Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:3

ΨΑΛΜΟΣ ΡΑ΄. [<Κλίνον προς εμέ το ους σου.> «Κλίνον, λέγει, προς εμέ το ους σου.» Γιατί; Επειδή, ευρισκόμενος σε θλίψη, δεν μπορώ να προσευχηθώ με παρρησία. Ως θλίψη δε, εννοεί την επιφορά των πειρασμών, είτε των αισθητών είτε των νοητών.]

«Την ημέρα που θα θλίβομαι, κλίνον προς εμένα το ους σου». Εδώ ας αναφερθεί το χωρίο του Ησαΐα: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, ως μικρή θλίψη ήλθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Πρέπει, λοιπόν, ακόμη και πριν έλθουν οι θλίψεις να αφοσιωνόμαστε στις ικεσίες, και όχι μόνο σε καιρούς δυσχερών περιστάσεων. Ο άγιος, ωστόσο, δεν προσεύχεται για να μη θλίβεται, διότι αυτό είναι αδύνατον, αλλά για να μην ηττηθεί καθώς δοκιμάζεται από τη θλίψη, και για να υπομένει τις θλίψεις χαίροντας με την ελπίδα και καυχώμενος μέσα σε αυτές. Διότι η θλίψη γεννά την ελπίδα διά της υπομονής και της δοκιμασίας.

«Εισάκουσέ με, λοιπόν», λέγει, «σε όποια ημέρα θλίβομαι, γέρνοντας προς εμένα τη φιλάνθρωπη ακοή σου». Λέγεται δε ότι ο Θεός κλίνει το αυτί του, επειδή η ανθρώπινη δύναμη και κραυγή δεν επαρκούν για να φτάσουν στο ύψος της θεότητάς του· γι' αυτό και ο ίδιος, συγκαταβαίνοντας από τη μεγαλειότητά του, υποκλίνει την ακοή του σε όσους κρίνονται άξιοι να εισακουστούν. Η δε φράση «Σε όποια ημέρα θλίβομαι», λέγεται αντί του «Όχι μόνο τώρα, αλλά σε όλη μου τη ζωή, και περισσότερο στις θλίψεις· διότι τότε κυρίως υπάρχει ανάγκη βοήθειας». Ή ίσως δεν λέγεται για κάποια μελλοντική θλίψη, αλλά για την παρούσα. Διότι θέλει να πει ότι, επειδή αυτή είναι η ημέρα της οποίας το βάρος δεν μπορεί κανείς να υποφέρει, κάμψου και δώσε γρήγορα τη βοήθεια. «Σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ, γρήγορα εισάκουσέ με». Και ποιο είναι το κατεπείγον; Ποια είναι η αιτία ή ο λόγος για την ταχύτητα; «Διότι εξέλιπαν οι ημέρες μου σαν καπνός»· με τον καπνό δηλώνει το ολιγοχρόνιο και ανυπόστατο. «Και τα οστά μου ξεράθηκαν σαν το φρύγανο. Χτυπήθηκα σαν το χορτάρι και ξεράθηκε η καρδιά μου, διότι ξέχασα να φάω τον άρτο μου. Από τη φωνή του στεναγμού μου το οστό μου κόλλησε στη σάρκα μου». Τα όσα συνέβησαν στον λαό τα οικειοποιείται ο προφητικός χορός, ή και ο Δαβίδ· και δείχνει ότι όλη η δύναμή τους, μέσω της οποίας συγκροτούνταν τα της κατά νόμον λατρείας, καταστράφηκε και χάθηκε.

«Προσευχή—την δέησή του» Ο λόγος ομιλεί (δηλώνει) περί του Χριστού, επειδή υπέμεινε τα πάντα εκ προσώπου του Αδάμ. Υπαινίσσεται δε και τα έθνη, και θρηνεί και για τον παλαιό λαό. «Εισάκουσον» Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. «Και η κραυγή» Οδυνηρή παράκληση προς τον Θεό. «Μη αποστρέψης» Μη με βδελυχθείς, λέγει, εμένα που έχω σαπεί από την παράβαση, αλλά σπλαχνίσου με. «Εν η αν ημέρα» Εκ προσώπου του ανθρώπου ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα· διότι για τον άνθρωπο υπέμεινε διά του σταυρού. Ή ο Αδάμ, λέγει· διότι περίμενε την παρουσία (την ημέρα της παρουσίας) του Χριστού. «Ότι εξέλιπον» Διότι σαν σκιά και σαν καπνός θα διαλύονταν οι ημέρες του ανθρώπου, εάν δεν είχε έλθει ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Και τα οστά» Κατακομματιασμένα από την αμαρτία και την ξηρασία των ειδώλων· διότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί η ζωογόνος χάρις (η πιότης) του βαπτίσματος. «Επλήγην» Από το χτύπημα των δαιμόνων, καθώς είναι γραμμένο: και τον άφησαν ημιθανή. Διότι οι δαίμονες δεν άφησαν τον άνθρωπο, δηλαδή τον Αδάμ, να αναζωογονηθεί (να δροσιστεί) με τη γνώση του Θεού. «Ότι επελαθόμην» Διότι από πολύ παλιά, λέγει, περίμενε ο Αδάμ τον μυστικό άρτο, αλλά η παράβαση προχωρούσε. «Από φωνής» Από την πολλή θλίψη, με την οποία έθλιψαν οι δαίμονες τον άνθρωπο. «Εκολλήθη» Στέναζε αθεράπευτα, σε βαθμό που έλιωναν οι σάρκες μαζί με τα οστά.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΑ΄. «Κλίνον προς εμέ το ους σου.» Και ποιο είναι το κατεπείγον, και ποια η αιτία της βιασύνης, το φανερώνουν τα εξής: «Και τα οστά μου σαν φρύγανο κατακάηκαν.» Το τι είναι φρύγανο, το εξήγησε ο Σύμμαχος· διότι το απέδωσε ως απόκαυμα. Όπως, λοιπόν, το απόκαυμα, εάν δεν βρεθεί κάποιος να το σβήσει γρήγορα, εύκολα θρυμματίζεται, έτσι και η ψυχή που κατακαίγεται από τα βιωτικά πάθη, εάν δεν αποκτήσει τον Θεό για να σβήσει από φιλανθρωπία την πυρκαγιά της, εύκολα καταστρέφεται· και για τον λόγο αυτόν προσευχήθηκε να εισακουστεί γρήγορα. Άρτος δε της ψυχής μας είναι ο λόγος του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς ο επίγειος άρτος τρέφει το σώμα, έτσι και ο εξ ουρανού λόγος τρέφει την ουσία της ψυχής. Και για τον λόγο αυτόν ο Χριστός, όταν παρέδιδε την προσευχή, έλεγε στους αποστόλους:

Άλλος αποδίδει: «Το λόγιό σου», «Την ημέρα που θα σε επικαλεστώ, γρήγορα εισάκουσέ με». Άλλος: «Την ημέρα που σε επικαλέστηκα, με εισάκουσες». Διότι αυτό υποσχέθηκε και ο Θεός, λέγοντας: «Την ημέρα που θα με επικαλεστείς, θα σε εισακούσω, και θα πω: Ιδού, ενόσω μιλάς, είμαι παρών». Και αυτό ακριβώς ζητά και ο ίδιος.

Διότι ονομάζει φτωχό εκείνον που έχει ανάγκη τη θεία πρόνοια, συγκρίνοντάς τον με τον μακαριζόμενο σύμφωνα με το: «Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι». Επομένως, καθένας που είναι αφιερωμένος στον Θεό, όντας φτωχός στα βιωτικά πράγματα αλλά πλούσιος ενώπιον του Θεού, περιέρχεται σε ακηδία από τη λύπη, ή «αθυμεί», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, για την κακία και την απώλεια των πολλών· τέτοιος ήταν εκείνος που έλεγε: «Αλίμονο, ψυχή μου! διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και ο ενάρετος μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει»· και εκείνος που είπε: «Δεν υπάρχει αυτός που πράττει την αγαθότητα». Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου, και η κραυγή μου ας φθάσει σε εσένα. Η μεν προσευχή δηλώνει την ικεσία προς τον Θεό και την παράκληση· η δε δέηση δηλώνει το αίτημα για εκείνα που επιθυμεί να του χορηγηθούν, καθώς παρακαλεί. Λέει δε: Δέξου την ικεσία μου, ω Δέσποτα, και σε εμένα που σε ικετεύω με οδύνη πρόσφερε τη βοήθειά σου. Διότι την κραυγή ο Σύμμαχος την ονόμασε «οιμωγή». Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα. Ο Θεός αποστρέφει το πρόσωπό του από κάποιους που προσεύχονται με διάφορους τρόπους· είτε όταν όσοι αιτούνται δεν παρακαλούν για να λάβουν εκείνα που αρμόζει στον Θεό να χαρίζει και τα οποία είναι ωφέλιμο σε αυτούς να λάβουν· είτε όταν ζητούν μεν εκείνα που αρμόζει στον Θεό να παρέχει, αλλά δεν έχουν την κατάλληλη ωριμότητα για να τα δεχθούν με ωφέλιμο τρόπο. Υπάρχουν δε και εκείνοι που αξιώνουν να αποκτήσουν κάποια πράγματα με σκοπό να αμαρτήσουν. Ο άγιος λοιπόν παρακαλώντας λέει: Είθε να μη ζητήσω τέτοια πράγματα, εξαιτίας των οποίων, εσύ αρνούμενος, θα αποστρέψεις από εμένα το πρόσωπό σου.

Προσεύχομαι δε, όχι για να μη θλιβώ, διότι αυτό είναι αδύνατον, αλλά για να μην ηττηθώ όταν θλίβομαι, και για να χαρώ με την ελπίδα, υπομένοντας τις θλίψεις και καυχώμενος για αυτές. Όποια ημέρα θλιβώ, κλίνε προς εμένα το αυτί Σου· όποια ημέρα Σε επικαλεστώ, ταχέως εισάκουσέ με.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Ψαλμός ρα' Προσευχή του πτωχού, όταν περιπέσει σε ακηδία και εκχέει ενώπιον του Κυρίου τη δέησή του. «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου και η κραυγή μου ας έλθει προς εσένα· μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, την ημέρα που βρίσκομαι σε θλίψη· κλίνε προς εμένα το αυτί σου· όποια ημέρα σε επικαλεστώ, άκουσέ με γρήγορα». Ο ψαλμός αυτός είναι κατάλληλος για προσευχή, όχι μόνο για τον Δαβίδ, αλλά και για όλους όσοι επιθυμούν να δεηθούν θερμά στον Θεό. «Διότι οι ημέρες μου χάθηκαν σαν τον καπνό, και τα οστά μου ξεράθηκαν σαν το φρύγανο».