Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:6

Ο Κύριος πράττει ελεημοσύνες και αποδίδει δικαιοσύνη σε όλους τους αδικουμένους. Αυτός, λέγει, ο Κύριος, ο οποίος με το έλεός Του μας χάρισε τα προαναφερθέντα, είναι ο ίδιος που και παλαιότερα έκρινε με δίκαιη κρίση, και λύτρωσε από την Αίγυπτο τους υιούς του Ισραήλ, και έδωσε τόσο στον Μωυσή όσο και σε όλο τον λαό τη γνώση των εντολών Του.

Επομένως, ο Υιός φωτίζει δημιουργικά, καθώς είναι ο ίδιος το αληθινό φως, ενώ η κτίση λαμπρύνεται μέσω της μετοχής της στο φως, και γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και γίνεται φως, υψούμενη σε καταστάσεις υπέρ φύσιν χάρη σε Αυτόν που τη δόξασε, και ο οποίος τη στεφανώνει με διάφορες τιμές, έτσι ώστε δικαιολογημένα καθένας από αυτούς που έχουν τιμηθεί να προβάλει στο μέσο και, αναπέμποντας ευχαριστήριες προσευχές, να ψάλλει με δυνατή φωνή: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του· αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, αυτόν που θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου· αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς, αυτόν που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία σου»· διότι πράγματι ο Κύριος «ποιεί ελεημοσύνες», αναδεικνύοντας τα μικρά και εξουθενωμένα, ως προς τον λόγο της δικής τους φύσης, σε μεγάλα και αξιοθαύμαστα δια της προς αυτά αγαθότητάς του, όπως ακριβώς ασφαλώς και εμάς έκρινε, ως Θεός, ότι πρέπει να μας στολίζει άφθονα με τα δικά του αγαθά, και γι' αυτό μας αποκαλεί θεούς και φως, και ποιο άραγε από τα αγαθά δεν μας ονομάζει.

Ο Κύριος, που πράττει έργα ελέους και αποδίδει δικαιοσύνη σε όλους τους αδικημένους, έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή, και στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του. Από την ίδια τη Γραφή του Μωυσή θα μάθεις τι είδους δικαιοσύνη απέδωσε στους αδικημένους· διότι με δίκαιη κρίση στράφηκε εναντίον των Αιγυπτίων, τιμωρώντας τους με θεόσταλτες πληγές υπέρ αυτών των αδικημένων υιών του Ισραήλ. Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος, δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους, ούτε θα διατηρεί την οργή του στον αιώνα. Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις ανομίες μας. Διότι όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εδραίωσε ο Κύριος το έλεός του σε εκείνους που τον φοβούνται. Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας. Όπως σπλαχνίζεται ένας πατέρας τα παιδιά του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται, διότι αυτός γνωρίζει την πλάση μας. Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· ο άνθρωπος, σαν το χορτάρι είναι οι ημέρες του· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει.

«Ανακαινισθήσεται»: Ο αετός κατά το πεντακοσιοστό έτος ανακαινίζεται, καιόμενος από τον ήλιο, και καταδυόμενος στην πηγή του ύδατος βρίσκεται πάλι νέος· έτσι και ο άνθρωπος πυρώνεται με το πυρ του Αγίου Πνεύματος, διδασκόμενος από τις γλώσσες των ιερέων, και με την κατάβαση του βαπτίσματος ανακαινίζεται σε ζωή αιώνια. «Ποιῶν»: Διότι από πολλή ευσπλαχνία και πολύ έλεος ο Κύριος χάρισε αυτή τη δωρεά στους ανθρώπους. «Και κρίμα»: Διότι ο Θεός είναι εκδικητής των ταπεινών σε όλα, και μάλιστα για τον άνθρωπο που αδικείται από τους δαίμονες, καθώς εκείνους μεν εξολόθρευσε, ενώ τον άνθρωπο εδόξασε ως δίκαιος κριτής. «Εγνώρισεν»: Τότε, επί των Ισραηλιτών, όπως δίδαξε τον προφήτη <τον άνθρωπο> να οδηγεί τον λαό, προεσήμαινε τον πιστό λαό. «Τοις υιοίς»: Διότι το θέλημά Του ήταν σε αυτούς και τους παρείχε κάθε ανταπόδοση των αγαθών. Αυτοί όμως δεν παρέμειναν στο θέλημά Του, γι' αυτό και εκδιώχθηκαν. «Οικτίρμων»: Διότι σε Αυτόν, ως Θεό, εναπόκεινται οι οικτιρμοί του ελέους. «Μακρόθυμος»: Διότι εάν δεν ήταν μακρόθυμος και πολυέλεος, πώς θα σωζόταν το γένος των ανθρώπων; «Ουκ εις τέλος»: Διότι ο Θεός δεν οργίζεται ως άνθρωπος. «Ουδέ εις τον αιώνα»: Ούτε μνησικακεί ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός κυβερνά τους πάντες με έλεος, διαφορετικά πώς, όταν ήλθε, έσωσε τον άνθρωπο;

Γι' αυτό λέει: «Χάριν αντί χάριτος». Διότι και οι διατάξεις του νόμου ήταν και αυτές έργο χάριτος, καθώς και το ίδιο το γεγονός ότι δημιουργηθήκαμε εκ του μη όντος. Διότι δεν λάβαμε αυτήν την αμοιβή επειδή προϋπήρξαν δικά μας κατορθώματα (πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού δεν υπήρχαμε καν;), αλλά επειδή ο Θεός σε κάθε περίπτωση κάνει την αρχή της ευεργεσίας. Και όχι μόνο το ότι δημιουργηθήκαμε εκ του μη όντος, αλλά και το ότι, αφού δημιουργηθήκαμε, μάθαμε αμέσως τόσο τα όσα πρέπει να πράττουμε όσο και τα όσα δεν πρέπει, και το ότι λάβαμε αυτόν τον νόμο μέσα στη φύση μας, και το ότι ο Δημιουργός εναπέθεσε μέσα μας το αδιάφθορο κριτήριο της συνειδήσεως, ήταν έργο μέγιστης χάριτος και ανέκφραστης φιλανθρωπίας. Το ότι, επίσης, ο νόμος αυτός, αφού διαφθάρηκε, αποκαταστάθηκε μέσω του γραπτού νόμου, ήταν έργο χάριτος. Διότι η φυσιολογική συνέπεια θα ήταν, εκείνοι που παραχαράσσουν την εντολή που δόθηκε μία φορά, να κολάζονται και να τιμωρούνται· ωστόσο, αυτό που συνέβη δεν ήταν αυτό, αλλά δόθηκε πάλι διόρθωση και συγγνώμη, η οποία δεν μας οφειλόταν, αλλά προσφέρθηκε από έλεος και χάρη. Και για να βεβαιωθείς ότι ήταν έργο χάριτος και ελέους, άκουσε τι λέει ο Δαβίδ: «Ο Κύριος ποιεί ελεημοσύνες και αποδίδει δικαιοσύνη σε όλους τους αδικουμένους».

Δες πώς πάλι μεταφέρει τον λόγο από τα καθολικά στα μερικά, και στα εξαιρετικά προνόμια των Ιουδαίων, επιθυμώντας να τους παρακινήσει σε μεγαλύτερη προθυμία. Αρχίζοντας, λοιπόν, τον ψαλμό, μίλησε για τα αισθητά αγαθά και για όσα ωφελούν το σώμα, όπως είναι η ασφάλεια, η ευφορία και η ειρήνη· εδώ όμως ανυψώνει τον λόγο στα υψηλότερα, αναπτύσσοντας τον λόγο περί της νομοθεσίας, η οποία αποτελεί το ύψιστο είδος ευεργεσίας: να απομακρύνει από την κακία, να καθοδηγεί προς την αρετή, να φωτίζει τη διάνοια. Γι' αυτό και ο Μωυσής, τονίζοντας αυτό το πράγμα διαρκώς, έλεγε: «Ποιος λαός είναι σαν αυτόν; Το μέγα έθνος, στο οποίο ο Θεός βρίσκεται κοντά τους, όπως ο Κύριος ο Θεός μας, σε όλα για τα οποία τον επικαλούμαστε;» Και ο Δαβίδ πάλι: «Ο Κύριος είναι αυτός που επιτελεί ελεημοσύνες και αποδίδει δικαιοσύνη σε όλους τους αδικούμενους. Έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή, και στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του». Και ο Ιερεμίας: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του».

Ο Κύριος πράττει ελεημοσύνες και αποδίδει δικαιοσύνη σε όλους τους αδικημένους. βʹ. Διότι δεν μας έσωσε εξαιτίας των έργων δικαιοσύνης που πράξαμε, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος, διά του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΘ΄. — Περί της εκδικήσεως του Θεού που γίνεται υπέρ των αδικουμένων· ότι πρέπει να αναθέτουμε στον Θεό τα της εκδικήσεως. «Ο Θεός των εκδικήσεων είναι ο Κύριος, ο Θεός των εκδικήσεων φανερώθηκε.» «Ο Κύριος πράττει ελεημοσύνες και αποδίδει το δίκαιο σε όλους τους αδικουμένους.» «Γνωρίζω ότι ο Κύριος θα εκτελέσει την κρίση των φτωχών, και την απόδοση της δικαιοσύνης.» «Μην πεις: Θα εκδικηθώ τον εχθρό, αλλά υπόμεινε τον Κύριο, για να σε βοηθήσει.» «Σκόλοπας πικρίας και αγκάθι οδύνης από εκείνους που τους περικυκλώνουν. Και θα αποδώσω κρίση σε όλους όσοι τους ατιμάζουν.» «Σε κάποια πόλη υπήρχε ένας κριτής που δεν φοβόταν τον Θεό, και δεν ντρεπόταν τους ανθρώπους. Υπήρχε δε και μια χήρα σε εκείνη την πόλη, και πήγαινε σε αυτόν λέγοντας: Εκδίκησέ με από τον αντίδικό μου. Και για αρκετό καιρό δεν ήθελε. Μετά από αυτά όμως είπε μέσα του: Αν και δεν φοβάμαι τον Θεό και δεν ντρέπομαι τους ανθρώπους, επειδή όμως αυτή η χήρα μού προξενεί κόπο, θα την εκδικήσω, για να μην έρχεται διαρκώς και με ταλαιπωρεί. Είπε δε ο Κύριος: Ακούστε τι λέει ο κριτής της αδικίας. Ο δε Θεός δεν θα εκτελέσει την εκδίκηση των εκλεκτών του, οι οποίοι βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα, και ενώ δείχνει μακροθυμία απέναντί τους; Σας λέω ότι θα εκτελέσει την εκδίκησή τους γρήγορα.» «Μην εκδικείστε οι ίδιοι, αλλά δώστε τόπο στην οργή.»

Ποιες; Τη συγχωρητική, την ιαματική, τη λυτρωτική, τη στεφοδοτική, την ικανοποιητική των αγαθών του ιδιότητα και όλα τα υπόλοιπα από τα άφθονα δωρήματά του. Και εάν βεβαίως, ω ψυχή, φανείς άμεμπτη και ευγνώμων ως προς αυτά, «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Διότι, εάν το γεράκι και ο πελαργός και διάφορα άλλα πτηνά αποβάλλουν το γήρας και ανακαινίζονται σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, πόσο μάλλον μια ψυχή που ευγνωμονεί τον Θεό; «Ο Κύριος ποιεί ελεημοσύνες», παρέχοντας έλεος στους αξίους, «και κρίμα», δηλαδή κατάκριση και ανταπόδοση «υπέρ πάντων των αδικουμένων», αποδίδοντας τα ίσα σε όσους αδικούν, είτε γρηγορότερα είτε αργότερα. «Εγνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή», μη έχοντας φανερώσει σε κανέναν άλλον αυτά και τόσο σπουδαία πράγματα, και «στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του». Εκείνοι όμως, παραδίδοντάς τα στα βάθη της λήθης, συχνά ειδωλολατρούσαν. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος», εξαιτίας του οποίου και εκείνοι αξιώνονταν συγχώρεσης και ο κόσμος διατηρείται μέχρι τέλους. «Δεν θα οργιστεί μέχρι τέλους, ούτε θα κρατήσει τον θυμό του αιώνια», ώστε να μην καταστραφούν τα σύμπαντα τόσο εύκολα. «Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι, εάν το είχε πράξει αυτό, όλοι θα είχαμε χαθεί ολοσχερώς, επειδή το έλεός του υπερισχύει κατά πολύ της δίκαιης κρίσης του. «