Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:7

Κατά τον ίδιο τρόπο πρέπει να νοηθεί και να κατανοηθεί και η ουσιώδης θέληση· διότι μία και μόνη είναι, σε κάθε λογική και νοερή φύση, η θελητική και επιθυμητική της έξη και δύναμη· έπειτα όμως και η περιεκτική θέληση διακρίνεται και προέρχεται, κατά τον τρόπο της περιεκτικής ενέργειας, και ονομάζεται πολλά και διαφορετικά θελήματα. Εννοώ το εξής: ως γενικώτατο, κυριώτατο και περιεκτικώτατο θέλημα της θείας φύσεως γνωρίζουμε το ότι θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αληθείας· από αυτό λοιπόν το περιεκτικώτατο θέλημα γνωρίσαμε ότι προήλθαν διάφορα θελήματα του Θεού. Με ιδιαίτερο θέλημα για σωτηρία ο Θεός έδωσε νόμο στον Αδάμ· με θέλημα νομοθέτησε στον Νώε· με θέλημα έδωσε στον Αβραάμ την περιτομή ως σημείο θεοσέβειας· με θέλημα έγραψε στον Μωυσή νόμο προς ευσέβεια· με θέλημα ανέδειξε προφήτες προς σωτηρία· με θέλημα αγαθότητας, για να σώσει όλους τους ανθρώπους, ήλθε επάνω στη γη και, σαρκωθείς, ενανθρώπησε ο Δεσπότης των όλων, ο Θεός Λόγος. Και έτσι, με αυτόν τον τρόπο, θα κατανοήσεις, συνετέ, τα πολλά και διαφορετικά θελήματα του Θεού που αναφέρονται στη θεία Γραφή, όπως όταν λέγει ο Θεός: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου, ο οποίος θα κάνει όλα τα θελήματά μου», και το «Γνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή, στους υιούς Ισραήλ τα θελήματά του», και το «Στη σύναξη των ευθέων και στην κοινότητά τους μεγάλα είναι τα έργα του Κυρίου, εξερευνημένα ως προς όλα τα θελήματά του». Και, αν πρέπει, ακολουθώντας τον κανόνα των ενεργειών που διατύπωσε για τον Θεό ο μακάριος Διονύσιος, να μιλήσουμε έτσι, βλέπονται στον Θεό θεία θελήματα, όπως και θείες ενέργειες· προνοητικά θελήματα, όπως και προνοητικές ενέργειες· νοερά θελήματα, όπως και νοερές ενέργειες· παιδευτικά θελήματα, προστακτικά θελήματα, παραινετικά θελήματα, παρακλητικά θελήματα· και όλα αυτά γίνονται και νοούνται από τον Θεό για σωτηρία και επιστροφή των ανθρώπων, από Αυτόν που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αληθείας.

«Ανακαινισθήσεται»: Ο αετός κατά το πεντακοσιοστό έτος ανακαινίζεται, καιόμενος από τον ήλιο, και καταδυόμενος στην πηγή του ύδατος βρίσκεται πάλι νέος· έτσι και ο άνθρωπος πυρώνεται με το πυρ του Αγίου Πνεύματος, διδασκόμενος από τις γλώσσες των ιερέων, και με την κατάβαση του βαπτίσματος ανακαινίζεται σε ζωή αιώνια. «Ποιῶν»: Διότι από πολλή ευσπλαχνία και πολύ έλεος ο Κύριος χάρισε αυτή τη δωρεά στους ανθρώπους. «Και κρίμα»: Διότι ο Θεός είναι εκδικητής των ταπεινών σε όλα, και μάλιστα για τον άνθρωπο που αδικείται από τους δαίμονες, καθώς εκείνους μεν εξολόθρευσε, ενώ τον άνθρωπο εδόξασε ως δίκαιος κριτής. «Εγνώρισεν»: Τότε, επί των Ισραηλιτών, όπως δίδαξε τον προφήτη <τον άνθρωπο> να οδηγεί τον λαό, προεσήμαινε τον πιστό λαό. «Τοις υιοίς»: Διότι το θέλημά Του ήταν σε αυτούς και τους παρείχε κάθε ανταπόδοση των αγαθών. Αυτοί όμως δεν παρέμειναν στο θέλημά Του, γι' αυτό και εκδιώχθηκαν. «Οικτίρμων»: Διότι σε Αυτόν, ως Θεό, εναπόκεινται οι οικτιρμοί του ελέους. «Μακρόθυμος»: Διότι εάν δεν ήταν μακρόθυμος και πολυέλεος, πώς θα σωζόταν το γένος των ανθρώπων; «Ουκ εις τέλος»: Διότι ο Θεός δεν οργίζεται ως άνθρωπος. «Ουδέ εις τον αιώνα»: Ούτε μνησικακεί ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός κυβερνά τους πάντες με έλεος, διαφορετικά πώς, όταν ήλθε, έσωσε τον άνθρωπο;

«Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε», και τα όσα ακολουθούν αυτά· τα λέει δε αυτά επειδή ελεεί: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». «Αυτόν που χορταίνει με αγαθά.» Και ποια είναι η επιθυμία μας; Το να ονομαστούμε θεοί· διότι αυτό επιθύμησε ο Αδάμ, και γεύτηκε την απαγορευμένη τροφή. Αυτήν λοιπόν την επιθυμία μας ο Κύριος την εκπλήρωσε με αγαθά, καθιστώντας μας σύμμορφους με τον Εαυτό του μέσω της δωρεάς του βαπτίσματος, ώστε εξαιτίας αυτού να ονομαζόμαστε και εμείς θεοί κατά χάριν. «Θα ανακαινιστεί σαν του αετού.» Διότι αυτό το ζώο, αφού γεράσει με την πάροδο πολύ χρόνου, επανέρχεται στην ακμή του· λέγεται μάλιστα ότι παραμένει ισχυρό και μετά το γήρας. Πάντως τότε η νεότητά μας φτάνει στον ανακαινισμό της, όταν γίνουμε όμοιοι με τον υψιπετή αετό, και δεν φρονούμε πλέον τα γήινα, αλλά τα άνω· όπως ακριβώς μας υπέδειξε και ο Παύλος. Και για ποιον αετό μιλάει, παρά βεβαίως για τον Χριστό, για τον οποίο ο Μωυσής αινισσόταν ψάλλοντας τα εξής: «Όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του, και έδειξε στοργή στους νεοσσούς του»; Και ποιος είναι αυτός; Ο ίδιος πρόσθεσε: «Μόνος ο Κύριος τους καθοδηγούσε· και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος θεός». «Έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή.» Από παλιά, λέει, αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους.

Αυτές τις φανερώνει ο νόμος, μέσω του οποίου γνώρισε στον Μωυσή τις οδούς του, δηλαδή τις εντολές, και μέσω αυτού στους γιους του Ισραήλ τα θελήματά του. Διότι θέλημα του Θεού είναι το να μη μοιχεύουμε, να μη φονεύουμε, να μην κλέβουμε, να μην ψευδομαρτυρούμε· επειδή μέσω αυτών σωζόμαστε. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος.» Επομένως, ούτε παντοτινά θα χρησιμοποιεί την οργή (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε θα χαρίζει το έλεος διαρκώς στους ανάξιους· επειδή πώς αλλιώς είναι ο Θεός κριτής, και δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος; Πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει, λοιπόν, την οργή με το έλεος, και όταν μεν είναι καιρός ελέους, προβάλλει αυτό· όταν δε είναι καιρός οργής, την επιφέρει κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, λέει ο Παύλος, θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό, λέει, δεν θα οργίζεται στον αιώνα, δηλαδή στον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα φύλαξε την κρίση και την οργή. «Όπως οικτίρει ο πατέρας τους γιους του.» Διότι στο σκοτάδι και στα δεσμά βρίσκονται οι άνθρωποι που ζουν μέσα στις αμαρτίες· όταν όμως απαλλαγούν από τα παραπτώματα, προφανώς μετατίθενται και βρίσκονται στο φως· ώστε εύλογα ονόμασε την απαλλαγή από τα αμαρτήματα μετάβαση από τη δύση προς την ανατολή, θέλοντας συνάμα να διδάξει και εμάς ποια είναι η απόσταση ανάμεσα στην αμαρτία και στη δικαιοσύνη. «Διότι αυτός γνώρισε το πλάσμα μας.»

Εγνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή, στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του. Και πάλι: Αγαθός και ευθύς είναι ο Κύριος· γι' αυτό θα νομοθετήσει για εκείνους που αμαρτάνουν στην οδό τους. Άρα, λοιπόν, το να λάβουν τον νόμο αποτελεί έργο ελεημοσύνης, οικτιρμών και χάριτος. Γι' αυτό, αφού είπε, «Χάρη αντί χάριτος», τονίζοντας ακόμη πιο θερμά το μέγεθος των δωρεών, προσθέτει λέγοντας: «Ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήλθαν μέσω του Ιησού Χριστού». Είδατε πώς, ήρεμα και σταδιακά, με έναν λόγο, τόσο ο Βαπτιστής Ιωάννης όσο και ο μαθητής οδηγούν τους ακροατές στην ύψιστη γνώση, αφού προηγουμένως τους εξάσκησαν στα πιο ταπεινά;

Γνωστοποίησε τις οδούς του στον Μωυσή, και στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του. Δεν κατεργάστηκε, όμως, αυτά για εσάς από μεταμέλεια, δηλαδή τη σωτηρία, αλλά εξ αρχής τα προθέσπισε διά των προφητών, και διά του θεσπέσιου Μωυσή σκιαγράφησε τη δική μας σωτηρία.

Ποιες; Τη συγχωρητική, την ιαματική, τη λυτρωτική, τη στεφοδοτική, την ικανοποιητική των αγαθών του ιδιότητα και όλα τα υπόλοιπα από τα άφθονα δωρήματά του. Και εάν βεβαίως, ω ψυχή, φανείς άμεμπτη και ευγνώμων ως προς αυτά, «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Διότι, εάν το γεράκι και ο πελαργός και διάφορα άλλα πτηνά αποβάλλουν το γήρας και ανακαινίζονται σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, πόσο μάλλον μια ψυχή που ευγνωμονεί τον Θεό; «Ο Κύριος ποιεί ελεημοσύνες», παρέχοντας έλεος στους αξίους, «και κρίμα», δηλαδή κατάκριση και ανταπόδοση «υπέρ πάντων των αδικουμένων», αποδίδοντας τα ίσα σε όσους αδικούν, είτε γρηγορότερα είτε αργότερα. «Εγνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή», μη έχοντας φανερώσει σε κανέναν άλλον αυτά και τόσο σπουδαία πράγματα, και «στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του». Εκείνοι όμως, παραδίδοντάς τα στα βάθη της λήθης, συχνά ειδωλολατρούσαν. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος», εξαιτίας του οποίου και εκείνοι αξιώνονταν συγχώρεσης και ο κόσμος διατηρείται μέχρι τέλους. «Δεν θα οργιστεί μέχρι τέλους, ούτε θα κρατήσει τον θυμό του αιώνια», ώστε να μην καταστραφούν τα σύμπαντα τόσο εύκολα. «Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι, εάν το είχε πράξει αυτό, όλοι θα είχαμε χαθεί ολοσχερώς, επειδή το έλεός του υπερισχύει κατά πολύ της δίκαιης κρίσης του. «