Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:19

Ο Κύριος ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό. Αναπαύεται μεν, λέγει, στα άνω πνεύματα· όμως ούτε και τα επίγεια έχουν απομακρυνθεί από τη βασιλεία του. Διότι αυτός είναι που εξουσιάζει τα πάντα ως Θεός. Και η βασιλεία του δεσπόζει επί πάντων.

Του ιδίου από τον ίδιο λόγο. «Ο Κύριος», λέει, «στον ουρανό ετοίμασε τον θρόνο του». Άλλο πράγμα είναι το «ο ουρανός είναι θρόνος μου» και άλλο το να ετοιμάζεται θρόνος στον ουρανό ως σε κάποιον τόπο. Πολύς βέβαια θα ήταν ο λόγος περί αυτών προς διήγηση επί του παρόντος, αλλά οι προαναφερθέντες θρόνοι δηλώνουν την υποταγή όλης της κτίσεως. Αυτά δε τα προτάξαμε σχετικά με το «κάθου εκ δεξιών μου», επειδή έχει λεχθεί για τον κυριακό άνθρωπο. Διότι, εάν «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος», όπως λέει ο Ιερεμίας, και ο Θεός τα χωράει όλα, ενώ δεν χωρείται από κανέναν, σε ποιον θρόνο κάθεται; Το σώμα λοιπόν είναι εκείνο στο οποίο λέει «κάθου εκ δεξιών μου», του οποίου έγινε εχθρός ο διάβολος μαζί με τις πονηρές δυνάμεις, καθώς και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες· μέσω αυτού του σώματος έγινε και ονομάστηκε αρχιερέας και απόστολος, μέσω αυτού μας παρέδωσε το μυστήριο λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου το υπέρ υμών» και το αίμα της Καινής Διαθήκης, όχι της παλαιάς, «το υπέρ υμών εκχυνόμενον». Η θεότητα εξάλλου δεν έχει ούτε σώμα ούτε αίμα, αλλά ο άνθρωπος τον οποίο ενδύθηκε από τη Μαρία έγινε η αιτία αυτών, για τον οποίο είπαν οι απόστολοι: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, άνδρα αποδεδειγμένο από τον Θεό σε εμάς».

Ότι τα σύμπαντα προσκυνούν τον Δημιουργό και τιμούν με ακατάπαυστους ύμνους τον Δεσπότη των όλων, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει σε όλη τη θεόπνευστη Γραφή. Έτσι και ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας λέει: «Είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο υψηλό και επηρμένο· και Σεραφείμ στέκονταν γύρω του, έξι πτέρυγες είχε το ένα και έξι πτέρυγες το άλλο. Και με τις δύο μεν κατασκέπαζαν το πρόσωπο, με τις δύο τα πόδια, και με τις δύο πετούσαν· και αντιφωνώντας το ένα στο άλλο, αποκαλούσαν άγιο τον Κύριο των δυνάμεων». Διότι αυτό σημαίνει το Σαβαώθ. Παρατήρησε, λοιπόν, πώς οι ανώτατες, άγιες και λογικές δυνάμεις, δηλαδή τα Σεραφείμ, έχοντας τη θέση που αρμόζει σε δούλους, περιστοιχίζουν τον θείο θρόνο, σαν να αποδίδουν τους δοξολογικούς ύμνους ως οφειλή. Άραγε, θα ρωτήσω, ω γενναίε, σε ποιον θα ταίριαζε να κάθεται σε θρόνο υψηλό και επηρμένο; Και σε ποιον το να παρίσταται και να λειτουργεί; Αλλά νομίζω πως οπωσδήποτε θα απαντήσεις, έχοντας πειστεί από το ίδιο το γεγονός, ότι η μεν καθέδρα αποδεικνύει το δεσποτικό αξίωμα, ενώ η παράσταση αποτελεί ίδιον του δούλου. Σύμφωνο με τα λόγια του Ησαΐα θα βρούμε και τον ίδιο τον μακάριο Δαβίδ: «Διότι ο Κύριος», λέει, «ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό, και η βασιλεία του θα δεσπόσει επί πάντων».

Ο Κύριος ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό, και η βασιλεία του θα δεσπόσει επί πάντων. Και με ακρίβεια έχει λεχθεί το «θα δεσπόσει επί πάντων», και όχι «δεσπόζει επί πάντων»· επειδή δεν τυγχάνουν όλοι άξιοι της βασιλείας του. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Σωτήρας υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών σε εκείνους που κατορθώνουν να ζήσουν τον ευαγγελικό βίο. Δεσπόζει, όμως, επί πάντων υπό άλλη έννοια, εξουσιάζοντας και τους ανάξιους της βασιλείας του, εφόσον είναι βεβαίως Κύριος των πάντων.

Επειδή η κυριαρχία του, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί, δεσπόζει επί πάντων, επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, κατά συνέπεια όλα τα έργα του, εφόσον τελούν υπό την κυριαρχία του –διότι τα σύμπαντα, λέγει, είναι δούλοι σου, ως δημιουργήματα– ας τον ευλογούν. Και πώς ευλογούν τα άλογα και τα άψυχα όντα; Όπως ακριβώς οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, χρησιμοποιώντας εξάπαντος την όψη τους αντί για φωνή, προς φανέρωση της θείας δυνάμεως. Από αυτά εγώ λαμβάνω τις αφορμές για να υμνώ, και παρακινούμαι προς δοξολογία του Κτίστη. Άλλωστε, οι προφήτες συνηθίζουν να συμπεριλαμβάνουν πολλές φορές και την άλογη φύση στη δοξολογία του Θεού, ωσάν να μην επαρκούσε η λογική φύση, όπως ακριβώς βεβαίως έπραξαν και οι παίδες μέσα στην κάμινο. Εντούτοις, το να ψάλλουν σε κάθε τόπο δεν αρμόζει στους Ιουδαίους.

«Ωσεί άνθος»: Διότι ο ψυχικός άνθρωπος μαραίνεται και πέφτει σαν το άνθος, ενώ ο πνευματικός παραμένει στο διηνεκές διά της χάριτος. «Ότι πνεύμα»: Διότι, μετά τον χωρισμό της ψυχής από το σώμα, ο άνθρωπος δεν υπάρχει πλέον, όμως η μνήμη των πιστών διαμένει. «Και ουκ επιγνώσεται»: Διότι ο άνθρωπος λησμονεί τα πάντα ομού, όταν η ψυχή χωρίζεται από το σώμα. «Το δε έλεος»: Διότι το έλεος του Θεού είναι συνεχές κυρίως για τους πιστούς και δεν εκλείπει ποτέ. «Και η δικαιοσύνη»: Διότι η γενεά των ευθέων θα ευλογηθεί· καθώς όσοι όντως φοβούνται τον Θεό μεταβιβάζουν τη διαθήκη στους υιούς τους, δηλαδή τον θεσμό του να δουλεύουν τον Κύριο. «Και μεμνημένοις»: Διότι όσοι έχουν πάντοτε τον φόβο του Θεού προ οφθαλμών, αυτοί φυλάσσουν τις εντολές του Θεού. «Κύριος»: Του ανθρώπου που ενδύθηκε· διότι τον συνήγειρε και τον συνεκάθισε στα επουράνια. «Και η βασιλεία»: Του Χριστού και Θεού· διότι αυτός είναι βασιλεύς πάντων των αιώνων. «Ευλογείτε»: Και οι ασώματοι άγγελοι στον ουρανό και όσοι επί της γης διήνυσαν βίο αγγελικό και ένδοξο. «Δυνατοί»: Διότι αμφότεροι εφαρμόζουν τον λόγο του Θεού με όλη την καρδιά και τη δύναμή τους. «Του ακούσαι»: Διότι ο Θεός ακούει τη φωνή τους όταν αυτοί υμνούν. «Ευλογείτε»: Προτρέπει τις επουράνιες δυνάμεις να ευλογούν τον Θεό για το παράδοξο μυστήριο.

Εύλογα, λέει, μας συμπεριφέρεται με καλοσύνη· διότι γνωρίζει την αδυναμία της φύσης μας ως πλασμάτων· πρώτον μεν, επειδή ο ίδιος μας έπλασε· έπειτα, επειδή σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς. «Ο άνθρωπος είναι σαν το χορτάρι.» Με αυτά τα λόγια έδειξε ταυτόχρονα και το σαθρό και το πρόσκαιρο της φύσης μας. «Το δε έλεος του Κυρίου υπάρχει από τον αιώνα.» Και πολύ σωστά ο νόμος του Θεού ονομάστηκε διαθήκη, ώστε όσοι τον τηρούμε να ελπίζουμε ότι θα λάβουμε κληρονομιά από αυτήν. «Ο Κύριος ετοίμασε στον ουρανό.» Διότι βασιλεύει σε όλους, είτε ακούσια είτε εκούσια· αλλά μακάριος είναι εκείνος που υποτάσσεται με τη θέλησή του· διότι ως μισθό της εκούσιας δουλείας ένας τέτοιος άνθρωπος λαμβάνει το να συμβασιλεύσει με τον Δεσπότη. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έργα.» Δηλαδή, με τις φυσικές τους κινήσεις. Εάν λοιπόν όλα τα έργα ευλογούν τον Θεό, πώς δεν πρέπει να το κάνουμε πολύ περισσότερο εμείς, που απολαύσαμε από αυτόν περισσότερες και μεγαλύτερες ευεργεσίες, και λάβαμε από αυτόν τον λόγο ως όργανο ευλογίας; «Σε κάθε τόπο της δεσποτείας του.» Είτε βρεθείς στην αγορά, είτε σε λουτρό, είτε σε φυλακή, είτε σε ανάκτορα, φέρνοντας στον νου σου ότι πατάς σε τόπο που ανήκει στη δεσποτεία του Θεού, μην παύσεις να ευλογείς τον Δημιουργό, ώστε κάθε χώρος να γίνει για εσένα εκκλησία του Θεού, σύναξη αγγέλων και γειτονία του ουρανού.

Κληρονομεί δε τις επαγγελίες όχι εκείνος που τις θυμάται, αλλά εκείνος που εφαρμόζει τις εντολές. Έτσι και στον Ιηού διατήρησε τη βασιλεία μέχρι την τέταρτη γενεά, αν και δεν είχε αποκτήσει τέλεια ευσέβεια, αλλά είχε επιδείξει ζήλο στην αρχή της βασιλείας του. Έτσι και στον θεσπέσιο Δαβίδ διατήρησε άσβεστο τον σπινθήρα του γένους, και μάλιστα παρόλο που στο μεταξύ είχαν αναβλαστήσει πολλοί ασεβείς. Αυτό δε το έλεος, λέγει, θα το προσφέρει «σε εκείνους που φυλάσσουν τη διαθήκη του», και όχι απλώς σε εκείνους που θυμούνται τις εντολές του, αλλά σε αυτούς που προσθέτουν στα λόγια τα έργα, και σύμφωνα με αυτές ρυθμίζουν τον δικό τους βίο. Ο Κύριος ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό, και η βασιλεία του δεσπόζει επί πάντων. Αναφέρεται ότι δεσπόζει επί πάντων, αλλά όχι ότι βασιλεύει, επειδή δεν είναι όλοι άξιοι της βασιλείας του. Γι' αυτό ο Σωτήρας υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών σε όσους κατορθώνουν τον ευαγγελικό βίο· κυριαρχεί όμως και επί των αναξίων, ως Κύριος. Αυτό μοιάζει με όσα έχουν ειπωθεί σε άλλον ψαλμό: «Εκείνος που κατοικεί στα υψηλά και επιβλέπει τα ταπεινά». Διότι και εδώ ο προφητικός λόγος μας διδάσκει ότι ο Κύριος των όλων έχει μεν τον θρόνο του στον ουρανό, αλλά επιβλέπει και κυβερνά την κτίση, εφόσον βεβαίως είναι δημιουργός και βασιλιάς και Δεσπότης των πάντων.

Δες πώς ο Θεός εκτείνει το έλεός του, όχι απλώς σε όσους τηρούν τη διαθήκη του, αλλά μέχρι τα παιδιά και τα παιδιά των παιδιών τους. Παραλείπω να αναφέρω ότι και στους αντίθετους, το αντίθετο δικαίως ακολουθεί. «Ο Κύριος ετοίμασε τον θρόνο του στον ουρανό» αιώνιο, ανερμήνευτο και ακατάληπτο, «και η βασιλεία του δεσπόζει στα πάντα», επουράνια και επίγεια και καταχθόνια, ως δημιουργός και συντηρητής των πάντων. «Ευλογείτε τον Κύριο όλοι οι άγγελοί του και όλες οι δυνάμεις του, ως δυνατοί σε ισχύ και ως υπακούοντες στη φωνή των λόγων του, λειτουργοί του που κάνετε το θέλημά του», είτε είναι άγγελοι είτε είναι άνθρωποι. «Ευλογείτε τον Κύριο όλα τα έργα του», τα μεν λογικά όντα με έργο και λόγο, τα δε άλογα «εξαιτίας του μεγέθους, της ομορφιάς και του πλήθους τους». «Σε κάθε τόπο της δεσποτείας του ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο». Επειδή «η βασιλεία του δεσπόζει στα πάντα», τίποτα δεν εμποδίζει το να τον ευλογούμε σε κάθε τόπο, δηλαδή να τον δοξάζουμε.