Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:18

Το δε έλεος του Κυρίου υπάρχει από την αιωνιότητα. Παρόμοιο είναι το εξής: «Και δείχνω έλεος σε χιλιάδες, σε εκείνους που με φοβούνται». Και η δικαιοσύνη του επεκτείνεται στους υιούς των υιών, σε εκείνους που τηρούν τη διαθήκη του. Διότι, όντας Άγιος, αναπαύεται στους αγίους, δηλαδή στις αγγελικές δυνάμεις.

Έχοντας κατανοήσει αυτά και τα παρόμοια μέσα στις θεόπνευστες Γραφές, με τη χάρη του αγαθού Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, και ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση· και αφού γνώρισα τη φρικτότατη αιτία μιας τέτοιας διαφωνίας των πολλών, τόσο μεταξύ τους όσο και προς τις εντολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· αφού διδάχθηκα εκείνη τη φοβερή καταδίκη μιας τόσο μεγάλης παρανομίας, και αφού πληροφορήθηκα ότι κάθε παρακοή σε οποιοδήποτε κρίμα του Θεού τιμωρείται εξίσου· έχοντας επιπλέον κατανοήσει και εκείνη τη φοβερή καταδίκη εναντίον όσων δεν αμάρτησαν μεν, αλλά εντούτοις γεύτηκαν την οργή, επειδή δεν επέδειξαν τον αγαθό ζήλο εναντίον όσων είχαν αμαρτήσει, παρόλο που πολλές φορές δεν είχαν καν συναινέσει στο αμάρτημα· θεώρησα αναγκαίο, αν και καθυστερημένα, επειδή πάντοτε περίμενα εκείνους που έχουν αναλάβει τον ίδιο αγώνα της θεοσέβειας και επειδή δεν είχα εμπιστοσύνη μόνο στον εαυτό μου, αλλά ίσως όχι άκαιρα πλέον, τώρα τουλάχιστον, προς υπενθύμιση σε εκείνους που αγωνίζονται τον αγώνα της θεοσέβειας, αφού συγκέντρωσα από τις θεόπνευστες Γραφές όσα δυσαρεστούν τον Θεό και όσα Τον ευαρεστούν, να τα παραθέσω, όσο μπορώ, με τις κοινές ευχές όλων. Ώστε να αξιωθούμε, με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος, έχοντας απομακρυνθεί από τη συνήθεια των δικών μας θελημάτων και από την τήρηση των ανθρώπινων παραδόσεων, και ακολουθώντας πιστά το Ευαγγέλιο του μακάριου Θεού Ιησού Χριστού, του Κυρίου μας, και αφού ζήσουμε στον παρόντα καιρό ευάρεστα σε Αυτόν, μέσα από την πιο έντονη απομάκρυνση από τα απαγορευμένα και την πιο επιμελή εφαρμογή των όσων προστάζει, να μπορέσουμε στον μέλλοντα αιώνα της αθανασίας να αποφύγουμε την οργή που έρχεται πάνω στους υιούς της απείθειας, και να βρεθούμε άξιοι της αιώνιας ζωής και της επουράνιας βασιλείας, που έχει υποσχεθεί ο Κύριος Ιησούς Χριστός σε όλους όσους φυλάττουν τη διαθήκη Του και θυμούνται τις εντολές Του για να τις εφαρμόσουν.

Το δε έλεος του Κυρίου παραμένει από τον αιώνα και έως τον αιώνα πάνω σε αυτούς που τον φοβούνται· και η δικαιοσύνη του στους υιούς των υιών, σε εκείνους που τηρούν τη διαθήκη του και ενθυμούνται τις εντολές του, για να τις εφαρμόσουν.

Αν λοιπόν βλέπαμε τους ανθρώπους να παραμένουν σταθεροί στα καλά που γνωρίζουν, να τα κάνουν πράξη και να γίνονται αγαθοί μέσω των έργων τους, και όχι να σφάλλουν αντίθετα προς τον ορθό λόγο που έχουν μέσα στις ψυχές τους, δεν θα κάναμε εμείς εκτενή λόγο περί δικαιοσύνης, περί σωφροσύνης, περί εγκράτειας και περί των παρόμοιων. Διότι ποιος δεν γνωρίζει ότι το καθένα από αυτά είναι καλό, και μάλιστα ο εγκρατής βίος, ο οποίος αποδεικνύεται εμπράκτως κάθε φορά ότι είναι ωφελιμότατος και για τις ψυχές και για τα σώματα; Επειδή όμως οι περισσότεροι γνωρίζουν, και γνωρίζουν καλά, αλλά η επιθυμία και ο θυμός επικρατούν της καλής γνώσης («διότι βλέπω», λέει ο απόστολος, «άλλον νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου»), γι' αυτό συνεχώς σας απευθύνουμε την προτροπή του λόγου, αδελφοί, ώστε να αφυπνίσουμε τον αδιάστροφο και ορθό λογισμό προκειμένου να εφαρμόζει την πράξη του αγαθού, επειδή αυτή αποφέρει αγαθό τον σκοπό της γνώσης σε τέτοιου είδους ζητήματα. «Καλή σύνεση», λέει ο Δαβίδ, «έχουν όλοι όσοι την εφαρμόζουν». Και «η δικαιοσύνη του παραμένει σε υιούς υιών, σε αυτούς που τηρούν τη διαθήκη του και θυμούνται τις εντολές του για να τις εφαρμόζουν». Επίσης ο Παύλος λέει: «δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι εκτελεστές του νόμου θα δικαιωθούν». Και ο Κύριος και των δύο λέει: «Αν τα γνωρίζετε αυτά, είστε μακάριοι εάν τα πράττετε».

Αυτή δε η βία, όταν εδραιωθεί με τη συνήθεια, δημιουργεί ευχάριστη σχέση με τις εντολές του Θεού και μετατρέπει τη διάθεση σε μόνιμη έξη. Αυτή πάλι χαρίζει το πιο σταθερό μίσος προς τις πονηρές έξεις και σχέσεις, ενώ ένα τέτοιο μίσος προς τα πονηρά καρποφορεί την απάθεια, από την οποία γεννιέται η αγάπη προς τον μόνο Αγαθό. Πρέπει, λοιπόν, να παραστήσουμε το παθητικό μέρος της ψυχής ζωντανό και ενεργό στον Θεό, ώστε να αποτελεί θυσία ζωντανή, όπως ακριβώς είπε ο Απόστολος και για το σώμα μας: «Σας παρακαλώ», λέει, «δια των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό». Πώς λοιπόν το δικό μας σώμα θα μπορούσε να παρασταθεί ζωντανό ως ευάρεστη θυσία στον Θεό; Όταν τα μάτια μας βλέπουν τα ορθά, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Εκείνος που βλέπει τα ορθά θα ελεηθεί», και έτσι προσελκύουν και μας εξασφαλίζουν το άνωθεν έλεος· όταν τα αυτιά υποτάσσονται στα θεία διδάγματα, όχι απλώς για να τα ακούν, αλλά ώστε, σύμφωνα με τον Δαβίδ, «να θυμούνται τις εντολές του Θεού για να τις εφαρμόζουν», μη γινόμενος κανείς «ακροατής που τα ξεχνά», σύμφωνα με όσα λέει ο αδελφόθεος απόστολος, «αλλά εκείνος που εγκύπτει στον τέλειο νόμο της ελευθερίας και παραμένει σε αυτόν, όντας μακάριος στην εφαρμογή του»· και όταν η γλώσσα, τα χέρια και τα πόδια υπηρετούν τα θεία θελήματα. Τι είναι λοιπόν αυτές οι ενέργειες των εντολών του Θεού; Δεν είναι κοινές ενέργειες ψυχής και σώματος;

«Ωσεί άνθος»: Διότι ο ψυχικός άνθρωπος μαραίνεται και πέφτει σαν το άνθος, ενώ ο πνευματικός παραμένει στο διηνεκές διά της χάριτος. «Ότι πνεύμα»: Διότι, μετά τον χωρισμό της ψυχής από το σώμα, ο άνθρωπος δεν υπάρχει πλέον, όμως η μνήμη των πιστών διαμένει. «Και ουκ επιγνώσεται»: Διότι ο άνθρωπος λησμονεί τα πάντα ομού, όταν η ψυχή χωρίζεται από το σώμα. «Το δε έλεος»: Διότι το έλεος του Θεού είναι συνεχές κυρίως για τους πιστούς και δεν εκλείπει ποτέ. «Και η δικαιοσύνη»: Διότι η γενεά των ευθέων θα ευλογηθεί· καθώς όσοι όντως φοβούνται τον Θεό μεταβιβάζουν τη διαθήκη στους υιούς τους, δηλαδή τον θεσμό του να δουλεύουν τον Κύριο. «Και μεμνημένοις»: Διότι όσοι έχουν πάντοτε τον φόβο του Θεού προ οφθαλμών, αυτοί φυλάσσουν τις εντολές του Θεού. «Κύριος»: Του ανθρώπου που ενδύθηκε· διότι τον συνήγειρε και τον συνεκάθισε στα επουράνια. «Και η βασιλεία»: Του Χριστού και Θεού· διότι αυτός είναι βασιλεύς πάντων των αιώνων. «Ευλογείτε»: Και οι ασώματοι άγγελοι στον ουρανό και όσοι επί της γης διήνυσαν βίο αγγελικό και ένδοξο. «Δυνατοί»: Διότι αμφότεροι εφαρμόζουν τον λόγο του Θεού με όλη την καρδιά και τη δύναμή τους. «Του ακούσαι»: Διότι ο Θεός ακούει τη φωνή τους όταν αυτοί υμνούν. «Ευλογείτε»: Προτρέπει τις επουράνιες δυνάμεις να ευλογούν τον Θεό για το παράδοξο μυστήριο.

Επομένως, χάρη στους πατριάρχες, αξίωσε της κλήσεως και της δικής του πρόνοιας τον λαό που προήλθε μετέπειτα από αυτούς. Αυτό το φανέρωσε μέσω του Μωυσή, λέγοντας: «Να μην πεις: Εξαιτίας της δικαιοσύνης μου με εξέλεξε ο Κύριος· διότι εσύ είσαι λαός σκληροτράχηλος· αλλά επειδή αγαπά τους πατέρες σου». Θα κατανοήσεις, επίσης, και με άλλον τρόπο ως υιούς των δίκαιων ανδρών, εκείνους που είναι ζηλωτές των έργων τους. Παρατείνει δε παντοτινά το έλεός του· διότι πάντοτε, όντας εκ φύσεως αγαθός, παρέχει έλεος, έχοντας τη δικαιοσύνη συζευγμένη με αυτό το έλεος προς εκείνους που τηρούν τη διαθήκη του, στην οποία και καταγράφηκαν μέσω της αρετής ως κληρονόμοι των μελλοντικών επαγγελιών. Διότι δεν θυμούνται απλώς τις εντολές, αλλά τις εφαρμόζουν, σκοπός για τον οποίο άλλωστε και έχουν δοθεί· όπως ακριβώς είπε και ο Σωτήρας: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά».

Κληρονομεί δε τις επαγγελίες όχι εκείνος που τις θυμάται, αλλά εκείνος που εφαρμόζει τις εντολές. Έτσι και στον Ιηού διατήρησε τη βασιλεία μέχρι την τέταρτη γενεά, αν και δεν είχε αποκτήσει τέλεια ευσέβεια, αλλά είχε επιδείξει ζήλο στην αρχή της βασιλείας του. Έτσι και στον θεσπέσιο Δαβίδ διατήρησε άσβεστο τον σπινθήρα του γένους, και μάλιστα παρόλο που στο μεταξύ είχαν αναβλαστήσει πολλοί ασεβείς. Αυτό δε το έλεος, λέγει, θα το προσφέρει «σε εκείνους που φυλάσσουν τη διαθήκη του», και όχι απλώς σε εκείνους που θυμούνται τις εντολές του, αλλά σε αυτούς που προσθέτουν στα λόγια τα έργα, και σύμφωνα με αυτές ρυθμίζουν τον δικό τους βίο. Ο Κύριος ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό, και η βασιλεία του δεσπόζει επί πάντων. Αναφέρεται ότι δεσπόζει επί πάντων, αλλά όχι ότι βασιλεύει, επειδή δεν είναι όλοι άξιοι της βασιλείας του. Γι' αυτό ο Σωτήρας υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών σε όσους κατορθώνουν τον ευαγγελικό βίο· κυριαρχεί όμως και επί των αναξίων, ως Κύριος. Αυτό μοιάζει με όσα έχουν ειπωθεί σε άλλον ψαλμό: «Εκείνος που κατοικεί στα υψηλά και επιβλέπει τα ταπεινά». Διότι και εδώ ο προφητικός λόγος μας διδάσκει ότι ο Κύριος των όλων έχει μεν τον θρόνο του στον ουρανό, αλλά επιβλέπει και κυβερνά την κτίση, εφόσον βεβαίως είναι δημιουργός και βασιλιάς και Δεσπότης των πάντων.

Και θα σε καταστήσει ο Κύριος κεφαλή και όχι ουρά, και θα δώσει τη βροχή στη γη σου στην κατάλληλη εποχή.» «Είπε ο Σαμουήλ: Μήπως είναι αρεστά στον Κύριο τα ολοκαυτώματα και οι θυσίες, όσο το να υπακούει κανείς στη φωνή του Κυρίου; Ιδού, η υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία.» «Η υπακοή σου με αύξησε χαρίζοντάς μου ευρυχωρία.» «Τις οδούς του φύλαξα, και δεν θα παρεκκλίνω από τις εντολές του, για να μην πεθάνω.» «Εάν ακούσουν και υπηρετήσουν, θα ολοκληρώσουν τις ημέρες τους μέσα σε αγαθά, και τα έτη τους μέσα σε ευπρέπεια.» «Η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, φωτίζοντας τους οφθαλμούς.» «Η δικαιοσύνη του θα είναι επί τους υιούς των υιών σε όσους φυλάσσουν τη διαθήκη του.» «Μακάρι να κατευθύνονταν οι οδοί μου στο να φυλάξω (τις εντολές).» «Ο νόμος σου είναι αλήθεια.» «Όλοι οι λόγοι του Κυρίου είναι δοκιμασμένοι στο πυρ. Και υπερασπίζεται όσους τον ευλαβούνται.» «Τέλος του λόγου, άκουσε το παν: τον Θεό να φοβάσαι, και τις εντολές του να φυλάσσεις.» «Το πρόσταγμα του Κυρίου είναι πηγή ζωής.» «Εκείνοι που αγαπούν τον νόμο, θα περιβάλουν τον εαυτό τους με τείχος.» «Τάδε λέγει ο Κύριος: Εάν πορεύεσαι στις οδούς μου, και τηρείς τα προστάγματά μου, εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου.» «Ακούστε με, και θα φάτε αγαθά, και ας εντρυφήσει στα αγαθά η ψυχή σας.» «Είναι προτιμότερος αυτός που υστερεί σε σύνεση αλλά έχει φόβο Θεού, παρά εκείνος που περισσεύει σε φρόνηση και παραβαίνει τον νόμο.» «Τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από το να προσέχει κανείς στις εντολές του Κυρίου.» «Εκείνος που αναζητά τον νόμο, θα χορτάσει από αυτόν.» «

Δες πώς ο Θεός εκτείνει το έλεός του, όχι απλώς σε όσους τηρούν τη διαθήκη του, αλλά μέχρι τα παιδιά και τα παιδιά των παιδιών τους. Παραλείπω να αναφέρω ότι και στους αντίθετους, το αντίθετο δικαίως ακολουθεί. «Ο Κύριος ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό» αιώνιο, ανερμήνευτο και ακατάληπτο, «και η βασιλεία του δεσπόζει στα πάντα», επουράνια και επίγεια και καταχθόνια, ως δημιουργός και συντηρητής των πάντων. «Ευλογείτε τον Κύριο όλοι οι άγγελοί του και όλες οι δυνάμεις του, ως δυνατοί σε ισχύ και ως υπακούοντες στη φωνή των λόγων του, λειτουργοί του που κάνετε το θέλημά του», είτε είναι άγγελοι είτε είναι άνθρωποι. «Ευλογείτε τον Κύριο όλα τα έργα του», τα μεν λογικά όντα με έργο και λόγο, τα δε άλογα «εξαιτίας του μεγέθους, της ομορφιάς και του πλήθους τους». «Σε κάθε τόπο της δεσποτείας του ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο». Επειδή «η βασιλεία του δεσπόζει στα πάντα», τίποτα δεν εμποδίζει το να τον ευλογούμε σε κάθε τόπο, δηλαδή να τον δοξάζουμε.

Εμείς δε, οι οποίοι με τη χάρη του αξιωθήκαμε να έρθουμε προς αυτόν μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, ελάτε λοιπόν, ελάτε, ας ερευνήσουμε τις άγιες εντολές του, και θα βρούμε ότι αυτές μας προξενούν καθετί καλό σε αυτόν τον βίο και, αντίθετα, αποτρέπουν καθετί κακό που συνοδεύει αυτόν τον βίο. Και το αξιοθαύμαστο είναι τούτο, ότι ο Δαβίδ υπόσχεται δικαιοσύνη και στους υιούς των υιών, δηλαδή σε εκείνους που θυμούνται τις εντολές του για να τις εφαρμόζουν. «Η δικαιοσύνη του», λέει, «είναι στους υιούς των υιών που φυλάσσουν τη διαθήκη του και θυμούνται τις εντολές του για να τις εφαρμόζουν». Δεν υπόσχεται δικαιοσύνη σε εκείνους που απλώς θυμούνται τις εντολές, αλλά σε εκείνους που «θυμούνται τις εντολές του για να τις εφαρμόζουν»· διότι όπου υπάρχει συνεχής μνήμη των εντολών, ακολουθεί οπωσδήποτε και η εφαρμογή τους, ενώ όπου υπάρχει λήθη των εντολών, η εφαρμογή τους οπωσδήποτε απομακρύνεται· επειδή γνωρίζουμε ότι κανείς δεν μπορεί να εφαρμόσει εκείνο που δεν διατηρεί καθόλου στη μνήμη του.

Ας προετοιμάσουμε λοιπόν τους εαυτούς μας, με όλη μας την προαίρεση και με όλη μας τη θέληση, για να πορευθούμε προς τον Κύριο και να γίνουμε ακόλουθοι του Χριστού, ώστε να εκτελούμε τα θελήματά του και να θυμόμαστε όλες τις εντολές του για να τις κάνουμε πράξη. Και, αφού χωρίσουμε ολοκληρωτικά τους εαυτούς μας από την αγάπη του κόσμου, να εξαρτήσουμε τις ψυχές μας μόνο από αυτόν και να έχουμε στον νου μας ως απασχόληση, μέριμνα και αναζήτηση μόνο αυτόν. Αν πάλι απασχοληθούμε λίγο σωματικά με την εργασία των εντολών και την υπακοή χάριν του Θεού, ο νους ας μην αποχωρίζεται από την αγάπη, την αναζήτηση και τον πόθο προς τον Κύριο, ώστε, αγωνιζόμενοι με τέτοιον νου και διαβαίνοντας την οδό της δικαιοσύνης με ορθό φρόνημα και προσέχοντας πάντοτε τους εαυτούς μας, να επιτύχουμε την υπόσχεση του Πνεύματός του και να λυτρωθούμε, διά της χάριτος, από την απώλεια του σκότους των παθών, από τα οποία επηρεάζεται η ψυχή, για να γίνουμε άξιοι της αιώνιας βασιλείας και να αξιωθούμε να συναπολαύσουμε μαζί με τον Χριστό σε όλους τους αιώνες, δοξάζοντας τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες. Αμήν.

Ας ετοιμάσουμε λοιπόν τους εαυτούς μας με όλη μας την προαίρεση και με όλη μας τη θέληση να πορευτούμε προς τον Κύριο και να γίνουμε ακόλουθοι του Χριστού, εκπληρώνοντας τα θελήματά Του και ενθυμούμενοι τις εντολές Του για να τις εφαρμόζουμε, και, αποχωρίζοντας ολοκληρωτικά τους εαυτούς μας από την αγάπη του κόσμου και αποξενώνοντάς τους από τις γήινες επιθυμίες και αναρτώντας τις ψυχές μας μόνο σε Αυτόν, ας έχουμε στον νου μας την ενασχόληση και τη μέριμνα και την αναζήτησή Του. Κι αν ακόμη μέσω του σώματος ασχολούμαστε λίγο με τις εργασίες κάποιων εντολών και με την υπακοή για χάρη του Θεού, ο νους όμως ας μην αποχωρίζεται από την αγάπη και την αναζήτηση και τον πόθο προς τον Κύριο, ώστε, αγωνιζόμενοι με τέτοιο νου και βαδίζοντας την οδό της δικαιοσύνης με ορθό φρόνημα και προσέχοντας πάντοτε τους εαυτούς μας, να επιτύχουμε την «επαγγελία του πνεύματός» Του και να λυτρωθούμε διά της χάριτός Του από την απώλεια του σκότους των παθών, από τα οποία κυριεύεται η ψυχή, για να γίνουμε άξιοι της αιώνιας βασιλείας και να καταξιωθούμε να συναπολαύσουμε με τον Χριστό για όλους τους αιώνες, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.