Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:1

Πέθανε δε ο Αντίπατρος τρυπημένος από ρομφαία μέσα στη φυλακή, αφού καταδικάστηκε ως δηλητηριαστής και συνωμότης εναντίον των ίδιων του των αδελφών, του Αλεξάνδρου και του Αριστοβούλου. Ο δε Ηρώδης τελείωσε και αυτός τη ζωή του, με το σώμα του να έχει καταμεριστεί σε διάφορα και ποικίλα πάθη (ασθένειες). Αʹ, διότι είχε πυρετό πιο φλογερό από καμίνι· Βʹ, ανυπόφορο κνησμό σε όλη την επιδερμίδα· Γʹ, συνεχείς πόνους στα σπλάχνα· Δʹ, οιδήματα γύρω από τα πόδια σαν να έπασχε από υδρωπικία· Εʹ, υπερβολική φλεγμονή του υπογαστρίου· Ϛʹ, στο μόριο της αιδούς σήψη που γεννούσε σκουλήκια· Ζʹ, εκτός αυτών, ορθόπνοια· Ηʹ, δύσπνοια· Θʹ, και σπασμούς όλων των μελών. Και οι ασθένειες αυτές ήταν εννέα στον αριθμό. Ο μεν πυρετός του ήταν πιο φλογερός από καμίνι, επειδή καταφλεγόταν από τα πάθη για την αθέμιτη πράξη της μοιχείας. Ο δε κνησμός του ήταν ανυπόφορος, επειδή παραδιδόταν στην απάτη ακούγοντας δασκάλους που του γαργαλούσαν την ακοή. Όσο για τους συνεχείς πόνους των σπλάχνων, τους υπέφερε επειδή δεν έψαλλε το: «Εὐλόγει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ».

Ψαλμός του Δαβίδ. ΡΒ΄. Υπόθεση. Ο νέος λαός που προέρχεται από τα έθνη διδάσκεται σε αυτόν να ανυμνεί τον Θεό, ο οποίος του προσέφερε μεγάλες ευεργεσίες. Αυτά δε τα ευεργετήματα είναι η αναίρεση της αμαρτίας και το καύχημα της αναστάσεως.

«Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο». Ο ίδιος παρακινεί τον εαυτό του στον ύμνο, προβάλλοντας την ευλογία προς τον Θεό ως αγαθό φάρμακο της δικής του σωτηρίας. Για εκείνα δε τα οποία ο Θεός επρόκειτο να ελεήσει τον λαό, δοξάζεται με κριτική δικαιοσύνη, καθώς απαλλάσσει από τη φθορά και χορηγεί τη βασιλεία των ουρανών· ώστε ο προκείμενος ύμνος να αρμόζει σε όλους. «Και πάντα τα εντός μου το όνομα το άγιόν του». Με τη φράση «τα εντός» δηλώνει το να επικαλείται κανείς τον Θεό με όλη του την καρδιά, και με όλη του τη δύναμη, και με όλη του τη διάνοια.

Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο. Ενδιατρίβει στην προτροπή προς τον εαυτό του για την αναπομπή του ύμνου, γνωρίζοντας ότι αυτό οφείλει ως ανταπόδοση για τις μεγάλες Του ευεργεσίες. Διότι όποιος ενθυμείται τις θείες ευεργεσίες δεν θα παύσει να αναπέμπει αυτόν τον ύμνο. Και μην επιλανθάνεσαι όλες τις ανταποδόσεις Του. Διότι μας ανταπέδωσε, αντί για τα μεγάλα αμαρτήματα που διαπράξαμε, χρηστότητα, έλεος και οικτιρμούς. Αυτά δεν πρέπει να τα λησμονούμε.

Η κοιλία λοιπόν του Προφήτη για τον Μωάβ θα ηχήσει σαν κιθάρα, δηλαδή αρμονικά και μουσικά θα παραγάγει έναν εύρυθμο ήχο, χάρη στην τέχνη εκείνου που την κρούει επιδέξια. Ονομάζει δε κοιλία, αυτό που αλλού ο Ψαλμωδός έχει ονομάσει «τα εντός»· διότι λέγει: «Ας ευλογεί η ψυχή μου τον Κύριο, και όλα τα εντός μου το άγιο όνομά Του». Διότι ποιος προστάζει τα εσωτερικά του να ευλογούν το όνομα του Κυρίου, παρά εκείνος που απευθύνεται στη φύση των διαλογισμών που εξέρχονται από μέσα του; Αυτών των διαλογισμών υπάρχουν δύο κατηγορίες· διότι οι μεν τυγχάνουν μοχθηροί: φόνοι, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες και πονηρός οφθαλμός· οι δε είναι αγαθοί και σωτήριοι: φιλανθρωπία, σωφροσύνη, το κοινωνικό και εύφημο, και οι κατά Θεόν μαρτυρίες, και ο καθαρός οφθαλμός, και τα παρόμοια με αυτά. Σε όποιον, λοιπόν, όλα τα εσωτερικά έχουν ρυθμιστεί ορθά ώστε να είναι έτοιμα να ευλογούν το άγιο όνομα του Θεού, αυτός καλώς συμπαραλαμβάνει την εσωτερική του διάθεση προς την ευχαριστία του Θεού.

Ο νόμος, λοιπόν, που δόθηκε μέσω του Μωυσή, στεφανώνοντας με τις ανώτατες τιμές εκείνον που παρίσταται στα θεία θυσιαστήρια και ιερουργεί, τον τοποθέτησε τρόπον τινά στη θέση του Θεού. Διότι είπε ότι το κάρπωμα του Κυρίου είναι ο κλήρος του. Είπε επίσης κάπου και ο θεσπέσιος Παύλος: «Βλέπετε τον Ισραήλ κατά σάρκα. Δεν είναι κοινωνοί του θυσιαστηρίου εκείνοι που πλησιάζουν στο θυσιαστήριο;» Διότι υπήρχε η συνήθεια από κάθε θυσία να αφιερώνεται στον Θεό το στήθος και ο βραχίονας, και ο λοβός του ήπατος, και οι δύο νεφροί, αλλά και το στομάχι, δηλαδή η κοιλιά, πράγμα που υποδηλώνει αινιγματωδώς το γράμμα του νόμου, ότι δηλαδή όλα τα σπλάχνα ημών που προσφέρουμε τους εαυτούς μας ως οσμή ευωδίας στον Θεό, πρέπει να είναι ιερά και αγιασμένα. Διότι τα εντόσθια προσφέρονται απαλλαγμένα από την ακαθαρσία που υπάρχει μέσα τους. Ο βραχίονας, πάλι, θα μπορούσε να νοηθεί ως σύμβολο δύναμης. Και λέω ότι πρέπει εμείς, έχοντας δύναμη και ανδρεία για κάθε αγαθό έργο, να ψάλλουμε σοφά εκείνο που λέγεται μέσα από τη λύρα του ψαλμωδού: «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον και πάντα τα εντός μου το όνομα το άγιον αυτού». Και σχετικά με τα εντόσθια και τις θυσίες που τελούνται σύμφωνα με τον νόμο, έχουμε ήδη εκπονήσει λεπτομερή λόγο σε άλλα μας συγγράμματα· επομένως, αφήνοντας αυτά κατά μέρος προς το παρόν, θα φροντίσουμε να κάνουμε τη διασάφηση των προκείμενων θεμάτων, όσο είναι δυνατόν.

Διότι είπε κάπου ο Χριστός απευθυνόμενος στους Ιουδαίους: «Μην γογγύζετε αναμεταξύ σας. Κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, εάν ο Πατέρας που με έστειλε δεν τον ελκύσει.» Διότι ο Θεός και Πατέρας οδηγεί αυτούς που έχουν ασθενήσει στον Υιό, ως στην ίδια Του τη δύναμη. Επειδή έχει έλθει για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, να ανοίξει τα μάτια των τυφλών. Εάν λοιπόν, αποβάλλοντας την αδυναμία και την αδράνεια ως προς την εκπλήρωση όσων είναι ευάρεστα στον Θεό, αποκτήσουμε φιλόπονη καρδιά, και προσκολλημένοι γερά στα έργα της αρετής, ακολουθήσουμε τον ένδοξο και αξιοθαύμαστο τρόπο ζωής, έχοντας επίγνωση του εκ φύσεως και αληθινού Δεσπότη, ας λέμε έτσι, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου, που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου, που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς.» Παρατήρησε δε πώς ο λεπρός οδηγείται στον ιερέα, ο οποίος βρίσκεται έξω από την πύλη, και πολύ μακριά από την παρεμβολή.

Αλλά και η ψυχή μου, λέει, και η κοιλιά μου, θόλωσε και αυτή και ταράχτηκε κατά τον καιρό του παροργισμού μου. Και όπως ακριβώς κατανοήσαμε μεταφορικά τον οφθαλμό της ψυχής ξεκινώντας από τον αισθητό οφθαλμό, έτσι και για την κοιλιά της δεν θα έκανες λάθος αν έλεγες ότι είναι η μνημονική δύναμη, στην οποία, σαν σε κοιλιά και γαστέρα, συνηθίζει να εναποθέτει όλες τις τροφές των λόγων. Γι' αυτό έχει λεχθεί κάπου: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εντός μου το άγιο όνομά του». Και ο Σωτήρας εξάλλου λέει: «Όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του, το οποίο θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Και εδώ, λοιπόν, ο Σωτήρας ονόμασε κοιλιά τη μνημονική δύναμη, ή και το ίδιο το ηγεμονικό μέρος της ψυχής. Έχοντας λοιπόν θολώσει τον οφθαλμό της ψυχής, καθώς και την εν λόγω γαστέρα, παρέδωσα τον εαυτό μου σε ιατρεία και θεραπεία, παραδίδοντας τη ζωή μου σε οδύνη και στεναγμούς και σε πτώχεια, θεραπευόμενος σαν μέσα από κάποιους θεραπευτικούς κύκλους. Αντί δε του, «Εξασθένησε στην πτώχεια η ισχύς μου, και τα οστά μου ταράχτηκαν», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Εξαιτίας της κακουχίας μου η ισχύς μου και τα οστά μου φθάρηκαν».

ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. 102. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο. Ίσως δε, επειδή η ψυχή βρίσκεται στο μέσο του σώματος και του πνεύματος, το μεν σώμα την καθέλκει στις δικές του επιθυμίες και στις δουλοπρεπείς ηδονές, ωσάν να την κατακρημνίζει από κάποιο ύψος άνωθεν· το δε πνεύμα πάλι την ανελκύει προς τον εαυτό του, ανάγοντάς την κάπου ψηλά προς τον Θεό, και την παρακινεί να μνημονεύει τον Κύριο, να τον ευλογεί και να τον έχει διαρκώς προ οφθαλμών· ή πάλι ο ίδιος προτρέπει τον εαυτό του να διεγερθεί στον ύμνο και να ευλογεί τον Θεό, προβάλλοντας την ευλογία προς τον Θεό ως ένα καλό φάρμακο σωτηρίας για τον εαυτό του.

«Και πάντα τα εντός μου το όνομα το άγιόν του». Προστάζει τα εντός του να ευλογούν το όνομα του Κυρίου, δηλαδή τη φύση των διαλογισμών που προέρχονται από μέσα μας, των οποίων η τάξη είναι διπλή: διότι από τη μια υπάρχουν οι μοχθηροί, όπως οι φόνοι, οι μοιχείες και οι κλοπές· και από την άλλη οι αγαθοί και σωτήριοι, όπως η φιλανθρωπία, η σωφροσύνη, η αλληλεγγύη. Εκείνος, λοιπόν, του οποίου όλα τα εσωτερικά έχουν καλλιεργηθεί σωστά ώστε να είναι έτοιμα να ευλογούν το άγιο όνομα του Θεού, αυτός συμπαραλαμβάνει με τον σωστό τρόπο την εσωτερική του διάθεση στην ευχαριστία προς τον Θεό, καθιερώνει όλα τα εσωτερικά του και όλες τις δυνάμεις της ψυχής, και παρακινεί κάθε λογισμό προς τον θείο ύμνο. Διότι ως «εντός» ονόμασε τους λογισμούς και τις ενθυμήσεις, καθώς και όλα τα κινήματα της ψυχής και τις διάφορες δυνάμεις της, δηλαδή τη νοητική, τη διανοητική, τη βλεπτική, την ορμητική, τη φανταστική, τη μνημονευτική και τις υπόλοιπες. Διότι υπάρχουν πολλές δυνάμεις και διάφορα κινήματα μέσα στην ψυχή, σύμφωνα με τα οποία άλλοτε διανοούμαστε κάτι το σπουδαίο, άλλοτε επιθυμούμε, άλλοτε αποτελούμε αντικείμενο επιθυμίας και άλλοτε κρίνουμε· και άλλοτε ποθούμε κάποια πράγματα, ενώ άλλοτε τα αποστρεφόμαστε· και πάλι άλλοτε ορμούμε, άλλοτε αποφεύγουμε, και άλλοτε έχουμε λυπημένη διάθεση, ενώ άλλοτε είμαστε ευμενείς, χαρωποί και ήρεμοι. Όλες λοιπόν μαζί αυτές τις δυνάμεις της ψυχής προτρέπει το θείο Πνεύμα να ευλογούν τον Κύριο.

«Ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι άγγελοί Του, δυνατοί στην ισχύ, που εκτελείτε τον λόγο Του, ώστε να ακούτε τη φωνή των λόγων Του». Προηγουμένως το θείο Πνεύμα καλούσε την ψυχή του ανθρώπου σε ευχαριστία και ευλογία του Θεού, λέγοντας: «Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριο». Τώρα όμως, επειδή μνημόνευσε τον θρόνο του Θεού και τις ουράνιες διατριβές που ο Θεός ετοίμασε για τους αξίους, πολύ εύλογα παραγγέλλει στις ουράνιες δυνάμεις να συγχαίρουν για τη σωτηρία της ψυχής, σύμφωνα με τον σωτήριο λόγο, ο οποίος λέγει ότι θα υπάρχει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Αλλά οδηγεί μέχρι το τέλος και την ψυχή του ανθρώπου και τις ουράνιες δυνάμεις· διότι το ίδιο έργο της ευλογίας επιτάσσει και σε αυτήν και σε εκείνες. «Δυνατοί στην ισχύ, που εκτελείτε τον λόγο Του, ώστε να ακούτε τη φωνή των λόγων Του». Τα δικά σου, λέγει, ω ψυχή, είναι ασθενή για να υμνήσεις τον Θεό όπως Του αξίζει· όμως κάνε το αυτό κατά μέρος. Γνώριζε όμως ότι οι άγγελοί Του, επειδή είναι δυνατοί στην ισχύ, εκτελούν αδιαπτώτως τον λόγο Του και είναι άξιοι να ακούν τη φωνή Του και τους λόγους Του, Τον ευλογούν όπως πρέπει και όπως Του αξίζει.

Όλους αυτούς βεβαίως ακούς και πολλούς άλλους που έζησαν πριν από αυτούς, μαζί με αυτούς και μετά από αυτούς, οι οποίοι επαινούν και προτρέπουν όσους επιθυμούν να κατέχουν αυτή την παράδοση, την οποία οι νέοι δάσκαλοι της ησυχίας, αυτοί που δεν γνωρίζουν ούτε ίχνος ησυχίας και νουθετούν όχι από εμπειρία αλλά από φλυαρία, επιχειρούν να αθετήσουν, να διδάξουν διαφορετικά και να απαξιώσουν, χωρίς κανένα όφελος για όσους τους ακούν. Εμείς όμως με κάποιους από αυτούς τους αγίους συνομιλήσαμε αυτοπροσώπως και τους είχαμε ως δασκάλους. Πώς λοιπόν, περιφρονώντας αυτούς, οι οποίοι διδάχθηκαν και με την εμπειρία και με τη χάρη, θα υποχωρήσουμε σε εκείνους που κατέληξαν να διδάσκουν από αλαζονεία και λογομαχία; Δεν θα γίνει αυτό, δεν θα γίνει. Και εσύ, λοιπόν, να αποφεύγεις τέτοιου είδους ανθρώπους, λέγοντας συνετά στον εαυτό σου μαζί με τον Δαβίδ: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο και πάντα τα εντός μου το όνομά του το άγιο»· και, δείχνοντας υπακοή στους πατέρες, άκουγε πώς προτρέπουν να κατευθύνουμε πάντοτε τον νου προς τα μέσα.

Όλους αυτούς βέβαια τους ακούς, και πολλούς άλλους που υπήρξαν πριν από αυτούς, μαζί με αυτούς και μετά από αυτούς, να επαινούν και να προτρέπουν όσους θέλουν να κρατούν αυτή την παράδοση, την οποία οι νέοι δάσκαλοι της ησυχίας, οι οποίοι δεν γνωρίζουν ούτε ίχνος ησυχίας, και δεν νουθετούν από πείρα αλλά από φλυαρία, προσπαθούν να αθετούν, να διδάσκουν διαφορετικά και να εξουθενώνουν, χωρίς κανένα όφελος για όσους τους ακούν. Εμείς όμως μερικούς από εκείνους τους αγίους τους συναναστραφήκαμε και προσωπικά και τους είχαμε δασκάλους. Πώς λοιπόν, θεωρώντας τους ως ένα τίποτα αυτούς που έχουν διδαχθεί και με την πείρα και με τη χάρη, θα υποχωρήσουμε σε εκείνους που έχουν προχωρήσει στο να διδάσκουν από έπαρση και λογομαχία; Δεν θα γίνει αυτό, δεν θα γίνει. Και εσύ λοιπόν να αποστρέφεσαι τέτοιους ανθρώπους, λέγοντας με σύνεση στον εαυτό σου μαζί με τον Δαβίδ: «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο και όλα τα εσωτερικά μου το άγιο όνομά του»· και, κάνοντας τον εαυτό σου υπάκουο στους πατέρες, άκουε πώς προτρέπουν να στρέφεις πάντοτε τον νου προς τα μέσα.

Στον Δαβίδ: Στον Χριστό, δηλαδή, αφιερώθηκε η ωδή του ψαλμού. Διδάσκει δε τον άνθρωπο να ευχαριστεί για τα αγαθά που έλαβε. Ευλόγει: Ο πιστός άνθρωπος παραγγέλλει στην ψυχή του να ευλογεί ακατάπαυστα τον Κύριο. Και όλα τα εντός μου: Διότι με όλα τα μέλη της ψυχής και του σώματος πρέπει να ευλογούμε τον Θεό (Κύριο). Ευλόγει: Όχι μία φορά, αλλά δύο, δηλαδή πολλές φορές, αυτός που ζει κατά Θεόν διεγείρει την ψυχή του για να ευλογεί τον Θεό. Και μην ξεχνάς: Διότι δεν πρέπει να παραδίδονται στη λήθη όλες οι ευεργεσίες του Θεού, τις οποίες έκανε στον άνθρωπο. Αυτόν που συγχωρεί: Μέσω της μετανοίας και του βαπτίσματος. Αυτόν που θεραπεύει: Μέσω της προσευχής και της μετανοίας (των δακρύων) τις ασθένειες του σώματος, και μέσω του λουτρού της αφθαρσίας τις ασθένειες της ψυχής. Αυτόν που λυτρώνει: Διότι με την παρουσία Του ο Χριστός λύτρωσε τον άνθρωπο από κάθε φθορά του διαβόλου. Αυτόν που στεφανώνει: Διότι, εξαιτίας των πολλών οικτιρμών του Θεού και του μεγάλου ελέους Του, ο Θεός έσωσε τον άνθρωπο, και όχι μόνο τον έσωσε, αλλά και τον αξίωσε του στεφάνου της βασιλείας (της δόξης). Αυτόν που χορταίνει: Παρέχοντας το Σώμα Του για βρώση στον άνθρωπο και το Αίμα Του για πόση.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΒ'. «Του Δαβίδ.» Ούτε «ψαλμό», ούτε «ωδή», ούτε κάτι παρόμοιο δεν έθεσε ως επιγραφή στην παρούσα προφητεία, επειδή θεώρησε ότι αρκεί το γεγονός ότι το προοίμιο κάνει λόγο για ευλογία. Γι' αυτό, ούτε στον τριακοστό τρίτο ψαλμό έθεσε επιγραφή «ψαλμός» ή «ωδή» ή «αίνος», καθώς άρχισε και εκείνον με ευλογία. «Αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες». Απαλλάσσει και από την τωρινή και από τη μελλοντική φθορά. Διότι τώρα μεν επικρέμαται η φθορά των ηδονών, ενώ αργότερα απομένει η φθορά των τιμωριών, από τις οποίες θα λυτρώσει όσους προσέρχονται σε αυτόν. «Αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος». Διότι, εάν είσαι συμπονετικός προς τον πλησίον, θα σου χαρίσει ως στεφάνι τη βασιλεία των ουρανών λέγοντας:

Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εντός μου το όνομα το άγιό του. Είδες και τη σάρκα να συμμετέχει στη συμφωνία; Τι άραγε να σημαίνει το: Και όλα τα εντός μου το όνομα το άγιό του; Τα νεύρα, λέγει, τα οστά, τις φλέβες, τις αρτηρίες, και όλα τα εσωτερικά μόρια.

γ΄. Και πώς μπορούν τα εντός ημών να ευλογούν τον Θεό; Φωνή δεν έχουν, στόμα δεν έχουν, γλώσσα δεν έχουν. Διότι η μεν ψυχή μπορεί· τα εντός μας όμως πώς μπορούν, εφόσον δεν έχουν ούτε φωνή, ούτε γλώσσα, ούτε στόμα, να ευλογούν τον Θεό; Όπως ακριβώς «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού». Διότι, όπως ακριβώς οι ουρανοί δεν έχουν γλώσσα, ούτε στόμα, ούτε χείλη, αλλά εκπλήσσοντας τους θεατές με την ομορφιά της όψης τους, τους παρακινούν μέσω του θαυμασμού στην εξύμνηση Εκείνου που τους δημιούργησε· έτσι ακριβώς και όλα τα εντός ημών, εάν τα εξετάσεις με τον λογισμό, εάν δεις τη διαφορά της ποιότητας, της ενέργειας, της δύναμης, της συμφωνίας, της διάπλασης, της θέσης, του αριθμού, της αρμονίας, θα αναφωνήσεις εκείνο το προφητικό ρητό: «Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε! πάντα εν σοφία εποίησας». Είδες πώς τα έγκατα ευλογούν τον Θεό χωρίς φωνή και στόμα και γλώσσα; Για ποιο λόγο λοιπόν συνομιλεί με την ψυχή; Ώστε, όταν η γλώσσα ομιλεί, εκείνη να μην περιπλανάται, πράγμα που πολλές φορές παθαίνουμε και στις προσευχές και στις υμνωδίες· ώστε να υπάρχει συμφωνία και από τις δύο πλευρές. Διότι, όταν προσευχόμενος δεν ακούς τα λόγια του Θεού, πώς ο Θεός θα ακούσει τη δέησή σου; Όταν λοιπόν λέγει: «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριον», αυτό εννοεί: από μέσα, από τα βάθη της καρδιάς ας αναπέμπονται οι ικεσίες.

Διότι και σε αυτούς αποδόθηκε μεγαλύτερη τιμή. εʹ. Έπειτα, δείχνοντας ότι η πρόνοιά του δεν είχε περιοριστεί μόνο στους Ιουδαίους, μνημόνευσε και τους προσηλύτους, εκείνους δηλαδή που προσέρχονταν από τα έθνη, λέγοντας ότι η βοήθεια και η ευλογία προσφέρθηκαν σε όλους: «Ο Κύριος μας θυμήθηκε και μας ευλόγησε. Ευλόγησε τον οίκο του Ισραήλ, ευλόγησε τον οίκο του Ααρών, ευλόγησε όσους φοβούνται τον Κύριο». Τι σημαίνει «ευλόγησε»; Τους γέμισε, λέει, με αναρίθμητα αγαθά. Διότι από τη μία ο άνθρωπος ευλογεί τον Θεό, όπως όταν λέει: «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο». Αλλά αυτός που ευλογεί τον Θεό, ο ίδιος κερδίζει, καθιστώντας τον εαυτό του πιο λαμπρό, και όχι προσφέροντας κάτι σε Εκείνον· ενώ ο Θεός, όταν ευλογεί, κάνει εμάς πιο λαμπρούς, χωρίς ο Ίδιος να λαμβάνει κάτι επιπλέον.

1. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εντός μου το άγιο όνομά του. Επειδή η ψυχή βρίσκεται στο μέσο, το μεν σώμα την τραβά προς τα κάτω στις ηδονές, ενώ το πνεύμα την ανυψώνει προς τον Θεό, προστάζοντάς την να τον ευλογεί, δηλαδή να θεολογεί και να τον δοξάζει παντοτινά. Αυτά τα τρία τα μνημόνευσε και ο Παύλος, λέγοντας: Ο δε Θεός είθε να σας καταρτίσει τέλειους, και να διατηρηθεί ολόκληρο το σώμα και το πνεύμα και η ψυχή. Και αυτό ονομάζεται το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του, για το οποίο πάλι λέει: Θα προσευχηθώ με το πνεύμα, θα προσευχηθώ όμως και με τον νου. Μνημονεύει δε και ο Μωυσής το μεν σώμα στο χωρίο: Έλαβε ο Θεός χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο· την δε ψυχή στο χωρίο: Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας· και το πνεύμα λέγοντας: Και εμφύσησε ο Θεός στο πρόσωπό του πνοή ζωής. Το πνεύμα, λοιπόν, προτρέπει όλες τις δυνάμεις της ψυχής να ευλογούν τον Θεό, δηλαδή τη νοερή, τη λογική, τη θυμική, την επιθυμητική, τη δοξαστική, τη φανταστική και την αισθητική, τις οποίες όλες ονόμασε «εντός»· πράγμα που ερμηνεύοντας ο Παύλος λέει: Είτε τρώτε, είτε πίνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξα του Θεού. Και τα εσωτερικά μέρη του σώματος προσφέρουν ύμνο στον Θεό· αλλά και μέσω των οργανικών μερών του σώματος κινεί τις ενεργητικές δυνάμεις της ψυχής προς τον ύμνο.

Λέγει δε ότι η λογική δύναμη βρίσκεται εντός, σύμφωνα με τον ίδιο τρόπο που και ο Σωτήρας είπε ότι η βασιλεία των ουρανών είναι εντός μας. Και οι ψυχικές δε δυνάμεις, όταν αναπαύονται στα καλά που μπορούν να πράξουν, λέγεται ότι βρίσκονται εντός· όταν όμως παρακινηθούν ενεργητικά προς άτοπες πράξεις, εξέρχονται από τα εντός. Αυτόν ακριβώς παρακινεί τώρα προς τον ύμνο του Θεού. Αρμόζει, λοιπόν, σε όλους να λένε: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο». Διότι όσοι διάκεινται με ευγνωμοσύνη απέναντι στις θείες δωρεές, διεγείρουν τον εαυτό τους σε υμνωδία, ανταποδίδοντας στον Ευεργέτη με όσα τους είναι δυνατό. Είναι δε δυνατό να τον υμνούν πάντοτε, και να διατηρούν ολοζώντανη τη μνήμη των ευεργεσιών. Αυτοί καθιερώνουν όλα τα εντός τους, και παρακινούν κάθε λογισμό προς τον θείο ύμνο. Διότι ονόμασε «εντός» τους λογισμούς, τις ενθυμήσεις και όλα τα κινήματα της ψυχής.

«Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό.» «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούργιο. Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα και τιμή.» «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.» «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εσωτερικά μου. Ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του, σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του.» «Ας του είναι ευχάριστος ο στοχασμός μου.» «Δοξολογείτε τον Κύριο, και επικαλεστείτε το όνομά του.» «Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα τα κάνει ακουστά;» «Η αίνεσή του παραμένει στον αιώνα του αιώνα.» «Αινείτε, δούλοι, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου.»

Ψαλμός ρβ'. Του Δαβίδ. «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο και όλα τα εσωτερικά μου», δηλαδή, η καρδιά μου μαζί με την ψυχή μου και όλα τα διανοήματά μου, υμνείτε «το άγιο όνομά του. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο και μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του».

Και το θέαμα αμέσως οδήγησε όλους όσους το έβλεπαν, όσους δηλαδή ανήκαν στη δική μας ομάδα, σε έκπληξη και θαυμασμό, κάνοντάς τους να χαίρονται και να τον συγχαίρουν για αυτή την εξέλιξη, και, όπως είναι φυσικό, να υμνούν τον Θεό των θαυμασίων, ώστε, σύμφωνα με τον Δαβίδ, να ευλογεί και όλος ο εσωτερικός του κόσμος το άγιο όνομα του Θεού.