Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:14

Αλλά και ενώ μας κρατούσαν δεμένους, πάλι κάθονταν ολόγυρά μας, όντας κάποιοι ωμοί και άγριοι δεσπότες. Αλλά ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός επεδήμησε για «να κηρύξει στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Μάλιστα, αποστέλλει τους μαθητές του και λύνουν το πουλάρι. Έπειτα, αφού το έλυσε, του κατασκευάζει φάτνη και του ετοιμάζει βοσκή. Διότι αυτό ακριβώς θέλοντας να δείξει και ο προφήτης λέει: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει. Σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε, σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε». Και πάλι: «Αυτός που αναβλαστάνει χόρτο για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Ας στραφούμε λοιπόν, ας γίνουμε πιο ευαίσθητοι πνευματικά, ας αναγνωρίσουμε τον ευεργέτη μας και ας δεχθούμε πρόθυμα τα αγαθά που μας έχουν δοθεί από αυτόν. Διότι έτσι, ευχαριστώντας, μπορούμε να πούμε μαζί με τον Δαβίδ: «Ετοίμασας μπροστά μου τράπεζα απέναντι σε εκείνους που με θλίβουν». Παρόμοιο άλλωστε είναι και το: «Το βόδι γνώρισε τον κτήτορά του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του». Και ίσως εξαιτίας αυτού του πουλαριού ο Ιησούς ανακλίνεται σε φάτνη. Άραγε δεν διέθετε κάποιον τόπο ο Ιωσήφ; Ένας άνδρας ευγενής, ένας άνδρας που καταγόταν από βασιλικό γένος, που ονομαζόταν υιός του Δαβίδ, δεν είχε κανέναν άλλο τόπο παρά μόνο το κατάλυμα, δεν υπήρχε άλλος τόπος; Ή, προφανώς, θεία ήταν τα όσα οικονομούνταν.

Αυτός που κάνει να βλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων. Ως υπηρεσία των ανθρώπων εννοεί τα ήμερα κτήνη, όπως είναι το βόδι, ο όνος και τα παρόμοια. Για να εξαγάγει άρτο από τη γη. Γι' αυτόν τον λόγο, λέει, φρόντισες τα κτήνη, ώστε μέσω της δικής τους γεωργικής εργασίας να βρίσκουμε τα προς το ζην. Διότι όλα εκείνα τα ευεργετεί για χάρη δική μας.

«Και χλόη για τη δουλεία των ανθρώπων». Ως δουλεία των ανθρώπων εννοεί τα βόδια, τους ημιόνους και τα υπόλοιπα κτήνη. Το ψαλτήριο, λοιπόν, είναι ένα δεκάχορδο μουσικό όργανο, το οποίο παράγει τον ήχο από τα άνω μέρη της κατασκευής του, αποδίδοντας τους φθόγγους αρμονικά προς τη μελωδία της φωνής· στους μεν Εβραίους ονομάζεται ναύλα, στους δε Έλληνες αποκαλείται κιθάρα.

Άραγε, όπως ακριβώς, θαυμάζοντας την υπέρτατη υπεροχή του Θεού και Πατέρα, λένε ότι είναι μικρό γι' αυτόν το να δημιουργεί αγγέλους, δεν θα έλεγαν εύλογα, κρίνοντας με το ίδιο μέτρο και τον Υιό, ότι απέχει πολύ από την αξία που του αρμόζει η δημιουργία ενός ερπετού, και η γένεση ενός σπουργιτιού, και η τεράστια ποικιλία των λουλουδιών των αγρών; Και όμως, γιατί άραγε ο Ψαλμωδός τον στεφανώνει με επαίνους που ξεπερνούν τη λογική, λέγοντας για εκείνον που δημιούργησε αυτά: «Αυτός που κάνει να βλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων»; Ή λοιπόν ας μας παρουσιάσουν άλλους δημιουργούς, ανάλογους με τη φύση των δημιουργημάτων, ή θα εξυβρίσουν ολοφάνερα τον Μονογενή, εισάγοντάς τον ως δημιουργό και αυτών των τόσο ευτελών όντων. Β. Το επιχείρημά τους θα διέτρεχε μεγάλο κίνδυνο. Α. Πώς λοιπόν δεν θα καταλόγιζαν στον Πατέρα αλαζονεία και αμάθεια, αν στη συνέχεια έλεγαν ότι απαξιώνει να δημιουργήσει εκείνα των οποίων και θέλει να είναι και είναι Θεός; Αν και ακούω τον Χριστό να λέει, θαυμάζοντας την πρόνοια του Θεού και Πατέρα: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς;».

Διότι είπε κάπου και προς τον θεσπέσιο Ιωνά: «Εσύ λυπήθηκες την κολοκυθιά, για την οποία δεν κακοπάθησες ούτε κοπίασας, η οποία μέσα σε μια νύχτα χάθηκε· εγώ δεν θα σπλαχνιστώ τη Νινευή, τη μεγάλη πόλη, στην οποία κατοικούν περισσότερες από δώδεκα μυριάδες ανθρώπων, οι οποίοι δεν γνωρίζουν το δεξί τους ή το αριστερό τους, καθώς και πολλά κτήνη;» Θαυμάζεται δε και μέσω της λύρας του ψαλμωδού, ως εκείνος που κάνει να βλαστήσει χόρτο για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων.

3. Εφόσον λοιπόν ο Μωυσής λέει: «Να προσέξεις τον μήνα των νέων καρπών και να γιορτάσεις το Πάσχα προς τιμήν του Κυρίου του Θεού σου», πώς δεν είναι αναγκαίο σε εμάς, εφόσον έχουμε ήδη φτάσει, να αναγγείλουμε τον καιρό της εορτής; Διότι έχει παρέλθει η στυγνή απειλή του χειμώνα, έχει απομακρυνθεί η κακοκαιρία και το σκοτάδι, και οι βροχές και οι ορμές των άγριων ανέμων έχουν πλέον φύγει από μπροστά μας. Ανατέλλουν και πάλι οι εαρινές εποχές, απαλλάσσοντας τον καλλιεργητή από τον δισταγμό και την αδράνεια, βγάζοντας σχεδόν φωνή προς τους γεωργούς, ότι αρμόζει να προχωρήσουν στα έργα τους. Διότι τα λιβάδια αναβλύζουν ποικιλία μορφών από άνθη. Και τα φυτά στα βουνά και τους κήπους γεννούν τη βλάστηση που κυοφορούσαν, σαν να ξεχύνουν την ενέργειά τους από τα σπλάχνα της ίδιας τους της φύσης. Και οι πεδιάδες ήδη πρασινίζουν από χλόη, δείχνοντας και αυτό ως υπόμνημα της φιλανθρωπίας του Θεού: «Διότι αυτός», λέει, «κάνει να ανατέλλει χόρτο για τα κτήνη». Αυτά τα λόγια δεν τα φέραμε στο μέσον άσκοπα. Ας μην νομίσει κανείς ότι εμείς πραγματευόμαστε αυτά τα θέματα μάταια, αλλά για να φανεί η χρησιμότητα που προκύπτει από την εντολή. Διότι όχι μάταια μας πρόσταξε ο νόμος να τηρούμε τον μήνα των νέων καρπών. Έπρεπε και η ανθρώπινη φύση να συναγωνίζεται τους αγρούς που βγάζουν χλόη, και να φαίνεται ολάνθιστη, για να το πω έτσι, με τα βλαστάρια της ευσέβειας.

«Αυτός που αναβλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων, για να βγάλει άρτο από τη γη· και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου» και τα εξής. Είπε ότι η γη αποκτά χορτασμό από τη βροχή, καθώς ο Θεός απεργάζεται την ανύψωση των υδάτων από τη θάλασσα. Έπειτα υποδεικνύει την ωφέλεια που προκύπτει από αυτό, ότι δηλαδή η γη, αφού λιπανθεί από τη χορηγία των υδάτων, αναβλαστάνει για όλους όσους τρέφονται από αυτήν τις κατάλληλες τροφές· στον άνθρωπο, βέβαια, το ευγενές ον που έχει τιμηθεί από τον Θεό, προσφέρει εξαίρετη και ξεχωριστή τροφή, άρτο και οίνο και έλαιο· τον μεν άρτο για να στηρίζεται και να δυναμώνει η καρδιά, τον δε οίνο για να ευφραίνεται η ψυχή, και το έλαιο για να γίνεται λαμπερό το σώμα και να απαλύνεται καθώς θεραπεύεται από την κοπιαστική σκληραγωγία. Έτσι, ως πατέρας ο Θεός, του δώρισε προς απόλαυση ένα πλούσιο τραπέζι, αποτελούμενο από πολλά αγαθά. Δεν παραμέλησε όμως ούτε τη φροντίδα των υπόλοιπων ζώων· αλλά, μεριμνώντας και για τη δική τους διατήρηση στη ζωή, απένειμε και σε αυτά την κατάλληλη τροφή, κάνοντας να βλαστήσει χορτάρι για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων.

Για να βγάλει άρτο από τη γη, και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου· για να κάνει το πρόσωπο να λάμψει με το έλαιο, και ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου. Αξίζει εδώ να ερευνήσουμε για ποιο λόγο ο Δαβίδ, αφού είπε «αυτός που κάνει να ανατέλλει χόρτο για τα κτήνη», πρόσθεσε: «Για να βγάλει άρτο από τη γη», δηλαδή αυτόν που παρασκευάζεται από το σιτάρι. Τι άραγε είναι αυτό που θέλει να υπονοήσει; Ότι ο ίδιος σπόρος γίνεται κοινή τροφή και για τα άλογα ζώα και για τους ανθρώπους, όχι όμως με τον ίδιο τρόπο. Και αυτό αποτελεί δείγμα της σοφίας του Θεού. Παρατήρησε το εξής: Σπέρνεται το σιτάρι, το οποίο αρχικά αποτελεί τροφή μόνο για τους ανθρώπους· όταν όμως βλαστήσει, αναπτύσσεται παρέχοντας και την τροφή για τα άλογα ζώα. Διότι, όπως ακριβώς τα ίδια τα ζώα έλαβαν την ύπαρξη για χάρη μας, έτσι και η τροφή τους έχει την αρχή της από τη δική μας τροφή. Διότι η χλόη δημιουργήθηκε αρχικά για αυτόν τον σκοπό, προκειμένου να προστατεύει το σιτάρι.

Σκύμνοι που βρυχώνται για να αρπάξουν, και να ζητήσουν από τον Θεό την τροφή τους· διότι η γη δεν βλάστησε και για αυτούς χορτάρι όπως για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων. Ο Θεός, ως κηδεμόνας των πάντων, και παρέχοντας πρόνοια για τη διατήρηση και τη ζωή των πάντων, οικονόμησε ώστε άλλα μεν να αποδιώχνονται από τις λαμπηδόνες του ήλιου, και να αποφεύγουν το φως σαν εχθρό· σε άλλα δε, ως συγγενικά προς το φως, παραχώρησε να εξέρχονται την ημέρα και να διάγουν τον βίο τους μέσα στο φως· έτσι, τα μεν θηρία κοιμούνται στις φωλιές τους, ενώ το λογικό ον βγαίνει έξω κατά την ημέρα και στο φως για το έργο του και για την εργασία του έως το βράδυ.

Η δε φάτνη είναι το ενδιαίτημα των άλογων ζώων, στην οποία γεννιέται ο Λόγος, για να γνωρίσει το βόδι τον κτήτορά του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του· βόδι είναι ο υποταγμένος στον νόμο, και όνος το αχθοφόρο ζώο, αυτό που είναι φορτωμένο με την αμαρτία της ειδωλολατρίας. Αλλά η μεν κατάλληλη τροφή των άλογων ζώων είναι το χόρτο. Διότι «αυτός που κάνει να βλαστάνει χόρτο για τα κτήνη», λέει ο προφήτης. Το δε λογικό ον τρέφεται με άρτο. Γι' αυτό, λοιπόν, στη φάτνη, η οποία αποτελεί την εστία των άλογων ζώων, προσφέρεται ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό, ώστε και τα άλογα, αφού μεταλάβουν τη λογική τροφή, να καταστούν έλλογα. Μεσιτεύει, λοιπόν, πάνω στη φάτνη στο βόδι και στον όνο ο Κύριος αμφοτέρων, ώστε, αφού καταρρίψει το μεσότοιχο του φραγμού, να αναδημιουργήσει τους δύο μέσα στον εαυτό Του σε έναν καινό άνθρωπο, αφαιρώντας από τον μεν τον βαρύ ζυγό του νόμου και απαλλάσσοντας τον δε από το βάρος της ειδωλολατρίας.

Βλέπεις την πρώτη παρασκευή τροφής που αναφέρει ο λόγος; Σου αρκεί το να απασχολείς τη διάνοιά σου μέχρι αυτή την ανάγκη· μάλλον δε, ούτε μέχρι αυτού του σημείου δεν πρέπει να δεσμεύεις την ψυχή σου με τις μέριμνες για τον άρτο, αλλά να πεις σε Εκείνον που εξάγει τον άρτο από τη γη, σε Εκείνον που τρέφει τα κοράκια, σε Εκείνον που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα, σε Εκείνον που ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την αγαθή Του θέληση, λέγοντας: «Από Εσένα προέρχεται η ζωή μου, από Εσένα ας προέλθουν και τα μέσα για τη διατήρηση της ζωής· Εσύ δώσε τον άρτο», δηλαδή, μακάρι να αποκτήσω την τροφή μου από δίκαιους κόπους. Διότι, εάν ο Θεός είναι η δικαιοσύνη, εκείνος που αποκτά την τροφή του από πλεονεξία δεν έχει λάβει τον άρτο από τον Θεό. Εσύ ο ίδιος γίνεσαι κύριος της προσευχής, εάν ο πλούτος σου δεν προέρχεται από ξένα αγαθά, εάν το εισόδημά σου δεν προέρχεται από δάκρυα, εάν κανείς δεν πείνασε για τον δικό σου χορτασμό, εάν κανείς δεν στέναξε για τη δική σου απόλαυση. Ο άρτος του Θεού είναι κατεξοχήν αυτός: ο καρπός της δικαιοσύνης, το στάχυ της ειρήνης, που είναι αμιγής και αμόλυντος από τα σπέρματα των ζιζανίων. Εάν όμως, ενώ καλλιεργείς ξένα κτήματα, και έχεις μπροστά στα μάτια σου την αδικία, και έχεις κατοχυρώσει με συμβόλαια την άδικη ιδιοκτησία, έπειτα λες στον Θεό: «Δώσε τον άρτο», — άλλος είναι αυτός που ακούει αυτή τη φωνή σου, και όχι ο Θεός. Διότι τον καρπό που προέρχεται από την αδικία, τον καρποφορεί η αντίπαλη φύση. Εκείνος που επιδιώκει τη δικαιοσύνη λαμβάνει τον άρτο από τον Θεό· εκείνος όμως που καλλιεργεί την αδικία τρέφεται από τον ευεργέτη της αδικίας.

Αυτά, επίσης, τα ονομάζει δούλα, καθώς αναφέρει αλλού η προφητεία: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και χλόη για τη δούλευση των ανθρώπων». Τον άνθρωπο, όμως, τον καταστόλισε με τη χάρη του αυτεξουσίου. Επομένως, αυτός που σου έχει υποταχθεί εξαιτίας της συνήθειας και του νόμου, κατέχει ίσο με εσένα το αξίωμα της φύσης· ούτε από εσένα δημιουργήθηκε, ούτε μέσα σε εσένα ζει, ούτε έχει λάβει από εσένα τις σωματικές και τις ψυχικές του ενέργειες. Γιατί, λοιπόν, φλέγεσαι από τόσο μεγάλο θυμό εναντίον του, εάν κάποιος αμέλησε, ή αποστάτησε, ή ίσως σου έδειξε περιφρόνηση κατά πρόσωπο; Ενώ θα έπρεπε να κοιτάζεις τον εαυτό σου, το πώς φέρθηκες εσύ απέναντι στον Δεσπότη που σε έπλασε και σε έφερε στην ύπαρξη μέσω της γεννήσεως, και σε έκανε κοινωνό των θαυμάτων του κόσμου, σε Αυτόν που έθεσε τον ήλιο για την απόλαυσή σου, και σου χάρισε όλες τις αφορμές για τη ζωή από τα στοιχεία της φύσης, από τη γη, τη φωτιά, τον αέρα και το νερό, σε Αυτόν που σου παρείχε τη διανοητική χάρη, την αντιληπτική αίσθηση και τη γνώση για να διακρίνεις το καλό από το χειρότερο. Πώς, άραγε, στάθηκες εσύ απέναντι σε έναν τέτοιο Δεσπότη υπάκουος και άμεμπτος; Δεν δραπέτευσες προς την αμαρτία; Δεν προτίμησες ως αντάλλαγμα την πονηρή δεσποτεία; Δεν εγκατέλειψες, στο μέτρο που εξαρτιόταν από εσένα, έρημο τον οίκο του Δεσπότη απομακρυνόμενος από αυτόν, εκεί όπου είχες ταχθεί να εργάζεσαι και να τον φυλάττεις;

«Αναδίδει», λέει, «χόρτο για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Εσύ όμως, αφού διχοτόμησες τη φύση σε δουλεία και κυριότητα, την έκανες να είναι δούλη του εαυτού της και να εξουσιάζει τον εαυτό της. Διότι λέει: «Απέκτησα δούλους και δούλες». Έναντι ποιου τιμήματος, πες μου; Τι αντάξιο αυτής της φύσης βρήκες ανάμεσα στα όντα; Με πόσα κέρματα κοστολόγησες τον έλλογο άνθρωπο; Με πόσους οβολούς ζύγισες την εικόνα του Θεού; Με πόσους στατήρες ξεπούλησες τη θεόπλαστη φύση; Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή μας». Αυτόν που υπάρχει καθ’ ομοίωση του Θεού, που είναι άρχοντας όλης της γης και που έχει λάβει ως κληρονομιά από τον Θεό την εξουσία των πάντων πάνω στη γη, ποιος τον πουλά, πες μου, και ποιος τον αγοράζει; Μόνο ο Θεός θα είχε αυτή τη δύναμη, ή μάλλον ούτε καν ο ίδιος ο Θεός. Διότι «είναι αμεταμέλητα», λέει, «τα χαρίσματά Του». Επομένως, δεν θα μπορούσε ο Θεός να υποδουλώσει τη φύση, Εκείνος που ανακάλεσε στην ελευθερία εμάς, οι οποίοι υποδουλωθήκαμε οικειοθελώς στην αμαρτία. Αν όμως ο Θεός δεν υποδουλώνει αυτό που είναι ελεύθερο, ποιος είναι αυτός που τοποθετεί τη δική του δυναστεία πάνω από τον Θεό; Πώς εξάλλου θα πουληθεί ο άρχοντας όλης της γης και όλων των επίγειων αγαθών; Διότι είναι απολύτως αναγκαίο, μαζί με αυτόν που πουλιέται, να παραδίδεται και η ιδιοκτησία του. Με πόσο τίμημα, λοιπόν, θα κοστολογήσουμε ολόκληρη τη γη; Και με πόσο όλα τα πράγματα πάνω στη γη; Αν όμως αυτά είναι ανεκτίμητα, εκείνος που βρίσκεται πάνω από αυτά ποιας τιμής είναι άξιος, πες μου; Ακόμη κι αν πεις ολόκληρο τον κόσμο, ούτε κι έτσι βρήκες την αξία που του αναλογεί.

Γνωρίζουμε ότι ζούμε αναξίως της ανέκφραστης κένωσής σου για εμάς, της συγκατάβασής σου μέχρι τον άδη και της υπερένδοξης επανόδου σου· αλλά γνωρίζουμε επίσης την ακατανίκητη φιλανθρωπία σου και την ανεξάντλητη αγαθότητά σου. Γι' αυτό, παραδίδοντας τους εαυτούς μας στο πέλαγος των οικτιρμών σου, σου απευθύνουμε αυτήν την εκτενή ικεσία και σε παρακαλούμε, μην απομακρύνεις το έλεός σου από εκείνους που ζητούν και προσδοκούν από την παντουργό και πανάγαθη πρόνοιά σου υετό αγαθότητας. Αλλά δώσε εντολή στα σύννεφα να βρέξουν και να μας δώσουν καρποφόρα βροχή, ορίζοντας εκούσια βροχή για την κληρονομιά σου και μετατρέποντας την ξηρασία και την κάψα σε εύκρατο, υγιεινό και σωτήριο κλίμα. Γέμισε το πρόσωπο της γης εγκαίρως, στέλνοντάς της γόνιμες βροχές, ώστε να παραγάγει άρτο για τη διατροφή μας, κρασί που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και χλόη για τα κτήνη. Διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα, για να λάβουν από σένα τροφή στον κατάλληλο καιρό, και σε σένα έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας και εκτός από σένα άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε.

«Εξανατέλλων» (Αυτός που βλαστάνει): Διότι ούτε τα κτήνη παραμέλησε ο Θεός, αλλά και για αυτά προνόησε. Να εννοήσεις δε τους κτηνώδεις ανθρώπους, οι οποίοι σαν χόρτο μασούν το γράμμα, χωρίς να το κατανοούν. «Και χλόην»: Χλόη ονομάζει τις Γραφές και τις δωρεές του Πνεύματος, με τις οποίες τρέφεται ο άνθρωπος στον χώρο του βαπτίσματος. «Τοῦ ἐξαγαγεῖν» (Για να παραγάγει): Αναφέρεται στον μυστικό άρτο, που είναι το σώμα του Χριστού, το οποίο γεννήθηκε από την Παρθένο, και έγινε ουράνιο λόγω της θεότητας. «Και οἶνος»: Υπαινίχθηκε τον μυστικό οίνο, που είναι το αίμα του Χριστού. «Τοῦ ἱλαρῦναι» (Για να ευφράνει): Διότι χαρά για τους πιστούς είναι η κοινωνία του σώματος και του αίματος του Χριστού, παίρνοντας θάρρος ότι μέσω αυτών ελεήθηκαν. «Και ἄρτος»: Ο μυστικός άρτος στις καρδιές των πιστών. «Χορτασθήσεται» (Θα χορτασθούν): Ως ξύλα να εννοήσεις τα ανθρώπινα σώματα που χορταίνουν με τα μυστήρια του Χριστού. «Αἱ κέδροι»: Αναφέρεται στους υψηλούς βίους των ανθρώπων, αλλά και στους ίδιους που βρίσκονται σε ανώτερη θέση· διότι οι κέδροι είναι υψηλοί και ο Λίβανος υψηλός ως όρος στη Σιών. «Ἐκεῖ στρουθία» (Εκεί σπουργίτια): Κοντά στους υψηλούς ανθρώπους οι ταπεινοί και οι αδύναμοι λαοί θα καταφύγουν, δηλαδή στους πλούσιους. «Τοῦ ἐρωδιοῦ»: Του Χριστού· διότι ερωδιός ερμηνεύεται άρχων της εντολής· αυτού η οικία, που είναι η Εκκλησία, ηγείται των ταπεινών.

Ποιος είναι αυτός που άφησε τον όναγρο ελεύθερο; Και ποιος έλυσε τα δεσμά του; «Αυτός που ποτίζει τα όρη από τα υπερώα του». Διότι οι προφήτες δεν έχουν τη χορηγία του Πνεύματος από τον εαυτό τους, αλλά από τους ουρανούς, τους οποίους ο Θεός έθεσε ως υπερώα της κτίσεως. «Από τον καρπό των έργων σου». Έργα του Θεού δεν είναι μόνο τα δημιουργήματα, αλλά και τα σημεία και τα θαύματα, καρπός των οποίων είναι το Ευαγγέλιο, με το οποίο χόρτασε τον άνθρωπο με τη θεογνωσία. «Για να εξαγάγει άρτο από τη γη». Εννοεί βέβαια το Κυριακό σώμα· διότι από εκεί εξήγαγε τον μυστικό άρτο.

Κάνε τον θάνατο πρόξενο χαράς και όχι άξιο θρήνων· μην παραστείς στο φοβερό κριτήριο χωρίς συνηγόρους· χόρτασε τις κοιλιές εκείνων που οφείλουν με τη γλώσσα τους να ρητορεύσουν υπέρ σου προς τον Κύριο. Ας καταστήσουμε μέσω αυτών οφειλέτη τον Κτίστη, ώστε να μην υποστούμε την καταδίκη κατ' εκείνη την ημέρα· ας αγοράσουμε με χρήματα ρήτορες για μια τέτοια επιτυχία. Διότι, λέει, έχεις τον πένητα ως μάρτυρα της φιλίας σου προς εμένα· γνωρίζεις ότι εγώ οικειοποιούμαι τα όσα αφορούν τους φτωχούς. Κάνω να αναβλαστάνει το χόρτο για τα κτήνη και χορηγώ σε όλους την τροφή· και όμως, όταν εσύ κάνεις ελεημοσύνη, εγώ απλώνω το χέρι μου μαζί με του πένητα και υποδέχομαι τον οβολό. Περιβάλλομαι το φως σαν ιμάτιο· και αν απλώς εσύ ντύσεις τον φτωχό, εγώ αισθάνομαι τη θέρμη. Γνωρίζεις ότι συγκαθόμαι με τον Πατέρα στον ουρανό· και αν απλώς σπεύσεις να επισκεφθείς όσους βρίσκονται στη φυλακή, θα με βρεις να κάθομαι μαζί τους στα δεσμά· και αν τρέξεις προς τους ασθενείς, εγώ δεν λείπω από την κλίνη τους.

Όχι μόνο για να πίνεις, εφόσον θα επαρκούσε και η φύση του νερού, αλλά και για να ευφρανθείς και να χαρείς· διότι «ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό, θα γνωρίζεις και μέχρι ποιο σημείο πρέπει να χρησιμοποιείς τον οίνο. Από πού τρέφονται τα πετεινά και τα άγρια θηρία; Θα τον ακούσεις να λέει: «Όλα από εσένα προσδοκούν να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Και αν ρωτήσεις: «Γιατί υπάρχουν τα κτήνη;», σου αποκρίνεται ότι και αυτά υπάρχουν για χάρη σου. Διότι λέει: «Αυτός αναβλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Ποια ανάγκη έχεις από τη σελήνη; Άκουσέ τον να λέει: «Εποίησε τη σελήνη για να προσδιορίζει τους καιρούς». Και το ότι εποίησε όλα τα ορατά και τα αόρατα, και αυτό με σαφήνεια το δίδαξε λέγοντας: «Αυτός είπε, και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή, και κτίστηκαν». Και ότι θα υπάρξει λύτρωση από τον θάνατο, και αυτό σε διδάσκει λέγοντας: «Ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν θα με παραλάβει». Από πού προήλθε το σώμα μας; Και αυτό το λέει: «Ενθυμήθηκε ότι είμαστε χώμα». Πού καταλήγει πάλι; «Θα επιστρέψει στο χώμα του».

Γι' αυτόν τον λόγο και ποτίζονται με τα προφητικά και αποστολικά ύδατα. Ονόμασε δε όναγρους εκείνους που δεν επωμίζονται πλέον την αμαρτία, αλλά έχουν ελευθερωθεί από αυτήν· γι' αυτό και τους παρουσίασε να διψούν για τα νοητά ύδατα. Αυτούς υπαινίχθηκε ο Θεός μιλώντας προς τον Ιώβ: «Ποιος είναι αυτός που άφησε τον όναγρο ελεύθερο; Και ποιος έλυσε τα δεσμά του;». «Αυτός που ποτίζει τα όρη από τα υπερώα του· από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη». Για ποιον λόγο ποτίζονται τα όρη; Διότι και εκείνα έχουν ανάγκη από βροχές, εκεί όπου υπάρχουν χόρτα και άκαρπα δέντρα. Διότι δεν προετοιμάζει τη φύση των υδάτων να αναβλύζει μόνο από κάτω, αλλά προσφέρει την άρδευση και από πάνω, μέσω των νεφών. Υπερώα δε του Θεού ονομάζει τον αέρα, θεωρώντας ολόκληρο τον κόσμο ως μία οικία, ως έργο του Θεού· η δε αναφορά στη βροχή γίνεται εξαιτίας της ανύψωσης των υδάτων από τη θάλασσα. «Αυτός που παρέχει χόρτο στα κτήνη, και χλόη για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων, ώστε να παραγάγει άρτο από τη γη». Διότι φυτρώνει η χλόη και τρέφει τα κτήνη που έχουν πλαστεί για τις ανάγκες των ανθρώπων. Τρέφονται όμως και οι καρποί μέσω των βροχών, και ωριμάζουν, και προσφέρονται στους ανθρώπους.

Δʹ. Σαφέστερα δε το έχει διατυπώσει ο Σύμμαχος: Αυτός που αναβλαστάνει χόρτο για τα κτήνη, και χλόη για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων, για να παραγάγει τροφή από τη γη, και κρασί για να ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου· για να κάνει το πρόσωπο να λάμπει με το λάδι, και ψωμί για να στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου.

Και αν ρωτήσεις, για ποιον λόγο υπάρχουν τα κτήνη; Σου αποκρίνεται, ότι και αυτά υπάρχουν για εσένα. Διότι, λέει, «Αυτός κάνει να αναβλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων». Ποια είναι η χρησιμότητα της σελήνης; Άκουσε αυτόν που λέει: «Δημιούργησε τη σελήνη για τον προσδιορισμό των καιρών». Το ότι είναι δημιουργήματα όλα τα ορατά και τα αόρατα, και αυτό το δίδαξε με σαφήνεια: «Αυτός», λέει, «είπε, και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή, και κτίστηκαν».

Γι' αυτό συχνά κατεβαίνουν σε αυτά πάχνες και χιόνια, και δέχονται πιο ψυχρούς αέρηδες σε σχέση με κάθε πεδινή έκταση. «Από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη», δηλαδή, τα πλήθη των ανθρώπων και ολόκληρη η θνητή φύση θα χορτάσουν από τα δικά σου έργα, τα οποία παρέχουν άφθονα γεννήματα τροφών. «Εσύ που κάνεις να φυτρώνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Μία φορά, λέει, πρόσταξες τη γη να βλαστήσει χορτάρι και χλόη, και μέχρι τέλους υπηρετεί το πρόσταγμά σου, παράγοντας ποικίλα και άφθονα χλωρά σπαρτά και χορτάρι για τα κτήνη. «Για να βγάλει άρτο από τη γη» με τη φροντίδα των γεωργών. «Και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, για να κάνει το πρόσωπό του ιλαρό με το έλαιο, και ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου». Αυτό το βιώνουμε όλοι στην πράξη, καθώς με άρτο, οίνο και έλαιο συντηρούμαστε και ευφραίνεται η καρδιά μας. «Θα χορτάσουν τα δέντρα του κάμπου» βγάζοντας ώριμους και μεστωμένους καρπούς στην ώρα τους, και αυτοί που τα φροντίζουν τα περιποιούνται όπως πρέπει. «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες».

Εσύ που στερέωσες με τον λόγο τους ουρανούς και σχημάτισες σε αυτούς βροχοφόρα σύννεφα και εξαποστέλλεις από εκεί άφθονες βροχές στη γη, «για να αναβλαστήσει χόρτο και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων», Εσύ ο ίδιος, Κύριε, αφού στερεώσεις αμετακίνητα στα προστάγματά σου και τον νοητό μας ουρανό, δηλαδή τον νου, χορήγησε πλουσιοπάροχα βροχή από τα μάτια μας, ώστε, αφού ποτιστεί από αυτήν και η άνυδρη γη μας, δηλαδή η σάρκα και η καρδιά, να γεννήσει και να βλαστήσει πολύ για σένα, τον υπέρτατο γεωργό των συμπάντων, και να σου προσφέρει καρπό τριακονταπλάσιο, εξηκονταπλάσιο και εκατονταπλάσιο, για τη δική μας σωτηρία, Δέσποτα, και για τη δική σου ευφροσύνη, του αληθινά φιλανθρώπου, που χαίρεσαι πάντοτε μαζί με τους αγγέλους σου για τη δική μας σωτηρία, για να δοξάζουμε κι εμείς όπως οφείλουμε το πανάγιό σου όνομα, διότι σε σένα ανήκει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, στον Πατέρα, και στον Υιό, και στο Άγιο Πνεύμα, πάντοτε, και τώρα, και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Ότι δε η πορνεία είναι θυγατέρα της γαστριμαργίας είναι φανερό από το εξής: διότι όταν ο προπάτορας έφαγε από το δέντρο και εκδιώχθηκε από τον παράδεισο, μετείχε σε σωματική τροφή. Τότε λοιπόν και «γνώρισε την Εύα τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Κάιν», μετά τον οποίο και «γέννησε» πολλούς «γιους και θυγατέρες». Αλλά βλέπουμε και την ίδια την άψυχη γη να μας μυσταγωγεί έμπρακτα και νοητά στη νηστεία και τη σωφροσύνη. Διότι τον καιρό που αυτή είναι κατάξερη, δεν βλασταίνει τροφή για τα ζώα, δεν γεωργεί την υγρή κατοικία των βατράχων, δεν παράγει την ιλώδη τροφή των καβουριών, δεν γίνεται βαλτώδης για τους οδοιπόρους, δεν ανατέλλει «χόρτο για τα κτήνη», δεν προσφέρει χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων, αλλά είναι όλη στάχτη και κατάξερη γη, ώστε να μην παχαίνουν οι ταύροι και τα άλογα και να χρεμετίζουν άτακτα. Γι' αυτό και όλα τα ζώα τότε, εξαιτίας της έλλειψης τροφής, ταπεινώνονται και αγνεύουν εντελώς. Όταν όμως η γη μεθύσει από τις νεροποντές και τις συχνές βροχές και μουσκέψει εντελώς, τότε βλέπουμε ότι εύκολα βλασταίνει άφθονη τροφή για τα ζώα, από την οποία οι ταύροι, αφού παχύνουν και πυρωθούν, σμίγουν χωρίς δισταγμό με τις αγελάδες, και κάθε φύση άλογων ζώων, νικημένη από την επιθυμία, ατακτεί τότε και μαίνεται και αφηνιάζει και κομπάζει και σκάβει και κράζει και τρέχει και πηδά και, με απλά λόγια, δαιμονίζεται εντελώς και μεθάει.