Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:17

«Θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας». Αποδεικνύει ότι και τα δέντρα που αυξάνονται στο δάσος, όπως οι κέδροι και τα υπόλοιπα, θα αναπτυχθούν με τα δικά Του προστάγματα. Αυτά δημιουργήθηκαν και για πάρα πολλούς άλλους λόγους, για τους οποίους έχουμε μάλιστα και προσωπική πείρα, αλλά και για να φτιάχνουν τα στρουθία τις φωλιές τους. «Η κατοικία του ερωδιού προεξάρχει αυτών». Αναφέρει δηλαδή ότι η φωλιά του ερωδιού βρίσκεται ψηλότερα από τα ίδια τα στρουθία, διότι, καταλαμβάνοντας τα υψηλότερα από τα δέντρα, χτίζουν κατά κανόνα τις φωλιές τους στα έλατα, τα οποία είναι τα υψηλότερα από όλα τα δέντρα. «Τα υψηλά όρη προορίζονται για τα ελάφια». Και στα ελάφια, λέει, έδωσε τα όρη ως καταφύγιο, προκειμένου να διαφεύγουν από τα αγριότερα ζώα. «Ο βράχος αποτελεί καταφύγιο για τους λαγούς». Όπως ακριβώς παρέδωσε τα όρη για τη σωτηρία των ελαφιών, έτσι έδωσε και τις κρυψώνες των βράχων στους λαγούς. Γι' αυτό τον λόγο άλλωστε και αυτοί, βρίσκοντας σωτηρία μέσω αυτών, έλεγαν πιο πίσω στο κείμενο το εξής: «Ανάμεσα από τους βράχους θα υψώσουν φωνές». Δοξολογώντας, προφανώς, Εκείνον που τους σώζει.

Ερώτηση πζ΄. Τι σημαίνει η κατοικία του ερωδιού; Απόκριση. Ο ερωδιός είναι πτηνό, όπως λένε μερικοί· και το πτηνό αυτό φωλιάζει σε έρημο τόπο, στην κορυφή κάποιου δέντρου. Έρχονται δε τα μικρά στρουθία και φωλιάζουν κάτω από αυτό, ολόγυρα στο δέντρο.

Ηγείται δε αυτών και επικάθεται η κατοικία του ερωδιού, και τα φυλάσσει από τα φθοροποιά ερπετά, τα οποία θέλουν να τα βλάψουν. Ερώτηση πη΄. Τι εννοεί ο Προφήτης, όταν λέει: «Εις το τέλος· μη διαφθείρης· τω Δαβίδ;» Απόκριση. Ως τέλος εννοεί ο Προφήτης το τέλος της δικής του ζωής.

Διότι, όπως ακριβώς εσύ πότιζες τον πλησίον με θολερή καταστροφή, με τον ίδιο τρόπο, έχοντας πιει όσα πρόκειται να επιφερθούν από τη θεία οργή, θα γίνεις βδελυρός και ατιμασμένος παρά πάντων, οικτρός και περιφρονημένος, και θα στερηθείς εντελώς εκείνη την παλαιά δόξα. Λέγοντας δε ο μακάριος Προφήτης ότι το ποτήρι προέρχεται από τη δεξιά του Κυρίου, μας πείθει τρόπον τινά να σκεφτούμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να μην το πιει κανείς, εφόσον το προσκομίζει ο ίδιος ο Θεός. Διότι έπρεπε οπωσδήποτε να υπομείνουν όσα προέρχονται από την οργή· «Εάν γαρ κλείσει κατά ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και όπως λέει ο προφήτης «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Τον λόγο, λοιπόν, για τον οποίο θα συμβούν αυτά τα πράγματα, τον διασαφηνίζει λέγοντας: «Επειδή η ασέβεια του Λιβάνου θα σε σκεπάσει και η ταλαιπωρία των θηρίων θα σε τρομάξει». Και ο Λίβανος βεβαίως είναι βουνό της Φοινίκης, από τα πλέον ονομαστά, γεμάτο δέντρα και ευωδιαστό, αφού παράγει λιβάνι. Με αυτό παρομοιάζει ενίοτε την Ιερουσαλήμ η ιερή γραφή, εξαιτίας του ότι σεμνύνεται για τις πολλές άγιες προσωπικότητες, οι οποίες έχουν υψωθεί ψηλά και φρονούν τα επουράνια, και έχουν καταβυθιστεί στο κάλλος της ευσέβειας. Αυτές μνημονεύει και ο μακάριος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής προς τον Θεό: «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία».

Θα χορτάσουν τα δένδρα της πεδιάδας, οι κέδροι του Λιβάνου τους οποίους εφύτευσες· εκεί τα στρουθία θα φτιάξουν τις φωλιές τους. Η κατοικία του ερωδιού δεσπόζει επάνω τους· τα ψηλά όρη είναι για τα ελάφια, ο βράχος είναι καταφύγιο για τους χοιρογρυλλίους. Το εβραϊκό κείμενο και οι λοιποί μεταφραστές έχουν αποδώσει: «τα δένδρα του Κυρίου». Αφού αναφέρθηκε διεξοδικά στα καρποφόρα δένδρα, αναγκαστικά μνημονεύει και τα άκαρπα, διότι και αυτά προσφέρουν την αναγκαία χρησιμότητά τους στους ανθρώπους.

Διότι δεν υπήρξε κάποιος δασοκόμος που να τα φύτεψε· αλλά ο θείος Λόγος κατέστησε κατάφυτες τις κορυφές των ορέων. Εάν δε τα φύτεψε ο ίδιος, είναι εξάπαντος χρήσιμα· διότι όλα όσα εποίησε ο Θεός, είναι καλά λίαν. Μνημονεύοντας δε τον Λίβανο ως επιφανές όρος, καθώς και τους κέδρους που βρίσκονται σε αυτόν, φανέρωσε μέσω αυτών και τα υπόλοιπα όρη και δένδρα. Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία.

Η κατοικία του ερωδιού προέχει μεταξύ αυτών. Ο Ακύλας το αποδίδει ως εξής: Εκεί τα πτηνά θα κάνουν τις φωλιές τους. Τα έλατα αποτελούν κατοικία για τον ερωδιό. Διότι τα ίδια δέντρα άλλη χρησιμότητα παρέχουν στους ανθρώπους και άλλη στα πτηνά. «Δημιούργησε τη σελήνη για να προσδιορίζει τους καιρούς· ο ήλιος γνώρισε τη δύση του». Αφού διεξήλθε όλα τα επίγεια, και έδειξε τη δημιουργία των αόρατων φύσεων, και υπέδειξε την κατασκευή των ουρανών, τώρα κάνει μνεία και των φωστήρων, οι οποίοι δημιουργήθηκαν κατά την τέταρτη ημέρα. Και δεν είναι άσκοπο, νομίζω, το ότι όσα φάνηκε να έχουν παραλειφθεί προηγουμένως, όταν γινόταν λόγος για τα επουράνια και τα περί νεφών και ανέμων, τώρα ο λόγος τα επαναλαμβάνει, μνημονεύοντάς τα μετά από τόσα, αλλά γίνεται για να διδάξει ότι και αυτά δημιουργήθηκαν για να εξυπηρετήσουν κάποια ανάγκη. Διότι ίσως, αν τα είχε μνημονεύσει πρώτα, θα δινόταν κάποια αφορμή σε εκείνους που θεωρούν ότι πρέπει να τα σέβονται ως θεία, και ως αίτια της συστάσεως των ζώων και των καρπών της γης. Αυτό άλλωστε νομίζοντας όσοι είναι ξένοι προς την ευσέβεια, παρακινήθηκαν να λατρεύουν ως θεούς τον ήλιο και τη σελήνη, θεωρώντας τα ως αίτια της δικής μας γενέσεως, της τροφής και της αυξήσεως. Αλλά ο θείος λόγος δεν παριστάνει πλέον αυτό, αλλά [δείχνει] ότι, και ανεξάρτητα από αυτά, η καθολική πρόνοια του Θεού συγκρότησε όχι μόνο τα επουράνια, αλλά και τα επίγεια ζώα και φυτά. Αυτό θέλησε να διδάξει και ο Μωυσής, γι' αυτό πρώτα εισήγαγε τη γένεση των φυτών από τη γη, και ύστερα κατ' αυτόν τον τρόπο τη δημιουργία των φωστήρων.

Αυτοί λοιπόν οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψε ο Κύριος, στους οποίους φωλιάζουν τα στρουθία, των οποίων ηγείται η φωλιά του ερωδιού, αυτοί λοιπόν οι κέδροι, δηλαδή οι αρετές, ασφαλίζουν τον οίκο της νυμφικής παστάδας. Σε αυτούς φωλιάζουν οι ψυχές, αφού γίνουν στρουθία και πετάξουν ψηλότερα από τις παγίδες, των οποίων ηγείται η φωλιά του ερωδιού, την οποία ο λόγος ονομάζει οικία. Λένε δε ότι αυτό το πτηνό διάκειται με απέχθεια προς τις σαρκικές μίξεις και ότι ζευγαρώνουν μεταξύ τους από κάποια φυσική ανάγκη, βγάζοντας κραυγές, δυσφορώντας και φανερώνοντας την αηδία τους. Γι' αυτό μου φαίνεται ότι ο λόγος υποδηλώνει αινιγματικά την καθαρότητα μέσω αυτού του ονόματος. Αυτά λοιπόν τα δοκάρια βλέπει η νύμφη πάνω στην οροφή της καθαρής παστάδας, βλέπει όμως και τον διάκοσμο από κυπαρίσσι να λαμπρύνει το ορώμενο κάλλος μέσω μιας καλοδουλεμένης και αρμονικής σύνθεσης· διότι είπε ότι τα φατνώματα της οροφής είναι από κυπαρίσσι. Φατνώματα δε ονομάζεται μια εύρυθμη και σκαλιστή κατασκευή από σανίδες, η οποία στολίζει με ποικιλία το κάλλος της οροφής. Τι λοιπόν μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Το κυπαρίσσι ευωδιάζει από τη φύση του· επιπλέον, είναι απρόσβλητο από τη σήψη και επιδέχεται κάθε είδους ξυλουργική φιλοτεχνία, καθώς γίνεται λείο, εφαρμόζει αρμονικά και είναι κατάλληλο για τους καλλωπισμούς που γίνονται μέσω των σκαλισμάτων.

«Εξανατέλλων» (Αυτός που βλαστάνει): Διότι ούτε τα κτήνη παραμέλησε ο Θεός, αλλά και για αυτά προνόησε. Να εννοήσεις δε τους κτηνώδεις ανθρώπους, οι οποίοι σαν χόρτο μασούν το γράμμα, χωρίς να το κατανοούν. «Και χλόην»: Χλόη ονομάζει τις Γραφές και τις δωρεές του Πνεύματος, με τις οποίες τρέφεται ο άνθρωπος στον χώρο του βαπτίσματος. «Τοῦ ἐξαγαγεῖν» (Για να παραγάγει): Αναφέρεται στον μυστικό άρτο, που είναι το σώμα του Χριστού, το οποίο γεννήθηκε από την Παρθένο, και έγινε ουράνιο λόγω της θεότητας. «Και οἶνος»: Υπαινίχθηκε τον μυστικό οίνο, που είναι το αίμα του Χριστού. «Τοῦ ἱλαρῦναι» (Για να ευφράνει): Διότι χαρά για τους πιστούς είναι η κοινωνία του σώματος και του αίματος του Χριστού, παίρνοντας θάρρος ότι μέσω αυτών ελεήθηκαν. «Και ἄρτος»: Ο μυστικός άρτος στις καρδιές των πιστών. «Χορτασθήσεται» (Θα χορτασθούν): Ως ξύλα να εννοήσεις τα ανθρώπινα σώματα που χορταίνουν με τα μυστήρια του Χριστού. «Αἱ κέδροι»: Αναφέρεται στους υψηλούς βίους των ανθρώπων, αλλά και στους ίδιους που βρίσκονται σε ανώτερη θέση· διότι οι κέδροι είναι υψηλοί και ο Λίβανος υψηλός ως όρος στη Σιών. «Ἐκεῖ στρουθία» (Εκεί σπουργίτια): Κοντά στους υψηλούς ανθρώπους οι ταπεινοί και οι αδύναμοι λαοί θα καταφύγουν, δηλαδή στους πλούσιους. «Τοῦ ἐρωδιοῦ»: Του Χριστού· διότι ερωδιός ερμηνεύεται άρχων της εντολής· αυτού η οικία, που είναι η Εκκλησία, ηγείται των ταπεινών.

Διότι και αν προέρχονται από τα έθνη, των οποίων σύμβολο είναι ο Λίβανος, αφού φυτεύτηκαν από τον Θεό με την υιοθεσία του βαπτίσματος και μελέτησαν, και αυτοί χορταίνουν από τον νόμο της θεογνωσίας. Στρουθία (σπουργίτια) ονομάζει τις ψυχές που διώκονται από τον διάβολο και από όσους συμπράττουν με αυτόν, οι οποίες λόγω της ευσεβείας τους μπόρεσαν να ξεφύγουν από τις παγίδες του, για τις οποίες ο Δαβίδ έχει πει: «Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». «Η κατοικία του ερωδιού ηγείται αυτών». Δεν θα έκανες λάθος αν ονόμαζες ερωδιό τον Πέτρο, επειδή ακολουθούσε συνεχώς τον Χριστό. Διότι όπως λέγεται ότι ο ερωδιός δεν θέλει να αποχωρίζεται εκείνους που τον κατέχουν, έτσι λέγεται και ότι ηγείται των στρουθίων. Διότι τους δείχνει πώς πρέπει να υπερπηδούν τις παγίδες των κυνηγών, επειδή και ο ίδιος, αφού παγιδεύτηκε με την άρνησή του, διέφυγε την παγίδα μέσω της μετάνοιας. «Ο βράχος είναι καταφύγιο στους λαγούς». Ο Σύμμαχος το απέδωσε «στους χοιρογρυλλίους». Οι λαγοί και οι χοιρογρύλλιοι κατατάσσονται στα ακάθαρτα και αδύναμα ζώα. Γι' αυτό ο Σολομών λέει: Οι χοιρογρύλλιοι είναι έθνος όχι ισχυρό, που έφτιαξαν τις κατοικίες τους μέσα στους βράχους. Ο Μωυσής δε:

Και πού είναι χρήσιμα τα όρη, σου αποκρίνεται: Τα όρη τα υψηλά είναι για τα ελάφια. Και γιατί υπάρχουν οι πέτρες, σου λέει: Η πέτρα είναι καταφύγιο για τους χοιρογρύλλιους και τους λαγούς. Γιατί υπάρχουν τα άκαρπα δέντρα, μάθε: Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία. Γιατί υπάρχουν πηγές στις ερήμους; Κοντά σε αυτές θα κατασκηνώσουν τα πετεινά του ουρανού και τα θηρία του αγρού. Γιατί υπάρχει ο οίνος;

Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε και δέντρα του Κυρίου, επειδή όσοι μελετούν τον νόμο ημέρα και νύχτα αποκαλούνται δέντρο φυτεμένο δίπλα στις διεξόδους των υδάτων. Στους κέδρους του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί τα στρουθία θα φτιάξουν τις φωλιές τους.

Η κατοικία του ερωδιού δεσπόζει σε αυτά. Ο δε Ακύλας το αποδίδει ως εξής: Εκεί τα όρνεα θα φωλιάσουν. Ως αναγκαία δε, μετά τα καρποφόρα, μνημονεύει και τα άκαρπα. Μέσω δε του Λιβάνου, του φημισμένου όρους, και των κέδρων του, έχει υποδηλώσει τα υπόλοιπα όρη και δέντρα της γης.

Τα δέντρα αυτά, για τους μεν ανθρώπους συγκροτούν οίκους, για τα δε πτηνά δέχονται τις κατοικίες τους. Ο δε Ακύλας μετέφρασε: «Εκεί θα φωλιάσουν τα πτηνά· για τον ερωδιό τα έλατα είναι ο οίκος τους». Κάποιος δε από τους Πατέρες ανέφερε: «Για τον ερωδιό κάθε τόπος είναι κατάλληλος για κατοικία, και παντού καταφθάνει σαν σε προετοιμασμένο οίκο». Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το: «Ηγείται αυτών».

Όσο απέχει το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε εκείνους που τον φοβούνται. Ακόμη και αν περιεργαστείς τα θεμέλια της γης, ούτε αυτά θα σου τα αποκρύψει, αλλά θα τον ακούσεις να λέει ότι «Επάνω στις θάλασσες την εθεμελίωσε». Και αν θελήσεις να μάθεις για τους σεισμούς από πού προέρχονται, θα σε απαλλάξει από κάθε απορία λέγοντας τα εξής: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει». Αν αναζητάς τη χρησιμότητα της νύχτας, και αυτό θα το μάθεις από αυτόν, ότι «Σε αυτήν θα διέλθουν όλα τα θηρία του δάσους». Και στο πού είναι χρήσιμα τα βουνά, θα σου πει: «Τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια». Και γιατί υπάρχουν οι πέτρες, σου λέει: «Η πέτρα είναι καταφύγιο για τους λαγούς». Μάθε γιατί υπάρχουν τα άκαρπα δένδρα: «Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία»· Γιατί υπάρχουν πηγές στις ερήμους; «Κοντά τους θα κατοικήσουν τα πετεινά του ουρανού και τα θηρία του αγρού». Γιατί υπάρχει ο οίνος; Όχι μόνο για να πίνεις, επειδή γι' αυτό θα αρκούσε και η φύση του νερού, αλλά για να ευφρανθείς και να χαρείς· διότι «ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Μαθαίνοντας δε αυτό, θα γνωρίσεις και μέχρι ποιο σημείο πρέπει να κάνεις χρήση του οίνου. Από πού τρέφονται τα πετεινά και τα άγρια θηρία, θα τον ακούσεις να λέει: «Όλα περιμένουν από εσένα, να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό».

Τι σημαίνει το: εκεί στρουθία θα φωλιάσουν; Με τα στρουθία εννοεί είτε τις ψυχές είτε τις διάφορες αρετές. Τι σημαίνει το: του ερωδιού η κατοικία προηγείται αυτών; Λένε ότι ο ερωδιός είναι πτηνό το οποίο ζει με τόση σωφροσύνη, ώστε, όταν πρόκειται να συνευρεθεί, πενθεί επί σαράντα ημέρες και μετά από αυτά πάλι άλλες σαράντα. Κατασκευάζει δε τη φωλιά του στα δέντρα, εκεί όπου δεν επισκιάζεται από τίποτα, αλλά έχει καθαρό τον αέρα. Με αυτά υποδηλώνει τη σωφροσύνη· διότι αυτή ηγείται όλων των αρετών· αποχωρίζεται δε και από τα αισθητά, χωρίς να επισκιάζεται από κανένα από τα πρόσκαιρα· διότι ο αριθμός σαράντα εμπεριέχει την τελείωση καθενός από τα τέσσερα στοιχεία.

Γι' αυτό και ως θεοφύτευτοι πλεονεκτούν σε τιμή από τα υπόλοιπα οι κέδροι του Λιβάνου. «Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία». Στρουθία και ορνίθια ονομάζονται όλα τα πτηνά. «Η κατοικία του ερωδιού προηγείται αυτών», δηλαδή, κυριαρχεί επί των προαναφερθέντων στρουθίων, είτε επειδή είναι φιλέρημος, είτε επειδή φωλιάζει πριν από όλα εκείνα τα προαναφερθέντα στρουθία. «Τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια, ο βράχος καταφύγιο για τους λαγούς». Ως προς το αισθητό μέρος, έτσι βλέπουμε να διαβιούν αυτά τα ζώα, δεν επιθυμούμε όμως να τα ερμηνεύσουμε και αλληγορικά, επειδή μεριμνούμε για τη συντομία. «Εποίησε σελήνην για τους καιρούς», δηλαδή από την τεταγμένη κίνησή της, οι άνθρωποι κατανοούν τις εναλλαγές των εποχών και την περίοδο των μηνών. «Ο ήλιος γνώρισε τη δύση του», την οποία έλαβε από τον σοφό Δημιουργό μέσω του νόμου της φύσεως. «Έθεσες σκοτάδι και έγινε νύχτα», ώστε και τα ημερινά έργα να σταματήσουν για ανάπαυση και τα νυκτόβια ζώα να εξέλθουν για βοσκή. «Μέσα σε αυτήν θα κινηθούν όλα τα θηρία του δάσους», λαμβάνοντας τη νυχτερινή άδεια, βγήκαν από το δάσος και από τη δική τους φωλιά. «Σκύμνοι που ωρύονται για να αρπάξουν και να ζητήσουν από τον Θεό την τροφή τους». Επειδή ο Θεός όρισε άνωθεν την κατάλληλη τροφή για το καθένα, αναζητούν την τροφή με τον πρέποντα τρόπο, το ένα αυτήν, το άλλο εκείνη· «Ανέτειλε ο ήλιος και συγκεντρώθηκαν και θα πλαγιάσουν στις φωλιές τους».