Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:25

Γι' αυτό ο Κύριος εγκαθιστά ομονοούντες στον ίδιο οίκο. Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα. Αλλ' όμως, υπάρχει μεταξύ τους μια σοφή και εύτακτη διάταξη. Διότι δεν πρέπει μόνο να επικρίνουμε τα ψάρια, αλλά υπάρχουν σε αυτά και στοιχεία που αξίζει να τα μιμηθούμε. Πώς δηλαδή τα διάφορα είδη των ψαριών, έχοντας κατανείμει το καθένα για τον εαυτό του την κατάλληλη περιοχή, δεν καταπατούν το ένα τον χώρο του άλλου, αλλά διαβιούν στα δικά τους όρια; Κανένας γεωμέτρης δεν τους κατένειμε τις κατοικίες· δεν έχουν περιφραχθεί με τείχη, ούτε έχουν διαχωριστεί με ορόσημα· και όμως αυθόρμητα έχει οριστεί για το καθένα ό,τι του είναι χρήσιμο. Διότι αυτός ο κόλπος τρέφει τα τάδε είδη ψαριών, και εκείνος κάποια άλλα· και αυτά που πλεονάζουν εδώ, σπανίζουν αλλού. Κανένα βουνό που υψώνεται με οξείες κορυφές δεν τα διαχωρίζει, κανένας ποταμός δεν αποκόπτει τη διάβασή τους, αλλά υπάρχει κάποιος νόμος της φύσης, ο οποίος με ισότητα και δικαιοσύνη, ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός, κληρώνει σε κάθε είδος τον τόπο της διαβίωσής του.

Επειδή λοιπόν κάναμε λόγο ξεχωριστά για καθένα από τα προκείμενα ζητήματα, ελάτε τώρα πάλι, συνδέοντας το νόημά τους με την ακολουθία όσων ήδη προηγήθηκαν, να συνθέσουμε μια πνευματική θεωρία. Λοιπόν, όπως ακριβώς λέγαμε ότι ο Ιησούς ανέβηκε στον ουρανό σαν σε όρος, δηλαδή αφού αναλήφθηκε, μετά την ανάστασή του από τους νεκρούς· έτσι και όταν συνέβη αυτό, τότε οι μαθητές έμειναν μόνοι τους, αποτελώντας τύπο των μεταγενέστερων και κάθε εποχής εκκλησιαστικών διδασκάλων, και σαν σε κάποια θάλασσα διαπλέουν την τρικυμία του παρόντος βίου, περιπίπτοντας σε συχνούς και μεγάλους πειρασμούς, και υπομένοντας καθόλου ευκαταφρόνητους κινδύνους κατά τη διδασκαλία από εκείνους που αντιμάχονται την πίστη και πολεμούν τα ευαγγελικά κηρύγματα. Αλλά θα πάψουν να φοβούνται και να διατρέχουν κάθε κίνδυνο, και θα σταματήσουν την ταλαιπωρία των κόπων, όταν εμφανιστεί σε αυτούς και πάλι ο Χριστός με θεοπρεπή δύναμη, έχοντας κάτω από τα πόδια του όλη την οικουμένη. Διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει το να περπατά πάνω στη θάλασσα, επειδή συχνά η θάλασσα λαμβάνεται στην Αγία Γραφή ως τύπος του κόσμου, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά που δεν έχουν αριθμό, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα».

«Γι' αυτό η δόξα του Κυρίου θα είναι στα νησιά της θάλασσας, το όνομα του Κυρίου θα είναι ένδοξο.» Αινιγματωδώς ονομάζει «νερό» και «θάλασσα» το πλήθος των εθνών. Διότι αυτό συνηθίζουν να κάνουν οι άγιοι προφήτες. Έτσι λοιπόν και ο μακάριος Δαβίδ, σχετικά με τη γη και τα όσα βρίσκονται σε αυτήν λέει: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά των οποίων δεν υπάρχει αριθμός, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα· εκεί διαπορεύονται πλοία, και αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν.» Και βεβαίως δεν ισχυριζόμαστε ότι ο λόγος του αφορούσε αυτά που κολυμπούν στη θάλασσα, ούτε βέβαια ήθελε να υποδηλώσει τα διάφορα είδη των ψαριών, αλλά ούτε λέμε ότι υπάρχει στα ύδατα της θάλασσας κάποιος σωματικός και αισθητός δράκοντας. Απεναντίας, όπως προείπα, μέσα από αυτά μας φανερώνει την ταραχή αυτού του βίου και τον κλυδωνισμό της ζωής όσων βρίσκονται σε αυτόν· και φυσικά τον δράκοντα, δηλαδή τον Σατανά, ο οποίος περιφέρεται ανάμεσα σε όλους τους ανθρώπους και τριγυρίζει στην οικουμένη μας, επιβουλευόμενος τις ψυχές των αγίων. Επομένως, ονομάζει «νερό της θάλασσας» το πλήθος των εθνών, και «νησιά», ενδεχομένως, τις πόλεις. Και βέβαια αναφέρει ότι θα ταραχθούν όλοι όσοι βρίσκονται σε αυτές, καθώς η θεία οργή θα επιπέσει πάνω τους. Αναφέρει όμως ότι η δόξα του Χριστού θα βρίσκεται κατά κάποιον τρόπο σε όλες αυτές.

Διότι έτσι κάπου λέει και ο Ψαλμωδός, ότι «θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που προστάζουν να δοξολογείται το όνομά του από την άκρη της γης, αυτοί που καθορίζουν τους υμνωδούς για αυτόν, και πείθουν να χοροστατούν, και συγκαλούν σε πνευματική σύναξη, αυτοί που κατεβαίνουν στη θάλασσα και την πλέουν, τα νησιά και αυτοί που τα κατοικούν; Αναφέρεται δε, όπως νομίζω, στους αγίους αποστόλους. Διότι δεν κήρυτταν τον Ιησού και τη χάρη που προέρχεται από αυτόν μόνο στην Ιουδαία, αλλά, διασχίζοντας και τη θάλασσα, ευαγγελίζονταν τις χώρες των εθνών. Έφτασαν λοιπόν μέχρι και το Ιλλυρικό και πέρα από αυτό, ώστε να μην στερηθούν και τα νησιά της θάλασσας το ιερό κήρυγμα, ούτε βέβαια και εκείνοι που τα κατοικούν. Και από ιστορική μεν άποψη έτσι θα προσεγγίσεις τα λεγόμενα. Θα κατανοήσεις όμως, αν θέλεις, και με άλλον τρόπο τα λόγια της προφητείας. Διότι η θεόπνευστη Γραφή παρομοιάζει πολλές φορές με θάλασσα αυτόν τον κόσμο, δηλαδή τον ανθρώπινο βίο, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Ισχυρίζεται δε ότι ο δικός μας βίος μοιάζει με θάλασσα, ίσως ακριβώς εξαιτίας του αστάθμητου των πραγμάτων σε αυτήν, και των συνεχών εναλλαγών προς τα πάνω και προς τα κάτω και της μεγάλης σύγχυσης.

Και πάλι: «Το δικό μου φαγητό είναι να κάνω το θέλημα εκείνου που με έστειλε, και να ολοκληρώσω το έργο του.» <Και ανέβασες στη θάλασσα τα άλογά σου, ταράζοντας πολλά νερά.> Ο λόγος διατήρησε πάλι το σχήμα της μεταφοράς. Διότι, αφού έκανε λόγο για χαλινάρια, αποκάλεσε άλογα τους αγίους Αποστόλους, πάνω στους οποίους επιβαίνει και ο ίδιος ο Χριστός, έχοντας εγκατασταθεί μέσα στο νου και στην καρδιά τους. Προσπαθεί λοιπόν να διδάξει ότι επρόκειτο να καθοδηγήσουν προς την πίστη όχι μόνο αυτούς που προέρχονταν από τον Ισραήλ, αλλά και το ίδιο το πάρα πολύ μεγάλο και αμέτρητο πλήθος των άλλων εθνών. Διότι παρομοιάζει τον κόσμο με θάλασσα, σύμφωνα και με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά των οποίων δεν υπάρχει αριθμός»· και με πολλά νερά παρομοιάζει τα πλήθη των εθνών που βρίσκονται σε όλη τη γη· και με άλογα, όπως είπα, τους αγίους Αποστόλους, οι οποίοι, περιφερόμενοι σε όλη την οικουμένη, αυτούς που κυριολεκτικά ροχάλιζαν και εφησύχαζαν στην πλάνη, τους ειδωλολάτρες, τους τάραξαν επωφελώς· διότι τους αναστάτωσαν, προκαλώντας τους φόβο ότι θα βαδίσουν προς την κόλαση και θα υποστούν την τιμωρία του πυρός, εάν δεν επέλεγαν να μετανοήσουν και να γνωρίσουν τον εκ φύσεως και αληθινό Θεό.

Το ότι, εξάλλου, σε όσους έχουν αξιωθεί την αγία ζωή θα προσφερθεί πλουσιοπάροχα η δυνατότητα να συμμετάσχουν στη χορηγία του Αγίου Πνεύματος και να ξεδιψάσουν από τα ζωοποιά ύδατα, το υποδηλώνει λέγοντας ότι, από το νερό που προσδοκάται στους καθορισμένους καιρούς να εξέλθει από την Ιερουσαλήμ, το μισό θα κατευθυνθεί προς την πρώτη θάλασσα και το άλλο μισό προς την έσχατη θάλασσα. Και τι σημαίνει άραγε αυτό; Η θεία γραφή συχνά παρομοιάζει με θάλασσες και ύδατα τα πολλά έθνη των ανθρώπων και το αναρίθμητο πλήθος. Έτσι λέει κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Διότι η σύμπασα γέμισε από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατασκεπάζει τις θάλασσες». Είπε κάπου επίσης και ο θεσπέσιος Δανιήλ, προορώντας όσα πρόκειται να συμβούν στους έσχατους καιρούς σε όλη την οικουμένη: «Εγώ ο Δανιήλ έβλεπα, και ιδού, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά το ένα από το άλλο». Κάνοντας δε αυτό ακριβώς σαφέστερο, ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει λέγοντας: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά που δεν έχουν αριθμό, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα· εκεί διαπλέουν πλοία, και αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να τον εμπαίζεις». Διότι, ποιον δράκοντα θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει στην αισθητή θάλασσα, ο οποίος πλάστηκε για να εμπαίζεται από τον Θεό που κυριαρχεί στα πάντα;

Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι στην πλατιά και ευρύχωρη θάλασσα διαπορεύονται πλοία, και μάλιστα και ο δράκοντας που πλάστηκε για να εμπαίζεται· εννοώντας ως πλοία τους μεταφορείς των ιερών κηρυγμάτων, και ως δράκοντα τον Σατανά που τους παραμονεύει, τον οποίο και νίκησαν οι άγιοι που χρημάτισαν πλοία, επειδή ο Χριστός τους παρείχε την επαρκή για τη σωτηρία τους βοήθεια. Τα δε υπόλοιπα είναι όμοια με το πρώτο. «Θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς». Θαρσείς της θάλασσας: λέγεται ότι είναι μέρος της Αιθιοπίας. Και η πόλη Ταρσός, από τον Ιωνά ονομάζεται Θαρσείς. «Καθώς ακούσαμε, έτσι και είδαμε, στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». Συγκεντρώθηκαν βέβαια για να πολεμήσουν οι εχθροί της Εκκλησίας· βλέποντας όμως το ακαταμάχητο εκείνης που πολεμούσαν, έμειναν έκπληκτοι, και αφού σταμάτησαν να πολεμούν και να χτυπούν, φωνάζουν: «Καθώς ακούσαμε, έτσι και είδαμε»· διότι μη θέλοντας να δεχτούμε τις προφητείες για αυτήν, είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια την αλήθεια τους. Και πώς θα μπορούσαν να πουν, «Στην πόλη του Θεού μας», αν δεν είχαν γίνει πιστοί; Διότι εκείνοι που ομολογούν ότι αυτός είναι ταυτόχρονα Θεός και Κύριος των δυνάμεων, σημαίνουν οπωσδήποτε ότι έχουν εδραιωμένη την πίστη μέσα τους. Και πού είδαν την επαγγελία να εκπληρώνεται, παρά στην Εκκλησία, η οποία είναι η πόλη του Θεού;

ΨΑΛΜΟΣ ΡΓ΄. [«Και οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου». Αυτός βέβαια είναι εξάπαντος νοητός, και προκαλεί τη σωτήρια μέθη.] [«Θα χορτάσουν τα ξύλα (δέντρα) του πεδίου». Ο λόγος του δεν αφορούσε δέντρα, αλλά μάλλον τους αγίους που είναι ριζωμένοι στην πίστη και καρποφορούν εν δικαιοσύνη.] [«Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη». Παρομοιάζει την Εκκλησία με πλοίο, δίνοντας στον παρόντα δικό μας κόσμο τη μορφή της θάλασσας. Επομένως, παραβάλλει τον ανθρώπινο βίο με τη δική μας θάλασσα, λόγω της αστάθειας και της διαρκούς κίνησης των πραγμάτων του· και με το αναρίθμητο γένος των ερπετών εννοεί το πολυειδές και τρόπον τινά πολυπρόσωπο πλήθος των ανθρώπων, κατανοώντας τη διαφορετικότητα ως προς την ποικιλία των έξεων. Διότι η φύση είναι η ίδια σε όλους, και ο τρόπος της γέννησης δεν διαφέρει, αλλά ο νους είναι πολυσχιδής και η καρδιά μέσα μας έχει ποικίλες διαθέσεις. Γνωρίζοντας το αυτό κάποιος έλεγε: «Όπως δεν είναι όμοια τα πρόσωπα μεταξύ τους, έτσι δεν είναι και οι διάνοιες των ανθρώπων». Και ως πλοία τα οποία διαπλέουν αυτήν τη νοητή θάλασσα, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, εννοούμε τις άγιες Εκκλησίες του Σωτήρα μας, οι οποίες αν και βρίσκονται μέσα στον κόσμο, εντούτοις στέκονται ανώτερα από τον κόσμο· όπως ακριβώς, βέβαια, μπορεί κανείς να δει και τα πλοία, τα οποία αν και πλέουν μέσα στα ύδατα, εντούτοις επιπλέουν πάνω από τα ύδατα.]

Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα παραβλέψει αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε αυτόν.] <Ζώα μικρά μαζί με μεγάλα.> (K f. 181 b) Και αυτό είναι τεκμήριο της θείας πρόνοιας, το ότι τα μικρά είδη συγκατοικούν με τα μεγάλα και δεν καταβροχθίζονται εντελώς από εκείνα. [<Αυτός ο δράκοντας που έπλασες.> Και βέβαια δεν λέμε ότι ο λόγος του αφορούσε αυτά που κολυμπούν στη θάλασσα, ούτε βέβαια ήθελε να υποδείξει τις διαφορές των ψαριών, αλλά ούτε και κάποιον σωματικό και αισθητό δράκοντα που κολυμπά στα ύδατα της θάλασσας, αλλά φανερώνει σε εμάς μέσω αυτών, όπως είπα, την ταραχή που υπάρχει στον βίο και τον κλυδωνιζόμενο βίο εκείνων που βρίσκονται σε αυτόν· και βέβαια εννοεί ως δράκοντα τον αρχέκακο, δηλαδή τον Σατανά, ο οποίος περιφέρεται γύρω από όλους τους ανθρώπους και τριγυρίζει στη δική μας οικουμένη, επιβουλευόμενος τις ψυχές των αγίων.] <Ας του είναι ευάρεστη η διαλογή μου.> (B f. 420, E f. 216 b, K f. 182 b) Ως διαλογή εννοεί την αίνεση· διότι αυτός που ψάλλει, συνδιαλέγεται με τον Θεό. <Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη.> (B f. 420, H f. 508 b) Αλλά ίσως πει κάποιος σχετικά με αυτό: Άραγε, λοιπόν, ο μακάριος Προφήτης καταριέται [στον κώδικα: εύχεται ποτέ] αυτούς που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες; Άραγε θέλει να χαθούν και να αφανιστούν όλοι όσοι έχουν κυριευθεί από τις αμαρτίες; Καίτοι θα έπρεπε μάλλον, ως άγιος και πνευματοφόρος, να προσεύχεται υπέρ αυτών που έχουν ασθενήσει πνευματικά. Και μετά από λίγα: Άκουγε λοιπόν· διότι θα μιλήσω με συντομία.

Και όταν ο ήλιος ρίχνει από ψηλά στα νερά τη θερμή προσβολή των ακτίνων του, αναδύονται και σχεδόν τολμούν να αναπηδήσουν έξω από τα ίδια τα νερά, αποφεύγοντας να μένουν πάντοτε στον βυθό, και διαφεύγουν εύκολα ακόμη και τα δίχτυα αυτών που τα ψαρεύουν. Αντιθέτως, εκείνα που δεν έχουν λέπια και πτερύγια, δηλαδή βρίσκονται μέσα σε σκληρά περιβλήματα και είναι ντυμένα με το φυσικό τους όστρακο, ελάχιστα γνωρίζουν την επιφάνεια, αλλά εισδύουν πάντοτε προς τη βλάστηση του βυθού και αρέσκονται στους λασπώδεις τόπους. Είναι αδρανή και ευάλωτα, και από όσους τα δουν έστω και μία φορά, πιάνονται χωρίς κόπο. Και για αυτά μεν, ο λόγος αυτός είναι σαφής και αληθινός· ας προχωρήσουμε όμως και πάλι, ξεκινώντας από τις εικόνες και τους τύπους, στα πιο πνευματικά και φανερά. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Θα τα έλεγες άριστα, προχωρώντας μάλιστα με προθυμία σε αυτό. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Υποδεικνύοντάς μας με ωραιότητα τον περισπασμό αυτού του βίου και την πικρή πλημμύρα και αναταραχή των πραγμάτων μέσα σε αυτόν, ο Μελωδός ψάλλει: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη. Εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Διότι με τα ψάρια πρέπει να παρομοιάσουμε πολύ σωστά αυτούς που, χωρίς πολλές φορές κανένα όφελος για τα αναγκαία, περιφέρονται εδώ και εκεί και συλλέγουν μόνο όσα τους καθιστούν σαρκικούς και τους παρασκευάζουν να υπομείνουν μάταιους κόπους. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ σωστά μιλάς. ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Αυτή η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν πλάσματα αναρίθμητα. Ποιος μπορεί να διηγηθεί την ομορφιά των ψαριών που βρίσκονται μέσα σε αυτήν; Ποιος μπορεί να περιγράψει τα μεγέθη των κητών και τη φύση των αμφίβιων ζώων, πώς δηλαδή διαβιούν και στην ξηρά και στα ύδατα; Ποιος μπορεί να διηγηθεί τον βυθό και το πλάτος της θάλασσας ή την ορμή των υπέρμετρων κυμάτων; Όμως στέκεται στα όριά της εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μέχρις εδώ θα έλθεις και δεν θα προχωρήσεις παραπέρα, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»· η οποία, φανερώνοντας τη δύναμη του προστάγματος που της έχει επιβληθεί, όταν ξεχύνεται με τα κύματά της, αφήνει μια ευδιάκριτη γραμμή στους αιγιαλούς, δείχνοντας σε όσους τη βλέπουν ότι, τρόπον τινά, δεν έχει παραβεί τα προσταγμένα σε αυτήν όρια.

Πλην όμως, ενώ αυτός προσπαθούσε να διαφύγει, τον πρόλαβε η αγία, μεγάλη και ισχυρή μάχαιρα του Θεού, η οποία θα εξολοθρεύσει τη σκολιότητά του και θα αφαιρέσει κάθε του υπόσταση από τα όντα. Και ενώ επιχειρούσε να διαφύγει, προσπαθούσε να κρυφτεί σαν σε οικεία κρησφύγετα στη λεγόμενη θάλασσα, για την οποία έχει λεχθεί: «Αυτή η θάλασσα, η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα» και: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον περιπαίζεις». Και στο βιβλίο του Ιώβ, επίσης, ο Κύριος αποκαλύπτοντας δίδασκε γι' αυτόν λέγοντας: «Θα τραβήξεις άραγε τον δράκοντα με αγκίστρι, και θα του περάσεις χαλινάρι γύρω από τη μύτη του; Ή θα του δέσεις κρίκο στον μυκτήρα του;»· στα οποία προσθέτει: «Αυτό είναι η αρχή του πλάσματος του Κυρίου, πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του», και πάλι λέει: «Αυτός είναι βασιλιάς όλων όσων βρίσκονται μέσα στα ύδατα». Ο λόγος όμως επιλύει και μια αμφιβολία μέσα από αυτά, διδάσκοντας ότι για τον λόγο αυτόν του έχει επιτραπεί να ζει, ώστε να εμπαίζεται από τους αγίους του Θεού, οι οποίοι γυμνάζονται στην πάλη εναντίον του και άλλοτε μεν του βάζουν αγκίστρια, άλλοτε δένουν «χαλινάρι γύρω από τη μύτη του», και άλλοτε του περνούν «κρίκο»· γι' αυτό και έχει λεχθεί: «πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του».

Διότι το μεγάλο πλήθος των παλαιών εθνών και των ανθρώπινων φυλών κάθε γένους, υπήρξε εποχή που, ως κύμα του ανθρώπινου βίου και ως τέτοια θάλασσα της θνητής ζωής γεμάτη από την κακία των ανθρώπων, προκαλούσε πολύ θόρυβο και εξέπεμπε μεγάλη βοή, εφόσον κατείχε τον δράκοντα που κατοικούσε μέσα σε αυτήν, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Θα επιφέρει ο Κύριος ο Θεός τη μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, και θα εξοντώσει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα»· και αλλού, αφού προείπε ο Λόγος: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη», προσθέτει: «Εκεί υπάρχει αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζεις μαζί του». Αλλά, βέβαια, ξαφνικά και τον δράκοντα και τη θάλασσα, καθώς και τη βοή των κυμάτων της, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού φανερώθηκε στους ανθρώπους, τα κατέστειλε και τα καταπράυνε, και έσβησε το πλήθος των φυλών. Και αφού έγιναν αυτά, στη συνέχεια και ακολούθως έχει λεχθεί: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Διότι τα σημεία που προαναφέρθηκαν, δηλαδή τα όρη που ταπεινώνονται και η βοή της θάλασσας που καταστέλλεται, και ο θόρυβος των κυμάτων που δεν ταράζει πλέον όπως παλαιά, αλλά και το ίδιο το πλήθος των φυλών που σβήνει, ήταν ικανά να προκαλέσουν φόβο σε εκείνους που κατοικούν στα πέρατα της γης· ώστε να μη φοβούνται πλέον όλα όσα προαναφέρθηκαν, αλλά μόνο τον Έναν, τον νικητή όλων αυτών· τον οποίο, λοιπόν, αφού γνωρίσουν και φοβηθούν, επιτυγχάνουν τον μακαρισμό που λέει: «Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον».

Και επειδή ακριβώς ένας άλλος προφήτης δίδαξε ότι αυτός ο τραυματισμένος δράκοντας διατρίβει στη θάλασσα, λέγοντας: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη. Εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα. Αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να τον εμπαίζεις»· πρόσεξε μήπως και ο παρών λόγος αινίχθηκε αυτήν ακριβώς τη θάλασσα, λέγοντας: «Εσύ δεσπόζεις στη δύναμη της θάλασσας, και εσύ καταπραΰνεις τον σάλο των κυμάτων της»· με αυτά, λοιπόν, συνέδεσε το, «Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία· με τον βραχίονα της δύναμής σου σκόρπισες τους εχθρούς σου». Διότι φαίνεται να ονομάζει θάλασσα τον τόπο των αντικείμενων δυνάμεων, δηλαδή των δαιμόνων και των πονηρών πνευμάτων. Γι' αυτό και επισύναψε στον λόγο περί της θάλασσας τα όσα αφορούν τον τραυματία και τους εχθρούς του Θεού, υποδηλώνοντας ξεκάθαρα τις αντικείμενες δυνάμεις και τον άρχοντά τους. Και σε άλλον ψαλμό, εξάλλου, έχει ειπωθεί: «Εσύ συνέτριψες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό. Εσύ συνέτριψες το κεφάλι του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων»· και στον Ιώβ: «Θα σύρεις τον δράκοντα με το αγκίστρι, θα περάσεις θηλιά γύρω από τη μύτη του, και με κρίκο θα τρυπήσεις το χείλος του».

Το δε άλλο του χέρι, το οποίο μας άφησε να εννοήσουμε ότι είναι το αριστερό, λέγει ότι θα το θέσει στη θάλασσα, στα αλμυρά κύματα του βίου· εκεί όπου και ο δράκοντας κατοικεί, σύμφωνα με το χωρίο: «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα· αυτός είναι ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν». Διότι πάνω σε αυτούς τους δράκοντες, και στη θάλασσα που νοείται κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν θα απλωθεί το δεξί, αλλά το άλλο χέρι, το αντίθετο του δεξιού, για να κολάσει και να τιμωρήσει τους εχθρούς, και να τους ταπεινώσει. Αυτός δε ακριβώς που υποδηλώνεται (είναι φανερό ότι πρόκειται για το κέρας του Δαβίδ), ο οποίος πρόκειται να γεννηθεί από το σπέρμα του, θα επικαλεστεί ως πατέρα τον Θεό, εφόσον αξιώθηκε την ενοίκηση του μονογενούς Υιού του Θεού μέσα του, καθώς και τη συνάφεια και την ένωση μαζί Του.

«Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Με αυτά τα λόγια φανερώνει ότι, όπως ακριβώς το στοιχείο της γης γεννά και τρέφει πολλά ζώα, με τον ίδιο τρόπο και η υγρή ουσία τρέφει πάμπολλα γένη ζώων. Διότι ο Θεός δεν δημιούργησε κενούς τους χώρους, αλλά τα γέμισε όλα με ζώα: τον αέρα, τη γη, τη θάλασσα. Τον μεν αέρα τον γέμισε μόνο με πτηνά, τη δε γη με τετράποδα και φτερωτά, και τη θάλασσα με άπειρους ιχθύες. Από αυτούς άλλοι είναι μεγαλύτεροι και άλλοι μικρότεροι, και οι μικρότεροι αποτελούν τροφή για τους μεγαλύτερους, όμως το γένος τους δεν αφανίζεται. Και αυτό αποτελεί τεκμήριο της θείας πρόνοιας, το ότι τα μικρά γένη ζουν μαζί με τα μεγάλα και δεν εξολοθρεύονται εντελώς από εκείνα· διότι οι ισχυρότεροι τρέφονται με τους υποδεέστερους, και όμως δεν τους έχουν αφανίσει, αλλά η αναπαραγωγή υπερτερεί της απώλειας.

Διότι όσοι ζουν μεν εν σαρκί, αλλά δεν στρατεύονται κατά σάρκα, καταπατώντας τον κλύδωνα του βίου και όντας υψηλότερα από αυτόν, εργάζονται σε ύδατα πολλά, συγκαταβαίνοντας με σκοπό να κερδίσουν κάποιους από εκείνους που έχουν βυθιστεί. Επιπλέον, υποδηλώνοντάς μας γλαφυρά ο ψαλμωδός τον περισπασμό του παρόντος βίου και την πικρή πλημμυρίδα και σύγχυση των πραγμάτων μέσα σε αυτόν, λέει: «Αυτή είναι η θάλασσα, εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Διότι πρέπει να παρομοιάσουμε ορθότατα με ψάρια εκείνους που συχνά περιφέρονται εδώ και εκεί για κανένα από τα αναγκαία προς ωφέλειά τους, και συλλέγουν μόνο εκείνα τα οποία τους καθιστούν σαρκικούς και τους προετοιμάζουν να υπομείνουν μάταιους κόπους. Επομένως, κολυμπώντας σαν τα ψάρια διασχίζουμε αυτήν την πλατιά και ευρύχωρη θάλασσα, δηλαδή τον κόσμο· διότι ο βίος του καθενός είναι κατά κάποιον τρόπο διαφορετικός.

«Εξελεύσεται»: Καθένας λοιπόν από τους ανθρώπους θα εξέλθει στο έργο των αρετών για να εργαστεί και να πράξει τις εντολές Του. Είναι δε και οι απόστολοι, οι οποίοι εξήλθαν για την εργασία του ευαγγελικού κηρύγματος. Το έργο τους παραμένει έως τη συντέλεια του αιώνα. Διότι αυτή είναι η εσπέρα που έρχεται για όλους. «Καὶ ἐπὶ τὴν ἐργασίαν»: Διότι μέχρι τον θάνατο λοιπόν δεν μπορεί να αμελεί το αγαθό έργο ο πιστός άνθρωπος. Και «εσπέρα» ονομάζει τον θάνατο. «Ως εμεγαλύνθη»: Έκπληκτος ο προφήτης μπροστά στη δόξα του Θεού, θαυμάζει τα μυστήρια και τα θαυμαστά, τα οποία ο Θεός έπραξε για χάρη του ανθρώπου. «Επληρώθη»: Η αισθητή γη, διότι μέσα σε αυτήν έκανε πολλά θαύματα· αλλά και η νοητή γη, που είναι ο άνθρωπος, γέμισε από τη χάρη, την οποία του παρέσχε με την παρουσία Του ο Θεός Λόγος. «Αύτη η θάλασσα»: Ως θάλασσα ονομάζει τον βίο, ο οποίος είναι στ' αλήθεια μεγάλος και πλατύς, εφόσον τα πάντα περιέχει και τα καταπίνει. «Εκεί ερπετά»: Διότι διαφορετικά και αναρίθμητα είναι τα είδη των ανθρώπων, οι οποίοι τρέφονται μέσα σε αυτήν σαν τα ερπετά. «Ζώα»: Πλούσιοι και φτωχοί, υψηλοί και ταπεινοί, δούλοι και αφέντες. «Εκεί πλοία»: Είναι οι Εκκλησίες, οι οποίες πλέουν μέσα στο πέλαγος του βίου και μέσα στις οποίες διασώζονται οι πιστοί. «Δράκων»: Εννοεί τον διάβολο· διότι εμπαίζεται από τις Εκκλησίες, δηλαδή καταπατάται. Διότι μέσα σε αυτές η κεφαλή του αποκόπηκε μέσω των αγίων.

«Διότι, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση· τα παλαιά πέρασαν, ιδού τα πάντα έγιναν νέα». Γιατί όμως η γη; Επειδή σε αυτήν κατέβηκε αυτός που έκλινε τους ουρανούς. Και πώς την έκτισε, παρά μόνο μέσω των υδάτων, όπως ακριβώς την παρήγαγε και εξαρχής; Μέσω των υδάτων του βαπτίσματος, είναι προφανές· διότι αυτό φανερώνει το επόμενο: «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη». Μεγάλη είναι η χάρη του βαπτίσματος, καθώς περιέχει μεγάλα μυστήρια. Και ευρύχωρη, καθώς χωρά όλη την ενέργεια του Πνεύματος. Με τα «ερπετά» εννόησε τους αμαρτωλούς, επειδή αυτοί σέρνονται στα γήινα πράγματα· οι οποίοι εξαιτίας του πλήθους τους δικαιολογημένα λέγονται ότι είναι αναρίθμητοι, ή επειδή μόνο οι δίκαιοι ταιριάζει να αριθμούνται. Διότι λέει: «Σε εμένα δε, τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι σου, Θεέ. Θα τους μετρήσω, και θα πληθυνθούν περισσότερο από την άμμο». «Ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Είναι οι μετρίως δίκαιοι και οι πάρα πολύ δίκαιοι. Διότι όλους αυτούς τους δέχεται το βάπτισμα, και δεν έχουν ανάγκη το λουτρό της παλιγγενεσίας μόνο οι αμαρτωλοί, αλλά και οι δίκαιοι.

Καθώς δε τα στοιχεία της φύσης εκείνη τη στιγμή εναντιώνονταν στα προστάγματα, ο Κύριος, ο οποίος πληροί τα πάντα και οικονομέι τα πάντα, προσέρχεται στην ίδια τη θάλασσα, θέλοντας με τα άγια ίχνη Του να δοξάσει και να τιμήσει την ήπειρο των υδάτων. Τότε η θάλασσα, απλώνοντας τους κόλπους της, υποδέχθηκε με πολλή χαρά τον Κύριο λέγοντας: «Ελάτε, όλα τα ζωντανά πλάσματα, τα μικρά μαζί με τα μεγάλα, συγκεντρωθείτε όσα βρίσκεστε στα βάθη, πλεύστε προς τα άνω προς Εκείνον που από την αρχή σας εγκατέστησε και σας χάρισε τη ζωή· όλα τα αντίξοα πνεύματα της τρικυμίας φιμωθείτε, και φρίξτε μπροστά στη θεότητα Αυτού που παρίσταται· όλες οι καταιγίδες και οι λαίλαπες, ησυχάστε μπροστά στο μέγεθος της κυριαρχίας Του· όλοι οι άνεμοι και οι θύελλες καταλαγιάστε, και όλα τα κύματα ηρεμήστε και γαληνέψτε, και υποδεχθείτε με χαρά τον Κύριο της ζωής και του θανάτου. Ποιος θα μου αναγγείλει σήμερα, ότι έχω τον Κύριο ως επιβάτη που βαδίζει πάνω στο πέλαγος;»

Δεν μπορώ να δω την ουσία σου, διότι είναι αόρατη· αλλά εξαιτίας του έρωτα βλέπω τα έργα σου και σκιρτώ. Δεν σε είδα, αλλά είδα τον ουρανό, και σκίρτησα, και είπα: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξα Θεού». Είδα τη γη, και είπα: «Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της». Είδα τη θάλασσα, και χάρηκα, και είπα: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος». Είδα την ημέρα και τη νύχτα, και έκραξα προς εσένα: «Δική σου είναι η ημέρα και δική σου είναι η νύχτα· εσύ κατασκεύασες το φως και τον ήλιο». Είδα τα όρη, και γεμάτος θαυμασμό είπα: «Τα όρη τα υψηλά είναι για τα ελάφια». Και όπως ακριβώς εκείνος που αγαπά, ακόμη κι αν δεν δει το αγαπημένο του πρόσωπο, αλλά δει μόνο το ένδυμα ή τα υποδήματά του, αγάλλεται και σκιρτά, και λαμβάνει τρόπον τινά μια παρηγοριά για τον έρωτά του· έτσι λοιπόν κι εγώ περιφέρομαι στο σώμα της κτίσης, αδημονώντας και συνεπαρμένος, λέγοντάς σου ακατάπαυστα: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα· πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του Θεού;». Βασιλιάς είσαι, διάδημα έχεις· τι θέλεις;

Γιατί όμως αναφέρει, «Η γη»; Επειδή σε αυτήν κατέβηκε Εκείνος που έκλινε τους ουρανούς. Και πώς την ανακαίνισε; Μέσω των υδάτων, όπως ακριβώς από την αρχή την παρήγαγε, και είναι ολοφάνερο ότι το έπραξε μέσω των υδάτων του βαπτίσματος· διότι αυτό δηλώνει η επόμενη φράση: «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη». Διότι μεγάλη είναι η χάρη του βαπτίσματος, επειδή περιέχει μεγάλα μυστήρια· και ευρύχωρη, επειδή χωράει όλη την ενέργεια του Πνεύματος. Ως «ερπετά» εννοεί τους αμαρτωλούς, επειδή έρπουν στα γήινα, οι οποίοι εξαιτίας του πλήθους τους δικαιολογημένα λέγεται ότι υπερβαίνουν κάθε αριθμό· ή επειδή πρέπει να αριθμούνται μόνο οι δίκαιοι· διότι λέει: «Εγώ δε τίμησα πάρα πολύ τους φίλους σου, Θεέ. Θα τους εξαριθμήσω, και θα πληθύνουν περισσότερο από την άμμο». «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα. Ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Και αυτό αποτελεί τεκμήριο της θείας πρόνοιας, το ότι τα μικρά είδη συγκατοικούν με τα μεγάλα και δεν καταναλώνονται ολοκληρωτικά από εκείνα. Παραβάλλει, λοιπόν, τον ανθρώπινο βίο με τη γνωστή μας θάλασσα εξαιτίας του ασταθούς και του αεικίνητου των πραγμάτων σε αυτόν· και με το αναρίθμητο γένος των ερπετών εννοεί το πολυειδές και οιονεί πολυπρόσωπο πλήθος των ανθρώπων, καθώς η διαφοροποίηση κατανοείται ως προς την ποικιλία των έξεων. Διότι η φύση είναι η ίδια για όλους, και ο τρόπος της γέννησης δεν διαφέρει· όμως ο νους είναι πολυσχιδής, και η καρδιά μέσα μας έχει ποικίλες διαθέσεις.

«Και έθεσα όρια, τοποθετώντας κλείθρα και πύλες, και της είπα: "Μέχρις εδώ θα έρθεις και δεν θα προχωρήσεις πιο πέρα, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου".» «Αυτός που συγκεντρώνει σαν σε ασκό τα νερά της θάλασσας,» και τα λοιπά. «Αυτός που συνταράσσει το βάθος της θάλασσας,» και τα λοιπά. «Εσύ στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα, εσύ συνέτριψες,» και τα λοιπά. «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη,» και τα λοιπά. «Εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία,» και τα λοιπά. «Όλοι οι χείμαρροι καταλήγουν στη θάλασσα, και η θάλασσα δεν γεμίζει ποτέ.» «Όταν έθετε το ακριβές όριό Του στη θάλασσα, ώστε τα νερά να μην παραβούν το πρόσταγμά Του.» «Ο Κύριος που άνοιξε δρόμο μέσα στη θάλασσα, και μονοπάτι μέσα σε ισχυρά νερά.» «Αυτός που όρισε την άμμο ως σύνορο στη θάλασσα με αιώνιο πρόσταγμα, και δεν πρόκειται να το υπερβεί· και θα ταραχθεί, και θα ηχήσουν τα κύματά της, και δεν θα το υπερβεί. Αυτός που έβγαλε κραυγή στη θάλασσα και κοίμισε τα κύματά της. Κύριος ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά Του.» «Το μεν πλοίο το επινόησαν οι άνθρωποι από την επιθυμία για κέρδος, και ο τεχνίτης το κατασκεύασε με σοφία. Αλλά η δική Σου πρόνοια, Πατέρα, το κυβερνά· διότι και μέσα στη θάλασσα έδωσες δρόμο, και μέσα στα νερά ασφαλές μονοπάτι, δείχνοντας ότι μπορείς να σώζεις από το καθετί, ακόμη και αν κάποιος επιβιβαστεί σε αυτό χωρίς την ανάλογη τέχνη.»

Νιώθοντας λοιπόν ίλιγγο ο προφήτης μπροστά στην ευταξία των πάντων από τον σοφό Δημιουργό, αναφώνησε με λαμπρή φωνή και είπε: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, τα πάντα με σοφία τα εποίησες». Τίποτα, λέει, δεν στερείται σοφίας, τίποτα δεν είναι περιττό, τίποτα ελλιπές από τα σοφά σου δημιουργήματα. Έπειτα, απομακρύνοντας τον λόγο από την ξηρά και μέλλοντας να μεταβεί στο υγρό στοιχείο, λέει: «Γέμισε η γη από τα δημιουργήματά σου. Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά, των οποίων δεν υπάρχει αριθμός, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Όπως, λέει, η γη είναι γεμάτη από τα δικά σου δημιουργήματα, έτσι και στη θάλασσα είναι αναρίθμητα τα ενάλια όντα. «Εκεί διαπλέουν πλοία», εκπληρώνοντας τις ανάγκες, «εκεί και αυτός ο δράκοντας, που τον έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν». Δράκοντα ονομάζει το μεγάλο κήτος, και «παίζει», επειδή όταν από τον βυθό της θάλασσας ανεβαίνει προς την επιφάνεια των υδάτων, δίνει σε όσους το βλέπουν την εντύπωση στεριάς. «Όλα περιμένουν από εσένα να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό», δηλαδή, όταν τη χρειάζονται, και «όταν τους τη δώσεις, θα τη συλλέξουν. Μόλις ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από την αγαθότητά σου».

Διότι ταυτόχρονα με τη θέληση παρουσιάζεται ήδη και το αποτέλεσμα του έργου, ακόμη κι αν βγει φωτιά από χιόνι, ή από πέτρα, σύμφωνα με τον μέγα Ιωάννη, [***] τέκνα στον Αβραάμ. «Και είπε ο Θεός: ας βγάλουν τα νερά ερπετά ζωντανών ψυχών και πτηνά που να πετούν πάνω από τη γη προς το στερέωμα του ουρανού. Και έγινε έτσι. Και δημιούργησε ο Θεός τα μεγάλα κήτη, και κάθε ψυχή ερπετών ζώων, τα οποία έβγαλαν τα νερά σύμφωνα με το είδος τους, και κάθε φτερωτό πτηνό σύμφωνα με το είδος του». Παρατήρησε εδώ την υπερβολή της σοφίας και το μέγεθος της εξουσίας και της δύναμης, πώς, ενώ μία είναι η προσταγή, το «ας βγάλουν τα νερά», είναι πάμπολλα τα είδη που αναδύονται από εκεί, ερπετά, πτηνά, κήτη, δελφίνια, τρυγονοβόες, ξιφίες, γλαναίοι, ερυθραίοι, λισγαραίοι, σκυλόψαρα, χταπόδια, σουπιές, τόνοι, κίχλες, ορθρογόεις, και πάρα πολλά άλλα ομώνυμα και πολυώνυμα, όσα διαβαίνουν στα μονοπάτια των θαλασσών, «μικρά μαζί με μεγάλα, των οποίων δεν υπάρχει αριθμός», όπως μαρτυρεί και ο Δαβίδ.

Αυτά χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες, όπως ακριβώς διατάχθηκαν, και άλλα μεν κατοικούν και κολυμπούν στη θάλασσα και στα υπόλοιπα ύδατα, άλλα δε κατοικούν στην ξηρά και πετούν στον αέρα κατά το στερέωμα του ουρανού, όπως ακριβώς προστάχθηκαν. Διότι όπως ένα σπέρμα που πολλαπλασιάζεται, σαν αυτό του σιναπιού που γνωρίζουμε και του λεγόμενου χρυσού λαχάνου, ακόμη κι αν ένας μόνο κόκκος σπαρθεί σε κάποιον κήπο, αποδίδει άφθονο τον καρπό, έτσι και ένας λόγος της δύναμης και της σοφίας του Θεού, αφού σπάρθηκε στα ύδατα, καρποφόρησε από εκεί πλήθη ζωντανών ψυχών, ερπετών, πτηνών, τετράποδων «μικρών μαζί με μεγάλα, που δεν έχουν αριθμό». Και όπως ακριβώς από τα ύδατα στερέωσε τόσο σπουδαίο και τόσο μεγάλο ουρανό, έτσι, αφού στερέωσε πολυειδείς σάρκες κατά γένος, τις έβγαλε από εκεί ζωντανές με αφθονία. «Και είδε ο Θεός ότι είναι καλά». Για να μην τολμήσει δηλαδή κανείς από τους μεμψίμοιρους να πει γιατί το τάδε ή το δείνα τα επαίνεσε ο Θεός, ότι είναι καλά [***]. «Και τα ευλόγησε ο Θεός, λέγοντας: αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τα ύδατα στις θάλασσες, και τα πτηνά ας πληθύνονται πάνω στη γη». Διότι αυτή είναι η ευλογία τους, το «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε».

Χαίρε, «η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη», στην οποία κατέπλευσε ο κυβερνήτης των πάντων. Χαίρε, αλάτι των αρετών που αλάτισε τον κόσμο. Χαίρε, θεοκυβέρνητο πλοίο, κατάμεστο από ουράνια αγαθά. Χαίρε, λιμάνι σωτηρίας και τείχος ακράδαντο.