Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 102:9

Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος. Διότι αυτά αποτέλεσαν την αιτία αυτής της ευεργεσίας και στο παρελθόν και τώρα, όπως είπε και ο Μωυσής: Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, πολυέλεος και αληθινός, που δείχνει έλεος σε χιλιάδες. Αυτές, λοιπόν, τις δυνάμεις του, οι οποίες ονομάζονται οδοί, φανέρωσε στον Μωυσή, καθώς και τις αρετές με τις οποίες κυβερνά τα πάντα. Δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους.

Τότε, λοιπόν, θα πει ο λαός: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, διότι οργίστηκες εναντίον μου, αλλά απέστρεψες τον θυμό σου και με ελέησες». Πολλές φορές κάποιος αφήνεται και εγκαταλείπεται, επειδή κάποτε παρασύρθηκε στα αιγυπτιακά κακά, και για κάποιο χρονικό διάστημα υφίσταται τις συνέπειες της ίδιας του της απερισκεψίας, ώστε να θερίσει όσα κακώς έσπειρε. Αυτός, όταν δεν εγκαταλειφθεί ολοκληρωτικά, αλλά τύχει κάποιας ευεργεσίας, θα πει το: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, διότι οργίστηκες εναντίον μου και απέστρεψες τον θυμό σου και με ελέησες». Παρόμοιο με αυτό είναι και το: «Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα απέναντί Του, έως ότου Εκείνος δικαιώσει την υπόθεσή μου». Και μετά από αυτό, θα φέρει την κρίση εις πέρας. Διότι δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους, ούτε θα κρατάει τον θυμό Του στον αιώνα. Εκείνος δε που λέει: «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, διότι οργίστηκες εναντίον μου και με ελέησες», έχοντας αίσθηση της ευεργεσίας του Θεού, θα καυχηθεί για αυτήν και λέει: «Ιδού ο Θεός μου, ο Σωτήρας μου, θα έχω απόλυτη εμπιστοσύνη σε Αυτόν και δεν θα φοβηθώ, διότι η δόξα μου και η αίνεσή μου είναι ο Κύριος».

Ο Κύριος, που πράττει έργα ελέους και αποδίδει δικαιοσύνη σε όλους τους αδικημένους, έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή, και στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του. Από την ίδια τη Γραφή του Μωυσή θα μάθεις τι είδους δικαιοσύνη απέδωσε στους αδικημένους· διότι με δίκαιη κρίση στράφηκε εναντίον των Αιγυπτίων, τιμωρώντας τους με θεόσταλτες πληγές υπέρ αυτών των αδικημένων υιών του Ισραήλ. Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος, δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους, ούτε θα διατηρεί την οργή του στον αιώνα. Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις ανομίες μας. Διότι όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εδραίωσε ο Κύριος το έλεός του σε εκείνους που τον φοβούνται. Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας. Όπως σπλαχνίζεται ένας πατέρας τα παιδιά του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται, διότι αυτός γνωρίζει την πλάση μας. Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· ο άνθρωπος, σαν το χορτάρι είναι οι ημέρες του· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει.

«Ανακαινισθήσεται»: Ο αετός κατά το πεντακοσιοστό έτος ανακαινίζεται, καιόμενος από τον ήλιο, και καταδυόμενος στην πηγή του ύδατος βρίσκεται πάλι νέος· έτσι και ο άνθρωπος πυρώνεται με το πυρ του Αγίου Πνεύματος, διδασκόμενος από τις γλώσσες των ιερέων, και με την κατάβαση του βαπτίσματος ανακαινίζεται σε ζωή αιώνια. «Ποιῶν»: Διότι από πολλή ευσπλαχνία και πολύ έλεος ο Κύριος χάρισε αυτή τη δωρεά στους ανθρώπους. «Και κρίμα»: Διότι ο Θεός είναι εκδικητής των ταπεινών σε όλα, και μάλιστα για τον άνθρωπο που αδικείται από τους δαίμονες, καθώς εκείνους μεν εξολόθρευσε, ενώ τον άνθρωπο εδόξασε ως δίκαιος κριτής. «Εγνώρισεν»: Τότε, επί των Ισραηλιτών, όπως δίδαξε τον προφήτη <τον άνθρωπο> να οδηγεί τον λαό, προεσήμαινε τον πιστό λαό. «Τοις υιοίς»: Διότι το θέλημά Του ήταν σε αυτούς και τους παρείχε κάθε ανταπόδοση των αγαθών. Αυτοί όμως δεν παρέμειναν στο θέλημά Του, γι' αυτό και εκδιώχθηκαν. «Οικτίρμων»: Διότι σε Αυτόν, ως Θεό, εναπόκεινται οι οικτιρμοί του ελέους. «Μακρόθυμος»: Διότι εάν δεν ήταν μακρόθυμος και πολυέλεος, πώς θα σωζόταν το γένος των ανθρώπων; «Ουκ εις τέλος»: Διότι ο Θεός δεν οργίζεται ως άνθρωπος. «Ουδέ εις τον αιώνα»: Ούτε μνησικακεί ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός κυβερνά τους πάντες με έλεος, διαφορετικά πώς, όταν ήλθε, έσωσε τον άνθρωπο;

Αυτές τις φανερώνει ο νόμος, μέσω του οποίου γνώρισε στον Μωυσή τις οδούς του, δηλαδή τις εντολές, και μέσω αυτού στους γιους του Ισραήλ τα θελήματά του. Διότι θέλημα του Θεού είναι το να μη μοιχεύουμε, να μη φονεύουμε, να μην κλέβουμε, να μην ψευδομαρτυρούμε· επειδή μέσω αυτών σωζόμαστε. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος.» Επομένως, ούτε παντοτινά θα χρησιμοποιεί την οργή (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε θα χαρίζει το έλεος διαρκώς στους ανάξιους· επειδή πώς αλλιώς είναι ο Θεός κριτής, και δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος; Πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει, λοιπόν, την οργή με το έλεος, και όταν μεν είναι καιρός ελέους, προβάλλει αυτό· όταν δε είναι καιρός οργής, την επιφέρει κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, λέει ο Παύλος, θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό, λέει, δεν θα οργίζεται στον αιώνα, δηλαδή στον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα φύλαξε την κρίση και την οργή. «Όπως οικτίρει ο πατέρας τους γιους του.» Διότι στο σκοτάδι και στα δεσμά βρίσκονται οι άνθρωποι που ζουν μέσα στις αμαρτίες· όταν όμως απαλλαγούν από τα παραπτώματα, προφανώς μετατίθενται και βρίσκονται στο φως· ώστε εύλογα ονόμασε την απαλλαγή από τα αμαρτήματα μετάβαση από τη δύση προς την ανατολή, θέλοντας συνάμα να διδάξει και εμάς ποια είναι η απόσταση ανάμεσα στην αμαρτία και στη δικαιοσύνη. «Διότι αυτός γνώρισε το πλάσμα μας.»

Ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος. Διότι αυτά αποτέλεσαν, και στο παρελθόν και τώρα, τα αίτια μιας τόσο μεγάλης ευεργεσίας, καθώς είπε και ο Μωυσής: «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός, και δείχνει έλεος σε χιλιάδες». Αυτές λοιπόν τις δυνάμεις Του, οι οποίες ονομάζονται οδοί, τις έκανε γνωστές στον Μωυσή, και σε όλα τις αρετές Του τις διέπει η άβυσσος της θείας αγαθότητας, το αμέτρητο έλεος, το πέλαγος της φιλανθρωπίας. Δεν θα οργίζεται μέχρι τέλους, ούτε θα διατηρήσει την οργή Του στον αιώνα. Επομένως, ούτε θα χρησιμοποιεί πάντοτε τον θυμό (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε όμως θα χαρίζει το έλεός Του αδιάκοπα στους αναξίους. Διότι, εφόσον ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος, πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει λοιπόν την οργή με το έλεος, προβάλλοντας το έλεος όταν είναι καιρός για έλεος, και επιφέροντας την οργή όταν είναι καιρός για οργή, κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, όπως λέει ο Παύλος, «Θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Γι' αυτό λέει: «Δεν θα διατηρήσει την οργή Του στον αιώνα», εννοώντας τον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα αιώνα φύλαξε την κρίση και την οργή. Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας. Διότι δεν θέλησε να αναλογίσει την τιμωρία με βάση τις δικές μας αμαρτίες, ούτε να παρατείνει στο έπακρο την αγανάκτησή Του εναντίον μας.

Ποιες; Τη συγχωρητική, την ιαματική, τη λυτρωτική, τη στεφοδοτική, την ικανοποιητική των αγαθών του ιδιότητα και όλα τα υπόλοιπα από τα άφθονα δωρήματά του. Και εάν βεβαίως, ω ψυχή, φανείς άμεμπτη και ευγνώμων ως προς αυτά, «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Διότι, εάν το γεράκι και ο πελαργός και διάφορα άλλα πτηνά αποβάλλουν το γήρας και ανακαινίζονται σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, πόσο μάλλον μια ψυχή που ευγνωμονεί τον Θεό; «Ο Κύριος ποιεί ελεημοσύνες», παρέχοντας έλεος στους αξίους, «και κρίμα», δηλαδή κατάκριση και ανταπόδοση «υπέρ πάντων των αδικουμένων», αποδίδοντας τα ίσα σε όσους αδικούν, είτε γρηγορότερα είτε αργότερα. «Εγνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή», μη έχοντας φανερώσει σε κανέναν άλλον αυτά και τόσο σπουδαία πράγματα, και «στους υιούς του Ισραήλ τα θελήματά του». Εκείνοι όμως, παραδίδοντάς τα στα βάθη της λήθης, συχνά ειδωλολατρούσαν. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλεος», εξαιτίας του οποίου και εκείνοι αξιώνονταν συγχώρεσης και ο κόσμος διατηρείται μέχρι τέλους. «Δεν θα οργιστεί μέχρι τέλους, ούτε θα κρατήσει τον θυμό του αιώνια», ώστε να μην καταστραφούν τα σύμπαντα τόσο εύκολα. «Δεν μας συμπεριφέρθηκε σύμφωνα με τις ανομίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις αμαρτίες μας». Διότι, εάν το είχε πράξει αυτό, όλοι θα είχαμε χαθεί ολοσχερώς, επειδή το έλεός του υπερισχύει κατά πολύ της δίκαιης κρίσης του. «