Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:10

Διότι δεν είναι όμοιος με εμάς, αλλά όσο υπερβαίνει τα ανθρώπινα με την υπεροχή της δόξας και με τη λαμπρότητα της θεότητας, τόσο υπερτερεί και στο να είναι αγαθός και φιλάνθρωπος. Διότι όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Δεν έπραξε σε εμάς σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι μας έσωσε ενώ ήμασταν αμαρτωλοί και μας οδήγησε κοντά του φιλάνθρωπα ενώ δεν ήμασταν άξιοι να σωθούμε. Είπε κάτι τέτοιο και μέσω ενός άλλου προφήτη: «Τι να σου κάνω, Εφραίμ; Τι να σου κάνω, Ιούδα; Μήπως θα σε κάνω σαν την Αδαμά και σαν τη Σεβωείμ; Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου, δεν θα πράξω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου· δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ στο να εξαλειφθεί, διότι εγώ είμαι Θεός και όχι άνθρωπος, ο Άγιος ανάμεσά σου».

ΨΑΛΜΟΣ ΟΗ΄. <Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι εις τέλος;> (C f. 171 b, D f. 202, G f. 86, L f. 191) Διότι ο Χριστός δέχεται, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, τις πρεσβείες των αγίων, τις οποίες αναλαμβάνουν πολλές φορές υπέρ εκείνων που έχουν σφάλει, διότι αγωνίζονται μαζί τους σαν αδελφοί, και συμμερίζονται το δάκρυ όσων βρίσκονται σε θλίψη, και κάνουν δικές τους τις συμφορές των άλλων, και σαν να πάσχουν οι ίδιοι από αγάπη, προσπίπτουν στον φιλάγαθο Θεό λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα οργίζεσαι εις τέλος, θα εκκαίεται ως πυρ ο ζήλος σου;» Μην αφήσεις, λέγει, την οργή εντελώς και ακατάπαυστα πάνω σε αυτούς που έχουν αμαρτήσει. Δεν είναι στη φύση σου να είσαι τέτοιος· διότι ο Θεός των όλων πλήττει εκείνους που έχουν αμελήσει να θέλουν να ζουν ορθά. Επειδή όμως είναι μέγας και απαράμιλλος [κώδ. απαραβόητος] στη φιλανθρωπία, δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας. Διότι πάντοτε περιορίζει την οργή του, και δεν επιφέρει τις τιμωρίες σε ίση αναλογία με τα δικά μας αμαρτήματα· και έτσι, εξαιτίας του μεγέθους της ημερότητας και της αμνησικακίας που υπάρχει μέσα του, σχεδόν τον εγκαλούν μερικοί για το ότι οργίζεται έστω και καθόλου. Έτσι και ο καρτερικότατος Ιώβ, κάνοντας ακριβώς αυτό, προσερχόταν λέγοντας: «Γιατί δεν λησμόνησες την ανομία μου, και δεν καθάρισες την αμαρτία μου;» Και γιατί, λέγω, εγκαλείς τον Δεσπότη; Δεν εγκαλώ, λέει, αλλά μάλλον ζητώ τη συνήθη και έμφυτη ημερότητά του.

«όχι σύμφωνα με τις αμαρτίες» Διότι δεν συμπεριφέρθηκε ο Θεός στον άνθρωπο ανάλογα με το πώς αμάρτησε, αλλά, αφού ήρθε, τον έσωσε. «ούτε σύμφωνα με τις ανομίες» Διότι, ούτε όταν ο άνθρωπος απέρριψε τον φυσικό νόμο και υποδουλώθηκε παράνομα στα είδωλα, του ανταπέδωσε τα ίσα, αλλά τον αναζήτησε και τον ελέησε. «διότι όσο είναι το ύψος» Εννοεί το απέραντο της φιλανθρωπίας Του· διότι, όπως είναι ανέφικτο στον άνθρωπο να μετρήσει το ύψος του ουρανού, έτσι είναι αδύνατον ο νους του ανθρώπου να κατανοήσει το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού, την οποία έδειξε προς τον άνθρωπο. «εδραίωσε» Διότι τόσο πολύ ενίσχυσε ο Θεός την αγάπη προς τον άνθρωπο, ώστε έδωσε τον αγαπημένο Του Υιό να πεθάνει για χάρη του, καθώς είναι γραμμένο. «όσο απέχουν» Διότι τόσο πολύ απομάκρυνε ο Θεός την ασέβεια από τον άνθρωπο. «απομάκρυνε» Από τότε που τον εξέλεξε μέσω του βαπτίσματος. «και καθώς» Διότι, όπως ένας πατέρας σπλαχνίζεται τα παιδιά του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Θεός τον άνθρωπο. «ελέησε» Διότι, αν και ήταν Θεός, κένωσε τον εαυτό Του, παίρνοντας μορφή δούλου, για να σώσει τον άνθρωπο. «διότι Αυτός» Διότι θυμήθηκε ο Θεός, ότι παίρνοντας χώμα από τη γη έπλασε τον άνθρωπο, και τον συμπόνεσε, και ερχόμενος τον ανέπλασε, δίνοντάς του αιώνια παρηγοριά. «άνθρωπος» Διότι σήμερα υπάρχει, αύριο δεν υπάρχει· διότι ο άνθρωπος φθείρεται σαν το χορτάρι. Γι' αυτό, αφού τον σπλαχνίστηκε, του έδωσε τη χάρη, ώστε να ζει αιώνια.

Ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος. Διότι αυτά αποτέλεσαν, και στο παρελθόν και τώρα, τα αίτια μιας τόσο μεγάλης ευεργεσίας, καθώς είπε και ο Μωυσής: «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός, και δείχνει έλεος σε χιλιάδες». Αυτές λοιπόν τις δυνάμεις Του, οι οποίες ονομάζονται οδοί, τις έκανε γνωστές στον Μωυσή, και σε όλα τις αρετές Του τις διέπει η άβυσσος της θείας αγαθότητας, το αμέτρητο έλεος, το πέλαγος της φιλανθρωπίας. Δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους, ούτε θα διατηρήσει την οργή Του στον αιώνα. Επομένως, ούτε θα χρησιμοποιεί πάντοτε τον θυμό (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε όμως θα χαρίζει το έλεός Του αδιάκοπα στους αναξίους. Διότι, εφόσον ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος, πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει λοιπόν την οργή με το έλεος, προβάλλοντας το έλεος όταν είναι καιρός για έλεος, και επιφέροντας την οργή όταν είναι καιρός για οργή, κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, όπως λέει ο Παύλος, «Θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Γι' αυτό λέει: «Δεν θα διατηρήσει την οργή Του στον αιώνα», εννοώντας τον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα αιώνα φύλαξε την κρίση και την οργή. Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας. Διότι δεν θέλησε να αναλογίσει την τιμωρία με βάση τις δικές μας αμαρτίες, ούτε να παρατείνει στο έπακρο την αγανάκτησή Του εναντίον μας.

Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· θυμήσου ότι εσύ μόνος είσαι καθαρός και άχραντος και αμίαντος, ενώ όλοι εμείς βρισκόμαστε υπό επιτίμια· θυμήσου τους απ' αιώνος οικτιρμούς σου και το έλεός σου, και μην με καταδικάσεις εξαιτίας των ανομιών μου, ούτε να μου ανταποδώσεις σύμφωνα με τις αμαρτίες μου. Γνωρίζεις το πλήθος των ανομιών μου, ότι είναι μεγάλο και αναρίθμητο· αλλά γνωρίζω και το πέλαγος της φιλανθρωπίας σου, ότι είναι απερίγραπτο και ανίκητο. Διότι εσύ είσαι αυτός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που κατέβηκε από τον ουρανό στη γη για να αναζητήσει το πλανηθέν και απολωλός πρόβατο· ο ποιμένας ο καλός, που θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων, και ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ. Ελέησε, ελέησε το δημιούργημα των χεριών σου· μη με βδελυχθείς τον ανάξιο, αλλά σπλαχνίσου το πλάσμα σου, εσύ που για εμένα υπέμεινες σταυρό και καταδέχθηκες τα στίγματα των μωλώπων· αλλά, αφού με θεραπεύσεις, εξάλειψε τα πάντα με το φάρμακο της ευσπλαχνίας και με τον σπόγγο της φιλανθρωπίας σου. Διότι τα πάντα μπορείς, και τίποτα δεν είναι αδύνατο για εσένα.

Ποιος λοιπόν, έχοντας ορθή συνείδηση και αναλογιζόμενος αυτά, δεν θα διατελεί πάντοτε με συντριβή καρδίας, έχοντας λάβει τόσες εγγυήσεις από προηγούμενες ευεργεσίες, χωρίς ο ίδιος να έχει πράξει προηγουμένως τίποτα το αγαθό; Δεν θα αντλεί πάντοτε βέβαιη ελπίδα συλλογιζόμενος το εξής: εάν, ενώ δεν έπραξα κανένα αγαθό, αλλά αντίθετα αμάρτησα πολύ ενώπιόν του και βρέθηκα σε ακαθαρσία της σάρκας και σε πολλές άλλες κακίες, «δεν μου συμπεριφέρθηκε ανάλογα με τις αμαρτίες μου, ούτε μου ανταπέδωσε σύμφωνα με τις ανομίες μου», αλλά οικονόμησε τόσες δωρεές και χάριτες για τη σωτηρία μου, εάν λοιπόν στο εξής παραδώσω ολοκληρωτικά τον εαυτό μου για να τον υπηρετώ με κάθε αγνή διαγωγή και με την κατόρθωση των αρετών, πόσων αγαθών και πνευματικών χαρισμάτων θα με αξιώσει, δυναμώνοντας και κατευοδώνοντάς με σε κάθε αγαθό έργο;

Ποιες; Τη συγχωρητική, την ιαματική, τη λυτρωτική, τη στεφοδοτική, την ικανοποιητική των αγαθών του ιδιότητα και όλα τα υπόλοιπα από τα άφθονα δωρήματά του. Και εάν βεβαίως, ω ψυχή, φανείς άμεμπτη και ευγνώμων ως προς αυτά, «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Διότι, εάν το γεράκι και ο πελαργός και διάφορα άλλα πτηνά αποβάλλουν το γήρας και ανακαινίζονται σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, πόσο μάλλον μια ψυχή που ευγνωμονεί τον Θεό; «Ο Κύριος ποιεί ελεημοσύνες», παρέχοντας έλεος στους αξίους, «και κρίμα», δηλαδή κατάκριση και ανταπόδοση «υπέρ πάντων των αδικουμένων», αποδίδοντας τα ίσα σε όσους αδικούν, είτε γρηγορότερα είτε αργότερα. «Εγνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή», μη έχοντας φανερώσει σε κανέναν άλλον αυτά και τόσο σπουδαία πράγματα, και «στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του». Εκείνοι όμως, παραδίδοντάς τα στα βάθη της λήθης, συχνά ειδωλολατρούσαν. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος», εξαιτίας του οποίου και εκείνοι αξιώνονταν συγχώρεσης και ο κόσμος διατηρείται μέχρι τέλους. «Δεν θα οργιστεί μέχρι τέλους, ούτε θα κρατήσει τον θυμό του αιώνια», ώστε να μην καταστραφούν τα σύμπαντα τόσο εύκολα. «Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι, εάν το είχε πράξει αυτό, όλοι θα είχαμε χαθεί ολοσχερώς, επειδή το έλεός του υπερισχύει κατά πολύ της δίκαιης κρίσης του. «

Στον μάγιστρο κύριο Ιωάννη Παντεχνή. Και τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Με οδήγησε μέσα από τη θάλασσα με τόση ασφάλεια, όση ούτε καν στη στεριά. Πρόσταξε την καταιγίδα και μεταβλήθηκε σε αύρα. Με γλίτωσε από πολυήμερη ασθένεια και με περιέζωσε με δύναμη, ώστε τα τωρινά να είναι εφάμιλλα με εκείνα τα παλαιά, εννοώ όσα συνέβησαν στον Εζεκία και όσα είδε ο επόπτης των μεγάλων μυστηρίων Ιεζεκιήλ στον ποταμό Χοβάρ, όταν δηλαδή πνεύμα ζωής και παλιγγενεσίας ανακαίνιζε τα νεκρά οστά, για να μην αναφέρω τα θαύματα του δικού μου Ιησού, την πεθερά του Πέτρου και τον γιο του βασιλικού αξιωματούχου και τον υδρωπικό και τον παράλυτο, οι οποίοι ανακουφίστηκαν από τον πυρετό, αποκαταστάθηκαν από την καχεξία και ανορθώθηκαν από την παράλυση. Ας είναι, λοιπόν, η χάρη σε Εκείνον που σώζει δωρεάν και δεν ενεργεί σύμφωνα με τις ανομίες μας, αλλά παραβλέπει τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα.