Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:4

Αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου. Αυτές είναι οι ανταποδόσεις του Θεού προς εμάς: διότι, πρώτον μεν, προσέφερε εξιλασμό για τις αμαρτίες μας· δεύτερον δε, θεράπευσε τις ασθένειές μας· τρίτον, λύτρωσε τη ζωή μας από τη φθορά, εξαλείφοντας την αμαρτία· τέταρτον, επιδεικνύοντας τη δική του φιλανθρωπία, το έλεος και τους οικτιρμούς, μας στεφάνωσε με το χάρισμα της υιοθεσίας· πέμπτον, μας ενέπλησε με τα πνευματικά αγαθά, προσφέροντας σε εμάς τον εαυτό του, ο οποίος είναι ο άρτος της ζωής.

Επομένως, ο Υιός φωτίζει δημιουργικά, καθώς είναι ο ίδιος το αληθινό φως, ενώ η κτίση λαμπρύνεται μέσω της μετοχής της στο φως, και γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και γίνεται φως, υψούμενη σε καταστάσεις υπέρ φύσιν χάρη σε Αυτόν που τη δόξασε, και ο οποίος τη στεφανώνει με διάφορες τιμές, έτσι ώστε δικαιολογημένα καθένας από αυτούς που έχουν τιμηθεί να προβάλει στο μέσο και, αναπέμποντας ευχαριστήριες προσευχές, να ψάλλει με δυνατή φωνή: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του· αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, αυτόν που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου· αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς, αυτόν που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία σου»· διότι πράγματι ο Κύριος «ποιεί ελεημοσύνες», αναδεικνύοντας τα μικρά και εξουθενωμένα, ως προς τον λόγο της δικής τους φύσης, σε μεγάλα και αξιοθαύμαστα δια της προς αυτά αγαθότητάς του, όπως ακριβώς ασφαλώς και εμάς έκρινε, ως Θεός, ότι πρέπει να μας στολίζει άφθονα με τα δικά του αγαθά, και γι' αυτό μας αποκαλεί θεούς και φως, και ποιο άραγε από τα αγαθά δεν μας ονομάζει.

Έχοντας τέτοια διάθεση, χαιρόμαστε για τον εαυτό μας, και λέμε τότε δοξολογώντας τον Θεό: «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο, που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, που θεραπεύει όλες τις νόσους σου, που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου, που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς, που γεμίζει με αγαθά την επιθυμία σου». <Αντί για τα οποία τον χλεύασαν, και θα θρηνήσουν γι' αυτόν με θρήνο όπως για αγαπητό υιό, και θα οδυνώνται με οδύνη όπως για πρωτότοκο.> Η εβραϊκή έκδοση θέτει ως αρχή του προκειμένου κεφαλαίου το «Και θα επιβλέψουν προς εμένα»· όμως δεν συμφωνεί με την παράδοση και την ερμηνεία των Εβδομήκοντα. Διότι οι Εβραίοι λένε «Θα δουν» αντί του «Θα επιβλέψουν», και αντί του «Τον χλεύασαν» λένε «Εκείνον που εξεκέντησαν». Πλην όμως υποστηρίζουμε ότι καμία από τις δύο, ούτε η έκδοση των Εβραίων ούτε των Εβδομήκοντα, δεν αστοχεί ως προς το ορθό· διότι οι Ιουδαίοι και χλεύασαν τον Χριστό και επιπλέον «Εξεκέντησαν». Επειδή οι στρατιώτες του Πιλάτου λόγχισαν την πλευρά του, όπως έχει γραφτεί. Επομένως, δικαιολογημένα θα αποδώσουμε αυτόν τον λόγο στο πρόσωπο του Χριστού. Όμως λέμε ότι αυτό θέλει να δηλώσει: «Θα δουν εκείνον που εξεκέντησαν», δηλαδή τον χλεύασαν, «και θα θρηνήσουν γι' αυτόν θρήνο όπως για αγαπητό και θα οδυνώνται με οδύνη όπως για πρωτότοκο». Διότι, αφού κάρφωσαν στο ξύλο τον θείο ναό, στέκονταν τριγύρω εκείνοι που τον σταύρωσαν, χλευάζοντάς τον ανόσια.

Διότι είπε κάπου ο Χριστός απευθυνόμενος στους Ιουδαίους: «Μην γογγύζετε αναμεταξύ σας. Κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, εάν ο Πατέρας που με έστειλε δεν τον ελκύσει.» Διότι ο Θεός και Πατέρας οδηγεί αυτούς που έχουν ασθενήσει στον Υιό, ως στην ίδια Του τη δύναμη. Επειδή έχει έλθει για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, να ανοίξει τα μάτια των τυφλών. Εάν λοιπόν, αποβάλλοντας την αδυναμία και την αδράνεια ως προς την εκπλήρωση όσων είναι ευάρεστα στον Θεό, αποκτήσουμε φιλόπονη καρδιά, και προσκολλημένοι γερά στα έργα της αρετής, ακολουθήσουμε τον ένδοξο και αξιοθαύμαστο τρόπο ζωής, έχοντας επίγνωση του εκ φύσεως και αληθινού Δεσπότη, ας λέμε έτσι, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου, που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου, που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς.» Παρατήρησε δε πώς ο λεπρός οδηγείται στον ιερέα, ο οποίος βρίσκεται έξω από την πύλη, και πολύ μακριά από την παρεμβολή.

Και πάλι «συντετριμμένο», εννοεί αυτόν που έχει αρρωστήσει ολοκληρωτικά, και δεν έχει απολύτως τίποτα υγιές, ούτε καν μπορεί να σταθεί στα πόδια του, δηλαδή δεν έχει τη δύναμη να πράξει κανένα από τα αγαθά, και υστερεί παντελώς από την ευρωστία που υπάρχει εν Χριστώ και εν Πνεύματι. Κάτι τέτοιο έχουν πάθει και εκείνοι για τους οποίους έχει γραφτεί από έναν από τους άγιους προφήτες: «Αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό ασθένεια, και θα ασθενήσουν από αυτήν πατέρες και γιοι μαζί· ο γείτονας και ο πλησίον του θα καταστραφούν». Αλλά ο θείος Υμνωδός μας παρουσιάζει αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης στον Χριστό ως χαρούμενους, να ψάλλουν και να λένε: «Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριο, ο οποίος θεραπεύει όλες τις νόσους σου, ο οποίος λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου». Και «γλωσσότμητο», όπως νομίζω, θεωρεί αυτόν που δεν γνωρίζει να μιλάει ορθά, ούτε έχει τη δύναμη να αναφωνήσει τον λόγο της πίστης που κηρύσσουμε σύμφωνα με τα γεγραμμένα, το οποίο αποτελεί ειλικρινή απευθυνση προς τον Θεό από αγαθή συνείδηση. Πλην όμως, το ότι θα αποκρούσουν και αυτή την ασθένεια κατά την παρουσία του Χριστού, το αποσαφηνίζει ο προφήτης λέγοντας: «Και οι γλώσσες που ψελλίζουν θα μάθουν γρήγορα να λαλούν ειρήνη». Επομένως, γλωσσότμητος είναι αυτός που ψελλίζει ακόμα, και δεν έχει διδαχθεί ακόμα να λαλεί την ειρήνη που έρχεται άνωθεν σε εμάς από τον Πατέρα, δηλαδή τον Χριστό, ή τα σχετικά με Αυτόν.

Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και μη λησμονείς τις ανταποδόσεις του. Αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, αυτόν που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου, αυτόν που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς. Αυτές είναι οι ανταποδόσεις του Θεού προς εμάς: Πρώτον, προσέφερε ιλασμό για τις αμαρτίες μας, τις οποίες διαπράξαμε ενόσω βρισκόμασταν σε πλάνη και ειδωλολατρία· και έγινε ίλεως για καθεμία από αυτές, προλαβαίνοντας κάθε ικεσία και προσφέροντας την άφεση μέσω του ιλασμού του, ο οποίος είναι ο Χριστός. Δεύτερον δε, επειδή και μετά την άφεση συνέβη να ασθενήσεις, ω ψυχή, έχοντας ολισθήσει στα ανθρώπινα πάθη, και αυτές τις ασθένειες τις θεράπευσε ο Σωτήρας με λογικά και σωτήρια φάρμακα, τα οποία έχουν κατατεθεί στις θείες του Γραφές. Τρίτον, επιπρόσθετα σε αυτά, τη ζωή σου που επρόκειτο να οδηγηθεί στη φθορά και να καταποθεί από τον θάνατο, σύμφωνα με το «η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει», ενεργώντας σύμφωνα με το έλεός του και δίνοντας ως λύτρα στον θάνατο για χάρη σου το αίμα του Μονογενούς, τη λύτρωσε. Τέταρτον, ασκώντας τη δική του φιλανθρωπία, το έλεος και τους οικτιρμούς, επειδή κανείς δεν δικαιώνεται από τα έργα, σε στεφάνωσε με το χάρισμα της υιοθεσίας.

Όσο για τον υπερουράνιο χώρο και τα εκεί πρότυπα των επίγειων, την αποκαλούμενη άνω Ιερουσαλήμ και το επουράνιο όρος Σιών και την υπερκόσμια πόλη του ζώντος Θεού, στην οποία πανηγύρεις μυριάδων αγγέλων και η εκκλησία των πρωτοτόκων που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς τιμούν τον Ποιητή τους και πανηγεμόνα των όλων με άρρητες και ακατάληπτες για εμάς θεολογίες, κανένας θνητός δεν είναι ικανός να τα υμνήσει επάξια, διότι «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν» αυτά ακριβώς τα οποία «ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»· αυτών των αγαθών έχοντας ήδη εν μέρει καταξιωθεί, άνδρες μαζί με παιδιά και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, όλοι αθρόα με ένα πνεύμα και μία ψυχή, ας μην παύσουμε να ευχαριστούμε και να ανευφημούμε τον αίτιο τόσων αγαθών για εμάς, «αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες» μας, «αυτόν που θεραπεύει όλες τις νόσους» μας, «αυτόν που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή» μας, «αυτόν που μας στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς, αυτόν που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία» μας, «διότι δεν μας συμπεριφέρθηκε ανάλογα με τις αμαρτίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις ανομίες μας, διότι όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας· όπως σπλαχνίζεται ο πατέρας τους γιους του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται».

Αρχή της προσκομιδής Διότι είναι αληθώς άξιο και δίκαιο να σε αινούμε, να σε ευλογούμε, να σε προσκυνούμε, να σε δοξάζουμε, τον μόνο αληθινό Θεό, τον φιλάνθρωπο, τον άφραστο, τον αόρατο, τον αχώρητο, τον άναρχο, τον αιώνιο, τον άχρονο, τον αμέτρητο, τον άτρεπτο, τον απερινόητο· τον ποιητή των όλων, τον λυτρωτή των πάντων· αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες μας· αυτόν που θεραπεύει όλες τις νόσους μας· αυτόν που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή μας· αυτόν που μας στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς. Εσένα αινούν οι άγγελοι· εσένα προσκυνούν οι αρχάγγελοι· εσένα υμνούν οι αρχές· προς εσένα ανακράζουν οι κυριότητες· τη δόξα σου διακηρύσσουν οι εξουσίες· σε εσένα αναπέμπουν την ευφημία οι θρόνοι· χίλιες χιλιάδες παραστέκονται ενώπιόν σου, και μύριες μυριάδες σού προσφέρουν τη λειτουργία. Εσένα υμνούν τα αόρατα· εσένα προσκυνούν τα ορατά, τα οποία εκτελούν πάντα τον λόγο σου, Δέσποτα.

Στον Δαβίδ: Στον Χριστό, δηλαδή, αφιερώθηκε η ωδή του ψαλμού. Διδάσκει δε τον άνθρωπο να ευχαριστεί για τα αγαθά που έλαβε. Ευλόγει: Ο πιστός άνθρωπος παραγγέλλει στην ψυχή του να ευλογεί ακατάπαυστα τον Κύριο. Και όλα τα εντός μου: Διότι με όλα τα μέλη της ψυχής και του σώματος πρέπει να ευλογούμε τον Θεό (Κύριο). Ευλόγει: Όχι μία φορά, αλλά δύο, δηλαδή πολλές φορές, αυτός που ζει κατά Θεόν διεγείρει την ψυχή του για να ευλογεί τον Θεό. Και μην ξεχνάς: Διότι δεν πρέπει να παραδίδονται στη λήθη όλες οι ευεργεσίες του Θεού, τις οποίες έκανε στον άνθρωπο. Αυτόν που συγχωρεί: Μέσω της μετανοίας και του βαπτίσματος. Αυτόν που θεραπεύει: Μέσω της προσευχής και της μετανοίας (των δακρύων) τις ασθένειες του σώματος, και μέσω του λουτρού της αφθαρσίας τις ασθένειες της ψυχής. Αυτόν που λυτρώνει: Διότι με την παρουσία Του ο Χριστός λύτρωσε τον άνθρωπο από κάθε φθορά του διαβόλου. Αυτόν που στεφανώνει: Διότι, εξαιτίας των πολλών οικτιρμών του Θεού και του μεγάλου ελέους Του, ο Θεός έσωσε τον άνθρωπο, και όχι μόνο τον έσωσε, αλλά και τον αξίωσε του στεφάνου της βασιλείας (της δόξης). Αυτόν που χορταίνει: Παρέχοντας το Σώμα Του για βρώση στον άνθρωπο και το Αίμα Του για πόση.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΒ'. «Του Δαβίδ.» Ούτε «ψαλμό», ούτε «ωδή», ούτε κάτι παρόμοιο δεν έθεσε ως επιγραφή στην παρούσα προφητεία, επειδή θεώρησε ότι αρκεί το γεγονός ότι το προοίμιο κάνει λόγο για ευλογία. Γι' αυτό, ούτε στον τριακοστό τρίτο ψαλμό έθεσε επιγραφή «ψαλμός» ή «ωδή» ή «αίνος», καθώς άρχισε και εκείνον με ευλογία. «Αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες». Απαλλάσσει και από την τωρινή και από τη μελλοντική φθορά. Διότι τώρα μεν επικρέμαται η φθορά των ηδονών, ενώ αργότερα απομένει η φθορά των τιμωριών, από τις οποίες θα λυτρώσει όσους προσέρχονται σε αυτόν. «Αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος». Διότι, εάν είσαι συμπονετικός προς τον πλησίον, θα σου χαρίσει ως στεφάνι τη βασιλεία των ουρανών λέγοντας:

Διότι ο ελεήμων δεν έχει ενδυθεί ποδήρη χιτώνα, ούτε φέρει κώδωνες, ούτε αναδένεται στέφανο, αλλά έχει περιβληθεί μεν τη στολή της φιλανθρωπίας, που είναι αγιότερη από την ιερή ενδυμασία, έχει χρισθεί δε με έλαιο, το οποίο δεν αποτελείται από αισθητή ύλη, αλλά καλλιεργείται από το Πνεύμα, και έχει στέφανο καμωμένο από οικτιρμούς· διότι λέγει: «Αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς»· και αντί να φέρει πέταλο που να αναγράφει το όνομα του Θεού, ο ίδιος γίνεται ίσος με τον Θεό. Πώς δηλαδή; «Θα γίνετε», λέγει, «όμοιοι με τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Αυτός ο στέφανος πλέκεται και από έλεος, όπως ακριβώς αναφέρει ο ίδιος ο Δαβίδ σε άλλο σημείο: «Αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς». Πλέκεται και από δικαιοσύνη, όπως λέει ο Παύλος: «Στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Υπάρχει και στέφανος χάριτος, όπως λέει κάποιος άλλος: «Με στέφανο χαρίτων θα σε υπερασπιστεί». Υπάρχει όμως και στέφανος δόξας, όπως λέει ο Ησαΐας: «Θα υπάρξει ο στέφανος της ελπίδας, ο οποίος έχει πλεχθεί από δόξα». Διότι όλα αυτά τα περικλείει ο στέφανος: φιλανθρωπία, δικαιοσύνη, χάρη, δόξα, ευπρέπεια.

«Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες τις ανταποδόσεις Του». Πάλι διδάσκεται η ψυχή να διεγείρει τον εαυτό της, να αποδιώκει το νέφος της λήθης και να ανανεώνει τη μνήμη των ευεργεσιών. Διότι εκείνος που θυμάται τις θεϊκές ευεργεσίες δεν παύει να Τον υμνεί. Βεβαίως, τις «Ανταποδόσεις» ο Σύμμαχος τις ονόμασε «Ευεργεσίες». Έπειτα, τις απαριθμεί λεπτομερώς: «Αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, αυτόν που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου». Διότι Αυτός σου έχει δωρίσει την άφεση των αμαρτημάτων, Αυτός σου έχει χαρίσει τη θεραπεία των παθημάτων. Αυτά τα απήλαυσε ο παραλυτικός. Επειδή άκουσε: «Σου συγχωρούνται οι αμαρτίες»· και, «Σήκωσε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Έτσι και η αμαρτωλή γυναίκα έλαβε τη θεραπεία και την άφεση· έτσι ο ληστής, έτσι οι τελώνες, έτσι όλοι όσοι πίστεψαν. «Αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά». Εκείνους μεν που οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα, τους ελευθέρωσε από τη δουλεία, αλλά δεν τους απάλλαξε από τη φθαρτή ζωή· σε εμάς όμως χάρισε τις ελπίδες της ανάστασης, και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος, και μας έντυσε με τον χιτώνα της αφθαρσίας. «Αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς».

Αυτός ας χρίσει «με έλεος και οικτιρμούς» και εμάς τους ταπεινούς με το έλαιο της άφεσης των αμαρτιών. Και εμείς, ολοκληρώνοντας εδώ τον λόγο για τις τρεις ωδές, ας αναπέμψουμε τώρα δόξα στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μακάρι σε εμάς να δοθεί η χάρη να υποταχθούμε στη δικαιοσύνη του Θεού, η οποία επιτελείται στον εσωτερικό άνθρωπο, μέσα στον οποίο έχει στηθεί το βήμα του Χριστού μαζί με το άχραντο αγιαστήριο. Διότι, λέει, «αυτό είναι κόπος ενώπιόν μου, έως ότου εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού», ώστε «η μαρτυρία της συνειδήσεως» να καυχηθεί «στον σταυρό του Χριστού», ο οποίος λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή μας και καθαρίζει τη συνείδησή μας από «νεκρά έργα», προκειμένου να λατρεύσουμε τον Θεό «εν πνεύματι» και να μην έχουμε «την πεποίθησή μας στη σάρκα», ώστε να γνωρίζουμε τι προσκυνούμε, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «εμείς προσκυνούμε αυτό που γνωρίζουμε». Διότι γι' αυτά ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός, επειδή «μιλάμε ενώπιον του Θεού εν Χριστώ», μη έχοντας κανένα άλλο φρόνημα παρά το ότι «είναι καλό να στερεώνεται η καρδιά με τη χάρη» και «να μην παρασύρεται από ποικίλες και ξένες διδασκαλίες». Προσευχόμαστε δε να ελευθερωθείς από την ανθρώπινη δόξα, η οποία όπως φαίνεται παγιδεύει πανούργα και επιδέξια για να μην αποκτήσει κανείς την καθοδήγηση από τη δύναμη του Θεού, ώστε ούτε να νικηθείς ποτέ από την περιφρόνηση των ανθρώπων, ούτε πάλι να υπερηφανευτείς από τους μακαρισμούς τους. Υπάκουσε σε αυτόν που σε οδηγεί «σε όλη την αλήθειά» του.

Πρέπει λοιπόν να πάθουμε και εμείς όπως ο Χριστός, ώστε, αφού θυσιαστούμε ως προς τον χοϊκό άνθρωπο, να ζωοποιηθούμε ως προς τον επουράνιο. Διότι, εάν δεν φθαρεί φανερά το φρόνημα του χοϊκού ανθρώπου, δεν ανακαινίζεται ο κρυπτός άνθρωπος σύμφωνα με το πνευματικό φρόνημα, για το οποίο ο Απόστολος λέει: «να ανανεώνεστε στο πνεύμα του νου σας και να ντυθείτε τον καινό άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό», και πάλι: «όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται». Ποιος είναι ο εξωτερικός, παρά ίσως αυτός για τον οποίο ο Δαβίδ λέει: «αυτόν τον ταπεινώνει»; Ποιος είναι ο εσωτερικός, για τον οποίο ο ίδιος λέει: «αυτόν τον υψώνει»; Ομοίως και ο Απόστολος: «όταν ασθενώ» ως προς το φρόνημα της σάρκας, είμαι δυνατός ως προς «το φρόνημα του πνεύματος»· διότι η δύναμη του Κυρίου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια του χοϊκού ανθρώπου. Πρέπει όμως, όπως προείπα, από τώρα, όντας εμείς στη σάρκα, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αξιωθούμε την τέλεια ανάκληση του πνεύματος. Διότι, όταν προηγείται η κάθαρση, ακολουθεί και ο αγιασμός. Και σε άλλο σημείο λέει: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαινίασε στα έγκατά μου» και τα εξής, και πάλι: «αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς».

Εκείνος μας τάραξε; Αλλά Εκείνος που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο», κατεύνασε και τους λογισμούς που μας κλυδωνίζουν. Και, ω της ευεργεσίας! Δεν προλαβαίνουμε να τον επικαλεστούμε, και ο αγαθός Κύριος μας προφταίνει με έλεος και οικτιρμούς, και δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, και διασκορπίζει το σύννεφο της λύπης, και μέσω των αγαθών λογισμών ρίχνει φως στην καρδιά. Και τι δεν κάνει άλλωστε; Διότι, αν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, «Πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με αυτόν τα πάντα;». Γι' αυτό ας επιμείνουμε, αδελφοί, δουλεύοντάς τον με θάρρος, ανακαλώντας τους εαυτούς μας από τις πτώσεις, τρέχοντας με ζήλο στον δρόμο της ασκήσεως, γνωρίζοντας ότι στο τέλος των αγώνων φυλάσσονται τα στεφάνια. Επομένως, ας χρησιμοποιούμε περισσότερο την εξαγόρευση των λογισμών, διότι η εξαγόρευση είναι χαλινάρι ενάντια στην αμαρτία. Ας χρησιμοποιούμε την ταπεινοφροσύνη, διότι με αυτήν συντρίβονται «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Ας χρησιμοποιούμε την πίστη, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς» τον Θεό. Ίσως απορούμε και βρισκόμαστε σε αδιέξοδο για το πώς, αν και αγωνιζόμαστε, αιχμαλωτιζόμαστε από τους άτοπους λογισμούς. Αλλά αυτό το παθαίνουμε εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. «Διότι βασίλευσε», λέει, «ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με παρόμοιο τρόπο με την παράβαση του Αδάμ», και η φύση μας έχει νοσήσει υπερβολικά από τη φιληδονία.