Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:8

Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος. Διότι αυτά αποτέλεσαν την αιτία αυτής της ευεργεσίας και στο παρελθόν και τώρα, όπως είπε και ο Μωυσής: Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, πολυέλεος και αληθινός, που δείχνει έλεος σε χιλιάδες. Αυτές, λοιπόν, τις δυνάμεις του, οι οποίες ονομάζονται οδοί, φανέρωσε στον Μωυσή, καθώς και τις αρετές με τις οποίες κυβερνά τα πάντα. Δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους.

Διότι πραγματικά «οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος», προσφέροντας μεν σε όλους την οδό της σωτηρίας, και καλώντας σε αυτήν με πολλούς τρόπους ακόμη και τον πολύ δυσήκοο και σκληρόκαρδο. Η απόδειξη δε των λεγομένων μου θα προέλθει πάλι από τα ίδια τα γεγονότα. Επειδή, αφού ούτε με τα θαύματα, ούτε βέβαια με τον πόθο που αποβλέπει στη μέλλουσα ελπίδα και δόξα, πείθει τον Φαρισαίο να αποδεχθεί τον λόγο Του, προχωρεί γρήγορα σε εκείνο το μέσο, με το οποίο ήταν πολύ φυσικό να θορυβηθούν, ώστε πλέον από αναπόφευκτη ανάγκη να στραφούν προς την υπακοή.

<Διότι όταν επέλθει η οργή του θυμού μου, πάλι θα θεραπεύσω.> Πράγματι, οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας· οικονομεί δε τα πάντα με σαφήνεια, εξομαλύνοντας για τον καθένα την οδό της σωτηρίας. Και αυτό μπορούμε να το διαπιστώσουμε από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι ο Άχαζ υπήρξε άνδρας ειδωλολάτρης, βδελυρός και βέβηλος. Επειδή όμως βρισκόταν ήδη σε αναπόφευκτα δεινά, και ο φιλοικτίρμων Θεός τον είδε σχεδόν να παραπαίει από τις συμφορές, του παρέχει αμέσως τη δυνατότητα να μετάσχει στη δική Του σωτηρία, και του υπόσχεται βοήθεια, προκειμένου να τον αποτρέψει από την ειδωλολατρική μανία, να τον προετοιμάσει να απέχει από τα προηγούμενα σφάλματα, και να δεχθεί το φως της αληθινής θεογνωσίας. Προστάζει λοιπόν τον προφήτη να τον συναντήσει έχοντας μαζί του τον Ιασούμ, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται «υπόλειμμα» και «ο υπολειφθείς»· σχεδόν σαν να δήλωνε αυτός ο τύπος συμβολικά στον Άχαζ ότι θα σωθεί το υπόλειμμα του Ιούδα, το οποίο θα έχει παραμείνει με τον Θεό.

Συγγενή δε είναι τα αρχαία εγκλήματα των Ιουδαίων με εκείνα που διέπραξαν κατά του Χριστού. Διότι ο Θεός και Πατέρας καλούσε σύμπαντα τον Ισραήλ να επιλέξει πλέον το να σκέφτεται τα καλύτερα, και να παύσει τη λατρεία σύμφωνα με τον νόμο, επιλέγοντας αντ' αυτής τη νέα και ευαγγελική. Αλλά απέναντι σε εκείνους που επέστρεφαν και καλούνταν προς ίαση, αντιδρούσαν σφοδρότατα. Διότι είναι γραμμένο ότι «ήδη είχαν συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, ώστε εάν κάποιος ομολογήσει ότι αυτός είναι ο Χριστός, να γίνει αποσυνάγωγος». Άκουγαν δε και οι ηγέτες τους: «Ουαί σε εσάς, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνους που θέλουν να εισέλθουν». Παραδόθηκαν, λοιπόν, σε εχθρούς, και πλήρωσαν πικρές τιμωρίες για την ύβρη τους απέναντι στον Χριστό. <Και θα αποκαλυφθεί η κακία του Εφραΐμ και η κακία της Σαμάρειας, διότι έπραξαν ψεύδη. Και κλέφτης θα εισέλθει προς αυτόν, ληστής που τον απογυμνώνει στον δρόμο του, ώστε να συνωδούν όπως αυτοί που συνωδούν στην καρδιά τους.> Αγαθός μεν εκ φύσεως και ανεξίκακος, «μακρόθυμος και πολυέλεος» είναι αληθινά ο Δεσπότης των πάντων. Αλλά όσο ακόμη δείχνει μακροθυμία σε εκείνους που σφάλλουν, τα εγκλήματά τους παραμένουν κατά κάποιον τρόπο κρυμμένα· όταν όμως πλέον επεμβαίνει και επιβάλλει τιμωρίες και δεν ανέχεται να μένει σιωπηλός, τότε πλέον γίνονται ολοφάνερα, και μοιάζουν πια να αποκαλύπτονται, και σχεδόν, αφού έχουν τεθεί στο μέσον, γίνονται ορατά στα μάτια όλων.

Και μου είπε ο άγγελος που συνομιλούσε μαζί μου: «Φώναξε λέγοντας: Αυτά λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας: Αισθάνθηκα μεγάλο ζήλο για την Ιερουσαλήμ και για τη Σιών, και οργίζομαι με μεγάλη οργή εναντίον των εθνών που επιτίθενται, διότι ενώ εγώ οργίστηκα λίγο, αυτοί συνέπραξαν ώστε να προκληθούν κακά». Είναι αληθές να πούμε ότι, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος», και η ίδια η εμπειρία των πραγμάτων θα μπορούσε να διακηρύξει ότι έτσι έχουν τα πράγματα και όχι διαφορετικά. Παρατήρησε δε πώς δέχεται αμέσως τις ικεσίες υπέρ αυτών που βρίσκονται σε άθλια κατάσταση και είναι συντετριμμένοι σε ξένη γη και υπομένουν τον ζυγό της αιχμαλωσίας, και σχεδόν προλαβαίνει το αίτημα εκείνου που παρακαλεί, και απαντά αμέσως με λόγια καλά και λόγια παρηγορητικά. Παρηγορητικούς, λέει, εννοώντας αυτούς που μπορούν να ανορθώσουν και να παρηγορήσουν τους ταλαιπωρημένους. Διότι, καθ' όλη τη διάρκεια της αιχμαλωσίας τους δεν είχε πει ίσως κανέναν καλό λόγο, ούτε τους είχε αξιώσει κάποιας άλλης από τις συνηθισμένες παρηγοριές, αλλά τώρα αρχίζει να απευθύνει καλά λόγια και θέτει την αρχή της επιείκειάς Του προς αυτούς. Από την υπερβολική του χαρά λοιπόν ο θεσπέσιος άγγελος πρόσταξε τον Προφήτη να φωνάξει δυνατά και να μεταφέρει σε όλους τα μηνύματα του Θεού.

Ο Κύριος, που πράττει έργα ελέους και αποδίδει δικαιοσύνη σε όλους τους αδικημένους, έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή, και στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του. Από την ίδια τη Γραφή του Μωυσή θα μάθεις τι είδους δικαιοσύνη απέδωσε στους αδικημένους· διότι με δίκαιη κρίση στράφηκε εναντίον των Αιγυπτίων, τιμωρώντας τους με θεόσταλτες πληγές υπέρ αυτών των αδικημένων υιών του Ισραήλ. Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος, δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους, ούτε θα διατηρεί την οργή του στον αιώνα. Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις ανομίες μας. Διότι όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εδραίωσε ο Κύριος το έλεός του σε εκείνους που τον φοβούνται. Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας. Όπως σπλαχνίζεται ένας πατέρας τα παιδιά του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται, διότι αυτός γνωρίζει την πλάση μας. Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· ο άνθρωπος, σαν το χορτάρι είναι οι ημέρες του· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει.

Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, και τα εξής. Διότι, ενώ δεν υπήρχαμε ούτε είχαμε υπόσταση, μας έφερε στο φως· έπειτα, παρόλο που πράττουμε πολλά κακά και φερόμαστε με περιφρόνηση, δεν μας μεταχειρίζεται όπως μας αξίζει· αντίθετα μας ελεεί, αλλά και μακροθυμεί, προσκαλώντας μας σε μετάνοια, επειδή δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά μόνο τη μετάνοιά του· και αυτό δεν ισχύει μόνο για τους οικείους Του, αλλά γενικά για όλους ανεξαιρέτως, επειδή είναι αγαθός προς όλους.

Ακούγοντας από την Αλήθεια για τον Πατέρα και τον Υιό, διδαχθήκαμε την ενότητα της φύσεως σε δύο υποκείμενα, η οποία σημαίνεται φυσικώς τόσο από τα ίδια τα ονόματα μέσω της μεταξύ τους σχέσης, όσο και από αυτήν την ίδια τη φωνή του Κυρίου. Διότι Εκείνος που είπε «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», τι άλλο κάνει παρά να καταδεικνύει, μέσω της ομολογίας του Πατέρα, ότι ο ίδιος δεν είναι άναρχος, και να σημαίνει την κοινότητα της φύσεως μέσω της ενότητάς Του με τον Πατέρα; Ώστε, νομίζω, μέσω αυτών που ελέχθησαν, ο λόγος της πίστεως να διατηρείται καθαρός από την εκτροπή προς οποιαδήποτε από τις δύο αιρέσεις· χωρίς δηλαδή ούτε ο Σαβέλλιος να βρίσκει έδαφος να οδηγήσει σε σύγχυση την ιδιότητα των υποστάσεων, καθώς ο Μονογενής φανερά διέκρινε τον εαυτό Του από τον Πατέρα με το να πει «Εγώ και ο Πατέρας», ούτε ο Άρειος να έχει τη δύναμη να υποστηρίξει την ετερότητα της φύσεως, αφού η ενότητα και των δύο δεν επιδέχεται τη διαίρεση κατά τη φύση. Διότι τίποτε άλλο δεν σημαίνεται σε αυτόν τον λόγο μέσω της ενότητας για τον Πατέρα και τον Υιό, παρά η ίδια η ουσία. Επειδή, εάν κάποιος πει ότι τα υπόλοιπα αγαθά, όσα διαπιστώνονται στη φύση, προσφέρονται ως κοινά σε όλους και στα κτιστά δημιουργήματα, δεν θα σφάλει. Όπως, για παράδειγμα, λέγεται από τον προφήτη: «Οικτίρμων και ελεήμων ο Κύριος». Τέτοιοι ακριβώς θέλει πάλι ο Κύριος να γίνουμε και εμείς και έτσι να ονομαζόμαστε· διότι λέει «Γίνεσθε οικτίρμονες» και «Μακάριοι οι ελεήμονες» και όλα τα παρόμοια.

Και ότι αυτά έχουν έτσι, μας πείθει σαφώς η Θεία Γραφή διά του μεγάλου Δαβίδ, ο οποίος επικαλείται τη θεία φύση χρησιμοποιώντας, τρόπον τινά, κάποια ιδιαίτερα και κατάλληλα ονόματα, τα οποία κατενόησε από την ενέργειά της. Διότι λέγει: «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος». Τι σημαίνουν, λοιπόν, αυτά; Έχουν τη σημασία της ενέργειας ή της φύσεως; Κανείς δεν θα μπορούσε να πει κάτι άλλο παρά ότι σημαίνουν την ενέργεια. Πότε, λοιπόν, ο Θεός, έχοντας ενεργήσει τους οικτιρμούς ή το έλεος, έλαβε το όνομα από την ενέργεια αυτή; Άραγε πριν από την ανθρώπινη ζωή; Και ποιος ήταν αυτός που είχε ανάγκη από το έλεος; Αλλά οπωσδήποτε αυτό συνέβη μετά την αμαρτία, και η αμαρτία εμφανίστηκε μετά τον άνθρωπο. Επομένως, μετά τον άνθρωπο υφίσταται και η ενέργεια του να ελεεί και το όνομα του ελέους. Τι συμβαίνει, λοιπόν; Μήπως αυτός που φρονεί ότι είναι ανώτερος από τους προφήτες θα κατακρίνει και τον Δαβίδ, επειδή ονόμασε τον Θεό βάσει εκείνων των ιδιοτήτων διά των οποίων Τον κατενόησε; Ή μήπως θα έλθει σε σφοδρή αντιδικία και μαζί του, προβάλλοντας εκείνη τη σοβαροφανή ρήση, σαν να την πήρε από τραγωδία, ότι δηλαδή «κοσμεί την πλέον μακάρια ζωή του Θεού με ονόματα που προέρχονται από την επινόηση, μια ζωή η οποία αγάλλεται από μόνη της και πριν από τη γέννηση εκείνων που τα επινοούν»; Διότι, οπωσδήποτε, εκείνος που ομιλεί υπερασπιζόμενος τον προφήτη θα απαντήσει ότι η μεν θεία φύση αγάλλεται από μόνη της και πριν από τη γέννηση εκείνων που επινοούν, ο δε ανθρώπινος νους, διδασκόμενος μέσα από τις ενέργειες στον βαθμό που μπορεί να τις χωρέσει, σε αυτόν τον βαθμό και εκφράζεται.

Διότι αυτός είναι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αιώνια αγαθοποιός, ο οποίος έχει υποσχεθεί και προσφέρει ουράνια και αδιάδοχη βασιλεία, βίο ανώδυνο, ζωή αθάνατη και ανέσπερο φως προς απόλαυση σε εκείνους που τον σέβονται, τον προσκυνούν, τον αγαπούν και τηρούν τα προστάγματά του. Αλλά είναι επίσης Θεός ζηλωτής, δίκαιος κριτής και φοβερός εκδικητής, ο οποίος επιφέρει σε όσους ασεβούν απέναντί του, απειθούν σε αυτόν και αθετούν τα προστάγματά του αιώνια κόλαση, άσβεστο πυρ, ακατάπαυστη οδύνη, απαρηγόρητη θλίψη, ένδυμα αφεγγούς ζόφου, χώρα σκοτεινή και τεθλιμμένη, ελεεινό τριγμό οδόντων, ιοβόλους ακοίμητους σκώληκες, τα οποία ετοίμασε για τον πρώτο πονηρό αποστάτη και μαζί με αυτόν για όλους όσους έχουν πλανηθεί από αυτόν, τον ακολούθησαν και αθέτησαν τον Ποιητή τους με έργα, με λόγια και με διανοήματα.

Και μετά από λίγα: «"Οικτίρμων", λέει, "και ελεήμων ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος"· αυτά, λοιπόν, φανερώνουν ενέργεια ή φύση; Κανείς δεν θα μπορούσε να πει κάτι άλλο παρά ενέργεια». Βλέπετε όλοι ότι αυτά που λέγονται για τον Θεό δεν φανερώνουν φύση αλλά ενέργεια;

«Ανακαινισθήσεται»: Ο αετός κατά το πεντακοσιοστό έτος ανακαινίζεται, καιόμενος από τον ήλιο, και καταδυόμενος στην πηγή του ύδατος βρίσκεται πάλι νέος· έτσι και ο άνθρωπος πυρώνεται με το πυρ του Αγίου Πνεύματος, διδασκόμενος από τις γλώσσες των ιερέων, και με την κατάβαση του βαπτίσματος ανακαινίζεται σε ζωή αιώνια. «Ποιῶν»: Διότι από πολλή ευσπλαχνία και πολύ έλεος ο Κύριος χάρισε αυτή τη δωρεά στους ανθρώπους. «Και κρίμα»: Διότι ο Θεός είναι εκδικητής των ταπεινών σε όλα, και μάλιστα για τον άνθρωπο που αδικείται από τους δαίμονες, καθώς εκείνους μεν εξολόθρευσε, ενώ τον άνθρωπο εδόξασε ως δίκαιος κριτής. «Εγνώρισεν»: Τότε, επί των Ισραηλιτών, όπως δίδαξε τον προφήτη <τον άνθρωπο> να οδηγεί τον λαό, προεσήμαινε τον πιστό λαό. «Τοις υιοίς»: Διότι το θέλημά Του ήταν σε αυτούς και τους παρείχε κάθε ανταπόδοση των αγαθών. Αυτοί όμως δεν παρέμειναν στο θέλημά Του, γι' αυτό και εκδιώχθηκαν. «Οικτίρμων»: Διότι σε Αυτόν, ως Θεό, εναπόκεινται οι οικτιρμοί του ελέους. «Μακρόθυμος»: Διότι εάν δεν ήταν μακρόθυμος και πολυέλεος, πώς θα σωζόταν το γένος των ανθρώπων; «Ουκ εις τέλος»: Διότι ο Θεός δεν οργίζεται ως άνθρωπος. «Ουδέ εις τον αιώνα»: Ούτε μνησικακεί ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός κυβερνά τους πάντες με έλεος, διαφορετικά πώς, όταν ήλθε, έσωσε τον άνθρωπο;

Αυτές τις φανερώνει ο νόμος, μέσω του οποίου γνώρισε στον Μωυσή τις οδούς του, δηλαδή τις εντολές, και μέσω αυτού στους γιους του Ισραήλ τα θελήματά του. Διότι θέλημα του Θεού είναι το να μη μοιχεύουμε, να μη φονεύουμε, να μην κλέβουμε, να μην ψευδομαρτυρούμε· επειδή μέσω αυτών σωζόμαστε. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος.» Επομένως, ούτε παντοτινά θα χρησιμοποιεί την οργή (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε θα χαρίζει το έλεος διαρκώς στους ανάξιους· επειδή πώς αλλιώς είναι ο Θεός κριτής, και δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος; Πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει, λοιπόν, την οργή με το έλεος, και όταν μεν είναι καιρός ελέους, προβάλλει αυτό· όταν δε είναι καιρός οργής, την επιφέρει κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, λέει ο Παύλος, θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό, λέει, δεν θα οργίζεται στον αιώνα, δηλαδή στον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα φύλαξε την κρίση και την οργή. «Όπως οικτίρει ο πατέρας τους γιους του.» Διότι στο σκοτάδι και στα δεσμά βρίσκονται οι άνθρωποι που ζουν μέσα στις αμαρτίες· όταν όμως απαλλαγούν από τα παραπτώματα, προφανώς μετατίθενται και βρίσκονται στο φως· ώστε εύλογα ονόμασε την απαλλαγή από τα αμαρτήματα μετάβαση από τη δύση προς την ανατολή, θέλοντας συνάμα να διδάξει και εμάς ποια είναι η απόσταση ανάμεσα στην αμαρτία και στη δικαιοσύνη. «Διότι αυτός γνώρισε το πλάσμα μας.»

Διότι, όπως ακριβώς ο Σαμαρείτης ως προς τη φύση του σώματος ήταν όμοιος με τους άλλους, ως προς την προαίρεση όμως της ευσπλαχνίας δεν στάθηκε όμοιος, αλλά φάνηκε ανώτερος· έτσι και ο Κύριος ως άνθρωπος, κατά την όψη του σώματος, φάνηκε όμοιος με τους προφήτες και τους πατριάρχες, ως ο άνθρωπος που γεννήθηκε από τη Μαρία, όμως ως προς τη δύναμη της θεότητας αναδείχθηκε ανώτερος όλων· ίσος ως προς το ανθρώπινο σχήμα, όχι όμως ίσος ως προς την υπερκόσμια δόξα. Εκείνοι, επιδεικνύοντας αμέλεια και ασπλαχνία, προσπέρασαν ανελέητα τον τραυματισμένο· ο Σαμαρείτης όμως φάνηκε πιο εύσπλαχνος, πιο ευσεβής και ελεήμων. Έτσι και ο Χριστός, όταν οι πατριάρχες και οι προφήτες παρέβλεψαν τον άνθρωπο που είχε ξεπέσει εξαιτίας της παρακοής, φάνηκε ο μόνος οικτίρμων και ελεήμων, σύμφωνα με τον προφήτη που λέει: «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος»· και πάλι, «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι εύσπλαχνος». Και όπως ακριβώς ο Σαμαρείτης δεν καταγόταν από το έθνος των Ιουδαίων, αλλά προερχόταν από άλλη χώρα, έτσι και ο Χριστός δεν προερχόταν από τον κόσμο αυτόν, αλλά από τον ουρανό. Ήλθε επί της γης· όντας Θεός, έγινε άνθρωπος για εμάς· όντας Δεσπότης, ενδύθηκε τη μορφή του δούλου.

Ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος. Διότι αυτά αποτέλεσαν, και στο παρελθόν και τώρα, τα αίτια μιας τόσο μεγάλης ευεργεσίας, καθώς είπε και ο Μωυσής: «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός, και δείχνει έλεος σε χιλιάδες». Αυτές λοιπόν τις δυνάμεις Του, οι οποίες ονομάζονται οδοί, τις έκανε γνωστές στον Μωυσή, και σε όλα τις αρετές Του τις διέπει η άβυσσος της θείας αγαθότητας, το αμέτρητο έλεος, το πέλαγος της φιλανθρωπίας. Δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους, ούτε θα διατηρήσει την οργή Του στον αιώνα. Επομένως, ούτε θα χρησιμοποιεί πάντοτε τον θυμό (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε όμως θα χαρίζει το έλεός Του αδιάκοπα στους αναξίους. Διότι, εφόσον ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος, πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει λοιπόν την οργή με το έλεος, προβάλλοντας το έλεος όταν είναι καιρός για έλεος, και επιφέροντας την οργή όταν είναι καιρός για οργή, κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, όπως λέει ο Παύλος, «Θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Γι' αυτό λέει: «Δεν θα διατηρήσει την οργή Του στον αιώνα», εννοώντας τον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα αιώνα φύλαξε την κρίση και την οργή. Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας. Διότι δεν θέλησε να αναλογίσει την τιμωρία με βάση τις δικές μας αμαρτίες, ούτε να παρατείνει στο έπακρο την αγανάκτησή Του εναντίον μας.

Εξάλλου και οι ίδιοι που τα περιφέρουν αυτά ντρέπονται· διότι τα περιφέρουν μεν, αλλά είναι νεκρά. Διότι αντί για καταιγίδα γίνεται γι' αυτούς η ψαλμωδία σας. Εισέρχεται η φωνή στην ακοή του πλεονέκτη, και έστω κι αν δεν αποβάλλει το πάθος, πάντως το νεκρώνει· εισέρχεται στην ακοή του ασελγούς και του υπερηφάνου, και έστω κι αν δεν θανατώνει την ασέλγεια και την υπερηφάνεια, ενταφιάζει την ασέλγεια και την υπερηφάνεια. Και δεν είναι μικρό πράγμα το να μην εκδηλώνεται απροκάλυπτα η κακία. Είπα και χθες ότι είναι μεγάλος ο καρπός από τους σεισμούς. Είδατε τη φιλανθρωπία του Δεσπότου, ο οποίος συγκλονίζει την πόλη και στηρίζει τη διάνοια; Που σαλεύει τα θεμέλια και στερεώνει τα φρονήματα; Που κάνει ετοιμόρροπη την πόλη και ισχυροποιεί τη θέληση; Αναλογίσου τη φιλανθρωπία Του· έσεισε για λίγο, και στερέωσε στο διηνεκές. Ο σεισμός κράτησε δύο ημέρες, η ευλάβεια όμως ας παραμείνει για όλο τον χρόνο. Για λίγο λυπηθήκατε, αλλά ριζώσατε παντοτινά. Διότι γνωρίζω καλά ότι με τον φόβο του Θεού η ευλάβειά σας ρίζωσε· και έστω κι αν έρθει πάλι άνεση, ο καρπός παραμένει. Δεν υπάρχουν πλέον αγκάθια που να τον πνίγουν, ούτε κατακλυσμιαία βροχή που να τον παρασύρει· σας καλλιέργησε καλά ο φόβος, έγινε σύμμαχος των λόγων μου. Εγώ σωπαίνω και τα θεμέλια μιλούν· εγώ σιωπώ και ο σεισμός βγάζει φωνή πιο ηχηρή από σάλπιγγα, λέγοντας τα εξής: Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος· ήρθα, όχι για να σας καταπλακώσω, αλλά για να σας δυναμώσω.

«Θα πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί του είναι πάρα πολλοί. Σε χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και έστειλε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος· και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος το χέρι του επί της Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά. Και είπε στον άγγελο: “Αρκετά, απόσυρε το χέρι σου”.» «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος.» «Σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του δεν θα ζητήσει ευθύνες.» «Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε.» —«Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της αγαθότητάς σου, Κύριε. Από το έλεός σου, Κύριε, είναι γεμάτη η γη.» «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε· πόσο πλήθυνας το έλεός σου.» «Εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός, και επιεικής, και πολυέλεος σε όλους. Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων.» «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος· μακρόθυμος.» «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε στους....» «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς τις αδικίες, και παραβλέπεις τις ασέβειες στο υπόλοιπο της κληρονομιάς του; Δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία, διότι επιθυμεί το έλεος. Αυτός θα επιστρέψει, και θα μας σπλαχνιστεί. Θα καταποντίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας.» «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, και μεγάλη είναι η ισχύς του.» «Εγώ σας έπλασα, και εγώ θα συγχωρήσω. Και εγώ θα σας αναλάβω, και θα σας σώσω.» «

Ποιες; Τη συγχωρητική, την ιαματική, τη λυτρωτική, τη στεφοδοτική, την ικανοποιητική των αγαθών του ιδιότητα και όλα τα υπόλοιπα από τα άφθονα δωρήματά του. Και εάν βεβαίως, ω ψυχή, φανείς άμεμπτη και ευγνώμων ως προς αυτά, «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Διότι, εάν το γεράκι και ο πελαργός και διάφορα άλλα πτηνά αποβάλλουν το γήρας και ανακαινίζονται σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, πόσο μάλλον μια ψυχή που ευγνωμονεί τον Θεό; «Ο Κύριος ποιεί ελεημοσύνες», παρέχοντας έλεος στους αξίους, «και κρίμα», δηλαδή κατάκριση και ανταπόδοση «υπέρ πάντων των αδικουμένων», αποδίδοντας τα ίσα σε όσους αδικούν, είτε γρηγορότερα είτε αργότερα. «Εγνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή», μη έχοντας φανερώσει σε κανέναν άλλον αυτά και τόσο σπουδαία πράγματα, και «στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του». Εκείνοι όμως, παραδίδοντάς τα στα βάθη της λήθης, συχνά ειδωλολατρούσαν. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος», εξαιτίας του οποίου και εκείνοι αξιώνονταν συγχώρεσης και ο κόσμος διατηρείται μέχρι τέλους. «Δεν θα οργιστεί μέχρι τέλους, ούτε θα κρατήσει τον θυμό του αιώνια», ώστε να μην καταστραφούν τα σύμπαντα τόσο εύκολα. «Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι, εάν το είχε πράξει αυτό, όλοι θα είχαμε χαθεί ολοσχερώς, επειδή το έλεός του υπερισχύει κατά πολύ της δίκαιης κρίσης του. «