Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:17

Το δε έλεος του Κυρίου υπάρχει από την αιωνιότητα. Παρόμοιο είναι το εξής: «Και δείχνω έλεος σε χιλιάδες, σε εκείνους που με φοβούνται». Και η δικαιοσύνη του επεκτείνεται στους υιούς των υιών, σε εκείνους που τηρούν τη διαθήκη του. Διότι, όντας Άγιος, αναπαύεται στους αγίους, δηλαδή στις αγγελικές δυνάμεις.

Αν λοιπόν βλέπαμε τους ανθρώπους να παραμένουν σταθεροί στα καλά που γνωρίζουν, να τα κάνουν πράξη και να γίνονται αγαθοί μέσω των έργων τους, και όχι να σφάλλουν αντίθετα προς τον ορθό λόγο που έχουν μέσα στις ψυχές τους, δεν θα κάναμε εμείς εκτενή λόγο περί δικαιοσύνης, περί σωφροσύνης, περί εγκράτειας και περί των παρόμοιων. Διότι ποιος δεν γνωρίζει ότι το καθένα από αυτά είναι καλό, και μάλιστα ο εγκρατής βίος, ο οποίος αποδεικνύεται εμπράκτως κάθε φορά ότι είναι ωφελιμότατος και για τις ψυχές και για τα σώματα; Επειδή όμως οι περισσότεροι γνωρίζουν, και γνωρίζουν καλά, αλλά η επιθυμία και ο θυμός επικρατούν της καλής γνώσης («διότι βλέπω», λέει ο απόστολος, «άλλον νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου»), γι' αυτό συνεχώς σας απευθύνουμε την προτροπή του λόγου, αδελφοί, ώστε να αφυπνίσουμε τον αδιάστροφο και ορθό λογισμό προκειμένου να εφαρμόζει την πράξη του αγαθού, επειδή αυτή αποφέρει αγαθό τον σκοπό της γνώσης σε τέτοιου είδους ζητήματα. «Καλή σύνεση», λέει ο Δαβίδ, «έχουν όλοι όσοι την εφαρμόζουν». Και «η δικαιοσύνη του παραμένει σε υιούς υιών, σε αυτούς που τηρούν τη διαθήκη του και θυμούνται τις εντολές του για να τις εφαρμόζουν». Επίσης ο Παύλος λέει: «δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι εκτελεστές του νόμου θα δικαιωθούν». Και ο Κύριος και των δύο λέει: «Αν τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα πράττετε».

«Ωσεί άνθος»: Διότι ο ψυχικός άνθρωπος μαραίνεται και πέφτει σαν το άνθος, ενώ ο πνευματικός παραμένει στο διηνεκές διά της χάριτος. «Ότι πνεύμα»: Διότι, μετά τον χωρισμό της ψυχής από το σώμα, ο άνθρωπος δεν υπάρχει πλέον, όμως η μνήμη των πιστών διαμένει. «Και ουκ επιγνώσεται»: Διότι ο άνθρωπος λησμονεί τα πάντα ομού, όταν η ψυχή χωρίζεται από το σώμα. «Το δε έλεος»: Διότι το έλεος του Θεού είναι συνεχές κυρίως για τους πιστούς και δεν εκλείπει ποτέ. «Και η δικαιοσύνη»: Διότι η γενεά των ευθέων θα ευλογηθεί· καθώς όσοι όντως φοβούνται τον Θεό μεταβιβάζουν τη διαθήκη στους υιούς τους, δηλαδή τον θεσμό του να δουλεύουν τον Κύριο. «Και μεμνημένοις»: Διότι όσοι έχουν πάντοτε τον φόβο του Θεού προ οφθαλμών, αυτοί φυλάσσουν τις εντολές του Θεού. «Κύριος»: Του ανθρώπου που ενδύθηκε· διότι τον συνήγειρε και τον συνεκάθισε στα επουράνια. «Και η βασιλεία»: Του Χριστού και Θεού· διότι αυτός είναι βασιλεύς πάντων των αιώνων. «Ευλογείτε»: Και οι ασώματοι άγγελοι στον ουρανό και όσοι επί της γης διήνυσαν βίο αγγελικό και ένδοξο. «Δυνατοί»: Διότι αμφότεροι εφαρμόζουν τον λόγο του Θεού με όλη την καρδιά και τη δύναμή τους. «Του ακούσαι»: Διότι ο Θεός ακούει τη φωνή τους όταν αυτοί υμνούν. «Ευλογείτε»: Προτρέπει τις επουράνιες δυνάμεις να ευλογούν τον Θεό για το παράδοξο μυστήριο.

Εύλογα, λέει, μας συμπεριφέρεται με καλοσύνη· διότι γνωρίζει την αδυναμία της φύσης μας ως πλασμάτων· πρώτον μεν, επειδή ο ίδιος μας έπλασε· έπειτα, επειδή σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς. «Ο άνθρωπος είναι σαν το χορτάρι.» Με αυτά τα λόγια έδειξε ταυτόχρονα και το σαθρό και το πρόσκαιρο της φύσης μας. «Το δε έλεος του Κυρίου υπάρχει από τον αιώνα.» Και πολύ σωστά ο νόμος του Θεού ονομάστηκε διαθήκη, ώστε όσοι τον τηρούμε να ελπίζουμε ότι θα λάβουμε κληρονομιά από αυτήν. «Ο Κύριος ετοίμασε στον ουρανό.» Διότι βασιλεύει σε όλους, είτε ακούσια είτε εκούσια· αλλά μακάριος είναι εκείνος που υποτάσσεται με τη θέλησή του· διότι ως μισθό της εκούσιας δουλείας ένας τέτοιος άνθρωπος λαμβάνει το να συμβασιλεύσει με τον Δεσπότη. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έργα.» Δηλαδή, με τις φυσικές τους κινήσεις. Εάν λοιπόν όλα τα έργα ευλογούν τον Θεό, πώς δεν πρέπει να το κάνουμε πολύ περισσότερο εμείς, που απολαύσαμε από αυτόν περισσότερες και μεγαλύτερες ευεργεσίες, και λάβαμε από αυτόν τον λόγο ως όργανο ευλογίας; «Σε κάθε τόπο της δεσποτείας του.» Είτε βρεθείς στην αγορά, είτε σε λουτρό, είτε σε φυλακή, είτε σε ανάκτορα, φέρνοντας στον νου σου ότι πατάς σε τόπο που ανήκει στη δεσποτεία του Θεού, μην παύσεις να ευλογείς τον Δημιουργό, ώστε κάθε χώρος να γίνει για εσένα εκκλησία του Θεού, σύναξη αγγέλων και γειτονία του ουρανού.

Επομένως, χάρη στους πατριάρχες, αξίωσε της κλήσεως και της δικής του πρόνοιας τον λαό που προήλθε μετέπειτα από αυτούς. Αυτό το φανέρωσε μέσω του Μωυσή, λέγοντας: «Να μην πεις: Εξαιτίας της δικαιοσύνης μου με εξέλεξε ο Κύριος· διότι εσύ είσαι λαός σκληροτράχηλος· αλλά επειδή αγαπά τους πατέρες σου». Θα κατανοήσεις, επίσης, και με άλλον τρόπο ως υιούς των δίκαιων ανδρών, εκείνους που είναι ζηλωτές των έργων τους. Παρατείνει δε παντοτινά το έλεός του· διότι πάντοτε, όντας εκ φύσεως αγαθός, παρέχει έλεος, έχοντας τη δικαιοσύνη συζευγμένη με αυτό το έλεος προς εκείνους που τηρούν τη διαθήκη του, στην οποία και καταγράφηκαν μέσω της αρετής ως κληρονόμοι των μελλοντικών επαγγελιών. Διότι δεν θυμούνται απλώς τις εντολές, αλλά τις εφαρμόζουν, σκοπός για τον οποίο άλλωστε και έχουν δοθεί· όπως ακριβώς είπε και ο Σωτήρας: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά».

Και θα σε καταστήσει ο Κύριος κεφαλή και όχι ουρά, και θα δώσει τη βροχή στη γη σου στην κατάλληλη εποχή.» «Είπε ο Σαμουήλ: Μήπως είναι αρεστά στον Κύριο τα ολοκαυτώματα και οι θυσίες, όσο το να υπακούει κανείς στη φωνή του Κυρίου; Ιδού, η υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία.» «Η υπακοή σου με αύξησε χαρίζοντάς μου ευρυχωρία.» «Τις οδούς του φύλαξα, και δεν θα παρεκκλίνω από τις εντολές του, για να μην πεθάνω.» «Εάν ακούσουν και υπηρετήσουν, θα ολοκληρώσουν τις ημέρες τους μέσα σε αγαθά, και τα έτη τους μέσα σε ευπρέπεια.» «Η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, φωτίζοντας τους οφθαλμούς.» «Η δικαιοσύνη του θα είναι επί τους υιούς των υιών σε όσους φυλάσσουν τη διαθήκη του.» «Μακάρι να κατευθύνονταν οι οδοί μου στο να φυλάξω (τις εντολές).» «Ο νόμος σου είναι αλήθεια.» «Όλοι οι λόγοι του Κυρίου είναι δοκιμασμένοι στο πυρ. Και υπερασπίζεται όσους τον ευλαβούνται.» «Τέλος του λόγου, άκουσε το παν: τον Θεό να φοβάσαι, και τις εντολές του να φυλάσσεις.» «Το πρόσταγμα του Κυρίου είναι πηγή ζωής.» «Εκείνοι που αγαπούν τον νόμο, θα περιβάλουν τον εαυτό τους με τείχος.» «Τάδε λέγει ο Κύριος: Εάν πορεύεσαι στις οδούς μου, και τηρείς τα προστάγματά μου, εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου.» «Ακούστε με, και θα φάτε αγαθά, και ας εντρυφήσει στα αγαθά η ψυχή σας.» «Είναι προτιμότερος αυτός που υστερεί σε σύνεση αλλά έχει φόβο Θεού, παρά εκείνος που περισσεύει σε φρόνηση και παραβαίνει τον νόμο.» «Τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από το να προσέχει κανείς στις εντολές του Κυρίου.» «Εκείνος που αναζητά τον νόμο, θα χορτάσει από αυτόν.» «

Το δε έλεος του Κυρίου παραμένει από τον αιώνα και έως τον αιώνα πάνω σε αυτούς που τον φοβούνται, και η δικαιοσύνη του στα παιδιά των παιδιών, σε όσους τηρούν τη διαθήκη του και ενθυμούνται τις εντολές του για να τις εφαρμόσουν.»

Δες πώς ο Θεός εκτείνει το έλεός του, όχι απλώς σε όσους τηρούν τη διαθήκη του, αλλά μέχρι τα παιδιά και τα παιδιά των παιδιών τους. Παραλείπω να αναφέρω ότι και στους αντίθετους, το αντίθετο δικαίως ακολουθεί. «Ο Κύριος ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό» αιώνιο, ανερμήνευτο και ακατάληπτο, «και η βασιλεία του δεσπόζει στα πάντα», επουράνια και επίγεια και καταχθόνια, ως δημιουργός και συντηρητής των πάντων. «Ευλογείτε τον Κύριο όλοι οι άγγελοί του και όλες οι δυνάμεις του, ως δυνατοί σε ισχύ και ως υπακούοντες στη φωνή των λόγων του, λειτουργοί του που κάνετε το θέλημά του», είτε είναι άγγελοι είτε είναι άνθρωποι. «Ευλογείτε τον Κύριο όλα τα έργα του», τα μεν λογικά όντα με έργο και λόγο, τα δε άλογα «εξαιτίας του μεγέθους, της ομορφιάς και του πλήθους τους». «Σε κάθε τόπο της δεσποτείας του ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο». Επειδή «η βασιλεία του δεσπόζει στα πάντα», τίποτα δεν εμποδίζει το να τον ευλογούμε σε κάθε τόπο, δηλαδή να τον δοξάζουμε.