Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:18

«Θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας». Αποδεικνύει ότι και τα δέντρα που αυξάνονται στο δάσος, όπως οι κέδροι και τα υπόλοιπα, θα αναπτυχθούν με τα δικά Του προστάγματα. Αυτά δημιουργήθηκαν και για πάρα πολλούς άλλους λόγους, για τους οποίους έχουμε μάλιστα και προσωπική πείρα, αλλά και για να φτιάχνουν τα στρουθία τις φωλιές τους. «Η κατοικία του ερωδιού προεξάρχει αυτών». Αναφέρει δηλαδή ότι η φωλιά του ερωδιού βρίσκεται ψηλότερα από τα ίδια τα στρουθία, διότι, καταλαμβάνοντας τα υψηλότερα από τα δέντρα, χτίζουν κατά κανόνα τις φωλιές τους στα έλατα, τα οποία είναι τα υψηλότερα από όλα τα δέντρα. «Τα υψηλά όρη προορίζονται για τα ελάφια». Και στα ελάφια, λέει, έδωσε τα όρη ως καταφύγιο, προκειμένου να διαφεύγουν από τα αγριότερα ζώα. «Ο βράχος αποτελεί καταφύγιο για τους λαγούς». Όπως ακριβώς παρέδωσε τα όρη για τη σωτηρία των ελαφιών, έτσι έδωσε και τις κρυψώνες των βράχων στους λαγούς. Γι' αυτό τον λόγο άλλωστε και αυτοί, βρίσκοντας σωτηρία μέσω αυτών, έλεγαν πιο πίσω στο κείμενο το εξής: «Ανάμεσα από τους βράχους θα υψώσουν φωνές». Δοξολογώντας, προφανώς, Εκείνον που τους σώζει.

Ερώτηση 86. Γιατί η αρετή ονομάζεται όρος; Απόκριση. Επειδή, όπως ακριβώς το όρος είναι υψηλότερο από τη γη, αλλά χαμηλότερο από τον ουρανό, έτσι είναι και εκείνος που εργάζεται την αρετή. Είναι αφενός υψηλότερος από τη γη, διότι υψώνεται υπεράνω των βιωτικών μεριμνών και των υλικών πραγμάτων του κόσμου· είναι αφετέρου χαμηλότερος από τον ουρανό, επειδή βρίσκεται ακόμη στην παρούσα ζωή και δεν έχει πεθάνει, ώστε να ελευθερωθεί παντελώς από αυτόν τον κόσμο. Έτσι στέκεται στο μέσον ουρανού και γης, σαν κάποιο όρος, όπως έχει ειπωθεί. Επειδή και με το χωρίο «Τα όρη τα υψηλά είναι για τα ελάφια», όταν το αναφέρει, ονομάζει έτσι τις υψηλές αρετές, και ως ελάφια ονομάζει τις ψυχές των αγίων. Διότι οι ψυχές των αγίων βαδίζουν μέσα στα υψηλά έργα των αρετών, όπως τα ελάφια στο όρος. Πέτρα δε, που αποτελεί καταφύγιο για τους λαγούς, είναι ο Χριστός. Και αποτελεί καταφύγιο για εκείνους που εγκαταβιώνουν στην έρημο.

Συγκέντρωσε τα όσα αναφέρονται περί πέτρας στην Αγία Γραφή, ώστε να σου αποσαφηνιστεί το χωρίο: «Σε πέτρα με ύψωσες». Και από πέτρα ήπιε ο λαός, αλλά είχε και μέλι από πέτρα. Και ο Ψαλμωδός λέει: «Η πέτρα είναι καταφύγιο στους λαγούς». Ακόμη και καθαρό [μέλι] μέχρι χορτασμού, αλλά και το λάδι με το οποίο χρίονταν, η στερεή πέτρα τα παρείχε, σύμφωνα με την ωδή του Μωυσή. —Εάν, λοιπόν, εισέλθετε μέσα στην πέτρα, θα μπορέσετε να ξεφύγετε από τον φόβο του Κυρίου, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη, όταν πρόκειται να αφανίσει τα γήινα, και να αφανίσει τον χοϊκό άνθρωπο, προκειμένου να παράσχει ανεμπόδιστα τη ζωή στον πνευματικό. Πρέπει, επομένως, να προφθάσουμε την μετά δόξης και ισχύος ανάστασή Του, έχοντας φροντίσει τον εαυτό μας με αυτόν τον τρόπο.

Επειδή, λοιπόν, το ελάφι έτυχε τέτοιας φυσικής κατασκευής ώστε να υπερισχύει της βλάβης από τα ερπετά, αλλά επιπλέον η βρώση της οχιάς αποτελεί γι' αυτό μέσο καθαρμού, όπως βεβαιώνουν όσοι έχουν παρατηρήσει τέτοια φαινόμενα, και επειδή όλα τα ιοβόλα λαμβάνονται ως εικόνα των πονηρών και αντικειμένων δυνάμεων (καθώς ο Κύριος λέει: «Σας έδωσα την εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και ο Ψαλμός πάλι υπόσχεται στον προφήτη ότι: «Επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα πατήσεις»)· είναι ανάγκη, όταν ακούμε το όνομα του ελαφιού στην Αγία Γραφή, να ανάγουμε το νόημα στην ανώτερη εικόνα. Διότι, «Τα υψηλά όρη είναι για τα ελάφια»· και, «Επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων».

Διότι έχει γραφεί: «Τα ψηλά όρη είναι για τα ελάφια.» Τι υπόσχεται, λοιπόν, ο Θεός σε εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν; Θα κατευοδώσω τους δρόμους μου, και τα προστάγματά μου, και δεν θα εξέλθετε με λύπη, αλλά θα διδαχθείτε με χαρά. Αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε πάλι κάπου αλλού το προφητικό κείμενο: «Ο δρόμος των ευσεβών έγινε ευθύς, και είναι προετοιμασμένος ο δρόμος των ευσεβών.» Διότι ο δρόμος του Κυρίου είναι κρίση. Ένας άλλος δε από τους αγίους προφήτες λέει: «Ευθείς είναι, λέει, οι δρόμοι του Κυρίου, και οι δίκαιοι θα πορευθούν σε αυτούς, ενώ οι ασεβείς θα ασθενήσουν σε αυτούς.» Διότι, εάν ο Θεός δεν τους εξομαλύνει τους δρόμους, δεν θα μπορούσαν να πορευθούν μέσα από αυτούς.

Θ΄. Η τάξη νομοθέτησε για όλα ανεξαιρέτως τα ζώα τη γένεση, την τροφή και τους κατάλληλους τόπους για το καθένα. Και ούτε δελφίνι είδε κανείς να οργώνει το χώμα, ούτε βόδι να γλιστρά μέσα στο νερό· όπως ακριβώς δεν είδε ούτε τον ήλιο τη νύχτα να λιγοστεύει ή να γεμίζει, ούτε τη σελήνη να εκπέμπει πύρινο φως την ημέρα· τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια, ο βράχος είναι καταφύγιο για τους λαγούς. Δημιούργησε τη σελήνη για να δείχνει τους καιρούς· ο ήλιος γνώρισε τη δύση του· πέφτει η νύχτα, και ο άνθρωπος αποσύρεται στον ύπνο, ενώ τα θηρία βγαίνουν ελεύθερα, και το καθένα ζητά την τροφή που του δίνεται από τον Δημιουργό· έρχεται η ημέρα, και τα θηρία αποσύρονται, ενώ ο άνθρωπος σπεύδει στην εργασία του· και παραχωρούμε τη θέση μας ο ένας στον άλλον με τάξη, σύμφωνα με τον νόμο και τον λόγο της φύσεως. Θα προσθέσω το πιο σπουδαίο και το πιο οικείο. Η τάξη συγκρότησε τον άνθρωπο, ως λογικό ον, από ένα κράμα λογικού και άλογου στοιχείου· και συνέδεσε μυστικά και ανέκφραστα το χώμα με τον νου, και τον νου με το πνεύμα.

Το χαρακτηριστικό δε του λόγου είναι τούτο: ο ερωδιός (αρωδιός) είναι ένα μεγάλο πτηνό σε εκείνον τον τόπο, και τα στρουθία τον ακολουθούν πάντοτε, σαν να τον αγαπούν. «Όρη»: Διότι τα ελάφια ευφραίνονται στα ψηλά βουνά· και όρη είναι τα δόγματα των προφητών, στα οποία τα ιερά ελάφια του Λόγου, οι απόστολοι, υπερπηδώντας φώτισαν την οικουμένη. «Πέτρα»: Στους ανθρώπους, των οποίων ο βίος είναι ελαφρύς σαν σκιά, σε αυτούς καταφύγιο και σωτηρία έγινε η πέτρα στην οποία σταυρώθηκε ο Χριστός. «Εποίησεν»: Εννοεί την Εκκλησία, ως εκείνη που φωτίζει τον άνθρωπο, η οποία, γεννώντας τους ανθρώπους κατά τον κατάλληλο καιρό, δεν παύει το έργο της. «Ο ήλιος»: Ο Χριστός, ο ήλιος της δικαιοσύνης, όταν έδυσε κατεβαίνοντας στον άδη, για να τον σκυλεύσει. «Έθου»: Εννοεί το σκότος που δημιουργήθηκε κατά την ώρα του Πάθους, όταν ο Χριστός ήταν πάνω στον σταυρό. Διότι αυτό έλαβε τη θέση της νύχτας. «Εν αυτή»: Ο πιστός λαός, ο προερχόμενος από τα έθνη, όντας σαν άγρια θηρία του δάσους υπό την αιχμαλωσία (ενοχή) των ειδώλων, αφού πίστεψαν στο Πάθος του Χριστού, διήλθαν στο φως της πίστεως (και της αλήθειας). «Σκύμνοι»: Διότι πεινούσαν και ωρύονταν για να βρουν τον άρτο της ζωής, και μόλις τον βρήκαν τον άρπαξαν και τρέφονται με αυτόν. «Ανέτειλεν»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, σαν ήλιος συγκέντρωσε τους διασκορπισμένους σε έναν κοινό σύνδεσμο πίστεως και ειρήνης. «Και εν ταις μάνδραις»: Στις εκκλησίες θα κατακλιθούν, δηλαδή θα αναπαυθούν ειρηνικά.

Διότι και αν προέρχονται από τα έθνη, των οποίων σύμβολο είναι ο Λίβανος, αφού φυτεύτηκαν από τον Θεό με την υιοθεσία του βαπτίσματος και μελέτησαν, και αυτοί χορταίνουν από τον νόμο της θεογνωσίας. Στρουθία (σπουργίτια) ονομάζει τις ψυχές που διώκονται από τον διάβολο και από όσους συμπράττουν με αυτόν, οι οποίες λόγω της ευσεβείας τους μπόρεσαν να ξεφύγουν από τις παγίδες του, για τις οποίες ο Δαβίδ έχει πει: «Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». «Η κατοικία του ερωδιού ηγείται αυτών». Δεν θα έκανες λάθος αν ονόμαζες ερωδιό τον Πέτρο, επειδή ακολουθούσε συνεχώς τον Χριστό. Διότι όπως λέγεται ότι ο ερωδιός δεν θέλει να αποχωρίζεται εκείνους που τον κατέχουν, έτσι λέγεται και ότι ηγείται των στρουθίων. Διότι τους δείχνει πώς πρέπει να υπερπηδούν τις παγίδες των κυνηγών, επειδή και ο ίδιος, αφού παγιδεύτηκε με την άρνησή του, διέφυγε την παγίδα μέσω της μετάνοιας. «Ο βράχος είναι καταφύγιο στους λαγούς». Ο Σύμμαχος το απέδωσε «στους χοιρογρυλλίους». Οι λαγοί και οι χοιρογρύλλιοι κατατάσσονται στα ακάθαρτα και αδύναμα ζώα. Γι' αυτό ο Σολομών λέει: Οι χοιρογρύλλιοι είναι έθνος όχι ισχυρό, που έφτιαξαν τις κατοικίες τους μέσα στους βράχους. Ο Μωυσής δε:

Την καμήλα και τον χοίρο και τον δασύποδα, δηλαδή τον λαγό, δεν θα τα φάτε. Μέσω αυτών, λοιπόν, ο Δαβίδ υπονοεί τα έθνη· διότι αυτά έχουν ως καταφύγιο τη νοητή πέτρα, την Εκκλησία, και μέσω αυτής ενδυναμώνονται και καθαρίζονται. Τα ελάφια όμως, επειδή τυγχάνουν να είναι καθαρά ζώα, αποτελούν αναγκαίως τις ψυχές των δικαίων, όσες τήρησαν τον νόμο. «Εποίησε σελήνην εις καιρούς». Και βέβαια δεν έθεσε μόνο τη σελήνη, αλλά και τον ήλιο και τα άστρα, για τις ημέρες και τους μήνες και τους καιρούς και τα έτη. Αλλά εδώ ως σελήνη εννοεί τη Συναγωγή των Ιουδαίων, την οποία έθεσε μέχρι τον καιρό του νόμου και των προφητών· και ως ήλιο, τον Χριστό. Διότι έτσι τον αποκαλούσε και ο Μαλαχίας·

Και πού είναι χρήσιμα τα όρη, σου αποκρίνεται: Τα όρη τα υψηλά είναι για τα ελάφια. Και γιατί υπάρχουν οι πέτρες, σου λέει: Η πέτρα είναι καταφύγιο για τους χοιρογρύλλιους και τους λαγούς. Γιατί υπάρχουν τα άκαρπα δέντρα, μάθε: Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία. Γιατί υπάρχουν πηγές στις ερήμους; Κοντά σε αυτές θα κατασκηνώσουν τα πετεινά του ουρανού και τα θηρία του αγρού. Γιατί υπάρχει ο οίνος;

Δεν μπορώ να δω την ουσία σου, διότι είναι αόρατη· αλλά εξαιτίας του έρωτα βλέπω τα έργα σου και σκιρτώ. Δεν σε είδα, αλλά είδα τον ουρανό, και σκίρτησα, και είπα: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξα Θεού». Είδα τη γη, και είπα: «Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της». Είδα τη θάλασσα, και χάρηκα, και είπα: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος». Είδα την ημέρα και τη νύχτα, και έκραξα προς εσένα: «Δική σου είναι η ημέρα και δική σου είναι η νύχτα· εσύ κατασκεύασες το φως και τον ήλιο». Είδα τα όρη, και γεμάτος θαυμασμό είπα: «Τα όρη τα υψηλά είναι για τα ελάφια». Και όπως ακριβώς εκείνος που αγαπά, ακόμη κι αν δεν δει το αγαπημένο του πρόσωπο, αλλά δει μόνο το ένδυμα ή τα υποδήματά του, αγάλλεται και σκιρτά, και λαμβάνει τρόπον τινά μια παρηγοριά για τον έρωτά του· έτσι λοιπόν κι εγώ περιφέρομαι στο σώμα της κτίσης, αδημονώντας και συνεπαρμένος, λέγοντάς σου ακατάπαυστα: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα· πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του Θεού;». Βασιλιάς είσαι, διάδημα έχεις· τι θέλεις;

Αυτός ηγείται των στρουθίων· διότι τους δείχνει πώς πρέπει να υπερπηδούν τις παγίδες των κυνηγών, και ο ίδιος, αφού παγιδεύτηκε με την άρνησή του, διέφυγε την παγίδα μέσω της μετανοίας. «Τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια· οι βράχοι καταφύγιο για τους λαγούς». Δεν παραβλέπει, λέει, η Θεία Πρόνοια ούτε τα μικρά ζώα, αλλά στα μεν ελάφια έδωσε ως κατοικία τις κορυφές των βουνών, στα δε μικρότερα ζώα τις κρυψώνες των βράχων. Και τίποτε, επομένως, δεν δημιουργήθηκε μάταια από Εσένα, τον Θεό· διότι αν δεν υπήρχαν αυτά, τα αδύναμα ζώα στην πεδιάδα θα αιχμαλωτίζονταν εύκολα από τα ισχυρότερα, και θα εξέλειπαν ταχύτερα, καθώς θα τα κυνηγούσαν κυρίως κατά την ώρα του ύπνου. Με τις πέτρες εννοεί τα σπήλαια και τις φωλιές, όπου καταφεύγουν οι λαγοί και οι χοιρογρύλλιοι. Διότι, πράγματι, το γένος των ελαφιών διάκειται εχθρικά προς το γένος των φιδιών. Τέτοιοι είναι και όλοι οι μαθητές του Χριστού, οι οποίοι έχουν τη δύναμη εναντίον των νοητών φιδιών, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από τον Χριστό: «Ιδού, σας έδωκα την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Ο δε Σύμμαχος το απέδωσε: Οι λαγοί και οι χοιρογρύλλιοι, τα οποία κατατάσσονται στα ακάθαρτα και αδύναμα ζώα. Ο Μωυσής, λοιπόν, λέει: «Την καμήλα, τον χοίρο και τον δασύποδα, δηλαδή τον λαγό, δεν θα τα φάτε».

Όσο απέχει το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε εκείνους που τον φοβούνται. Ακόμη και αν περιεργαστείς τα θεμέλια της γης, ούτε αυτά θα σου τα αποκρύψει, αλλά θα τον ακούσεις να λέει ότι «Επάνω στις θάλασσες την εθεμελίωσε». Και αν θελήσεις να μάθεις για τους σεισμούς από πού προέρχονται, θα σε απαλλάξει από κάθε απορία λέγοντας τα εξής: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει». Αν αναζητάς τη χρησιμότητα της νύχτας, και αυτό θα το μάθεις από αυτόν, ότι «Σε αυτήν θα διέλθουν όλα τα θηρία του δάσους». Και στο πού είναι χρήσιμα τα βουνά, θα σου πει: «Τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια». Και γιατί υπάρχουν οι πέτρες, σου λέει: «Η πέτρα είναι καταφύγιο για τους λαγούς». Μάθε γιατί υπάρχουν τα άκαρπα δένδρα: «Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία»· Γιατί υπάρχουν πηγές στις ερήμους; «Κοντά τους θα κατοικήσουν τα πετεινά του ουρανού και τα θηρία του αγρού». Γιατί υπάρχει ο οίνος; Όχι μόνο για να πίνεις, επειδή γι' αυτό θα αρκούσε και η φύση του νερού, αλλά για να ευφρανθείς και να χαρείς· διότι «ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Μαθαίνοντας δε αυτό, θα γνωρίσεις και μέχρι ποιο σημείο πρέπει να κάνεις χρήση του οίνου. Από πού τρέφονται τα πετεινά και τα άγρια θηρία, θα τον ακούσεις να λέει: «Όλα περιμένουν από εσένα, να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό».

Αν θέλεις, το κυριότερο και ισχυρότερο από όλα, έχεις ανεβεί στην Ιερουσαλήμ, την όραση της τέλειας ειρήνης της ψυχής, βλέπεις τον Χριστό, τον Θεό της ειρήνης· κακοπαθείς μαζί Του ως καλός στρατιώτης· συσταυρώνεσαι μαζί με τη σάρκα, με τα πάθη και με τις επιθυμίες· και ευλόγως, καθώς και εσύ ο ίδιος έγινες Θεός για τον Φαραώ και για κάθε αντίπαλη δύναμή του, συνθάβεσαι λοιπόν και συγκατέρχεσαι στον άδη της θεολογίας, εννοώ, και των άρρητων μυστηρίων, και μυρώνεσαι και ευωδιάζεις από τις συγγενείς και φίλες γυναίκες, δηλαδή τις αρετές. Διότι τι με εμποδίζει να τα λέω και να τα εκφράζω λέξη προς λέξη; Εφόσον βέβαια και στον ουρανό κάθεσαι στα δεξιά (ω της αρπαγής!), ανασταίνεσαι και εσύ τριήμερος μετά τη νίκη κατά τριών τυράννων· ίσως είναι πιο οικείο να πω, ώστε μετά τη νίκη του σώματος, της ψυχής και του πνεύματος, ή και μετά την κάθαρση τρόπον τινά της τριμερούς ψυχής, εννοώ του πάθους, του θυμού και του λογικού, έρχεσαι στο όρος των Ελαιών (διότι πρέπει να συντομεύω και να μην αναπτύσσω περιττές σοφίες προς κάποιον που είναι γεμάτος από σοφία, ιδίως γράφοντας επιστολή σε αυτόν που υπερέχει σε γνώση έναντι όλων ημών), για το οποίο όρος νομίζω κάποιος καλλίδρομος αναβαίνοντας έλεγε: Τα ψηλά όρη είναι για τα ελάφια, δηλαδή για τις ψυχές που εξολοθρεύουν τα θηρία. Μαζί με αυτόν λοιπόν, τρέχοντας και συνοδοιπορώντας και εσύ, έχεις φτάσει στη βάση του, αφού ατένισες στους ουρανούς· διότι πάλι ανάγω τον τύπο του λόγου στον ίδιο τον λόγο.

Γι' αυτό και ως θεοφύτευτοι πλεονεκτούν σε τιμή από τα υπόλοιπα οι κέδροι του Λιβάνου. «Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία». Στρουθία και ορνίθια ονομάζονται όλα τα πτηνά. «Η κατοικία του ερωδιού προηγείται αυτών», δηλαδή, κυριαρχεί επί των προαναφερθέντων στρουθίων, είτε επειδή είναι φιλέρημος, είτε επειδή φωλιάζει πριν από όλα εκείνα τα προαναφερθέντα στρουθία. «Τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια, ο βράχος καταφύγιο για τους λαγούς». Ως προς το αισθητό μέρος, έτσι βλέπουμε να διαβιούν αυτά τα ζώα, δεν επιθυμούμε όμως να τα ερμηνεύσουμε και αλληγορικά, επειδή μεριμνούμε για τη συντομία. «Εποίησε σελήνην για τους καιρούς», δηλαδή από την τεταγμένη κίνησή της, οι άνθρωποι κατανοούν τις εναλλαγές των εποχών και την περίοδο των μηνών. «Ο ήλιος γνώρισε τη δύση του», την οποία έλαβε από τον σοφό Δημιουργό μέσω του νόμου της φύσεως. «Έθεσες σκοτάδι και έγινε νύχτα», ώστε και τα ημερινά έργα να σταματήσουν για ανάπαυση και τα νυκτόβια ζώα να εξέλθουν για βοσκή. «Μέσα σε αυτήν θα κινηθούν όλα τα θηρία του δάσους», λαμβάνοντας τη νυχτερινή άδεια, βγήκαν από το δάσος και από τη δική τους φωλιά. «Σκύμνοι που ωρύονται για να αρπάξουν και να ζητήσουν από τον Θεό την τροφή τους». Επειδή ο Θεός όρισε άνωθεν την κατάλληλη τροφή για το καθένα, αναζητούν την τροφή με τον πρέποντα τρόπο, το ένα αυτήν, το άλλο εκείνη· «Ανέτειλε ο ήλιος και συγκεντρώθηκαν και θα πλαγιάσουν στις φωλιές τους».

Ο Θεός δεν θέλει να είμαστε πάντοτε ταπεινωμένοι από τα πάθη και, καταδιωκόμενοι από αυτά, να γινόμαστε σαν τους λαγούς και να θέτουμε ως βράχο καταφυγής μόνο αυτόν· διότι αλλιώς δεν θα έλεγε: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου», αλλά θέλει να ανεβαίνουμε σαν τα ελάφια στα ψηλά βουνά των εντολών του και να διψάμε εντονότατα για τα ζωοποιά νάματα του Πνεύματος· ώστε, όπως ακριβώς εκείνα, επειδή από τη φύση τους τρώνε τα φίδια, με τη θερμότητα από το πολύ τρέξιμο μετατρέπουν παραδόξως τη δηλητηριώδη φύση των φιδιών σε άρωμα μόσχου, όπως λένε, χωρίς να βλάπτονται καθόλου από αυτά· έτσι και εμείς, δεχόμενοι κάθε εμπαθή λογισμό στα σπλάχνα της διανοίας μας, με τον φλογερό δρόμο των εντολών του Θεού και με τη δύναμη του Πνεύματος, να τον μετατρέπουμε μέσω της αιχμαλωσίας του σε ευώδη και σωτηριώδη πράξη της αρετής, ώστε να αποδεικνύεται ότι αιχμαλωτίζουμε κάθε νόημα, δια της πράξεως, στην υπακοή του Χριστού.