Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:2

Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο. Ενδιατρίβει στην προτροπή προς τον εαυτό του για την αναπομπή του ύμνου, γνωρίζοντας ότι αυτό οφείλει ως ανταπόδοση για τις μεγάλες Του ευεργεσίες. Διότι όποιος ενθυμείται τις θείες ευεργεσίες δεν θα παύσει να αναπέμπει αυτόν τον ύμνο. Και μην επιλανθάνεσαι όλες τις ανταποδόσεις Του. Διότι μας ανταπέδωσε, αντί για τα μεγάλα αμαρτήματα που διαπράξαμε, χρηστότητα, έλεος και οικτιρμούς. Αυτά δεν πρέπει να τα λησμονούμε.

Εγώ νομίζω —και ας μην οργιστεί κανείς επειδή ο λόγος μου φλέγεται από θάρρος εξαιτίας της αγάπης προς τον Θεό— ότι ο Χριστός δεν θα ήταν αντάξιος όλης της κτίσης, ούτε θα επαρκούσε για να εξαγοράσει πλήρως τη ζωή του κόσμου, ακόμη και αν κατέθετε ως αντίτιμο την ίδια του την ψυχή και πρόσφερε για εμάς το τίμιο αίμα του, αν δεν είναι αληθινά Υιός, και Θεός από Θεό, αλλά είναι κτίσμα και μέρος της κτίσης. Β. Σωστά τα λες. Α. Θα πρόσθετα ότι έτσι η κτίση θα είχε σωθεί χωρίς να λάβει απολύτως τίποτα από τον Θεό και χωρίς να έχει ανάγκη την άνωθεν συνέργεια. Διότι πώς ή από πού θα σωζόταν, εάν η ίδια έχει από μόνη της και εξαιτίας του εαυτού της τη λύτρωση και τη διατήρηση στο ευ είναι; Αφού έσωσε, όπως λένε, ολόκληρη την κτίση ο Υιός, όντας μέρος της κτίσης. Για ποιον λόγο, λοιπόν, αναπέμπουμε ευχαριστήριους ύμνους στον Θεό; Και γιατί, αφήνοντας αυτό ως περιττό, δεν υμνούμε την κτίση, αλλά προσερχόμαστε μάλλον ικετεύοντας και λέγοντας για τον Θεό και Δεσπότη των πάντων: «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες τις ανταποδόσεις του, αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, αυτόν που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου, αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά»; Όμως, αν κάναμε εκείνο, αναμφίβολα θα χάναμε την ορθή κρίση και θα προσκρούαμε στον Θεό, ενώ αναπέμποντας μάλλον σε Αυτόν τις δοξολογίες για αυτό, θα είμαστε σοφοί και αληθινοί προσκυνητές.

Επομένως, ο Υιός φωτίζει δημιουργικά, καθώς είναι ο ίδιος το αληθινό φως, ενώ η κτίση λαμπρύνεται μέσω της μετοχής της στο φως, και γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και γίνεται φως, υψούμενη σε καταστάσεις υπέρ φύσιν χάρη σε Αυτόν που τη δόξασε, και ο οποίος τη στεφανώνει με διάφορες τιμές, έτσι ώστε δικαιολογημένα καθένας από αυτούς που έχουν τιμηθεί να προβάλει στο μέσο και, αναπέμποντας ευχαριστήριες προσευχές, να ψάλλει με δυνατή φωνή: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του· αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, αυτόν που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου· αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς, αυτόν που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία σου»· διότι πράγματι ο Κύριος «ποιεί ελεημοσύνες», αναδεικνύοντας τα μικρά και εξουθενωμένα, ως προς τον λόγο της δικής τους φύσης, σε μεγάλα και αξιοθαύμαστα δια της προς αυτά αγαθότητάς του, όπως ακριβώς ασφαλώς και εμάς έκρινε, ως Θεός, ότι πρέπει να μας στολίζει άφθονα με τα δικά του αγαθά, και γι' αυτό μας αποκαλεί θεούς και φως, και ποιο άραγε από τα αγαθά δεν μας ονομάζει.

Διότι είπε κάπου ο Χριστός απευθυνόμενος στους Ιουδαίους: «Μην γογγύζετε αναμεταξύ σας. Κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, εάν ο Πατέρας που με έστειλε δεν τον ελκύσει.» Διότι ο Θεός και Πατέρας οδηγεί αυτούς που έχουν ασθενήσει στον Υιό, ως στην ίδια Του τη δύναμη. Επειδή έχει έλθει για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, να ανοίξει τα μάτια των τυφλών. Εάν λοιπόν, αποβάλλοντας την αδυναμία και την αδράνεια ως προς την εκπλήρωση όσων είναι ευάρεστα στον Θεό, αποκτήσουμε φιλόπονη καρδιά, και προσκολλημένοι γερά στα έργα της αρετής, ακολουθήσουμε τον ένδοξο και αξιοθαύμαστο τρόπο ζωής, έχοντας επίγνωση του εκ φύσεως και αληθινού Δεσπότη, ας λέμε έτσι, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου, που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου, που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς.» Παρατήρησε δε πώς ο λεπρός οδηγείται στον ιερέα, ο οποίος βρίσκεται έξω από την πύλη, και πολύ μακριά από την παρεμβολή.

Και πάλι «συντετριμμένο», εννοεί αυτόν που έχει αρρωστήσει ολοκληρωτικά, και δεν έχει απολύτως τίποτα υγιές, ούτε καν μπορεί να σταθεί στα πόδια του, δηλαδή δεν έχει τη δύναμη να πράξει κανένα από τα αγαθά, και υστερεί παντελώς από την ευρωστία που υπάρχει εν Χριστώ και εν Πνεύματι. Κάτι τέτοιο έχουν πάθει και εκείνοι για τους οποίους έχει γραφτεί από έναν από τους άγιους προφήτες: «Αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό ασθένεια, και θα ασθενήσουν από αυτήν πατέρες και γιοι μαζί· ο γείτονας και ο πλησίον του θα καταστραφούν». Αλλά ο θείος Υμνωδός μας παρουσιάζει αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης στον Χριστό ως χαρούμενους, να ψάλλουν και να λένε: «Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριο, ο οποίος θεραπεύει όλες τις νόσους σου, ο οποίος λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου». Και «γλωσσότμητο», όπως νομίζω, θεωρεί αυτόν που δεν γνωρίζει να μιλάει ορθά, ούτε έχει τη δύναμη να αναφωνήσει τον λόγο της πίστης που κηρύσσουμε σύμφωνα με τα γεγραμμένα, το οποίο αποτελεί ειλικρινή απευθυνση προς τον Θεό από αγαθή συνείδηση. Πλην όμως, το ότι θα αποκρούσουν και αυτή την ασθένεια κατά την παρουσία του Χριστού, το αποσαφηνίζει ο προφήτης λέγοντας: «Και οι γλώσσες που ψελλίζουν θα μάθουν γρήγορα να λαλούν ειρήνη». Επομένως, γλωσσότμητος είναι αυτός που ψελλίζει ακόμα, και δεν έχει διδαχθεί ακόμα να λαλεί την ειρήνη που έρχεται άνωθεν σε εμάς από τον Πατέρα, δηλαδή τον Χριστό, ή τα σχετικά με Αυτόν.

Προσευχές είναι όσοι φέρουν στην επιγραφή τους τον τίτλο της προσευχής· όπως ο δέκατος έκτος, και ο ογδοηκοστός πέμπτος, και ο ογδοηκοστός ένατος, και ο εκατοστός πρώτος, και ο εκατοστός τεσσαρακοστός πρώτος. Ευχαριστίες δε είναι εκείνοι που είναι όμοιοι με τον εκατοστό δεύτερο, στον οποίο αναφέρεται: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες τις ανταποδόσεις του», και τα εξής.

Στον Δαβίδ: Στον Χριστό, δηλαδή, αφιερώθηκε η ωδή του ψαλμού. Διδάσκει δε τον άνθρωπο να ευχαριστεί για τα αγαθά που έλαβε. Ευλόγει: Ο πιστός άνθρωπος παραγγέλλει στην ψυχή του να ευλογεί ακατάπαυστα τον Κύριο. Και όλα τα εντός μου: Διότι με όλα τα μέλη της ψυχής και του σώματος πρέπει να ευλογούμε τον Θεό (Κύριο). Ευλόγει: Όχι μία φορά, αλλά δύο, δηλαδή πολλές φορές, αυτός που ζει κατά Θεόν διεγείρει την ψυχή του για να ευλογεί τον Θεό. Και μην ξεχνάς: Διότι δεν πρέπει να παραδίδονται στη λήθη όλες οι ευεργεσίες του Θεού, τις οποίες έκανε στον άνθρωπο. Αυτόν που συγχωρεί: Μέσω της μετανοίας και του βαπτίσματος. Αυτόν που θεραπεύει: Μέσω της προσευχής και της μετανοίας (των δακρύων) τις ασθένειες του σώματος, και μέσω του λουτρού της αφθαρσίας τις ασθένειες της ψυχής. Αυτόν που λυτρώνει: Διότι με την παρουσία Του ο Χριστός λύτρωσε τον άνθρωπο από κάθε φθορά του διαβόλου. Αυτόν που στεφανώνει: Διότι, εξαιτίας των πολλών οικτιρμών του Θεού και του μεγάλου ελέους Του, ο Θεός έσωσε τον άνθρωπο, και όχι μόνο τον έσωσε, αλλά και τον αξίωσε του στεφάνου της βασιλείας (της δόξης). Αυτόν που χορταίνει: Παρέχοντας το Σώμα Του για βρώση στον άνθρωπο και το Αίμα Του για πόση.

Το «Εγώ είμαι μαζί σας»· το «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς»· και το «Μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα»· Να κρατάτε την κεφαλή· διότι η κεφαλή κάθε ανδρός είμαι εγώ· Να κρατάτε την κεφαλή· Μην ξεχάσετε τον Κύριο τον Θεό· Έχοντας την απολύτρωση των ψυχών σας δια του σώματος και του αίματός μου· Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου και για τη δική σας σωτηρία. Βλέπεις πώς εντέλλεται να μην τον ξεχνούμε, και πώς προτρέπει να τον μνημονεύουμε πάντοτε, όπως ακριβώς έχει προειπωθεί; Γι' αυτό λέω προς κάθε άνθρωπο, όπως ακριβώς και ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο: Τέκνο μου Τιμόθεε, πάντοτε να μνημονεύεις και ποτέ να μην ξεχάσεις τον Θεό που σε τρέφει, μήτε να ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του.

«Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες τις ανταποδόσεις Του». Πάλι διδάσκεται η ψυχή να διεγείρει τον εαυτό της, να αποδιώκει το νέφος της λήθης και να ανανεώνει τη μνήμη των ευεργεσιών. Διότι εκείνος που θυμάται τις θεϊκές ευεργεσίες δεν παύει να Τον υμνεί. Βεβαίως, τις «Ανταποδόσεις» ο Σύμμαχος τις ονόμασε «Ευεργεσίες». Έπειτα, τις απαριθμεί λεπτομερώς: «Αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, αυτόν που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου». Διότι Αυτός σου έχει δωρίσει την άφεση των αμαρτημάτων, Αυτός σου έχει χαρίσει τη θεραπεία των παθημάτων. Αυτά τα απήλαυσε ο παραλυτικός. Επειδή άκουσε: «Σου συγχωρούνται οι αμαρτίες»· και, «Σήκωσε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Έτσι και η αμαρτωλή γυναίκα έλαβε τη θεραπεία και την άφεση· έτσι ο ληστής, έτσι οι τελώνες, έτσι όλοι όσοι πίστεψαν. «Αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά». Εκείνους μεν που οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα, τους ελευθέρωσε από τη δουλεία, αλλά δεν τους απάλλαξε από τη φθαρτή ζωή· σε εμάς όμως χάρισε τις ελπίδες της ανάστασης, και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος, και μας έντυσε με τον χιτώνα της αφθαρσίας. «Αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς».

Εσύ λοιπόν, αγαπητό τέκνο, σύμφωνα με την αρχή της παραίνεσης του λόγου, μην ξεχνάς τις ευεργεσίες που σου έχουν γίνει από τον προσκυνητό και φιλάνθρωπο Θεό, παρασυρόμενος κρυφά από την κακία και τη ραθυμία, αλλά, θέτοντας προ των οφθαλμών σου τις ευεργεσίες από την αρχή της γέννησής σου μέχρι τώρα, είτε σωματικές είτε πνευματικές, να τις μελετάς και να στοχάζεσαι πάνω σε αυτές, σύμφωνα με το ρητό: «Μην ξεχνάς όλες τις ανταποδόσεις του», ώστε εύκολα η καρδιά να κινείται προς την προθυμία και την αγάπη του Θεού, για να ανταποδώσει κατά δύναμη βίο ακριβή, ενάρετη πολιτεία, ευσεβή συνείδηση, αρμονικό λόγο, και να αφιερώσεις όλο τον εαυτό σου στον Θεό, ωθούμενος από τη μνήμη των τόσων αγαθών που έχεις δεχθεί από τον αγαθό και φιλάνθρωπο Δεσπότη, έτσι ώστε σχεδόν αυθόρμητα, μέσω αυτής της μνήμης των ευεργεσιών, και μάλλον με τη συνδρομή της άνωθεν χάριτος, να πληγωθεί από αγάπη και πόθο η καρδιά σου, διότι όσα δεν έκανε σε άλλους, πολύ ανώτερούς σου, θαυμαστά τα έκανε σε εσένα με τη δική του άρρητη φιλανθρωπία. Φρόντιζε λοιπόν να διατηρείς σε αδιάλειπτη μνήμη όλα τα καλά που σου έχουν δοθεί από τον Θεό.

Ψαλμός ρβ'. Του Δαβίδ. «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο και όλα τα εσωτερικά μου», δηλαδή, η καρδιά μου μαζί με την ψυχή μου και όλα τα διανοήματά μου, υμνείτε «το άγιο όνομά του. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο και μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του».

Και αυτό γνωρίζοντάς το καλά ο θείος Δαβίδ, έλεγε προς τη δική του ψυχή: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο και μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του» και τα εξής. Και ο Κύριός μας, αφού καθάρισε με τον λόγο του εκείνους τους δέκα λεπρούς από τη λέπρα, φαίνεται να κατακρίνει μεν τους εννέα ως αγνώμονες, ενώ τον έναν από αυτούς, τον Σαμαρείτη και αλλογενή, τον επαίνεσε ως ευγνώμονα για το ότι επέστρεψε και έδωσε δόξα στον Θεό.