλλά την απόξεση του γήρατος και των ρυτίδων. Έτσι και εμείς συνηθίζουμε να λέμε για τους ανθρώπους που είτε βελτιώθηκαν σε κάτι είτε έγιναν χειρότεροι: «έγινε άλλος άνθρωπος». Πρέπει δε να σημειωθεί ότι για τον ουρανό και τη γη λέει ότι «παρήλθε» αντί του «άλλαξε», επειδή ακριβώς, όπως και εμείς, δέχθηκε την αλλαγή της πρότερης κατάστασης και τη μετάβαση στο καλύτερο σαν ένα είδος θανάτου. Για τη θάλασσα όμως λέει ότι «η θάλασσα δεν υπάρχει πλέον». Διότι ποια θα ήταν η ανάγκη της θάλασσας, εφόσον οι άνθρωποι δεν έχουν ανάγκη να πλέουν σε αυτήν ή να προμηθεύονται μέσω αυτής τα εμπορεύματα που παράγονται σε μακρινές χώρες; Επιπλέον, καθώς η θάλασσα συμβολίζει τον ταραχώδη και πολυκύμαντο βίο, δεν θα υπάρχει τότε ανάγκη για αυτήν· διότι κανένα υπόλειμμα ταραχής ή φόβου δεν θα απομείνει τότε στους αγίους.

«Θα μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή.» Οι άνδρες της Νινευή θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης», ονομάζοντας ογδόη ο ψαλμωδός και την αποπλήρωση του χρέους των θυσιών κατά την επταήμερη εορτή και την έξοδο από τις σκηνές, η οποία ήταν στο τέλος του βίου η απαλλαγή από τα σώματα, αντί να πει: Ω θεοφιλέστατε άνθρωπε, ας είναι για σένα σκηνοπηγία η ορατή σκηνή του κόσμου, η οποία συστέλλεται ταχύτερα από κάθε ύφασμα και σεντόνι και καταπέτασμα, όταν το προστάξει ο Θεός, αυτός που έστησε «τον ουρανό σαν καμάρα και τον άπλωσε σαν σκηνή για κατοικία», προς τον οποίο ο προφήτης έλεγε: «Έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· και όλοι σαν ένδυμα θα παλιώσουν, και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν». Επειδή λοιπόν ο κόσμος είναι σκηνοπηγία, να εορτάζεις επτά ημέρες μέσα στη σκηνοπηγία. Ποιες επτά ημέρες; Τις επτά ηλικίες σου, μέσα από τις οποίες πορεύεσαι στη ζωή, ώστε να φθάσεις στην όγδοη ημέρα, στην οποία δεν υπάρχει πλέον λατρεία, στη Βασιλεία, τότε που δεν προσφέρεται πια στον Θεό θυσία ή λατρεία υπέρ των αμαρτιών. Αλλά λες: Τι γίνεται, λοιπόν, εάν δεν φθάσω στην έβδομη ηλικία του γήρατος; Φρόντισε να αποκτήσεις τη διάθεση να μαθαίνεις και να πράττεις, και θα λάβεις τον μισθό της προαίρεσης «όπως αρμόζει σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεση του Θεού». Την πρώτη ημέρα, αυτή του βρέφους, ζήσε την ώστε να φωτιστείς αμέσως με το βάπτισμα.

Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις. Εσύ μόνος, λέγει, ω Δέσποτα, κατέχεις την αϊδιότητα ως Θεός· οι δε ουρανοί, αν και αποτελούν μέγα και εξαίρετο κτίσμα, εντούτοις και αυτοί θα υποβληθούν σε φθορά. Αυτή όμως η φθορά θα αποβεί προς ανακαίνισή τους· διότι θα τυλιχθούν, μεταβαλλόμενοι σε καλύτερο σχήμα.

Επομένως, αναλλοίωτη πρέπει να είναι η εικόνα του άτρεπτου Θεού· διότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες. Και ο μεν Δαβίδ, ψάλλοντας για αυτόν, λέει: Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα χαθούν· εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν. Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν. Ο δε Κύριος ο ίδιος λέει για τον εαυτό του μέσω του προφήτη: Δείτε με, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί. Διότι, έστω και αν μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι αυτό αναφέρεται στον Πατέρα, αρμόζει ωστόσο να το λέει αυτό και ο Υιός, επειδή, κυρίως αφού έγινε άνθρωπος, αποδεικνύει την ταυτότητα και το άτρεπτό του σε όσους νομίζουν ότι εξαιτίας της σάρκας έχει αλλοιωθεί και έχει μεταβληθεί σε κάτι άλλο. Άλλωστε, οι άγιοι, και πολύ περισσότερο ο Κύριος, είναι πιο αξιόπιστοι από την κακοβουλία των ασεβών. Διότι, σύμφωνα με το προαναφερθέν ανάγνωσμα της υμνωδίας, η Γραφή, χαρακτηρίζοντας ως τρεπτή και αλλοιωτή τη φύση όλων των γενητών και όλης της κτίσεως, μέσα από την αναφορά στον ουρανό και τη γη, και εξαιρώντας τον Υιό από αυτά, αποδεικνύει ότι αυτός δεν είναι καθόλου γενητός. Αντιθέτως, διδάσκει ότι αυτός αλλοιώνει τα άλλα, ενώ ο ίδιος δεν αλλοιώνεται, μέσα από τη φράση: Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.

Επομένως, αναλλοίωτη θα πρέπει να είναι η εικόνα του άτρεπτου Θεού· «διότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες». Και ο μεν Δαβίδ ψάλλοντας λέει γι' αυτόν: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ο ίδιος δε ο Κύριος λέει για τον εαυτό του μέσω του προφήτη: «Δείτε με, δείτε ότι εγώ είμαι» και «δεν έχω αλλοιωθεί». Διότι, ακόμη κι αν μπορούσε να πει κανείς ότι το νόημα αυτό αναφέρεται στον Πατέρα, εντούτοις αρμόζει να λέγεται αυτό και για τον Υιό, διότι ακριβώς επειδή έγινε άνθρωπος, αποδεικνύει την ταυτότητα και το άτρεπτο του εαυτού του σε εκείνους που νομίζουν ότι εξαιτίας της σάρκας έχει αλλοιωθεί και έχει μεταβληθεί σε κάτι άλλο. Είναι δε πιο αξιόπιστοι οι άγιοι, και πολύ περισσότερο ο Κύριος, από την κακόνοια των ασεβών.

Του ιδίου αγίου Αθανασίου, από τον εκτενέστερο λόγο περί πίστεως. Ο μακάριος Παύλος, αφού είπε ότι τα πάντα κτίστηκαν εν αυτώ, προσέθεσε ότι αυτός μόνος είναι προ πάντων. Διότι, έχοντας εκπαιδευτεί από τις παλαιές Γραφές και όντας νομομαθής, αφού μελέτησε τις Παροιμίες του Σολομώντα και διαπίστωσε δύο ιδιότητες σχετικά με τον Κύριο, τη μία σχετικά με τον άνθρωπο που επρόκειτο να αναλάβει από τη Μαρία, και την άλλη σχετικά με τον Λόγο που γεννήθηκε αϊδίως από τον Πατέρα προ πάντων των αιώνων, γράφει προς τον Τιμόθεο σχετικά με τον Ιησού που γεννήθηκε από τη Μαρία: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ» κατά σάρκα. Σχετικά όμως με τον Θεό Λόγο, που είναι πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, είπε ότι «υπάρχει προ πάντων». Ας ελεγχθούν, λοιπόν, από όλους τους αγίους εκείνοι που ισχυρίζονται ότι ο Λόγος του Θεού κτίστηκε ως αρχή των έργων, και ας ακούσουν από τον Δαβίδ ότι δεν είναι έργο, αλλά δημιουργός των έργων, καθώς λέγει: «Έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις».

Βλέπεις την αλλοίωση; Σπέρνεται σε αδυναμία, εγείρεται με δύναμη. Σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό· τότε που, μαζί με εμάς, και ολόκληρη η σωματική κτίση συναλλοιώνεται. Διότι και οι ουρανοί θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν περιβόλαιο θα τους αλλάξει ο Θεός, και θα αλλάξουν.

Και ο Σίμων είπε: «Ο αρχικός μου σκοπός όταν απευθύνθηκα σε εσένα ήταν να σε ελέγξω μέσα από τις Γραφές ότι ψεύδεσαι λέγοντας πως δεν πρέπει να κάνουμε λόγο για πολλούς θεούς. Γι' αυτό σου υπέδειξα πολλές γραπτές μαρτυρίες, ότι οι ίδιες οι θείες Γραφές κάνουν λόγο για πολλούς θεούς». Και ο Πέτρος απάντησε: «Αυτές οι Γραφές που κάνουν λόγο για πολλούς θεούς, οι ίδιες μας προέτρεψαν λέγοντας: "Ονόματα άλλων θεών δεν θα ανέβουν στα χείλη σου". Επομένως, δεν μίλησα αντίθετα με τα γεγραμμένα, Σίμων». Και ο Σίμων είπε: «Άκουσε και εσύ ως προς αυτό, Πέτρε. Μου φαίνεται ότι αμαρτάνεις όταν τους κακολογείς, αφού η Γραφή λέει: "Δεν θα κακολογήσεις, και δεν θα πεις κακά λόγια για τον άρχοντα του λαού σου"». Και ο Πέτρος απάντησε: «Δεν αμαρτάνω, Σίμων, όταν προαναγγέλλω την απώλειά τους σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι έτσι έχει γραφτεί: "Οι θεοί, οι οποίοι δεν εποίησαν τον ουρανό και τη γη, ας απολεστούν", και λέγοντάς το αυτό, δεν εννοούσε ότι κάποιοι από αυτούς έχουν δημιουργήσει κάτι και δεν θα απολεστούν, όπως εσύ ερμήνευσες. Διότι γίνεται φανερό ότι Ένας είναι ο Δημιουργός από το γεγονός ότι γράφτηκε εξαρχής: "Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανό και τη γη". Και δεν είπε: "Οι θεοί". Και κάπου αλλού λέει: "Και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του". Και σε άλλο σημείο έχει γραφτεί: "Οι ουρανοί θα απολεστούν, εσύ όμως διαμένεις εις τον αιώνα"».

Αν λοιπόν δεν βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με τον Πατέρα, από πού ορμώμενος τον απεικονίζει στην ίδια φύση, και ισχυρίζεται ότι είναι ένα με το τέλειο εκείνο που υπολείπεται και είναι κατώτερό του; Β. Δεν μπορεί να έχουν έτσι τα πράγματα, τουλάχιστον κατά τη δική μου γνώμη. Α. Επομένως —επειδή θα στραφώ στο να εξετάσω πλέον, όσο βέβαια μπορώ, όλα όσα εξωραΐζουν για εμάς τη θεία και ύψιστη φύση—, έλα λοιπόν, ας σκεφτούμε αν το λαμπρό κάλλος της θεότητας βρίσκεται σε μεγαλύτερο βαθμό στον Πατέρα ή σε μικρότερο από ό,τι πρέπει στον Υιό. Β. Μου φαίνεται ότι τα έχεις σκεφτεί αυτά με άριστο τρόπο. Α. Ο θεσπέσιος Μελωδός υποτάσσει λοιπόν στα σκήπτρα της θεότητας και προσδένει στον ζυγό της δουλείας καθετί που ανήκει στα κτίσματα, πράττοντάς το αυτό πολύ θεοσεβώς και ορθότατα. Διότι είπε κάπου προς τον δημιουργό των συμπάντων: «Εσύ, Κύριε, κατ’ αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως διαμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν, εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν, διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Και μάλιστα προστάζει να τον τιμούν με δοξολογίες και οι ουρανοί των ουρανών, και ο ήλιος και η σελήνη, τα άστρα και το φως, καθώς και το ύδωρ που βρίσκεται υπεράνω των ουρανών.

Εάν, όμως, νομίζει κάποιος ότι τώρα μεν λέει πως αυτός δεν έχει υποταχθεί στον Θεό και Πατέρα, αλλά ότι θα το υποστεί αυτό εν καιρώ, και προσδιορίζει την ανισότητα της ουσίας του εξαιτίας της υποταγής, φανερά, όπως φαίνεται, ισχυρίζεται το εξής: ότι δηλαδή κάποτε, όπως είναι φυσικό, ο Υιός θα γίνει ανόμοιος κατά τη φύση προς τον εαυτό του και θα δεχθεί μεταβολή προς κάτι άλλο σε σχέση με αυτό που τώρα είναι και πιστεύεται ότι είναι. Διότι αν, ω άριστοι (θα έλεγα εγώ στους αντιπάλους), η υποταγή συγκαταλεχθεί στους ορισμούς της ουσίας, τότε οπωσδήποτε και το αντίθετό της, δηλαδή η ανυποταξία, θα έχει ισχύ ουσίας. Και αν πούμε ότι τώρα είναι ανυπότακτος και αυτή είναι η φύση του, εάν υποτασσόταν στον Πατέρα θα μεταπηδούσε οπωσδήποτε σε κάποια άλλη και ολοκληρωτικά αποκομμένη, δηλαδή αντίθετη, φύση. Επομένως, ο Υιός για εμάς έχει περιπέσει σε αλλοιώσεις και δεν είναι πλέον αναλλοίωτος; Θα διαψευσθεί επίσης και ο θεσπέσιος Δαβίδ, ο οποίος του αποδίδει την ύψιστη τιμή, δηλαδή, εννοώ, τη σταθερότητα και το αμετάβλητο. «Διότι οι ουρανοί», έλεγε, «θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο και σαν περιβόλαιο θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.» Αστόχησε ως προς την αλήθεια και ο Παύλος, όταν έγραφε: «Ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες.» Διότι πώς έχει παραμείνει πλέον ο ίδιος εάν μεταβαλλόταν ως προς την ουσία; Β. Αληθές. Α.

Μόνος άρα είναι ο Μονογενής κατά φύσιν ζωή, και για τον λόγο αυτόν δεν θα ταχθεί ανάμεσα στα δημιουργήματα, αλλά θα ανυψωθεί στη φύση Εκείνου που τον γέννησε· διότι και ο Πατέρας είναι κατά φύσιν ζωή. Άλλο. Εφόσον ο Υιός υπάρχει ως κατά φύσιν ζωή, ή είναι κάτι διαφορετικό από την κτίση, προφανώς ως προς τη φύση, ή είναι ομοφυής με αυτήν. Εάν λοιπόν είναι ομοφυής και ομοούσιος, πώς δεν θα διαψευστεί λέγοντας «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής, ο οποίος κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο;» Διότι, σε αυτή την περίπτωση, η κτίση έχει από μόνη της το να είναι ζωή, και μάλιστα ζωή που δεν μετέχει σε άλλη ζωή για να φανεί ζωή. Εάν όμως δεν είναι ομοφυής, θα αποφύγει και το να είναι δημιούργημα, αποσπώντας μαζί του από την κτίση και το δικό του αγαθό. Διότι η κτίση δεν θα είναι κατά φύσιν ζωή, αλλά μάλλον θα έχει ανάγκη και θα μετέχει στη ζωή. Άλλο. Εάν ο Υιός, υπάρχοντας ως κατά φύσιν ζωή, είναι ομοφυής με τα δημιουργήματα, επειδή δεν προέρχεται από την ουσία του Θεού και Πατέρα, σύμφωνα με τον δικό τους ισχυρισμό, για ποιον λόγο ο μακάριος ψαλμωδός λέει ότι οι ουρανοί θα καταστραφούν και θα παλιώσουν σαν ρούχο, ενώ απέδιδε σε αυτόν ως δικό του προνόμιο, αναφωνώντας: «Εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν»; Διότι, είτε θα καταστραφεί και θα εκλείψει μαζί με εμάς ως ομοφυής, και δεν θα νοείται πλέον ως ζωή, είτε η φυσική συνάφεια με αυτόν θα ανυψώσει και εμάς στο να παραμένουμε πάντοτε οι ίδιοι, σε έναν αστείρευτο αριθμό ετών, και στο να είμαστε ζωή.

Εάν, λοιπόν, πουν ότι έχει την υπεροχή ως κάτι επίκτητο, και ότι σεμνύνεται για πρόσθετα αξιώματα, είναι ανάγκη να ομολογήσουν επιπλέον ότι είναι δυνατόν ο Μονογενής να βρεθεί κάποτε στερημένος από τη δόξα, και να απεκδυθεί την επίκτητη χάρη, όπως εκείνοι ισχυρίζονται, και χάνοντας το να είναι Επάνω πάντων, να φανεί γυμνός από την υπεροχή που τώρα θαυμάζουν σε αυτόν, εφόσον το συμβεβηκός είναι κάτι που μπορεί να αποβληθεί, όταν δεν ανήκει στην ουσία του υποκειμένου. Συνεπώς, θα υπάρξει κάποια μεταβολή και αλλοίωση στον Υιό, και ο μελωδός θα διαψευστεί υμνώντας τον με μάταια λόγια: «Οι ουρανοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα τελειώσουν». Διότι πώς είναι ο ίδιος, αν μεταβάλλεται μαζί μας, και μάλιστα με μεταβολές προς το χειρότερο; Μάταια λοιπόν, όπως φαίνεται, και ο ίδιος σεμνύνεται για τον εαυτό του λέγοντας: «Δείτε, δείτε, ότι εγώ είμαι και δεν έχω αλλοιωθεί, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα». Πώς όμως δεν θα μεταβιβαστούν και στον ίδιο τον Πατέρα τα πάθη του γεννήματος, εφόσον ο Υιός είναι χαρακτήρας και απαράλλακτη εικόνα Του; Θα είναι, επομένως, για εμάς αλλοιωτός ο Θεός και Πατέρας, και θα έχει την υπεροχή πάνω σε όλα ως κάτι το πρόσθετο· και αποσιωπώ τα υπόλοιπα. Διότι το αρχέτυπο, αναγκαστικά, θα οικειοποιηθεί όσα υπάρχουν στην εικόνα.

Διότι καθετί που βρίσκεται σε γένεση, οπωσδήποτε βεβαίως και θα υπόκειται στη φθορά. Και αυτό που βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση, θα είναι δηλαδή δούλος του Θεού που το κάλεσε στην ύπαρξη. Διότι σχετικά με τα κτίσματα ειπώθηκε προς αυτόν: «Ότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Και ως προς αυτό ο λόγος έγινε γενικός· ωστόσο, ένα μέρος του συνόλου είναι δηλαδή ο μακάριος Αβραάμ, ή και γενικότερα πάλι όλη η ανθρωπότητα. Δίνει δε ως σαφές σημείο του ότι ο Μονογενής Θεός, που φανερώθηκε από τον Θεό, είναι βασιλιάς και δεσπότης των όλων, το γεγονός ότι παραμένει αιώνια· διότι σε ποιον θα ταίριαζε να παραμένει πάντοτε αμετάβλητος και να είναι σταθερά εδραιωμένος στα αιώνια αγαθά, παρά μόνο σε εκείνον που είναι πραγματικά κατά φύση Θεός; Σύμφωνα με αυτόν τον συλλογισμό, και ο θεσπέσιος μελωδός απέδειξε την μεν κτίση δούλη, τον δε Θεό Λόγο, που φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, βασιλιά και Κύριο. Διότι, επεκτείνοντας τη θεώρηση από το μέρος σε ολόκληρο το σύμπαν της δημιουργίας, μιλώντας για τους ουρανούς και για τον κατά φύση Υιό λέει: «Αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν ένδυμα θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα τελειώσουν». Βλέπεις πώς, πολύ σωστά και μέσω αυτών, είναι ομολογουμένως αληθές ότι ο μεν δούλος δεν παραμένει στον αιώνα, ενώ ο Υιός παραμένει, και ότι το να μην παραμένει αποτελεί απόδειξη ότι είναι δούλος εκείνο για το οποίο λέγεται αυτό;

Ο Μονογενής βεβαίως δοξάζεται από τον ίδιο Του τον Γεννήτορα, αφού, μαζί με όλα τα άλλα αγαθά, κατέχει και το απαράλλακτο της ουσίας Του. Το πόση δε είναι η διαφορά Του σε σχέση με όλη την κτίση, το επισημαίνει με λίγα λόγια και ο μακάριος υμνωδός ανακράζοντας: «Οι ουρανοί θα καταστραφούν, εσύ όμως θα παραμένεις· και όλοι σαν ένδυμα θα παλιώσουν, και σαν πανωφόρι θα τους αλλάξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα τελειώσουν». Διότι φθαρτό είναι κάθε τι που έχει δημιουργηθεί, και αν ακόμη δεν έχει φθαρεί, επειδή συγκρατείται από το θείο θέλημα, άφθαρτος όμως και αιώνιος κατά φύση είναι ο Θεός, ο οποίος δεν το κερδίζει αυτό από το θέλημα κάποιου άλλου, όπως συμβαίνει με την κτίση, αλλά υπάρχει πάντοτε μέσα στα δικά Του αγαθά, στα οποία ανήκει και η ιδιότητά Του αυτή. <Τον οποίο εσείς λέτε ότι είναι Θεός σας, και όμως δεν Τον έχετε γνωρίσει.> Τους ελέγχει πάλι, και μάλιστα πολύ αυστηρά, επειδή επιτηδεύονται μόνο τη φιλοθεΐα των λόγων, και μάλιστα κενών λόγων, ενώ απέχουν πάρα πολύ από το να γνωρίζουν αληθινά τον Θεό, και σχεδόν τους απευθύνει πάλι αυτό που είχε εξαγγελθεί μέσω του προφήτη. Διότι τότε έλεγε: «Με πλησιάζει ο λαός αυτός, με τα χείλη τους με τιμούν, η δε καρδιά τους απέχει μακριά από εμένα»· τώρα δε, ωφέλιμα και σε αρμονία με τα παλαιά, τους αναφωνεί το: «Δεν Τον έχετε γνωρίσει».

«Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως θα παραμείνεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.» <Ακούστε με, εσείς που γνωρίζετε το δίκαιο, λαέ μου, που ο νόμος μου είναι στην καρδιά τους· να μη φοβηθείτε τον ονειδισμό των ανθρώπων, και να μην καμφθείτε από την περιφρόνησή τους. Διότι όπως το ένδυμα θα παλιώσει από τον χρόνο, και όπως τα μάλλινα θα καταφαγωθούν από τον σκόρο· η δική μου όμως δικαιοσύνη θα υπάρχει εις τον αιώνα, και το σωτήριό μου σε γενεές γενεών.> Αφού μυσταγώγησε εκείνους που προέρχονται από τα έθνη, και συνέθεσε λόγο πιο απλό και ταιριαστό στη δική τους κατανόηση (διότι το γάλα είναι πιο κατάλληλο για εκείνους που είναι ακόμη νήπια στην πνευματική κατάσταση), απευθύνεται πάλι σε εκείνους που είναι ήδη ώριμοι, και έχουν πιο δυνατή την καρδιά, και σταθερά θεμελιωμένο τον νου .............. αν ......... να υπομείνουν ... και τίποτε δεν θεωρεί ανώτερο της ευσέβειας ......

Μαρτυρίες από τη Γραφή ότι ο Υιός είναι άτρεπτος, και συλλογισμός από αυτές που καταλήγει σε αυτό. Ο Παύλος λέει: «Ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες». Ο Ψαλμωδός: «Εσύ από την αρχή, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ρούχο· και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν, εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα τελειώσουν». Ο Σωτήρας λέει για τον εαυτό του: «Δείτε με, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί». Ο Ιερεμίας: «Επειδή εσύ κάθεσαι αιώνια, ενώ εμείς χανόμαστε αιώνια». Διότι εδώ ο προφήτης, υποδηλώνοντας το σταθερό και αμετάθετο και πάντοτε αναλλοίωτο της θείας φύσης, λέει: «Εσύ κάθεσαι αιώνια»· και εξηγώντας τη συνεχή μεταβολή των κτιστών όντων σε κάθε χρονική στιγμή, προσθέτει: «Και εμείς χανόμαστε αιώνια». Εάν, λοιπόν, η θεία Γραφή αποδίδει στα κτιστά όντα τροπή, αλλοίωση, φθορά και μεταβολή, αλλά εξαιρεί τον Υιό από τη συμμετοχή σε αυτά, λέγοντας «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος», άρα δεν έχει τρεπτή φύση. Διότι δεν θα ήταν ο ίδιος, εάν μπορούσε να μεταβληθεί σε κάτι άλλο από αυτό που είναι.

Ούτε, λοιπόν, το θείο θα μπορούσε ποτέ να υποστεί τροπές, εκδιωγμένο από τη δική του σταθερότητα εξαιτίας κάποιου από τα πάθη, ούτε η φθαρτή και αλλοιούμενη φύση, δηλαδή η κτιστή, θα μπορούσε να πλουτίσει με την ουσιώδη ατρεψία, ούτε η κτίση θα μπορούσε να καυχηθεί για τα αγαθά της θείας φύσης ως δικά της. Διότι εύλογα θα ακούσει: «Τι έχεις που να μην το έλαβες;» Ότι δε η φύση του Λόγου είναι παντελώς άτρεπτη και αναλλοίωτη, ενώ η κτιστή φύση παντελώς αλλοιωτή, μπορεί κάποιος πολύ εύκολα να το διαπιστώσει από τον μακάριο Δαβίδ που ψάλλει εν Πνεύματι: «Οι ουρανοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν. Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.» Πού λοιπόν παρέμεινε ο ίδιος ο εκ Θεού Λόγος, εάν είναι ακριβές να πούμε ότι, εγκαταλείποντας το να είναι σταθερός και ακλόνητος, κατέβηκε σε κάτι που δεν ήταν, και μεταποιήθηκε στη φύση της σάρκας και σε αυτό που από τη φύση του φθείρεται; Άραγε, δεν είναι όλα αυτά φλυαρία και μανία; Β— Πολύ σωστά. Α— Είναι ώρα, λοιπόν, να πούμε, αντιτείνοντας στις δικές τους αμάθειες με τρόπο πιο αμαθή, ότι δεν είναι απίθανο και η φτιαγμένη από γη σάρκα να μπορέσει κάποτε να ανέλθει προς τη φύση της θεότητας, και να γίνει σύσταση της ανώτατης από όλες ουσίας.

Άκου τον προφήτη Δαβίδ που λέει: «Κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, αλλά εσύ παραμένεις». Αλλά θα πει κάποιος: «Δες, λέει σαφώς ότι θα καταστραφούν». Άκου όμως πώς εννοεί το ότι θα καταστραφούν. Είναι φανερό από τα εξής: «και όλοι θα παλιώσουν σαν ρούχο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν». Διότι, όπως γίνεται λόγος για την απώλεια του ανθρώπου, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί, «δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος και κανείς δεν το συλλογίζεται στην καρδιά του», και μάλιστα ενώ προσδοκάται η ανάσταση, με τον ίδιο τρόπο προσδοκούμε και κατά κάποιον τρόπο μια ανάσταση των ουρανών. «Ο ήλιος θα μετατραπεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα». Ας διδαχθούν όσοι έχουν επιστρέψει από τους Μανιχαίους και ας μη θεοποιούν πλέον τους φωστήρες, ούτε να νομίζουν ασεβώς ότι αυτός ο ήλιος, που πρόκειται να σκοτεινιάσει, είναι ο Χριστός. Και πάλι άκου τον Κύριο που λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Διότι τα δημιουργήματα δεν είναι ισότιμα με τα λόγια του Δεσπότη.

Έχεις κάτι παρόμοιο και στην ερμηνεία του λίθου που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, ο οποίος είναι ο Χριστός κατά τη σάρκα. Και η βασιλεία του δεν θα αφεθεί σε άλλον λαό. Και ο Δαβίδ άλλοτε μεν λέει: Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, άλλοτε δε: Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και τα εξής: αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως παραμένεις. Και τα εξής: Εσύ όμως είσαι ο ίδιος και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν. Αυτά ο Παύλος τα ερμήνευσε ότι αναφέρονται στον Υιό.

Και ο Δαβίδ στον ρα΄ ψαλμό λέει: Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και οι ουρανοί είναι έργα των χεριών σου· αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως θα παραμείνεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν.

Αντί αυτού ο Σύμμαχος απέδωσε: «Ιδού, σαν σπιθαμές έδωσες τις ημέρες μου». Κάποιος άλλος θα μπορούσε να πει ότι οι ημέρες των ανθρώπων ονομάστηκαν παλαιστές, επειδή είναι γεμάτες από αγώνα, πάλη και πειρασμούς. Στη συνέχεια αυτών λέει: «Και η υπόστασή μου είναι σαν ένα τίποτα ενώπιόν σου»· αντί αυτού ο Ακύλας ερμήνευσε: «Και η κατάδυσίς μου είναι σαν να μην υπάρχει απέναντί σου»· ενώ ο Σύμμαχος: «Και η βίωσή μου σαν ένα τίποτα απέναντί σου». Διότι ολόκληρος ο χρόνος της ζωής του ανθρώπου, συγκρινόμενος με τη ζωή του Θεού και με τους άπειρους αιώνες, είναι σαν ένα τίποτα ενώπιον του Θεού. Γι' αυτό αλλού έχει λεχθεί: «Οι ουρανοί θα χαθούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν το ένδυμα· και σαν περιβόλαια θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν. Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Αλλά και κάθε ανθρώπινη φροντίδα είναι ματαιότης ματαιοτήτων, και, «τα σύμπαντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος», ή, «κάθε στηλωμένος άνθρωπος», κατά τον Ακύλα· ή, «κάθε άνθρωπος που στέκεται», κατά τον Σύμμαχο. Διότι αυτός που στέκεται τώρα και εκείνος που διανύει ακόμη τη θνητή ζωή κατά τον παρόντα χρόνο, θα ήταν ματαιότητα. Αν, λοιπόν, δεν επιφυλασσόταν στους ανθρώπους κάποια ελπίδα αθανασίας, και αιώνιας ζωής, καθώς και η βασιλεία των ουρανών, εύλογα θα θεωρούνταν ότι κάθε ζωντανός άνθρωπος είναι κάτι το μάταιο.

Στην αρχή εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως παραμένεις. Διότι, εάν δεν ήσουν παρών, λέει, στην αρχή, ω Κύριε, και εάν οι ουρανοί δεν ήταν έργα των χεριών σου, δεν θα ήταν δυνατόν να μετατεθούν, ούτε να υποστούν μεταβολή· διότι εάν ήταν αδημιούργητα, θα παρέμεναν και χωρίς τέλος· τώρα όμως, επειδή έγινες δημιουργός τους, έχεις τη δύναμη, εφόσον το θελήσεις, και να τα κάνεις να παρέλθουν· διότι είναι φύσεως φθαρτής και υπόκεινται σε απώλεια· επειδή, αν και προηγουμένως δεν υπήρχαν, δημιουργήθηκαν με τη δική σου βούληση και δύναμη. Διότι ένα μόνο είναι αυτό που παραμένει αιώνια, και που ποτέ δεν είναι δυνατόν να μην υπάρχει, δηλαδή εσύ ο ίδιος που είσαι ο μόνος δημιουργός των πάντων. Και όλοι θα παλιώσουν σαν το ρούχο, και σαν τον μανδύα θα τους τυλίξεις, και θα τυλιχθούν. Και οι ουρανοί επίσης, αν και τυγχάνει να είναι ένα μεγάλο και εξαίρετο κτίσμα, εντούτοις και αυτοί θα υποβληθούν στη φθορά· η φθορά όμως αυτή θα καταλήξει γι' αυτούς σε ανακαίνιση, και θα τους διπλώσεις τόσο εύκολα όπως τυλίγει κάποιος έναν μανδύα· διότι θα τυλιχθούν μεταβαλλόμενοι σε ένα καλύτερο σχήμα, και θα αλλαχθούν, και θα υποστούν μια αγαθή τροπή από την παλαιότητα προς την ανακαίνιση και την αφθαρσία. Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν. Οι υιοί των δούλων σου θα κατασκηνώσουν, και οι απόγονοί τους θα κατευθύνονται εις τον αιώνα.

Γι' αυτό και στην περίπτωση της θείας Γραφής, όπου λέγεται ότι ο Θεός επιφέρει κακά στους ανθρώπους, πρέπει να επαναλάβουμε τα λόγια του Πλάτωνα, «ότι ο μεν Θεός έπραττε δίκαια και αγαθά», και όταν επέφερε τα θλιβερά και όσα θεωρούνται από τους ανθρώπους κακά σε όσους τα άξιζαν, «αυτοί ωφελούνταν με το να τιμωρούνται», όχι μόνο σύμφωνα με τον φιλόσοφο, αλλά και σύμφωνα με την Εβραϊκή Γραφή που λέει: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που παραδέχεται». «Το να λέει όμως ο ποιητής ότι άθλιοι είναι αυτοί που τιμωρούνται, και ότι αυτός που τα έκανε αυτά ήταν ο Θεός, δεν πρέπει να το επιτρέπουμε, αλλά αν μεν λένε ότι είχαν ανάγκη τιμωρίας επειδή ήταν άθλιοι και κακοί, και ότι τιμωρούμενοι ωφελούνταν από τον Θεό, ας το επιτρέπουμε· το να λέγεται όμως ότι ο Θεός γίνεται αίτιος κακών για κάποιον, ενώ είναι αγαθός, πρέπει να το καταπολεμούμε με κάθε τρόπο». Αλλά και για το ότι ο Θεός δεν αλλοιώνεται, η εβραϊκή προφητεία διδάσκει κάπως έτσι, μιλώντας εκ μέρους του Θεού: «Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας και δεν έχω αλλοιωθεί». Και στις θεολογίες ο Δαβίδ αναφωνεί λέγοντας: «Όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

«Και θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί πάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τις φήμες· αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη, και θα ελέγξει τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με Πνεύμα μέσα από τα χείλη του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος στη μέση του με δικαιοσύνη, και θα έχει αλειμμένες τις πλευρές του με αλήθεια». Και λίγο πιο κάτω: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη, και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Βλέπεις ότι ο Θεός χρίεται από τον Θεό· διότι με την ενανθρώπησή του έγινε «αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας». Και λίγο πιο κάτω: «Και εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν.»

Εν τω συναχθήναι: Διότι όλοι οι λαοί συνάγονται στην εκκλησία [δηλαδή] για να απολαύσουν τον μυστικό δείπνο. Και βασιλείς: Διότι και οι βασιλείς και κάθε εξουσία μέσα στην εκκλησία κλίνουν τα κεφάλια τους στον Θεό, υπηρετώντας τον Κύριο με φόβο. Απεκρίθη: Διότι, όσο ζει ο άνθρωπος, έχει τη δύναμη να δοξάζει (να δοξολογεί) τον Κύριο· διότι ως οδό εννοεί την οδό του βίου. Την ολιγότητα: Για να γνωρίσει ο άνθρωπος, λέει, ότι είναι πρόσκαιρος και για να μην υπερηφανεύεται. Μη αναγάγης: Δηλαδή, μη συντομεύσεις τις ημέρες μου, προτού κατορθώσω την αρετή. Εν γενεά: Του Χριστού ως Θεού· διότι τα έτη αυτού δεν έχουν τέλος. Κατ' αρχάς: Διότι αυτός δημιούργησε τη γη και τη στερέωσε. Και έργα: Και οι ουρανοί και η γη από εσένα, λέει ο προφήτης, κτίστηκαν και μέσω εσού διατηρούνται στους αιώνες. Αυτοί απολούνται: Διότι ο Θεός δεν υπόκειται στον χρόνο ούτε συγκαταλέγεται στα κτίσματα. Και πάντες: Διότι όλα τα κτίσματα, ακόμη κι αν είναι μεγάλα, υπόκεινται στον χρόνο. Και ωσεί περιβόλαιον: Διότι αυτοί οι ουρανοί αλλάζουν, και νέους ουρανούς υπόσχεται ο δημιουργός της κτίσεως. Συ δε ο αυτός ει: Διότι ούτε μεταβολή υφίσταται ο Θεός, ούτε τέλος ετών έχει· διότι ο Θεός είναι αιώνιος και αΐδιος. Οι υιοί: Όσοι μαθήτευσαν στους αποστόλους, αυτοί είναι υιοί αυτών, και θα κατασκηνώσουν τότε στις σκηνές των αγίων.

Έστρεψε πάλι τον λόγο προς τον Κύριο· διότι τα έτη του, τα οποία έζησε εν σαρκί, υπάρχουν σε γενεά γενεών, επειδή έχει την πολιτεία του άρτια και ολοκληρωμένη. Γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να παρουσιάσει αυτούς που βρίσκονται σε τελειότητα, έλεγε: Μέχρι να φτάσουμε όλοι σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. «Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως παραμένεις.» Ορθά απέδωσε το πρόσωπο στη δημιουργία του Θεού, ώστε να μην απολεστούν εντελώς, επειδή τυγχάνουν να είναι ποιήματα του Θεού, αλλά να παλαιώνονται μεν ως απολύτως κτιστά, και να μεταβάλλονται δε ως κτισμένα από τον Θεό.

Ότι δε και ο ουρανός μαζί με τη γη, αφού παλιώσουν, θα μεταβούν αργότερα σε καλύτερη κατάσταση, άκουσε τον Προφήτη που λέει: Στην αρχή εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα απολεστούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν. Και ο Ησαΐας φανερώνοντας αυτά έλεγε: Κοιτάξτε ψηλά στον ουρανό και κάτω στη γη, διότι ο ουρανός στερεώθηκε σαν καπνός, και η γη θα παλιώσει σαν ένδυμα, και εκείνοι που την κατοικούν θα απολεστούν όπως αυτά. Είδες πώς η κτίση υποδουλώθηκε στη ματαιότητα και πώς ελευθερώνεται από τη φθορά; Διότι ο μεν ένας λέει: Σαν ένδυμα θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· ο δε Ησαΐας: Εκείνοι που την κατοικούν θα απολεστούν όπως αυτά· δεν εννοεί, λέει, παντελή απώλεια· διότι ούτε εκείνοι που την κατοικούν, δηλαδή οι άνθρωποι, θα υποστούν τέτοια απώλεια, αλλά την προσωρινή, και μέσω αυτής θα μεταβούν στην αφθαρσία, όπως ακριβώς και η κτίση. Όλα αυτά τα υπαινίχθηκε λέγοντας τη φράση «όπως αυτά»· πράγμα που βέβαια και ο Παύλος προχωρώντας αναφέρει· προς το παρόν, ωστόσο, κάνει λόγο για την υποδούλωσή της, και δείχνει για ποιο λόγο έγινε έτσι, και θέτει εμάς ως την αιτία. Τι λοιπόν; Αδικήθηκε, εφόσον τα έπαθε αυτά εξαιτίας κάποιου άλλου; Καθόλου· διότι για χάρη μου έχει δημιουργηθεί.

Και δεν θα αποκομίσουμε μόνο αυτό το καλό, αλλά και το ότι εμείς θα γνωρίσουμε πολλά από εκείνα που μας αφορούν· διότι σου κάνει λόγο και για τα παρόντα και για τα μελλοντικά, και για τα ορατά και για την αόρατη κτίση. Και αν θέλεις να μάθεις για τον ουρανό, εάν δηλαδή παραμένει ως έχει ή αν μεταβάλλεται, θα σου απαντήσει σαφώς και θα σου πει ότι: «Οι ουρανοί θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις, Θεέ, και θα αλλαχθούν». Και αν θελήσεις να ακούσεις για το σχήμα του, θα ακούσεις και πάλι: «Αυτός που εκτείνει τον ουρανό σαν δέρμα». Και αν κάποιος θελήσει να μάθει περισσότερα για τα νώτα του, θα σου πει πάλι: «Αυτός που στεγάζει με ύδατα τα υπερώα του».

Γι' αυτό και ο Προφήτης έλεγε: «Όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν. Εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Διότι η ουσία αυτή είναι ανώτερη από κάθε μεταβολή. Επειδή δεν υπάρχει τίποτα ανώτερο από Αυτόν, ώστε να προκόψει και να φτάσει σε αυτό. Τι λέω «ανώτερο»;

Και τα δύο αυτά τα αναπτύσσουν θεολογικά οι Γραφές· διότι ο ένας, εξιστορώντας το κάλλος των ουρανών, λέει τα εξής: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»· και πάλι: «Αυτός που έστησε τον ουρανό σαν θόλο, και τον άπλωσε σαν σκηνή πάνω στη γη»· και πάλι: «Αυτός που συγκρατεί τον κύκλο του ουρανού». Ένας άλλος όμως, δείχνοντας ότι αν και είναι ωραίος και μεγάλος, εντούτοις είναι φθαρτός, λέει τα εξής: «Κατ’ αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν». Και πάλι για τον ήλιο λέει ο Δαβίδ ότι: «Σαν νυμφίος που εκπορεύεται από τον νυμφικό του θάλαμο· θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει τον δρόμο του».

Και μου φαίνεται πως εξαιτίας τέτοιων φωνών των προφητών έχει πει ο Σωτήρας μας: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν. Σε γενεά γενεών τα έτη σου. Έστρεψε πάλι τον λόγο προς τον Κύριο. Διότι τα δικά Του έτη, τα οποία διήλθε εν σαρκί, βρίσκονται σε γενεά γενεών, καθώς είχε πολιτεία άρτια και ολοκληρωμένη· γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να παρουσιάσει αυτούς που βρίσκονται σε τελειότητα, έλεγε: Μέχρι να φτάσουμε όλοι στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Στην αρχή εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις.

Δ'. Η φράση «Κατ' αρχάς» που βρίσκεται στο κείμενο μπορεί να αναιρέσει τη δοξασία εκείνων που ισχυρίζονται ότι η γη είναι το πρωταρχικό στοιχείο των πάντων, με την έννοια ότι τα πάντα προήλθαν από αυτήν, χωρίς να υπάρχει τίποτε πριν από αυτήν. Διότι φαίνεται ότι δεν αποτελεί η ίδια την αρχή, αλλά ότι υπάρχουν ορισμένες προεπινοηθείσες αρχές ως θεμέλιά της. Έχει λεχθεί άλλωστε και στον Ιώβ από τον ίδιο τον Κύριο, ως εκείνον που θεμελίωσε τη γη: «Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη;». Και ενώ ο Κύριος, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, είναι αυτός που θεμελιώνει τη γη, το ίδιο λέγεται και για τον Πατέρα: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Αλλά και το ρητό για τον Θεό, «Εκείνος που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα», φανερώνει ότι αυτή κατέλαβε την πιο κεντρική θέση του σύμπαντος. «Και όλοι σαν ιμάτιο θα παλιώσουν. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν». Διότι όλα τα ορατά θα γεράσουν και θα μιμηθούν την παλαιότητα ενός ιματίου· εσύ όμως θα τα αλλάξεις και θα τα ανακαινίσεις, και θα τα κάνεις άφθαρτα αντί για φθαρτά. Αυτό ακριβώς είπε και ο θείος απόστολος: «Ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να μετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Την μεν κτίση, λοιπόν, τη μεταβάλλεις όπως θέλεις, ω Δέσποτα· εσύ όμως έχεις τη φύση σου άτρεπτη και ανώτερη από κάθε αλλοίωση. Αυτά, βεβαίως, ο θείος Απόστολος τα απέδωσε στην ιδιότητα του Υιού στην προς Εβραίους Επιστολή. Εντούτοις, στο πρόσωπο του Υιού θεωρούμε τον Πατέρα.

Ότι δεν πρέπει να κακολογούμε: «Αυτόν που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα». Και πολλά περισσότερα τέτοια φιλοσοφημένα δόγματα θα βρεις σε αυτό. Διότι δεν πραγματεύεται μόνο τα παρόντα, αλλά και τα μέλλοντα, καθώς και τα ορατά, αλλά και την αόρατη κτίση. Θέλεις να μάθεις και για τον ουρανό, αν παραμένει ως έχει ή αν μεταβάλλεται; Σου απαντά με σαφήνεια και θα σου πει ότι «οι ουρανοί θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις εσύ, ο Θεός, και θα αλλαχθούν».

Επομένως, όλα όσα υπόκεινται σε γένεση υπόκεινται και στη φθορά σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, ακόμη και οι ουρανοί, όμως με τη χάρη του Θεού συνέχονται και συντηρούνται. Μόνο δε το θείο είναι από τη φύση του άναρχο και ατελεύτητο. Γι' αυτό και έχει λεχθεί: «Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις» (όμως οι ουρανοί δεν θα αφανιστούν ολοκληρωτικά)· «διότι θα παλαιωθούν και σαν ένδυμα θα τυλιχτούν και θα αλλαχθούν» και «θα υπάρξει νέος ουρανός και νέα γη».

Για εσάς, τους υπερασπιστές της ειδωλομανίας, αυτά έχει πει ο Προφήτης. Διότι σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα δεν θα βρεθεί πλέον ο τόπος σας, αλλά, όπως ακριβώς διαλύεται ο καπνός, θα εκλείψετε, και όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά. Για την Ευαγγελική θεογνωσία όμως είπε ο Κύριος: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Και: «Εσύ εξ αρχής, Κύριε», λέει πάλι ο ψαλμωδός, «θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα καταστραφούν· εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν, εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Και οι θείοι κήρυκες της παρουσίας του Χριστού, οι σοφοί αλιείς της οικουμένης, αυτοί που τράβηξαν τους πάντες από τον βυθό της απάτης, τους οποίους εσύ ο ευτελής, που είσαι όντως δούλος της αμαρτίας, εξευτελίζεις, έλαμψαν με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις σαν τον ήλιο μέσα στον κόσμο, δωρίζοντας το φως στους τυφλούς, την ακοή στους κωφούς, το βάδισμα στους χωλούς, χαρίζοντας τη ζωή στους νεκρούς. Διότι και μόνο οι σκιές τους θεράπευαν όλες τις ασθένειες των ανθρώπων. Τους δαίμονες, τους οποίους εσείς φοβάστε ως θεούς, όχι μόνο τους απομάκρυναν από τα ανθρώπινα σώματα, αλλά και τους έδιωχναν από την ίδια την οικουμένη, με το σημείο του σταυρού, μέσω του οποίου αφάνισαν κάθε μαγεία και κατέδειξαν ανενεργή κάθε μαγγανεία.

Τα ίδια με αυτά πρεσβεύουν και οι φωστήρες της Εκκλησίας. Εξ αυτών, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, στη δέκατη πέμπτη ομιλία του στην προς Ρωμαίους επιστολή, ερμηνεύοντας το ρητό του μακαρίου Παύλου που λέει: «Διότι η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα, όχι με τη θέλησή της, αλλά εξαιτίας εκείνου που την υπέταξε, με την ελπίδα ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς για να εισέλθει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». Ερμηνεύοντας λοιπόν αυτό, λέει τα εξής: «η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα που σημαίνει ότι έγινε φθαρτή. Για ποιον λόγο και γιατί; Εξαιτίας σου, άνθρωπε». Και ότι και ο ουρανός, παλιώνοντας μαζί με τη γη, θα μεταβεί αργότερα σε καλύτερη κατάσταση, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Εσύ, Κύριε, από την αρχή θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως παραμένεις. Και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν». Και ο Ησαΐας, φανερώνοντας τα ίδια, έλεγε: «Στρέψτε το βλέμμα σας στον ουρανό επάνω και στη γη κάτω»· «διότι ο ουρανός στερεώθηκε σαν καπνός, και η γη θα παλιώσει σαν ένδυμα, ενώ όσοι κατοικούν σε αυτήν θα χαθούν όπως ακριβώς αυτά». Είδες πώς η κτίση υποδουλώθηκε στη ματαιότητα και πώς θα ελευθερωθεί από τη φθορά;

Διότι ο μεν ένας λέει: «σαν ένδυμα θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν»· ο δε άλλος: «εκείνοι που την κατοικούν σαν αυτά θα καταστραφούν», μη εννοώντας την παντελή καταστροφή, διότι ούτε εκείνοι που την κατοικούν, δηλαδή οι άνθρωποι, θα υποστούν τέτοια, αλλά την προσωρινή· και μέσω αυτής θα μεταβούν στην αφθαρσία. Όπως ακριβώς λοιπόν και η κτίση· όλα αυτά τα υποδήλωσε λέγοντας «σαν αυτά»· πράγμα που άλλωστε και ο Παύλος λέει σαφώς: «Τι λες;» λέει, «έπαθε κακό εξαιτίας σου και έγινε φθαρτή η κτίση; Αλλά δεν έχει αδικηθεί σε τίποτα· διότι θα γίνει πάλι άφθαρτη εξαιτίας σου». Αυτό δηλαδή σημαίνει το «με ελπίδα». —Πες μου λοιπόν με ποια ελπίδα. —Ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί. —Τι σημαίνει το «και η ίδια»; —Όχι μόνο εσύ, αλλά και όσα είναι κατώτερα και δεν μετέχουν στη λογική ούτε στις αισθήσεις, και αυτά θα συμμετάσχουν μαζί σου στα αγαθά· διότι, λέει, θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, δηλαδή δεν θα είναι πλέον φθαρτή. Αλλά θα ακολουθήσει την ωραιότητα του δικού σου σώματος· διότι, όπως ακριβώς όταν αυτό έγινε φθαρτό έγινε και εκείνη τέτοια, έτσι, όταν αυτό καταστεί άφθαρτο, και αυτή θα το ακολουθήσει πάλι. Αυτό λοιπόν δείχνοντας πρόσθεσε: «στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού», δηλαδή χάρη στην ελευθερία. Διότι, όπως ακριβώς μια παραμάνα που ανατρέφει ένα βασιλικό παιδί, όταν εκείνο αναλάβει την πατρική εξουσία θα συναπολαύσει και η ίδια τα αγαθά, έτσι και η κτίση, λέει. «

Διότι αυτό ακριβώς αναφώνησε από πριν και ο προφήτης Δαβίδ, λέγοντας τα εξής: «Και σαν ένδυμα θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.» Τι λοιπόν θα μπορούσε να είναι σαφέστερο από αυτά τα λόγια;