Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:16

«Θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας». Αποδεικνύει ότι και τα δέντρα που αυξάνονται στο δάσος, όπως οι κέδροι και τα υπόλοιπα, θα αναπτυχθούν με τα δικά Του προστάγματα. Αυτά δημιουργήθηκαν και για πάρα πολλούς άλλους λόγους, για τους οποίους έχουμε μάλιστα και προσωπική πείρα, αλλά και για να φτιάχνουν τα στρουθία τις φωλιές τους. «Η κατοικία του ερωδιού προεξάρχει αυτών». Αναφέρει δηλαδή ότι η φωλιά του ερωδιού βρίσκεται ψηλότερα από τα ίδια τα στρουθία, διότι, καταλαμβάνοντας τα υψηλότερα από τα δέντρα, χτίζουν κατά κανόνα τις φωλιές τους στα έλατα, τα οποία είναι τα υψηλότερα από όλα τα δέντρα. «Τα υψηλά όρη προορίζονται για τα ελάφια». Και στα ελάφια, λέει, έδωσε τα όρη ως καταφύγιο, προκειμένου να διαφεύγουν από τα αγριότερα ζώα. «Ο βράχος αποτελεί καταφύγιο για τους λαγούς». Όπως ακριβώς παρέδωσε τα όρη για τη σωτηρία των ελαφιών, έτσι έδωσε και τις κρυψώνες των βράχων στους λαγούς. Γι' αυτό τον λόγο άλλωστε και αυτοί, βρίσκοντας σωτηρία μέσω αυτών, έλεγαν πιο πίσω στο κείμενο το εξής: «Ανάμεσα από τους βράχους θα υψώσουν φωνές». Δοξολογώντας, προφανώς, Εκείνον που τους σώζει.

Υπάρχουν, βεβαίως, και κέδροι που επαινούνται. Θα χορτάσουν τα δέντρα του Κυρίου, οι κέδροι του Λιβάνου, τις οποίες φύτεψε. Και στη δοξολογία συμπεριλαμβάνονται καρποφόρα δέντρα και όλες οι κέδροι, για να δειχθεί ότι τίποτα δεν είναι από τη φύση του πονηρό, ούτε αποξενωμένο από τον Θεό, αλλά από δική του αιτία το καθένα είτε απομακρύνεται από τον Θεό είτε οικειώνεται με Αυτόν.

Και οι κέδροι λαμβάνονται μεν κάποτε και ως εικόνα μεγάλων ψυχών που διαθέτουν αξιόλογο πνευματικό ανάστημα, εξαιτίας του ότι έχουν ανυψωμένο το φρόνημα και έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς· όπως διδαχθήκαμε στους Ψαλμούς, όπου άλλοτε μεν ο Δαβίδ τις συμπεριλαμβάνει στον αίνο του Θεού λέγοντας: «Ξύλα καρποφόρα και όλες οι κέδροι»· και άλλοτε πάλι: «Θα χορτασθούν τα ξύλα του πεδίου, οι κέδροι του Λιβάνου, τις οποίες εφύτευσε». —Όμως γνωρίζουμε ότι ονομάζονται κέδροι και τα σκληρά και δύσκαμπτα ήθη, τα οποία επαίρονται εναντίον της γνώσεως του Θεού· γι' αυτό: «Συντρίβει ο Κύριος τις κέδρους του Λιβάνου». —Και εκείνοι που υπερηφανεύονται για την ψευδώνυμη γνώση και φαντάζονται ότι έχουν κατανοήσει τα μυστήρια του υπεράνω όλων Θεού, λέγονται κέδροι· διότι: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τις κέδρους του Λιβάνου»· των οποίων η εξολόθρευση είναι ταχεία· «διότι πέρασα και ιδού, δεν υπήρχε πια».

Διότι έπρεπε, έπρεπε ο αλιτήριος να μη φαίνεται μόνο αλαζόνας, αλλά βεβαίως και θεομάχος, και πορθητής της γης, και σκληρός, και άσπλαχνος, και να μη γνωρίζει με κανέναν τρόπο να ελεεί αυτούς που βρίσκονταν σε έσχατες συμφορές και δυστυχούσαν. Θα μπορούσε δε κάποιος, και μάλιστα πολύ εύλογα, να εφαρμόσει στο κεφάλι εκείνου που συνέτριψε τα πάντα, εννοώ δηλαδή του αρχέκακου δράκοντα, τα όσα έχουν ειπωθεί ιστορικώς. Διότι αυτός μεν απαιτούσε και καταδυνάστευε, με τους τρόπους που ήδη προαναφέραμε· έχει παύσει όμως και έχει εξαλειφθεί, επειδή ο Θεός τον κατακεραύνωσε με αγιάτρευτη πληγή οργής, και σταμάτησε να κόβει, σαν κάποιος ρωμαλέος ξυλοκόπος, τις νοητές κέδρους, για τις οποίες και ο μακάριος Δαβίδ κάνει μνεία λέγοντας προς τον Θεό των όλων: «Οι κέδροι του Λιβάνου τις οποίες εφύτευσας». Επειδή δε έχει πλέον κατέλθει στον άδη, οριστικά καταδικασμένος ο δείλαιος, και εκεί κατακαίγεται από την παμφάγο φλόγα, έχουν εκπλαγεί που έπαθε αυτό, όπως είναι φυσικό, οι πονηρές και υποταγμένες σε αυτόν δυνάμεις, και ίσως μάλιστα τον θρήνησαν λέγοντας: «Και εσύ αλώθηκες όπως και εμείς, και συγκαταλέχθηκες ανάμεσά μας», και τα συναφή. Διότι, όσον αφορά τη δόξα, ήταν μεν διακεκριμένος μεταξύ των αγγέλων, και περιφανής στις άνω δυνάμεις, ακριβώς όπως ο Εωσφόρος ανάμεσα στα άστρα.

Αν πάλι κάποιος θα ήθελε να εμβαθύνει σε ακόμη βαθύτερες θεωρήσεις, λέμε ότι εννοείται η αληθέστερη Ιουδαία, δηλαδή προφανώς η Εκκλησία, της οποίας ένοικοι και πολίτες θα μπορούσαν να θεωρηθούν εκείνοι που φέρουν την εν πνεύματι περιτομή. Ενώ ήταν κάποτε έρημη, την κατέστησε πολυάνθρωπη Εκείνος που πρόσταξε να γίνει αυτό, δηλαδή προφανώς ο Θεός εν Χριστώ, και έκανε να βλαστήσουν τα έρημα μέρη της. Διότι βρέθηκε κατάφυτη από νοητά δέντρα, και ως εξαιρετικά πολύδενδρη, έχοντας τις υψηλές κεφαλές των αγίων. Διότι είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει ενίοτε τον χορό των αγίων με φυτά και δέντρα. Είπε λοιπόν ο Θεός των όλων διά φωνής των αγίων: «Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο και πύξο και μυρτιά και κυπαρίσσι και λεύκα». Έχει ειπωθεί επίσης μέσω της φωνής του Ψαλμωδού προς τον Θεό για τους αγίους, άλλοτε μεν ότι «Θα χορτάσουν τα δέντρα του πεδίου, οι κέδροι του Λιβάνου που Εσύ φύτεψες», άλλοτε δε πάλι: «Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δρυμού, από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με την αλήθεια Του». Και βέβαια δεν λέμε ότι η χαρά ανήκει στα αναίσθητα δέντρα, αλλά το γεγονός αυτό μάλλον αρμόζει στους αγίους, για τους οποίους λέει ότι χάρηκαν όταν ο Χριστός ανέτειλε στον κόσμο.

Διότι η Εκκλησία του Χριστού τρέφει πάρα πολλές και ευδόκιμες κεφαλές αγίων, οι οποίες έχουν υψωθεί μέσω των αρετών και βεβαίως είναι εξαιρετικά εύοσμες. Επειδή αναδίδουν την ευωδία του Χριστού. Ενυπάρχει δε σε αυτές και το να βρίσκονται υπεράνω της φθοράς που προέρχεται από το σαρκικό φρόνημα, όπως ακριβώς βέβαια είναι άφθαρτα το πεύκο και ο κέδρος. Είναι δε συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να παρομοιάζει μερικές φορές το πλήθος των αγίων με τέτοιου είδους φυτά, και γι' αυτό είπε κάπου πάλι ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Και θα δημιουργήσω νερό στην έρημο, και ποταμούς στην άνυδρη γη. Θα φυτέψω στην άνυδρη γη κέδρο, και πύξο, και μυρτιά, και κυπαρίσσι, και λεύκα.» Διότι με γη ξηρή και άνυδρη παρομοιάζει τα έθνη· επειδή δεν υπήρχε σε αυτά θείος λόγος ικανός να ζωοποιεί και να προάγει την αύξηση στην ευσέβεια και στη γνώση του Θεού, αλλά αναδείχθηκαν ανάμεσά τους κέδρος και πύξος και μυρτιά και κυπαρίσσι και λεύκα, δηλαδή ψηλά και αξιοθαύμαστα φυτά, τα οποία μνημονεύει και ο θεσπέσιος Μελωδός λέγοντας: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας, και οι κέδροι του Λιβάνου, που φύτεψες.» Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «είμαστε γεώργιο του Θεού». Αυτή λοιπόν η δόξα του Λιβάνου, λέει, θα δοθεί σε εσένα, δηλαδή, θα εμφανιστείς κατάφυτος από πολλές και θαυμαστές κεφαλές αγίων. Και θα γίνει αυτό, ώστε να δοξαστεί ο άγιος τόπος μου.

Διότι, όπως ακριβώς εσύ πότιζες τον πλησίον με θολερή καταστροφή, με τον ίδιο τρόπο, έχοντας πιει όσα πρόκειται να επιφερθούν από τη θεία οργή, θα γίνεις βδελυρός και ατιμασμένος παρά πάντων, οικτρός και περιφρονημένος, και θα στερηθείς εντελώς εκείνη την παλαιά δόξα. Λέγοντας δε ο μακάριος Προφήτης ότι το ποτήρι προέρχεται από τη δεξιά του Κυρίου, μας πείθει τρόπον τινά να σκεφτούμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να μην το πιει κανείς, εφόσον το προσκομίζει ο ίδιος ο Θεός. Διότι έπρεπε οπωσδήποτε να υπομείνουν όσα προέρχονται από την οργή· «Εάν γαρ κλείσει κατά ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και όπως λέει ο προφήτης «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Τον λόγο, λοιπόν, για τον οποίο θα συμβούν αυτά τα πράγματα, τον διασαφηνίζει λέγοντας: «Επειδή η ασέβεια του Λιβάνου θα σε σκεπάσει και η ταλαιπωρία των θηρίων θα σε τρομάξει». Και ο Λίβανος βεβαίως είναι βουνό της Φοινίκης, από τα πλέον ονομαστά, γεμάτο δέντρα και ευωδιαστό, αφού παράγει λιβάνι. Με αυτό παρομοιάζει ενίοτε την Ιερουσαλήμ η ιερή γραφή, εξαιτίας του ότι σεμνύνεται για τις πολλές άγιες προσωπικότητες, οι οποίες έχουν υψωθεί ψηλά και φρονούν τα επουράνια, και έχουν καταβυθιστεί στο κάλλος της ευσέβειας. Αυτές μνημονεύει και ο μακάριος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής προς τον Θεό: «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία».

Ή και με άλλον τρόπο λέγει ότι θα απαλλαγούν από το σκοτάδι και τη σύγχυση. Διότι η μεν Αίγυπτος ερμηνεύεται ως Σκοτασμός, η δε Βαβυλώνα ως Σύγχυση. Και πολλές φορές ο λόγος δεν κάνει διάκριση, υπολογίζοντας τους Ασσυρίους και τους Βαβυλωνίους ως ένα έθνος, επειδή ακριβώς βρίσκονταν υπό ένα σκήπτρο και είχε οριστεί μία βασιλεία επάνω τους. Έχοντας, λοιπόν, λυτρωθεί από το χέρι εκείνων που τους καταδυνάστευαν, υπόσχεται ότι θα τους εισαγάγει στη γη της Γαλαάδ· και αυτό είναι το πιο εύφορο και καρποφόρο τμήμα της ιουδαϊκής γης· ακόμη δε και στον Λίβανο, και αυτό είναι όρος δασώδες και μεγάλο, που βρίσκεται στα σύνορα της γης των Ιουδαίων και των Φοινίκων. Και νομίζω ότι μέσω και των δύο υποδηλώνεται το εξής: διότι, αφού ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μάς απάλλαξε σαν από την Αίγυπτο και τους Ασσυρίους, δηλαδή από την καταδυνάστευση εκείνων που μας είχαν αιχμαλωτίσει (και αυτοί είναι οι πονηροί και ακάθαρτοι δαίμονες), μας εισήγαγε στην Εκκλησία σαν σε γη δασώδη και εξαιρετικά εύφορη, στην οποία ο καρπός όσων προοδεύουν πνευματικά είναι πάρα πολύς, και τα πρόσωπα των αγίων είναι αναρίθμητα, υψωμένα ψηλά λόγω της αρετής τους, και έχουν αναπτυχθεί σαν συστάδα κέδρων. Και για αυτούς θα μπορούσε να λεχθεί, και μάλιστα πολύ εύλογα, το χωρίο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Δαβίδ προς τον Θεό των όλων: «Οι κέδροι του Λιβάνου τους οποίους εσύ φύτεψες».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΓ΄. [«Και οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου». Αυτός βέβαια είναι εξάπαντος νοητός, και προκαλεί τη σωτήρια μέθη.] [«Θα χορτάσουν τα ξύλα (δέντρα) του πεδίου». Ο λόγος του δεν αφορούσε δέντρα, αλλά μάλλον τους αγίους που είναι ριζωμένοι στην πίστη και καρποφορούν εν δικαιοσύνη.] [«Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη». Παρομοιάζει την Εκκλησία με πλοίο, δίνοντας στον παρόντα δικό μας κόσμο τη μορφή της θάλασσας. Επομένως, παραβάλλει τον ανθρώπινο βίο με τη δική μας θάλασσα, λόγω της αστάθειας και της διαρκούς κίνησης των πραγμάτων του· και με το αναρίθμητο γένος των ερπετών εννοεί το πολυειδές και τρόπον τινά πολυπρόσωπο πλήθος των ανθρώπων, κατανοώντας τη διαφορετικότητα ως προς την ποικιλία των έξεων. Διότι η φύση είναι η ίδια σε όλους, και ο τρόπος της γέννησης δεν διαφέρει, αλλά ο νους είναι πολυσχιδής και η καρδιά μέσα μας έχει ποικίλες διαθέσεις. Γνωρίζοντας το αυτό κάποιος έλεγε: «Όπως δεν είναι όμοια τα πρόσωπα μεταξύ τους, έτσι δεν είναι και οι διάνοιες των ανθρώπων». Και ως πλοία τα οποία διαπλέουν αυτήν τη νοητή θάλασσα, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, εννοούμε τις άγιες Εκκλησίες του Σωτήρα μας, οι οποίες αν και βρίσκονται μέσα στον κόσμο, εντούτοις στέκονται ανώτερα από τον κόσμο· όπως ακριβώς, βέβαια, μπορεί κανείς να δει και τα πλοία, τα οποία αν και πλέουν μέσα στα ύδατα, εντούτοις επιπλέουν πάνω από τα ύδατα.]

Για τον λόγο αυτό τα ονόμασε του Κυρίου, ως αυτοφυή και όχι ως έργα ανθρώπινων χεριών, αλλά επειδή βλάστησαν με τον θείο λόγο. «Οι κέδροι του Λιβάνου, που Εσύ φύτεψες». Ορθώς απέδωσε στον Θεό τη φύτευση των κέδρων· διότι αναπτύχθηκαν σε τόσο μεγάλο βαθμό χωρίς καμία ανθρώπινη φροντίδα.

Διότι δεν υπήρξε κάποιος δασοκόμος που να τα φύτεψε· αλλά ο θείος Λόγος κατέστησε κατάφυτες τις κορυφές των ορέων. Εάν δε τα φύτεψε ο ίδιος, είναι εξάπαντος χρήσιμα· διότι όλα όσα εποίησε ο Θεός, είναι καλά λίαν. Μνημονεύοντας δε τον Λίβανο ως επιφανές όρος, καθώς και τους κέδρους που βρίσκονται σε αυτόν, φανέρωσε μέσω αυτών και τα υπόλοιπα όρη και δένδρα. Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία.

Τον δε βασιλικό οίκο τον ενίσχυε με ακόμη πιο πλούσια και άφθονα υλικά, επιδεικνύοντας άφθονη γενναιοδωρία στις δαπάνες· εδώ νομίζω ότι είναι περιττό να καταγράφω τα μήκη και τα πλάτη του οικοδομήματος, να περιγράφω με τα λόγια αυτά τα λαμπρά κάλλη και τα μεγέθη που ξεπερνούν κάθε περιγραφή, καθώς και την αστραφτερή όψη των έργων, τα ουρανομήκη ύψη και τις πολυτελείς κέδρους του Λιβάνου που τοποθετήθηκαν πάνω από αυτά, των οποίων τη μνεία δεν αποσιώπησε ούτε ο θείος λόγος, λέγοντας: «θα ευφρανθούν τα δέντρα του Κυρίου, και οι κέδροι του Λιβάνου που εφύτευσε». Γιατί πρέπει τώρα να διηγηθώ με κάθε λεπτομέρεια την πάνσοφη και αρχιτεκτονική διάταξη και την ανυπέρβλητη ομορφιά του κάθε μέρους, όταν η μαρτυρία της όρασης καθιστά περιττή τη γνώση μέσω της ακοής; Αλλά, αφού ολοκλήρωσε τον ναό κατ' αυτόν τον τρόπο, στολίζοντάς τον όπως άρμοζε με τους υψηλότερους θρόνους προς τιμήν των προέδρων, και επιπλέον με καθίσματα τοποθετημένα με τάξη σε όλο τον χώρο, και αφού τοποθέτησε στο μέσο όλων το άγιο των αγίων θυσιαστήριο, έπειτα, για να παραμένουν αυτά άβατα για το πλήθος, τα περιέφραξε με ξύλινα δικτυώματα, κατασκευασμένα με εξαιρετικά έντεχνη λεπτουργία, ώστε να προσφέρουν ένα θαυμάσιο θέαμα σε όσους τα αντικρίζουν.

Αυτοί λοιπόν οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψε ο Κύριος, στους οποίους φωλιάζουν τα στρουθία, των οποίων ηγείται η φωλιά του ερωδιού, αυτοί λοιπόν οι κέδροι, δηλαδή οι αρετές, ασφαλίζουν τον οίκο της νυμφικής παστάδας. Σε αυτούς φωλιάζουν οι ψυχές, αφού γίνουν στρουθία και πετάξουν ψηλότερα από τις παγίδες, των οποίων ηγείται η φωλιά του ερωδιού, την οποία ο λόγος ονομάζει οικία. Λένε δε ότι αυτό το πτηνό διάκειται με απέχθεια προς τις σαρκικές μίξεις και ότι ζευγαρώνουν μεταξύ τους από κάποια φυσική ανάγκη, βγάζοντας κραυγές, δυσφορώντας και φανερώνοντας την αηδία τους. Γι' αυτό μου φαίνεται ότι ο λόγος υποδηλώνει αινιγματικά την καθαρότητα μέσω αυτού του ονόματος. Αυτά λοιπόν τα δοκάρια βλέπει η νύμφη πάνω στην οροφή της καθαρής παστάδας, βλέπει όμως και τον διάκοσμο από κυπαρίσσι να λαμπρύνει το ορώμενο κάλλος μέσω μιας καλοδουλεμένης και αρμονικής σύνθεσης· διότι είπε ότι τα φατνώματα της οροφής είναι από κυπαρίσσι. Φατνώματα δε ονομάζεται μια εύρυθμη και σκαλιστή κατασκευή από σανίδες, η οποία στολίζει με ποικιλία το κάλλος της οροφής. Τι λοιπόν μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Το κυπαρίσσι ευωδιάζει από τη φύση του· επιπλέον, είναι απρόσβλητο από τη σήψη και επιδέχεται κάθε είδους ξυλουργική φιλοτεχνία, καθώς γίνεται λείο, εφαρμόζει αρμονικά και είναι κατάλληλο για τους καλλωπισμούς που γίνονται μέσω των σκαλισμάτων.

«Εξανατέλλων» (Αυτός που βλαστάνει): Διότι ούτε τα κτήνη παραμέλησε ο Θεός, αλλά και για αυτά προνόησε. Να εννοήσεις δε τους κτηνώδεις ανθρώπους, οι οποίοι σαν χόρτο μασούν το γράμμα, χωρίς να το κατανοούν. «Και χλόην»: Χλόη ονομάζει τις Γραφές και τις δωρεές του Πνεύματος, με τις οποίες τρέφεται ο άνθρωπος στον χώρο του βαπτίσματος. «Τοῦ ἐξαγαγεῖν» (Για να παραγάγει): Αναφέρεται στον μυστικό άρτο, που είναι το σώμα του Χριστού, το οποίο γεννήθηκε από την Παρθένο, και έγινε ουράνιο λόγω της θεότητας. «Και οἶνος»: Υπαινίχθηκε τον μυστικό οίνο, που είναι το αίμα του Χριστού. «Τοῦ ἱλαρῦναι» (Για να ευφράνει): Διότι χαρά για τους πιστούς είναι η κοινωνία του σώματος και του αίματος του Χριστού, παίρνοντας θάρρος ότι μέσω αυτών ελεήθηκαν. «Και ἄρτος»: Ο μυστικός άρτος στις καρδιές των πιστών. «Χορτασθήσεται» (Θα χορτασθούν): Ως ξύλα να εννοήσεις τα ανθρώπινα σώματα που χορταίνουν με τα μυστήρια του Χριστού. «Αἱ κέδροι»: Αναφέρεται στους υψηλούς βίους των ανθρώπων, αλλά και στους ίδιους που βρίσκονται σε ανώτερη θέση· διότι οι κέδροι είναι υψηλοί και ο Λίβανος υψηλός ως όρος στη Σιών. «Ἐκεῖ στρουθία» (Εκεί σπουργίτια): Κοντά στους υψηλούς ανθρώπους οι ταπεινοί και οι αδύναμοι λαοί θα καταφύγουν, δηλαδή στους πλούσιους. «Τοῦ ἐρωδιοῦ»: Του Χριστού· διότι ερωδιός ερμηνεύεται άρχων της εντολής· αυτού η οικία, που είναι η Εκκλησία, ηγείται των ταπεινών.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΓ'. «Και οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου». Είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για τον μυστικό οίνο, γι' αυτό δεν ευφραίνει το σώμα, αλλά την καρδιά. Διότι προσφέρει άφεση αμαρτιών, για την οποία κατεξοχήν ευφραίνεται η καρδιά των ανθρώπων, μέσω του χαρίσματος της χορηγίας του Πνεύματος. Επειδή με αυτό γίνονται ιλαρά τα πρόσωπα των πιστών. Διότι ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, όπως ακριβώς έγραψε ο Παύλος. Βλέπεις ότι εννοεί τον μυστικό άρτο και οίνο, γι' αυτό και έγραψε ότι το καθένα από αυτά αποτελεί τροφή της καρδιάς. Και πώς την στηρίζει ο μυστικός άρτος, παρά μόνο παρέχοντάς της πεποίθηση; Ότι δηλαδή γινόμαστε και εμείς σώμα του Χριστού με τη μετάληψη του μυστικού σώματος. «Θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας». Από τι θα χορτάσουν; Από τη θεογνωσία, είναι ολοφάνερο. Και πώς χορταίνουν; Με τη μελέτη του λόγου. Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε και δέντρα του Κυρίου, επειδή όσοι μελετούν τον νόμο ημέρα και νύχτα, αποκαλούνται δέντρο φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά.

Γι' αυτόν τον λόγο, λέει, ο Θεός των όλων χορηγεί αδιάκοπα τις βροχές στη γη, ώστε να βλαστήσουν παντοειδείς καρποί· και με τον άρτο μεν να στηρίξει και να διαθρέψει τη φύση των ανθρώπων, με τον οίνο δε να τους ευφράνει και να καταστήσει τη ζωή πιο ευχάριστη, με το έλαιο δε όχι μόνο να τους θρέψει εσωτερικά, αλλά και εξωτερικά να λαμπρύνει τα σώματα, να ιλαρύνει δε και να φαιδρύνει το πρόσωπο του εσωτερικού ανθρώπου με το έλαιο που είναι θρεπτικό του θείου φωτός, το οποίο διαφέρει μόνο κατ' επίνοια από τον προαναφερθέντα οίνο. Διότι ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς είναι άμπελος, έτσι είναι και ελιά. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι σαν κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού». Διότι η διδασκαλία Του, κατά διαφορετική σχέση, είναι και οίνος και έλαιο και άρτος. «Θα χορτάσουν τα δένδρα του πεδίου». Ο δε Εβραίος και οι υπόλοιποι έχουν θέσει (το νόημα): «Του Κυρίου».

Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε και δέντρα του Κυρίου, επειδή όσοι μελετούν τον νόμο ημέρα και νύχτα αποκαλούνται δέντρο φυτεμένο δίπλα στις διεξόδους των υδάτων. Στους κέδρους του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί τα στρουθία θα φτιάξουν τις φωλιές τους.

Γι' αυτό συχνά κατεβαίνουν σε αυτά πάχνες και χιόνια, και δέχονται πιο ψυχρούς αέρηδες σε σχέση με κάθε πεδινή έκταση. «Από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη», δηλαδή, τα πλήθη των ανθρώπων και ολόκληρη η θνητή φύση θα χορτάσουν από τα δικά σου έργα, τα οποία παρέχουν άφθονα γεννήματα τροφών. «Εσύ που κάνεις να φυτρώνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Μία φορά, λέει, πρόσταξες τη γη να βλαστήσει χορτάρι και χλόη, και μέχρι τέλους υπηρετεί το πρόσταγμά σου, παράγοντας ποικίλα και άφθονα χλωρά σπαρτά και χορτάρι για τα κτήνη. «Για να βγάλει άρτο από τη γη» με τη φροντίδα των γεωργών. «Και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, για να κάνει το πρόσωπό του ιλαρό με το έλαιο, και ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου». Αυτό το βιώνουμε όλοι στην πράξη, καθώς με άρτο, οίνο και έλαιο συντηρούμαστε και ευφραίνεται η καρδιά μας. «Θα χορτάσουν τα δέντρα του κάμπου» βγάζοντας ώριμους και μεστωμένους καρπούς στην ώρα τους, και αυτοί που τα φροντίζουν τα περιποιούνται όπως πρέπει. «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες».

Γι' αυτά, λοιπόν, τα ιερά μυστήρια και τα ωφέλιμα ξύλα του Λιβάνου, περισσότερο από τα ξύλα κάθε άλλου όρους, ο Δαβίδ αποκαλεί τους κέδρους του Λιβάνου θεόφυτους: «Οι κέδροι», λέει, «του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες». Σε αυτό, λοιπόν, το όρος κατασκευάστηκε η κιβωτός και, αφού υψώθηκε από τα ύδατα, περιφερόταν εδώ κι εκεί επί πέντε μήνες, δηλαδή από την εικοστή έβδομη του μηνός Μαΐου έως την εικοστή έβδομη του μηνός Οκτωβρίου, διανύοντας τον πλου της, και προσάραξε στα όρη του Αραράτ. Διότι έτσι ευδόκησε ο καλός της κυβερνήτης, ώστε να μην αγανακτήσει ο δίκαιος πραγματοποιώντας τον πλου κατά τη διάρκεια όλων των ημερών της επικυριαρχίας των υδάτων.

Και τι είναι άραγε η δόξα του Λιβάνου, με την οποία λέει ότι δοξάζει τον τόπο των ποδιών του; Τα κυπαρίσσια, λέει, και τα πεύκα και οι κέδροι, για τα οποία είπε και ο Δαβίδ: «Οι κέδροι του Λιβάνου, που εσύ φύτεψες». Και πάλι ο Ησαΐας: «Και η δόξα», λέει, «του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν», δηλαδή στην αγία πόλη Ιερουσαλήμ. Διότι, όπως ακριβώς δόξα της πεδινής γης είναι η βλάστηση και η ομαλότητα, έτσι και δόξα των ορέων, όπως σε αυτόν τον Λίβανο, είναι το γεμάτο δέντρα άλσος από κυπαρίσσια και πεύκα και κέδρους και διάφορα φυτά· «Εκεί θα υπάρχει», λέει, «ευφροσύνη πτηνών, κατοικίες σειρήνων και καλαμιές και έλη».