Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:4

Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου. Τα όσα συνέβησαν στον λαό τα οικειοποιείται ο προφητικός χορός. Διότι εξέλιπαν σαν τον καπνό οι ημέρες μου, και τα οστά μου καταξεράθηκαν σαν τα φρύγανα. Αυτά μεν έλαβαν την ερμηνεία τους παραπάνω, θα ειπωθούν όμως και πάλι. Διότι κάθε δύναμή τους, με την οποία συγκροτούνταν όσα αφορούσαν την κατά τον νόμο λατρεία, διαφθάρηκε και καταστράφηκε. Αυτά δε ήταν η αρχιερωσύνη, ο ναός, οι θυσίες των ζώων και η αυτονομία του έθνους.

«Εισάκουσέ με, λοιπόν», λέγει, «σε όποια ημέρα θλίβομαι, γέρνοντας προς εμένα τη φιλάνθρωπη ακοή σου». Λέγεται δε ότι ο Θεός κλίνει το αυτί του, επειδή η ανθρώπινη δύναμη και κραυγή δεν επαρκούν για να φτάσουν στο ύψος της θεότητάς του· γι' αυτό και ο ίδιος, συγκαταβαίνοντας από τη μεγαλειότητά του, υποκλίνει την ακοή του σε όσους κρίνονται άξιοι να εισακουστούν. Η δε φράση «Σε όποια ημέρα θλίβομαι», λέγεται αντί του «Όχι μόνο τώρα, αλλά σε όλη μου τη ζωή, και περισσότερο στις θλίψεις· διότι τότε κυρίως υπάρχει ανάγκη βοήθειας». Ή ίσως δεν λέγεται για κάποια μελλοντική θλίψη, αλλά για την παρούσα. Διότι θέλει να πει ότι, επειδή αυτή είναι η ημέρα της οποίας το βάρος δεν μπορεί κανείς να υποφέρει, κάμψου και δώσε γρήγορα τη βοήθεια. «Σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ, γρήγορα εισάκουσέ με». Και ποιο είναι το κατεπείγον; Ποια είναι η αιτία ή ο λόγος για την ταχύτητα; «Διότι εξέλιπαν οι ημέρες μου σαν καπνός»· με τον καπνό δηλώνει το ολιγοχρόνιο και ανυπόστατο. «Και τα οστά μου ξεράθηκαν σαν το φρύγανο. Χτυπήθηκα σαν το χορτάρι και ξεράθηκε η καρδιά μου, διότι ξέχασα να φάω τον άρτο μου. Από τη φωνή του στεναγμού μου το οστό μου κόλλησε στη σάρκα μου». Τα όσα συνέβησαν στον λαό τα οικειοποιείται ο προφητικός χορός, ή και ο Δαβίδ· και δείχνει ότι όλη η δύναμή τους, μέσω της οποίας συγκροτούνταν τα της κατά νόμον λατρείας, καταστράφηκε και χάθηκε.

Θα το κατανοήσεις δε αυτό από όσα λέει ο Ιώβ: «Όταν έλαμπε ο λύχνος πάνω από το κεφάλι μου· όταν ήμουν πλήρης υλικών αγαθών». Έλαμπε σε αυτόν ο λύχνος, επειδή βρισκόταν τότε σε αφθονία· όταν όμως όλα του τα υπάρχοντα χάθηκαν, θα μπορούσε να πει και ο ίδιος: «Διότι εξέλιπαν οι ημέρες μου σαν τον καπνό». Τέτοιος είναι ο κατά Θεόν πτωχός, ο οποίος διάγει τις ημέρες της πρόσκαιρης ζωής του χωρίς δόξα και μέσα στην αφάνεια. Έπειτα, υποβάλλοντας τον εαυτό του σε ασιτίες και κακουχίες, τον καταπονεί και τον ξηραίνει με την πείνα και τη δίψα. Και επειδή «κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα της σαν άνθος χόρτου», μαραίνοντας τη δική του σάρκα λέει: «Χτυπήθηκα σαν το χόρτο».

Αυτήν την υγρασία αποδιώχνοντας ο Δαβίδ μέσω της εγκράτειας της δικής του ζωής, λέει: «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου και τα οστά μου ξεράθηκαν σαν τα φρύγανα, τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου».

«Προσευχή—την δέησή του» Ο λόγος ομιλεί (δηλώνει) περί του Χριστού, επειδή υπέμεινε τα πάντα εκ προσώπου του Αδάμ. Υπαινίσσεται δε και τα έθνη, και θρηνεί και για τον παλαιό λαό. «Εισάκουσον» Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. «Και η κραυγή» Οδυνηρή παράκληση προς τον Θεό. «Μη αποστρέψης» Μη με βδελυχθείς, λέγει, εμένα που έχω σαπεί από την παράβαση, αλλά σπλαχνίσου με. «Εν η αν ημέρα» Εκ προσώπου του ανθρώπου ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα· διότι για τον άνθρωπο υπέμεινε διά του σταυρού. Ή ο Αδάμ, λέγει· διότι περίμενε την παρουσία (την ημέρα της παρουσίας) του Χριστού. «Ότι εξέλιπον» Διότι σαν σκιά και σαν καπνός θα διαλύονταν οι ημέρες του ανθρώπου, εάν δεν είχε έλθει ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Και τα οστά» Κατακομματιασμένα από την αμαρτία και την ξηρασία των ειδώλων· διότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί η ζωογόνος χάρις (η πιότης) του βαπτίσματος. «Επλήγην» Από το χτύπημα των δαιμόνων, καθώς είναι γραμμένο: και τον άφησαν ημιθανή. Διότι οι δαίμονες δεν άφησαν τον άνθρωπο, δηλαδή τον Αδάμ, να αναζωογονηθεί (να δροσιστεί) με τη γνώση του Θεού. «Ότι επελαθόμην» Διότι από πολύ παλιά, λέγει, περίμενε ο Αδάμ τον μυστικό άρτο, αλλά η παράβαση προχωρούσε. «Από φωνής» Από την πολλή θλίψη, με την οποία έθλιψαν οι δαίμονες τον άνθρωπο. «Εκολλήθη» Στέναζε αθεράπευτα, σε βαθμό που έλιωναν οι σάρκες μαζί με τα οστά.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΑ΄. «Κλίνον προς εμέ το ους σου.» Και ποιο είναι το κατεπείγον, και ποια η αιτία της βιασύνης, το φανερώνουν τα εξής: «Και τα οστά μου σαν φρύγανο κατακάηκαν.» Το τι είναι φρύγανο, το εξήγησε ο Σύμμαχος· διότι το απέδωσε ως απόκαυμα. Όπως, λοιπόν, το απόκαυμα, εάν δεν βρεθεί κάποιος να το σβήσει γρήγορα, εύκολα θρυμματίζεται, έτσι και η ψυχή που κατακαίγεται από τα βιωτικά πάθη, εάν δεν αποκτήσει τον Θεό για να σβήσει από φιλανθρωπία την πυρκαγιά της, εύκολα καταστρέφεται· και για τον λόγο αυτόν προσευχήθηκε να εισακουστεί γρήγορα. Άρτος δε της ψυχής μας είναι ο λόγος του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς ο επίγειος άρτος τρέφει το σώμα, έτσι και ο εξ ουρανού λόγος τρέφει την ουσία της ψυχής. Και για τον λόγο αυτόν ο Χριστός, όταν παρέδιδε την προσευχή, έλεγε στους αποστόλους:

Τέτοιος είναι και ο οφθαλμός της ψυχής· διότι, αν μεν τρέφεται στο λιβάδι των πνευματικών λογίων, θα είναι καθαρός, διαυγής και οξυδερκής. Αν όμως στραφεί στον καπνό των βιωτικών πραγμάτων, θα χύσει μύρια δάκρυα και θα θρηνήσει, και τώρα και τότε. Διότι τα ανθρώπινα πράγματα μοιάζουν με καπνό. Γι' αυτό και κάποιος έλεγε: «Εξέλιπαν σαν καπνός οι ημέρες μου». Αλλά εκείνος μεν αναφερόταν στο ολιγοχρόνιο και το ανυπόστατο· εγώ όμως θα έλεγα ότι τα λόγια αυτά πρέπει να τα εκλαμβάνουμε όχι μόνο ως προς αυτό, αλλά και ως προς το ταραχώδες.

Αυτά τα λόγια του ψαλμού φανερώνουν επίσης ότι πρόκειται για προφητεία μελλοντικών γεγονότων και όχι για διήγηση όσων έχουν ήδη συμβεί. Διότι, επειδή ο λαός βρισκόταν σε πολλή ευημερία και λαμπρότητα κατά τη βασιλεία του θεσπέσιου Δαβίδ, ευλόγως ο προφήτης, λαμβάνοντας το δικό τους πρόσωπο, αναπέμπει την ικεσία και παρακαλεί θερμά να τύχουν της θείας κηδεμονίας, όταν έρθει ο κατάλληλος καιρός. «Διότι εξέλιπαν σαν τον καπνό οι ημέρες μου, και τα οστά μου κατακάηκαν σαν τα φρύγανα». Από εδώ και πέρα, σύμφωνα με το χαρακτηριστικό του ιδίωμα, διηγείται τις μελλοντικές συμφορές σαν να έχουν ήδη συμβεί, και λέει ότι ο χρόνος της ζωής του καταναλώθηκε παρόμοια με τον καπνό, και από την αθυμία το σώμα του έγινε σαν ξερός δαυλός, σαν να καταφλέχθηκε από την προσβολή κάποιας φωτιάς. Έτσι άλλωστε το ερμήνευσε και ο Ακύλας: «Και τα οστά μου, σαν από καύση θρυμματίστηκαν». «Χτυπήθηκα σαν το χορτάρι και ξεράθηκε η καρδιά μου». Διότι έσβησα παρόμοια με το χορτάρι και έχασα το προηγούμενο άνθος μου. «Διότι ξέχασα να φάω τον άρτο μου· από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου». Διότι απέβαλα την όρεξη για κάθε τροφή, και απογυμνώθηκα παντελώς από την προηγούμενη ευεξία μου· επειδή το σώμα καταναλώθηκε από τον μαρασμό της αθυμίας, και το δέρμα μου βρίσκεται πάνω στα γυμνά οστά. «Ομοιώθηκα με ερημικό πελεκάνο· έγινα σαν νυκτικόρακας σε ερειπωμένο τόπο».

ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. —Περί της ασταθούς και αβέβαιης κατάστασης των ανθρώπινων πραγμάτων· και με τι μοιάζει ο άνθρωπος και ο βίος του· και ότι τα παρόντα είναι μάταια και πιο αδύναμα από σκιά. «Προσήλυτοι και πάροικοι είστε ενώπιόν μου.» «Πάροικοι είμαστε ενώπιόν σου και προσωρινοί κάτοικοι, όπως όλοι οι πατέρες μας. Σαν σκιά είναι οι ημέρες μας πάνω στη γη.» «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί. Ο βίος μου είναι πιο ελαφρύς και από τον λόγο.» «Σκιά είναι ο βίος μας πάνω στη γη.» «Ο θνητός που γεννιέται από γυναίκα είναι ολιγόβιος και γεμάτος οργή. Ή σαν το άνθος που αφού άνθισε έπεσε· χάθηκε σαν σκιά και δεν πρόκειται να σταθεί.» «Ο άνθρωπος είναι σήψη, και ο υιός του ανθρώπου σκουλήκι.» «Θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη.» «Εγώ είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος.» «Ιδού, σαν σπιθαμές όρισες τις ημέρες μου. Πάροικος είμαι κοντά σου και παρεπίδημος.» «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα.» «Θυμήθηκε ότι είναι σάρκα, πνοή που φεύγει και δεν επιστρέφει.» «Τα χρόνια μας τα περνούσαμε σαν ιστό αράχνης.» «Χάθηκαν σαν καπνός οι ημέρες μου.» «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι.» «Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με ματαιότητα, οι ημέρες μου περνούν σαν σκιά.» «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης.» «

Περίζωσέ με με δύναμη εξ ύψους, Λόγε, εμένα που ασθενώ και είμαι εντελώς εξαντλημένος, για να αγρυπνώ και να νήφω μέσα σε νηστείες, δεήσεις και αγαθές πράξεις, Εσύ ο μόνος παντοδύναμος. Θ. Θεράπευσέ με, Μητέρα του Ύψιστου Θεού, και θα ιαθώ, εγώ που έχω στηριχθεί σε εσένα. Ιδού, το πνεύμα μου χάνεται και τα οστά μου ξεράθηκαν, και η ταλαίπωρη ζωή μου πλησίασε στον Άδη.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Ψαλμός ρα' Προσευχή του πτωχού, όταν περιπέσει σε ακηδία και εκχέει ενώπιον του Κυρίου τη δέησή του. «Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου και η κραυγή μου ας έλθει προς εσένα· μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, την ημέρα που βρίσκομαι σε θλίψη· κλίνε προς εμένα το αυτί σου· όποια ημέρα σε επικαλεστώ, άκουσέ με γρήγορα». Ο ψαλμός αυτός είναι κατάλληλος για προσευχή, όχι μόνο για τον Δαβίδ, αλλά και για όλους όσοι επιθυμούν να δεηθούν θερμά στον Θεό. «Διότι οι ημέρες μου χάθηκαν σαν τον καπνό, και τα οστά μου ξεράθηκαν σαν το φρύγανο».

Σαν τον καπνό εκλείπει η παρούσα ζωή· ξηραίνονται τα οστά σαν τα ξερόκλαδα που έχουν καταξεραθεί από την ηλιακή ακτίνα. «Χτυπήθηκα σαν το χορτάρι και ξηράνθηκε η καρδιά μου, και ξέχασα να φάω τον άρτο μου». Αφού χτυπήθηκε από το κεντρί του θανάτου και ξηράνθηκε η καρδιά του, τότε, μαζί με όλα τα άλλα, επέρχεται και η λήθη της βρώσης του άρτου. Διότι, μετά τον θάνατο, δεν υπάρχει η δυνατότητα να φάει κανείς άρτο, όπως ακριβώς δεν υφίσταται πλέον και η ρευστή και θνητή ουσία. «Από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου». Και αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος που βρίσκεται σε θανατηφόρα ασθένεια βγάζει τους τελευταίους του στεναγμούς. Διότι τότε, από την προσδοκία του θανάτου και τον φόβο, το οστό έχει κολλήσει στη σάρκα αυτού που κείτεται. «Έγινα όμοιος με πελεκάνο της ερήμου». Τα νεογνά αυτού του πτηνού, όταν θανατώνονται από το φίδι, κανείς δεν τα ανασταίνει, παρά μόνο το αίμα του γονέα τους. Έτσι και το γένος των ανθρώπων, το οποίο θανατώθηκε από το νοητό φίδι, κανείς δεν το ανέστησε εκτός από το αίμα του Χριστού. «Έγινα σαν νυχτοκόρακας που κατοικεί σε ερείπια». Ο νυχτοκόρακας στα ερείπια συχνά αγνοείται από τους οικοδεσπότες του σπιτιού· έτσι, όταν και εγώ έγινα άνθρωπος και συγκατοίκησα στον τόπο κατοικίας των ανθρώπων, οι πολλοί δεν γνώρισαν τη συγκατάβασή μου. «Αγρύπνησα και έγινα σαν σπουργίτι ολομόναχο στη στέγη», δηλαδή, αφού σηκώθηκα από τον τάφο σαν από ύπνο, πέταξα σαν σπουργίτι προς τα ουράνια δώματα κατά την Ανάληψή μου. «

Και θρηνώ κατά τον ίδιο τον φιλόψαλμο και υμνωδό Δαβίδ, διότι σαν χόρτο χτυπήθηκες και ξεράθηκες και σαν καπνός χάθηκαν οι μέρες σου. Ω της συμφοράς! Ποιος και από πού ξέσπασε πάνω μας αυτός ο βαρύς κεραυνός; Ποιες τριβές νεφών και καταιγιδώδεις επιθέσεις και αντεπιθέσεις ανέμων άναψαν αυτό το πυρ, από το οποίο δεν έγιναν στάχτη λεύκες και δεν απανθρακώθηκαν χορτάρια των λιβαδιών, ούτε κάηκαν φτελιές και βελανιδιές, αλλά πολλοί, που τυλίχθηκαν σε αυτό το καταβάσιο πυρ, παραλίγο να καταφλεγούν και έγιναν κατάξεροι, έχοντας χάσει την παρηγοριά που είχαν; Διότι, αν και πολλές φορές βυθίστηκαν στο νερό των δακρύων, εντούτοις τα του εμπρησμού και της καύσης παραμένουν αμείωτα, και είναι σαν να έκαναν ομόφωνη σπονδή η φλόγα της οδύνης και το δάκρυ και συμφώνησαν από κοινού να μην βλάψει καθόλου το ένα το άλλο, αλλά και το δάκρυ να ρέει εντελώς ανεμπόδιστο από το πυρ και αδαπάνητο, και πάλι αυτό το πυρ να προχωρά ακατάκλυστο και άσβεστο. Επομένως, αν και χύνεται πολλές φορές και αντλείται άφθονο, όχι μόνο δεν μαραίνει το αείζωο της φλόγας, αλλά μάλλον τη φουντώνει σαν λάδι που ραντίζεται, ή την ανάβει όπως το λίπος του σκουληκιού, το οποίο βγάζει μεν ο Ινδός ποταμός, αλλά λένε ότι όταν διαλύεται σε λίπος και δέχεται μικρή επενέργεια φωτιάς, ανάβει άσβεστα μέχρι τέλους ακόμη και μέσα στα ίδια τα νερά.

Ω της συμφοράς! Ποιος και από πού έπεσε πάνω μας αυτός ο βαρύς κεραυνός; Από την τριβή ποιων νεφών εκτοξεύτηκε εναντίον μας αυτό το καταστροφικό πυρ, από το οποίο δεν κατακάηκε κάποιο στάχυ ούτε κάποιο ψηλόφυλλο δέντρο, οι κόποι των γεωργών και τα μικρά πράγματα που συχνά ευφραίνουν αυτούς που κοπίασαν, αλλά ψυχές πολλών χτυπήθηκαν αφόρητα. «Τι να σου μαρτυρήσω ή με τι να σε παρομοιάσω;» λέει ο Ιερεμίας απευθείας για εμένα, «ποιος θα σε σώσει ή ποιος θα σε παρηγορήσει, διότι μεγάλωσε το ποτήρι της συντριβής σου, ή ποιος θα σε γιατρέψει;» «Αλίμονό μου, διότι εσύ μεν, σαν χόρτο που χτυπήθηκε, ξεράθηκες, και σαν καπνός εξέλιπαν οι ημέρες σου, ενώ εγώ, καταφλεγόμενος από το πυρ της λύπης για εσένα, παραλίγο να γίνω αξιοπερίεργο θέαμα στους ανθρώπους και ξεράθηκαν τα οστά μου σαν φρύγανο»· αυτά είναι τα λόγια του φιλόμουσου και φιλοψάλτη Δαβίδ, ο οποίος και αυτός παλαιότερα πόνεσε βαθιά για ένα νήπιο, αν και ήταν προφήτης και όμοιος στην καρδιά με τον Θεό· και μεγάλυνε το πένθος του και φόρεσε σάκκο και πασπάλισε με στάχτη το κεφάλι του, το οποίο ο Θεός είχε χρίσει με αγαλλίαση. Αφήνω το γεγονός ότι και για τους άλλους οικείους του έχυνε δάκρυα ο πράος, και πότε θρηνώντας τον Ιωνάθαν λέει ότι η αγάπη των δυο τους στάθηκε πιο δυνατή από την αγάπη των γυναικών, πότε πάλι, πενθώντας τον Αβεννήρ, καταριέται αυτούς που τον χτύπησαν, και θρηνεί τραγικά την πτώση ενός δυνατού υιού.

Αλλά είναι αναγκαίο να αναφέρουμε και το θαύμα που έκανε σε αυτήν όταν πρώτα εμφανίστηκε οφθαλμοφανώς στην Άννα, την ηγουμένη της Βαρδαίνης, όπως εκείνη μας διηγήθηκε προφορικώς, λέγοντας τα εξής: «Κάποτε, έχοντας καταληφθεί από σφοδρό πυρετό, φλεγόμουν δεινά στα σπλάχνα, οι σάρκες μου έλιωναν σαν κερί, τα οστά μου καίγονταν σαν φρύγανα και διαλυόμουν στις αρθρώσεις όλου μου του σώματος. Αφού, λοιπόν, επί πάρα πολλές ημέρες έλιωνα από τον σφοδρό πυρετό και δεν μπορούσα καθόλου να γευθώ ούτε και την ελάχιστη τροφή, επειδή οι γιατροί είδαν ότι η ασθένεια ήταν ισχυρότερη από τα ιατρικά βοηθήματα, και έβλεπαν τη δύναμη του σώματος να εξαντλείται, τις σάρκες φρικτά εξασθενημένες και τη φωνή της λαλιάς μου σβησμένη, απελπίστηκαν για τη σωτηρία μου και αναχώρησαν, αφήνοντάς με μόνη στη μητέρα μου ως έναν ζωντανό νεκρό. Η μητέρα μου, λοιπόν, —και τι να κάνει η μητέρα;— όταν άκουσε τους γιατρούς να παραιτούνται από τη ζωή μου, και έβλεπε εμένα με κλειστά τα μάτια να πνέω ήδη τα λοίσθια με συνεχή δύσπνοια, με πήρε στην αγκαλιά της, θρηνούσε πικρά και, βρεγμένη από τα δάκρυα, περίμενε τον θάνατό μου για να μου κλείσει τα μάτια. Ενώ, λοιπόν, εγώ βρισκόμουν σε αυτήν την κατάσταση και παρέμενα αναίσθητη σε όσα συνέβαιναν γύρω μου, βλέπω σε οπτασία τον μακάριο Συμεών να δίνει το δεξί χέρι στον άγιο πατέρα του, Συμεών τον Ευλαβή, και με μεγάλη δόξα να έρχεται προς το μέρος μου.»