Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 101:6

Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο Γέροντα: Τι να κάνω με τον βόρβορο που έχω μέσα μου, καθώς και με την αυτοδικαίωση και τη λήθη, τα οποία με θλίβουν έντονα; Απόκριση του Βαρσανουφίου: Εκείνος που έχει τον βόρβορο μέσα του, τον αποβάλλει άκοπα όποτε θέλει, ενώ εκείνος που έχει βυθιστεί στον βόρβορο, με πολύ κόπο ανασύρει τον εαυτό του από αυτόν. Χειρότερος δε είναι αυτός που έχει βυθιστεί σε σχέση με εκείνον που τον φέρει. Σχετικά με την αυτοδικαίωση, η κακία ποτέ δεν αναιρεί την κακία. Να θυμάσαι, λοιπόν, ότι η αυτοδικαίωση δεν δικαιώνει τον άνθρωπο, και θα αναπαυθείς. Σχετικά με τη λήθη, «υπάρχουν δύο είδη λήθης, το ένα αντιτάσσεται στο άλλο. Εκείνος, λοιπόν, που φθάνει στο σημείο να ξεχάσει να φάει τον άρτο του εξαιτίας της φωνής του στεναγμού του, δεν κατακυριεύεται από τη λήθη του εχθρού». Αίτηση του ιδίου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα:

Άγγιξε το κράσπεδό του και θα σου θεραπεύσει όχι μόνο το ένα πάθος, αλλά όλα σου τα πάθη. Αν ο νους σου βρισκόταν εκεί που έπρεπε, ούτε τα δαγκώματα των δηλητηριωδών ερπετών και των σκορπιών δεν θα μπορούσαν να σε παρασύρουν στην αίσθηση του πόνου της σάρκας. «Ξέχασα», λέει, «να φάω τον άρτο μου από τη φωνή του στεναγμού μου». Μη θλίβεσαι, είναι κοντά το έλεος του Θεού. Και σε ασπάζομαι με την ευχή να έχεις υγεία εν Κυρίω, κράκτα.

Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο μεγάλο Γέροντα: Παρακαλώ να μάθω από πού μου προέρχεται η νωθρότητα του σώματος και η φθορά της καρδιάς. Και γιατί δεν παραμένω σταθερός σε έναν τρόπο ζωής; Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ, απορώ και εκπλήσσομαι πώς εκείνοι που επιθυμούν κοσμικά κέρδη ή να στρατευθούν αψηφούν και τα άγρια θηρία και τις επιβουλές των ληστών και τους κινδύνους της θάλασσας, ακόμη και τον ίδιο τον θάνατο. Και δεν λιγοψυχούν για τον πλούτο που ποθούν, μολονότι η απόκτησή του είναι αβέβαιη. Εμείς όμως οι ταλαίπωροι και νωθροί, που λάβαμε την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού», που ακούσαμε το «Εγώ είμαι, μη φοβάστε», που γνωρίζουμε σαφώς ότι δεν πολεμάμε με τη δική μας δύναμη, αλλά με τη δύναμη του Θεού που μας οπλίζει και μας ενδυναμώνει, λιγοψυχούμε και πέφτουμε σε ακηδία; Και από πού προέρχεται αυτό; Επειδή δεν καθηλώθηκαν οι σάρκες μας από τον φόβο του Θεού, και ποτέ δεν ξεχάσαμε να φάμε το ψωμί μας εξαιτίας της φωνής του στεναγμού μας. Γι' αυτόν τον λόγο μεταφερόμαστε από το ένα στο άλλο και από τον έναν τρόπο ζωής στον άλλον, επειδή δεν δεχθήκαμε τελείως το πυρ, το οποίο ο Δεσπότης μας ήλθε να ρίξει στη γη, διότι τότε θα είχε καταφάγει και θα είχε καταναλώσει τα αγκάθια από τον νοητό μας αγρό. Η νωθρότητά μας, η αμέλεια και η φιλοσωματία δεν μας αφήνουν να ανορθωθούμε.

Απόκριση του Ιωάννη: Ας θυμηθεί η αγάπη σου, αδελφέ μου, ότι όσα πάθη μου ανέφερες, έχω και εγώ τα ίδια. Κανείς όμως δεν απαλλάσσεται από αυτά, παρά μόνον εκείνος που φτάνει στο μέτρο αυτού που λέει: «Ξέχασα να φάω τον άρτο μου· από τη φωνή του στεναγμού μου, κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου». Ένας τέτοιος άνθρωπος γρήγορα φτάνει στην ολιγοφαγία και την ολιγοποσία, διότι τα δάκρυα γίνονται άρτος για αυτόν, και στη συνέχεια αρχίζει να τρέφεται διά του Πνεύματος. Πίστεψέ με, αδελφέ, ότι γνωρίζω έναν άνθρωπο, τον οποίο γνωρίζει ο Κύριος, τέτοιου μέτρου, ο οποίος μία ή δύο φορές την εβδομάδα, και περισσότερο, αιχμαλωτίζεται στην πνευματική τροφή και από τη γλυκύτητά της ξεχνά την αισθητή τροφή. Και όταν έρχεται η ώρα να λάβει τροφή, σαν κάποιος που είναι χορτασμένος ή αηδιασμένος, δεν θέλει να φάει. Όταν όμως τελικά τρώει, κατακρίνει τον εαυτό του λέγοντας: Γιατί δεν είμαι πάντοτε έτσι; Και ποθεί διακαώς να το κατακτήσει ξανά. Πού βρισκόμαστε, αδελφέ;

Ας απέλθουμε, ας πεθάνουμε. Συγχώρεσέ με διότι, μη βρίσκοντας σε τίποτα από τα δικά μου έργα κάτι για να καυχηθώ, καυχιέμαι για τους κόπους των άλλων, και αυτό πάλι γίνεται προς καταδίκη μου. Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο Γέροντα: Σε παρακαλώ, Πάτερ, να μου αποσαφηνίσεις το νόημα του πράγματος, πώς φτάνει κανείς σε αυτά που είπες. Διότι εγώ το αγνοώ. Επειδή όσες φορές επιχείρησα να τρώω λίγο, η ατονία και η ακηδία δεν με άφησαν, μέχρι που ήρθα πάλι στο πρώτο μου μέτρο. Και πώς είπες ότι όποιος φτάνει στο μέτρο εκείνου που είπε: «Κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου, από τη φωνή του στεναγμού μου», αυτός φτάνει στην ολιγοδεία; Διευκρίνισέ μου, Πάτερ, πώς πριν από την ολιγοτροφία «κολλάει το οστό μου στη σάρκα μου». Και το ποιος ολιγοτροφεί με αυτόν τον τρόπο, εγώ το αγνοώ.

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, με αναγκάζεις να μιλήσω για πράγματα που ξεπερνούν τα μέτρα μου, και φοβάμαι μήπως κατακριθώ λέγοντας τα κατορθώματα άλλων. Διότι έχει γραφτεί: «Κολλήθηκε το οστό μου στη σάρκα μου», που σημαίνει ότι όλα τα οστά του ανθρώπου γίνονται ένα, δηλαδή όλοι οι λογισμοί του ανθρώπου γίνονται ένα κατά Θεόν. Τότε κολλάει στη σάρκα, δηλαδή η σάρκα γίνεται πνευματική ακολουθώντας τον κατά Θεόν λογισμό, και τότε γεννιέται η χαρά του Πνεύματος μέσα στην καρδιά, η οποία τρέφει την ψυχή και αναζωογονεί το σώμα και ενδυναμώνει και τα δύο. Και ο άνθρωπος δεν ατονεί πλέον ούτε πέφτει σε ακηδία. Διότι τότε ο Ιησούς γίνεται μεσίτης και παραστέκει τον άνθρωπο κοντά στις πύλες, εκεί όπου «έφυγε κάθε λύπη και οδύνη και στεναγμός». Και εκπληρώνεται σε αυτόν ο γεγραμμένος λόγος: «Όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και ο νους σου». Σε αυτό το πνευματικό μέτρο φέρνει τον άνθρωπο η τέλεια ταπείνωση, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Και όχι μόνο αυτά, αλλά και τα όσα ακολουθούν, τα οποία διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου· δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Εγώ, λέει, προλαμβάνοντας, και χωρίς να περιμένω να μου τιμωρήσει κάποιος άλλος από έξω το σώμα, τιμώρησα τον εαυτό μου με οδυνηρή πληγή, και τη σάρκα μου, δια της οποίας έπραξα το αμάρτημα, την παρέδωσα σε τιμωρίες, τιμωρώντας και βασανίζοντας τον εαυτό μου με κάθε είδους τιμωρίες. Διότι αυτό το φανέρωνε και μέσα από άλλα, λέγοντας: «Εταπείνωνα την ψυχή μου με νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε στερούμενη το έλαιο, και ξέχασα να φάω τον άρτο μου· από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησαν τα οστά μου στη σάρκα μου». Και επίσης: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Έτσι λοιπόν και τώρα λέει: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου από το πρόσωπο της οργής σου». Αντί όμως για το «της οργής», τόσο ο Ακύλας όσο και ο Σύμμαχος μετέφρασαν ομόφωνα, «από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου». Διότι μου ήταν αρκετή, λέει, η εμβρίμηση (επίπληξη) από τις δικές σου θείες Γραφές και η απειλή μέσω του προφήτη σου Νάθαν. Γι' αυτό, από το πρόσωπο της εμβριμήσεώς σου τιμώρησα τον εαυτό μου με τέτοιο τρόπο, ώστε να βασανίσω τη δική μου σάρκα, και τα οστά μου να μην έχουν ειρήνη «από το πρόσωπο των αμαρτιών μου». Αντί για το οποίο ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Εξαιτίας των αμαρτιών μου».

Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε και μέσα από άλλα χωρία, λέγοντας: «Και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου»· και «Η σάρκα μου αλλοιώθηκε εξαιτίας του ελαίου»· και «Ξέχασα να φάω το ψωμί μου εξαιτίας του στεναγμού μου», και όσα παρόμοια. Αντί δε για τη λέξη «οργή», σε πλήρη συμφωνία ο Ακύλας και ο Σύμμαχος μετέφρασαν: «Από προσώπου της εμβριμήσεώς σου» (εξαιτίας της οργισμένης σου αυστηρότητας). Διότι μου αρκούσε η εμβρίμηση από τις δικές σου θείες Γραφές και η απειλή που ήρθε μέσω του προσώπου του Νάθαν. Αντί δε της φράσης: «Από προσώπου των αμαρτιών μου», ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Εξαιτίας των αμαρτιών μου». Δεν είναι καθόλου άτοπο, εξάλλου, να αποκαλεί «οστά» τους οικείους του. Διότι, εφόσον είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, και όλοι μαζί λογιζόμαστε ως ένα σώμα, δεν υπάρχει τίποτα που να εμποδίζει το να αποκαλεί «οστά» τα επιμέρους και μάλιστα τα πιο αναγκαία πρόσωπα. Όμως λέμε ότι αυτά δεν συνέβησαν μόνο στον θεσπέσιο Δαβίδ, αλλά και σε πάρα πολλούς άλλους· μάλλον δε και μέχρι σήμερα συμβαίνουν, όταν οι άγιοι δοκιμάζονται. Διότι πολλές φορές αναφύονται απροσδόκητες περιστάσεις, έτσι ώστε να είναι πιο δυσβάσταχτες από τον πόλεμο των εχθρών οι εξεγέρσεις των οικείων προσώπων, τους οποίους λέμε ότι μεταφορικά ονόμασε «οστά». Αν λοιπόν αυτά είναι κοινά σε όλους, κοινός θα έπρεπε να είναι για όλους και ο τρόπος της προσευχής. Διότι αρμόζει σε καθέναν που δοκιμάζεται και καταπονείται, και που επιθυμεί διακαώς να επιτύχει την επιείκεια εκ μέρους του Θεού.

«Εισάκουσέ με, λοιπόν», λέγει, «σε όποια ημέρα θλίβομαι, γέρνοντας προς εμένα τη φιλάνθρωπη ακοή σου». Λέγεται δε ότι ο Θεός κλίνει το αυτί του, επειδή η ανθρώπινη δύναμη και κραυγή δεν επαρκούν για να φτάσουν στο ύψος της θεότητάς του· γι' αυτό και ο ίδιος, συγκαταβαίνοντας από τη μεγαλειότητά του, υποκλίνει την ακοή του σε όσους κρίνονται άξιοι να εισακουστούν. Η δε φράση «Σε όποια ημέρα θλίβομαι», λέγεται αντί του «Όχι μόνο τώρα, αλλά σε όλη μου τη ζωή, και περισσότερο στις θλίψεις· διότι τότε κυρίως υπάρχει ανάγκη βοήθειας». Ή ίσως δεν λέγεται για κάποια μελλοντική θλίψη, αλλά για την παρούσα. Διότι θέλει να πει ότι, επειδή αυτή είναι η ημέρα της οποίας το βάρος δεν μπορεί κανείς να υποφέρει, κάμψου και δώσε γρήγορα τη βοήθεια. «Σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ, γρήγορα εισάκουσέ με». Και ποιο είναι το κατεπείγον; Ποια είναι η αιτία ή ο λόγος για την ταχύτητα; «Διότι εξέλιπαν οι ημέρες μου σαν καπνός»· με τον καπνό δηλώνει το ολιγοχρόνιο και ανυπόστατο. «Και τα οστά μου ξεράθηκαν σαν το φρύγανο. Χτυπήθηκα σαν το χορτάρι και ξεράθηκε η καρδιά μου, διότι ξέχασα να φάω τον άρτο μου. Από τη φωνή του στεναγμού μου το οστό μου κόλλησε στη σάρκα μου». Τα όσα συνέβησαν στον λαό τα οικειοποιείται ο προφητικός χορός, ή και ο Δαβίδ· και δείχνει ότι όλη η δύναμή τους, μέσω της οποίας συγκροτούνταν τα της κατά νόμον λατρείας, καταστράφηκε και χάθηκε.

Διότι άκουσαν τον Ιωνά και πίστεψαν σε αυτόν που διαλαλούσε τη θεία απόφαση, «ακόμη τρεις ημέρες και η Νινευή θα καταστραφεί»· και αφού άκουσαν και πίστεψαν, δεν έριξαν τους εαυτούς τους στο πονηρό βάραθρο της απελπισίας, ούτε έβαλαν τον λίθο της πώρωσης στις καρδιές τους· αλλά λέγοντας στον εαυτό τους και αναμεταξύ τους, «ποιος ξέρει, μήπως ο Κύριος αλλάξει γνώμη και μας σπλαχνιστεί και δεν χαθούμε;», αποστράφηκε ο καθένας τον πονηρό του δρόμο και την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του, και κηρύσσουν νηστεία και ντύνονται με σάκους, από τον μικρό μέχρι τον μεγάλο εξ αυτών, ώστε και ο βασιλιάς καθόταν μαζί τους μετανοώντας πάνω σε σάκο και στάχτη, και τα νήπια να μη θηλάζουν, διότι οι μητέρες, όπως φαίνεται, από το σφοδρό πένθος ξέχασαν και τα βρέφη που θήλαζαν, όπως ακριβώς λέει και ο ψαλμωδός, «ξέχασα να φάω τον άρτο μου από τη φωνή του στεναγμού μου», και τα κτήνη να μη βόσκουν, διότι και αυτά, καθώς φαίνεται, οι βουκόλοι και οι ποιμένες τα άφησαν κλεισμένα στα μαντριά και τους στάβλους, όντας οι ίδιοι δεσμευμένοι από τη σφοδρή κατάνυξη.

«Προσευχή—την δέησή του» Ο λόγος ομιλεί (δηλώνει) περί του Χριστού, επειδή υπέμεινε τα πάντα εκ προσώπου του Αδάμ. Υπαινίσσεται δε και τα έθνη, και θρηνεί και για τον παλαιό λαό. «Εισάκουσον» Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. «Και η κραυγή» Οδυνηρή παράκληση προς τον Θεό. «Μη αποστρέψης» Μη με βδελυχθείς, λέγει, εμένα που έχω σαπεί από την παράβαση, αλλά σπλαχνίσου με. «Εν η αν ημέρα» Εκ προσώπου του ανθρώπου ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα· διότι για τον άνθρωπο υπέμεινε διά του σταυρού. Ή ο Αδάμ, λέγει· διότι περίμενε την παρουσία (την ημέρα της παρουσίας) του Χριστού. «Ότι εξέλιπον» Διότι σαν σκιά και σαν καπνός θα διαλύονταν οι ημέρες του ανθρώπου, εάν δεν είχε έλθει ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Και τα οστά» Κατακομματιασμένα από την αμαρτία και την ξηρασία των ειδώλων· διότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί η ζωογόνος χάρις (η πιότης) του βαπτίσματος. «Επλήγην» Από το χτύπημα των δαιμόνων, καθώς είναι γραμμένο: και τον άφησαν ημιθανή. Διότι οι δαίμονες δεν άφησαν τον άνθρωπο, δηλαδή τον Αδάμ, να αναζωογονηθεί (να δροσιστεί) με τη γνώση του Θεού. «Ότι επελαθόμην» Διότι από πολύ παλιά, λέγει, περίμενε ο Αδάμ τον μυστικό άρτο, αλλά η παράβαση προχωρούσε. «Από φωνής» Από την πολλή θλίψη, με την οποία έθλιψαν οι δαίμονες τον άνθρωπο. «Εκολλήθη» Στέναζε αθεράπευτα, σε βαθμό που έλιωναν οι σάρκες μαζί με τα οστά.

«Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Όποιος, λοιπόν, ξεχάσει να φάει αυτόν, δηλαδή να τον εργαστεί (διότι η βρώση του νοητού άρτου αποτελεί εργασία· και αυτό το δηλώνει ο Κύριος λέγοντας στους αποστόλους: «Εργάζεσθε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για αυτήν που μένει στην αιώνια ζωή»), αυτού η καρδιά, χτυπημένη σαν το χορτάρι, ξηραίνεται. Και όπως το χορτάρι χτυπιέται και ξηραίνεται όταν σπανίζει η βροχή πάνω του, έτσι και η καρδιά, όταν νοσήσει από την έλλειψη του θείου λόγου, τότε χτυπιέται και ξηραίνεται, μη έχοντας τη δύναμη να βλαστήσει το άνθος της αρετής. «Από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε.» Δηλαδή, έλιωσε κάθε πάχος και ευεξία του σώματος. Διότι ο αληθινός στεναγμός, ο οποίος έχει και φωνή που ακούγεται, λιώνει το σώμα και απεργάζεται τη νέκρωση της σάρκας· επειδή όσο φθείρεται ο εξωτερικός άνθρωπος, τόσο ανακαινίζεται ο εσωτερικός. «Έγινα όμοιος με πελεκάνο της ερήμου.» Μας έδειξε τον θαυμαστό καρπό της αγρυπνίας· διότι μας κάνει σαν το σπουργίτι που μένει μόνο του στη στέγη· το οποίο, αν και σε μερικούς φαίνεται ευκαταφρόνητο, ωστόσο κατέχει μια εκλεκτή και μακάρια πολιτεία. Διότι ούτε για τροφή ούτε για ενδύματα φροντίζει αυτός που μονάζει σαν το σπουργίτι, ούτε φοβάται κάποια επιβουλή· διότι κατοικεί στη στέγη και βρίσκεται υψηλότερα από αυτούς που τον επιβουλεύονται.

Αυτά τα λόγια του ψαλμού φανερώνουν επίσης ότι πρόκειται για προφητεία μελλοντικών γεγονότων και όχι για διήγηση όσων έχουν ήδη συμβεί. Διότι, επειδή ο λαός βρισκόταν σε πολλή ευημερία και λαμπρότητα κατά τη βασιλεία του θεσπέσιου Δαβίδ, ευλόγως ο προφήτης, λαμβάνοντας το δικό τους πρόσωπο, αναπέμπει την ικεσία και παρακαλεί θερμά να τύχουν της θείας κηδεμονίας, όταν έρθει ο κατάλληλος καιρός. «Διότι εξέλιπαν σαν τον καπνό οι ημέρες μου, και τα οστά μου κατακάηκαν σαν τα φρύγανα». Από εδώ και πέρα, σύμφωνα με το χαρακτηριστικό του ιδίωμα, διηγείται τις μελλοντικές συμφορές σαν να έχουν ήδη συμβεί, και λέει ότι ο χρόνος της ζωής του καταναλώθηκε παρόμοια με τον καπνό, και από την αθυμία το σώμα του έγινε σαν ξερός δαυλός, σαν να καταφλέχθηκε από την προσβολή κάποιας φωτιάς. Έτσι άλλωστε το ερμήνευσε και ο Ακύλας: «Και τα οστά μου, σαν από καύση θρυμματίστηκαν». «Χτυπήθηκα σαν το χορτάρι και ξεράθηκε η καρδιά μου». Διότι έσβησα παρόμοια με το χορτάρι και έχασα το προηγούμενο άνθος μου. «Διότι ξέχασα να φάω τον άρτο μου· από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου». Διότι απέβαλα την όρεξη για κάθε τροφή, και απογυμνώθηκα παντελώς από την προηγούμενη ευεξία μου· επειδή το σώμα καταναλώθηκε από τον μαρασμό της αθυμίας, και το δέρμα μου βρίσκεται πάνω στα γυμνά οστά. «Ομοιώθηκα με ερημικό πελεκάνο· έγινα σαν νυκτικόρακας σε ερειπωμένο τόπο».

Μόνο εκείνο ζητούμε, εκείνο εκλιπαρούμε, εκείνο ικετεύουμε πλέον: Μην μας ελέγξεις με τον θυμό Σου, μήτε να μας παιδεύσεις με την οργή Σου. Αλλά φέρσου με επιείκεια, και μας είναι αρκετό να ελευθερωθούμε από την πολλή Σου απειλή και από τα ανώνυμα και απόκρυφα βάσανα. Διότι να ζητήσουμε τέλεια άφεση δεν τολμούμε. Πώς άλλωστε να τολμήσουμε εμείς, που δεν διατηρήσαμε άμωμη την υπόσχεσή μας, αλλά τη μολύναμε μετά την προηγούμενη φιλανθρωπία και άφεση; Εκεί μπορούσε κανείς να δει ολοκάθαρα τα λόγια του Δαβίδ: να τους βλέπει να ταλαιπωρούνται, να είναι κυρτωμένοι μέχρι το τέλος της ζωής τους, όλη την ημέρα να περπατούν σκυθρωποί. Να έχουν στο σώμα τους μώλωπες που αναδίδουν δυσοσμία και έχουν σαπίσει, να είναι εντελώς απεριποίητοι, να ξεχνούν να φάνε το ψωμί τους. Να αναμιγνύουν το πόσιμο νερό τους με κλάματα, να τρώνε στάχτη αντί για ψωμί, τα οστά τους να έχουν κολλήσει στη σάρκα τους, και οι ίδιοι να έχουν ξεραθεί σαν το χορτάρι. Τίποτα άλλο δεν άκουγες από αυτούς παρά τούτα τα λόγια: Ουαί, ουαί, αλίμονο, αλίμονο, δίκαια, δίκαια. Σπλαχνίσου μας, σπλαχνίσου μας, Δέσποτα. Άλλοι έλεγαν: Ελέησον, ελέησον· ενώ άλλοι πάλι, ακόμη πιο αξιοθρήνητα:

Σαν τον καπνό εκλείπει η παρούσα ζωή· ξηραίνονται τα οστά σαν τα ξερόκλαδα που έχουν καταξεραθεί από την ηλιακή ακτίνα. «Χτυπήθηκα σαν το χορτάρι και ξηράνθηκε η καρδιά μου, και ξέχασα να φάω τον άρτο μου». Αφού χτυπήθηκε από το κεντρί του θανάτου και ξηράνθηκε η καρδιά του, τότε, μαζί με όλα τα άλλα, επέρχεται και η λήθη της βρώσης του άρτου. Διότι, μετά τον θάνατο, δεν υπάρχει η δυνατότητα να φάει κανείς άρτο, όπως ακριβώς δεν υφίσταται πλέον και η ρευστή και θνητή ουσία. «Από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου». Και αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος που βρίσκεται σε θανατηφόρα ασθένεια βγάζει τους τελευταίους του στεναγμούς. Διότι τότε, από την προσδοκία του θανάτου και τον φόβο, το οστό έχει κολλήσει στη σάρκα αυτού που κείτεται. «Έγινα όμοιος με πελεκάνο της ερήμου». Τα νεογνά αυτού του πτηνού, όταν θανατώνονται από το φίδι, κανείς δεν τα ανασταίνει, παρά μόνο το αίμα του γονέα τους. Έτσι και το γένος των ανθρώπων, το οποίο θανατώθηκε από το νοητό φίδι, κανείς δεν το ανέστησε εκτός από το αίμα του Χριστού. «Έγινα σαν νυχτοκόρακας που κατοικεί σε ερείπια». Ο νυχτοκόρακας στα ερείπια συχνά αγνοείται από τους οικοδεσπότες του σπιτιού· έτσι, όταν και εγώ έγινα άνθρωπος και συγκατοίκησα στον τόπο κατοικίας των ανθρώπων, οι πολλοί δεν γνώρισαν τη συγκατάβασή μου. «Αγρύπνησα και έγινα σαν σπουργίτι ολομόναχο στη στέγη», δηλαδή, αφού σηκώθηκα από τον τάφο σαν από ύπνο, πέταξα σαν σπουργίτι προς τα ουράνια δώματα κατά την Ανάληψή μου. «

Σε εκείνον άρμοζε και εκείνη η δαβιδική αναφώνηση: «τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου»· και πάλι: «πρόλαβα το ξημέρωμα και έκραξα, στους λόγους σου ήλπισα»· «και πρόλαβαν τα μάτια μου τον όρθρο για να μελετούν τα λόγια σου»· θα μπορούσε δε πιο ταιριαστά να πει: «και ολόκληρες νύχτες, το ίδιο όπως και τις ημέρες, πέρασα ξαγρυπνώντας»· και σε αυτό να επισυνάψει και τα εξής: «κοπίασα κράζοντας, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, και από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου· ομοιώθηκα με πελεκάνο της ερήμου· αγρύπνησα και έγινα σαν σπουργίτι ολομόναχο στη στέγη, και σαν νυκτοκόρακας σε ερείπιο, και κόλλησε στο έδαφος η ψυχή μου», γέρνοντας μαζί με τη σάρκα κατά την προσευχή και ταπεινωνόμενη κάτω από την κραταιά χείρα του Δεσπότη.

Δεν τον ακούγατε να λέει: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα, από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου, παρομοιάστηκα με πελεκάνο της ερήμου», και πάλι: «Κοπίασα στον στεναγμό μου, κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»; Δεν τον ακούγατε να λέει: «Κύριε και Θεέ μου, αν έπραξα αυτό, αν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, αν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου έκαναν κακό, ας πέσω τότε άδειος μπροστά στους εχθρούς μου, ας καταδιώξει τότε ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει και ας καταπατήσει στη γη τη ζωή μου και τη δόξα μου ας κατασκηνώσει στο χώμα»;