Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:26

Αυτός ο δράκων, τον οποίο έπλασες για να τον εμπαίζεις. Παρένθεσε την αναφορά περί του δράκοντος στον λόγο για τη θάλασσα, λέγοντας ότι δεν δημιουργήθηκε για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για να εμπαίζεται. Και εύλογα τον μνημόνευσε στον λόγο περί της θάλασσας· δεδομένου ότι και ολόκληρος ο δικός μας βίος είναι κατά κάποιον τρόπο αλμυρός, και κλυδωνίζεται από παντού, και συγκλονίζεται από άγρια κύματα.

Υπάρχουν, βέβαια, και αξιέπαινα πλοία, τα οποία εξυπηρετούν εκείνους που κατεβαίνουν στη θάλασσα για να εκτελέσουν εργασία σε πολλά ύδατα, και για τα οποία έχει ειπωθεί στον ψαλμό της δοξολογίας ότι «Εκεί πλοία διαπορεύονται». Διότι τα πλοία που διασχίζουν τη θάλασσα, αλλά δεν παραμένουν σε αυτήν, ούτε καταποντίζονται από τα κύματα, επαινούνται· έτσι και εκείνοι που ζουν εν σαρκί, αλλά δεν στρατεύονται κατά σάρκα, καταπατώντας την τρικυμία του βίου και ευρισκόμενοι υψηλότερα από αυτήν, εκτελούν εργασία σε πολλά ύδατα. Είναι όσοι συγκαταβαίνουν στον βίο με σκοπό να κερδίσουν κάποιους από τους βυθισμένους. Γι' αυτό είδαν τα έργα του Κυρίου, λαμβάνοντας ως μισθό της εργασίας τους την κατανόηση των έργων του Κυρίου και των θαυμασίων μέσα στον βυθό.

Εμπαίκτες δε θα κυριεύσουν εκείνους που παρέδωσαν τους εαυτούς τους ως δούλους στην αμαρτία. Διότι, εάν ο κοινός εχθρός γίνει κύριός τους, δεν τους μεταχειρίζεται ως δικούς του, αλλά τους καταχράται ως ξένους. Διότι ο κοινός μας πολέμιος διαπομπεύει αυτόν που έχει παγιδευτεί από την αμαρτία, καταπατώντας μας και επαιρόμενος εναντίον μας, και όχι μόνο εναντίον μας, αλλά και εναντίον του Κυρίου μας, από τον οποίο μας οδήγησε σε αποστασία· και φανερώνοντας δημόσια την ασχημία μας, δεν παύει να θριαμβολογεί επί των αιχμαλώτων και να εμπαίζει τους υποχειρίους του. Διότι, επειδή ο ίδιος έχει πλαστεί για να εμπαίζεται (διότι λέγει: «Αυτή είναι η αρχή της δημιουργίας του Κυρίου, που πλάστηκε για να εμπαίζεται από τους Αγγέλους του»· και ο ψαλμός: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον εμπαίζεις»), αφού έστρεψε σε εμάς αυτά που ο ίδιος όφειλε να υφίσταται, μας εξουσιάζει μέσω των εμπαιγμών. Γι' αυτό και εκείνος, που αισθάνθηκε την αμαρτία που ενεργήθηκε μέσα του από τον διάβολο, λέγει: «Διότι οι ψόες μου γέμισαν από εμπαιγμούς».

Το ότι, εξάλλου, σε όσους έχουν αξιωθεί την αγία ζωή θα προσφερθεί πλουσιοπάροχα η δυνατότητα να συμμετάσχουν στη χορηγία του Αγίου Πνεύματος και να ξεδιψάσουν από τα ζωοποιά ύδατα, το υποδηλώνει λέγοντας ότι, από το νερό που προσδοκάται στους καθορισμένους καιρούς να εξέλθει από την Ιερουσαλήμ, το μισό θα κατευθυνθεί προς την πρώτη θάλασσα και το άλλο μισό προς την έσχατη θάλασσα. Και τι σημαίνει άραγε αυτό; Η θεία γραφή συχνά παρομοιάζει με θάλασσες και ύδατα τα πολλά έθνη των ανθρώπων και το αναρίθμητο πλήθος. Έτσι λέει κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Διότι η σύμπασα γέμισε από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατασκεπάζει τις θάλασσες». Είπε κάπου επίσης και ο θεσπέσιος Δανιήλ, προορώντας όσα πρόκειται να συμβούν στους έσχατους καιρούς σε όλη την οικουμένη: «Εγώ ο Δανιήλ έβλεπα, και ιδού, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά το ένα από το άλλο». Κάνοντας δε αυτό ακριβώς σαφέστερο, ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει λέγοντας: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά που δεν έχουν αριθμό, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα· εκεί διαπλέουν πλοία, και αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να τον εμπαίζεις». Διότι, ποιον δράκοντα θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει στην αισθητή θάλασσα, ο οποίος πλάστηκε για να εμπαίζεται από τον Θεό που κυριαρχεί στα πάντα;

Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι στην πλατιά και ευρύχωρη θάλασσα διαπορεύονται πλοία, και μάλιστα και ο δράκοντας που πλάστηκε για να εμπαίζεται· εννοώντας ως πλοία τους μεταφορείς των ιερών κηρυγμάτων, και ως δράκοντα τον Σατανά που τους παραμονεύει, τον οποίο και νίκησαν οι άγιοι που χρημάτισαν πλοία, επειδή ο Χριστός τους παρείχε την επαρκή για τη σωτηρία τους βοήθεια. Τα δε υπόλοιπα είναι όμοια με το πρώτο. «Θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς». Θαρσείς της θάλασσας: λέγεται ότι είναι μέρος της Αιθιοπίας. Και η πόλη Ταρσός, από τον Ιωνά ονομάζεται Θαρσείς. «Καθώς ακούσαμε, έτσι και είδαμε, στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». Συγκεντρώθηκαν βέβαια για να πολεμήσουν οι εχθροί της Εκκλησίας· βλέποντας όμως το ακαταμάχητο εκείνης που πολεμούσαν, έμειναν έκπληκτοι, και αφού σταμάτησαν να πολεμούν και να χτυπούν, φωνάζουν: «Καθώς ακούσαμε, έτσι και είδαμε»· διότι μη θέλοντας να δεχτούμε τις προφητείες για αυτήν, είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια την αλήθεια τους. Και πώς θα μπορούσαν να πουν, «Στην πόλη του Θεού μας», αν δεν είχαν γίνει πιστοί; Διότι εκείνοι που ομολογούν ότι αυτός είναι ταυτόχρονα Θεός και Κύριος των δυνάμεων, σημαίνουν οπωσδήποτε ότι έχουν εδραιωμένη την πίστη μέσα τους. Και πού είδαν την επαγγελία να εκπληρώνεται, παρά στην Εκκλησία, η οποία είναι η πόλη του Θεού;

Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα παραβλέψει αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε αυτόν.] <Ζώα μικρά μαζί με μεγάλα.> (K f. 181 b) Και αυτό είναι τεκμήριο της θείας πρόνοιας, το ότι τα μικρά είδη συγκατοικούν με τα μεγάλα και δεν καταβροχθίζονται εντελώς από εκείνα. [<Αυτός ο δράκοντας που έπλασες.> Και βέβαια δεν λέμε ότι ο λόγος του αφορούσε αυτά που κολυμπούν στη θάλασσα, ούτε βέβαια ήθελε να υποδείξει τις διαφορές των ψαριών, αλλά ούτε και κάποιον σωματικό και αισθητό δράκοντα που κολυμπά στα ύδατα της θάλασσας, αλλά φανερώνει σε εμάς μέσω αυτών, όπως είπα, την ταραχή που υπάρχει στον βίο και τον κλυδωνιζόμενο βίο εκείνων που βρίσκονται σε αυτόν· και βέβαια εννοεί ως δράκοντα τον αρχέκακο, δηλαδή τον Σατανά, ο οποίος περιφέρεται γύρω από όλους τους ανθρώπους και τριγυρίζει στη δική μας οικουμένη, επιβουλευόμενος τις ψυχές των αγίων.] <Ας του είναι ευάρεστη η διαλογή μου.> (B f. 420, E f. 216 b, K f. 182 b) Ως διαλογή εννοεί την αίνεση· διότι αυτός που ψάλλει, συνδιαλέγεται με τον Θεό. <Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη.> (B f. 420, H f. 508 b) Αλλά ίσως πει κάποιος σχετικά με αυτό: Άραγε, λοιπόν, ο μακάριος Προφήτης καταριέται [στον κώδικα: εύχεται ποτέ] αυτούς που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες; Άραγε θέλει να χαθούν και να αφανιστούν όλοι όσοι έχουν κυριευθεί από τις αμαρτίες; Καίτοι θα έπρεπε μάλλον, ως άγιος και πνευματοφόρος, να προσεύχεται υπέρ αυτών που έχουν ασθενήσει πνευματικά. Και μετά από λίγα: Άκουγε λοιπόν· διότι θα μιλήσω με συντομία.

Πλην όμως, ενώ αυτός προσπαθούσε να διαφύγει, τον πρόλαβε η αγία, μεγάλη και ισχυρή μάχαιρα του Θεού, η οποία θα εξολοθρεύσει τη σκολιότητά του και θα αφαιρέσει κάθε του υπόσταση από τα όντα. Και ενώ επιχειρούσε να διαφύγει, προσπαθούσε να κρυφτεί σαν σε οικεία κρησφύγετα στη λεγόμενη θάλασσα, για την οποία έχει λεχθεί: «Αυτή η θάλασσα, η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα» και: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον περιπαίζεις». Και στο βιβλίο του Ιώβ, επίσης, ο Κύριος αποκαλύπτοντας δίδασκε γι' αυτόν λέγοντας: «Θα τραβήξεις άραγε τον δράκοντα με αγκίστρι, και θα του περάσεις χαλινάρι γύρω από τη μύτη του; Ή θα του δέσεις κρίκο στον μυκτήρα του;»· στα οποία προσθέτει: «Αυτό είναι η αρχή του πλάσματος του Κυρίου, πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του», και πάλι λέει: «Αυτός είναι βασιλιάς όλων όσων βρίσκονται μέσα στα ύδατα». Ο λόγος όμως επιλύει και μια αμφιβολία μέσα από αυτά, διδάσκοντας ότι για τον λόγο αυτόν του έχει επιτραπεί να ζει, ώστε να εμπαίζεται από τους αγίους του Θεού, οι οποίοι γυμνάζονται στην πάλη εναντίον του και άλλοτε μεν του βάζουν αγκίστρια, άλλοτε δένουν «χαλινάρι γύρω από τη μύτη του», και άλλοτε του περνούν «κρίκο»· γι' αυτό και έχει λεχθεί: «πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του».

Αλλά, όσο διαρκούσε ο αγώνας των αθλητών του Θεού εναντίον αυτού του θηρίου, εκείνοι μεν παρείχαν απόδειξη της δικής τους αρετής, γυμναζόμενοι πάνω σε αυτό και μέσω αυτού, και ο ίδιος ο ‹〈δράκοντας〉› γινόταν συνεχώς ‹αντικείμενο εμπαιγμού›. Όταν, όμως, πλέον έληξε ο αγώνας και ‹η δικαιοκρισία του Θεού› απένειμε τις αμοιβές σε όσους αγωνίστηκαν κατά τη συντέλεια των πάντων, μετά την κρίση εναντίον των ασεβών 〈θα επιφέρει ο Θεός τη μάχαιρά του την άγια, τη μεγάλη και την ισχυρή επί τον δράκοντα, τον φεύγοντα όφι, επί τον δράκοντα, τον σκολιό όφι〉. Έχει ειπωθεί δε σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈κατά του Λευιάθαν, του σκολιού όφεως, και θα αποκτείνει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα την ημέρα εκείνη〉. Σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈επί τον Λευιάθαν, τον σκληρυμένο ή συστραμμένο όφι, και θα αποκτείνει και το κήτος που βρίσκεται στη θάλασσα την ημέρα εκείνη〉. Σύμφωνα δε με τον Θεοδοτίωνα: 〈επί τον δράκοντα〉, λέγει, 〈τον ισχυρό όφι, και επί τον δράκοντα, τον σκολιό όφι, και θα αποκτείνει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα την ημέρα εκείνη〉. Αυτός δε ο ίδιος ο 〈όφις〉 και ο δράκοντας ονομάζεται 〈Λευιάθαν〉, σαν να ήταν αυτό το κύριο όνομά του. Αυτός δε ο ίδιος ήταν «το μέγα 〈κήτος〉», το οποίο λέγεται ότι ο Κύριος ‹κατατρόπωσε›, σύμφωνα με το χωρίο: «αυτός που πρόκειται να κατατροπώσει το μέγα 〈κήτος〉»· διότι και εκεί έχει ονομαστεί 〈Λευιάθαν〉, αλλά και στον Ψαλμό που αναφέρει: «αυτός ο 〈δράκοντας〉, τον οποίο έπλασες για να εμπαίζεται», σύμφωνα με την εβραϊκή γλώσσα έχει ονομαστεί 〈Λευιάθαν〉.

Διότι το μεγάλο πλήθος των παλαιών εθνών και των ανθρώπινων φυλών κάθε γένους, υπήρξε εποχή που, ως κύμα του ανθρώπινου βίου και ως τέτοια θάλασσα της θνητής ζωής γεμάτη από την κακία των ανθρώπων, προκαλούσε πολύ θόρυβο και εξέπεμπε μεγάλη βοή, εφόσον κατείχε τον δράκοντα που κατοικούσε μέσα σε αυτήν, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Θα επιφέρει ο Κύριος ο Θεός τη μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, και θα εξοντώσει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα»· και αλλού, αφού προείπε ο Λόγος: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη», προσθέτει: «Εκεί υπάρχει αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζεις μαζί του». Αλλά, βέβαια, ξαφνικά και τον δράκοντα και τη θάλασσα, καθώς και τη βοή των κυμάτων της, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού φανερώθηκε στους ανθρώπους, τα κατέστειλε και τα καταπράυνε, και έσβησε το πλήθος των φυλών. Και αφού έγιναν αυτά, στη συνέχεια και ακολούθως έχει λεχθεί: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Διότι τα σημεία που προαναφέρθηκαν, δηλαδή τα όρη που ταπεινώνονται και η βοή της θάλασσας που καταστέλλεται, και ο θόρυβος των κυμάτων που δεν ταράζει πλέον όπως παλαιά, αλλά και το ίδιο το πλήθος των φυλών που σβήνει, ήταν ικανά να προκαλέσουν φόβο σε εκείνους που κατοικούν στα πέρατα της γης· ώστε να μη φοβούνται πλέον όλα όσα προαναφέρθηκαν, αλλά μόνο τον Έναν, τον νικητή όλων αυτών· τον οποίο, λοιπόν, αφού γνωρίσουν και φοβηθούν, επιτυγχάνουν τον μακαρισμό που λέει: «Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον».

Το δε άλλο του χέρι, το οποίο μας άφησε να εννοήσουμε ότι είναι το αριστερό, λέγει ότι θα το θέσει στη θάλασσα, στα αλμυρά κύματα του βίου· εκεί όπου και ο δράκοντας κατοικεί, σύμφωνα με το χωρίο: «Αυτή η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα· αυτός είναι ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν». Διότι πάνω σε αυτούς τους δράκοντες, και στη θάλασσα που νοείται κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν θα απλωθεί το δεξί, αλλά το άλλο χέρι, το αντίθετο του δεξιού, για να κολάσει και να τιμωρήσει τους εχθρούς, και να τους ταπεινώσει. Αυτός δε ακριβώς που υποδηλώνεται (είναι φανερό ότι πρόκειται για το κέρας του Δαβίδ), ο οποίος πρόκειται να γεννηθεί από το σπέρμα του, θα επικαλεστεί ως πατέρα τον Θεό, εφόσον αξιώθηκε την ενοίκηση του μονογενούς Υιού του Θεού μέσα του, καθώς και τη συνάφεια και την ένωση μαζί Του.

«Εκεί διαπορεύονται πλοία»· στη θάλασσα δηλαδή. Αφού ανέφερε πόσα γεννήματα τρέφει η θάλασσα, και ότι ούτε τα ζώα μπορούν να αριθμηθούν ούτε η ίδια να μετρηθεί, λέγει επίσης πόσο χρήσιμη είναι στους ανθρώπους. Διότι, μέσω της ναυπηγικής τέχνης και της επιστήμης της ναυσιπλοΐας, προμηθευόμαστε ο ένας από τον άλλον εκείνα που μας λείπουν, και χορηγούμε σε άλλους τους καρπούς που παράγονται σε εμάς, ενώ λαμβάνουμε τα προϊόντα που παράγονται σε εκείνους· ώστε ούτε το περίσσευμα να αποβαίνει ανωφελές, ούτε η έλλειψη να είναι αδύνατον να αναπληρωθεί.

Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον εμπαίζεις. Όλα από εσένα προσδοκούν να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Όταν εσύ τους τη δώσεις, θα τη συλλέξουν· και όταν ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από αγαθότητα. Πρόσεξε αν θα μπορέσεις να εξαγάγεις από αυτό ένα καθολικό δόγμα: ότι όλα τα δημιουργήματα είναι πτωχά, υστερούν και έχουν ανάγκη από τη χορηγία του Θεού, και όταν συμμετάσχουν σε αυτήν, δυναμώνουν και ισχυροποιούνται, σαν να ζωογονούνται μέσω κάποιας τροφής. Όλα από εσένα προσδοκούν να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Και λέγοντας «τα πάντα», ο λόγος συμπεριέλαβε ομού και τις νοητές και άγιες δυνάμεις, καθώς και τις αισθητές και εκείνες που βρίσκονται μέσα σε θνητά σώματα. Διότι έτσι η αγαθότητα διαλάμπει ακόμη περισσότερο, με το να μεταδίδει τη χρηστότητά του και στους άξιους και στους ανάξιους.

«Εξελεύσεται»: Καθένας λοιπόν από τους ανθρώπους θα εξέλθει στο έργο των αρετών για να εργαστεί και να πράξει τις εντολές Του. Είναι δε και οι απόστολοι, οι οποίοι εξήλθαν για την εργασία του ευαγγελικού κηρύγματος. Το έργο τους παραμένει έως τη συντέλεια του αιώνα. Διότι αυτή είναι η εσπέρα που έρχεται για όλους. «Καὶ ἐπὶ τὴν ἐργασίαν»: Διότι μέχρι τον θάνατο λοιπόν δεν μπορεί να αμελεί το αγαθό έργο ο πιστός άνθρωπος. Και «εσπέρα» ονομάζει τον θάνατο. «Ως εμεγαλύνθη»: Έκπληκτος ο προφήτης μπροστά στη δόξα του Θεού, θαυμάζει τα μυστήρια και τα θαυμαστά, τα οποία ο Θεός έπραξε για χάρη του ανθρώπου. «Επληρώθη»: Η αισθητή γη, διότι μέσα σε αυτήν έκανε πολλά θαύματα· αλλά και η νοητή γη, που είναι ο άνθρωπος, γέμισε από τη χάρη, την οποία του παρέσχε με την παρουσία Του ο Θεός Λόγος. «Αύτη η θάλασσα»: Ως θάλασσα ονομάζει τον βίο, ο οποίος είναι στ' αλήθεια μεγάλος και πλατύς, εφόσον τα πάντα περιέχει και τα καταπίνει. «Εκεί ερπετά»: Διότι διαφορετικά και αναρίθμητα είναι τα είδη των ανθρώπων, οι οποίοι τρέφονται μέσα σε αυτήν σαν τα ερπετά. «Ζώα»: Πλούσιοι και φτωχοί, υψηλοί και ταπεινοί, δούλοι και αφέντες. «Εκεί πλοία»: Είναι οι Εκκλησίες, οι οποίες πλέουν μέσα στο πέλαγος του βίου και μέσα στις οποίες διασώζονται οι πιστοί. «Δράκων»: Εννοεί τον διάβολο· διότι εμπαίζεται από τις Εκκλησίες, δηλαδή καταπατάται. Διότι μέσα σε αυτές η κεφαλή του αποκόπηκε μέσω των αγίων.

Περίμενα να αποδώσει δικαιοσύνη, αλλά αυτή έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή. Αυτό λέγεται και για την κάθε ψυχή. Διότι, όταν ο φιλάνθρωπος Θεός εκπληρώσει όλα όσα έπρεπε, και έπειτα αυτή παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, θα αφαιρέσει τον φραγμό και θα γκρεμίσει τον τοίχο, και θα γίνουμε βορά. Άκουσε, πράγματι, πώς και ένας άλλος προφήτης θρηνώντας έλεγε: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της, και την τρυγούν όλοι οι διαβάτες; Την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους, και άγριος μονιός την καταβόχθισε». Εκεί, λοιπόν, κάνει λόγο για τον Μήδο και τον Βαβυλώνιο· εδώ όμως δεν μπορεί να λεχθεί αυτό, αλλά ο αγριόχοιρος και ο μονιός είναι ο διάβολος και όλη του η δύναμη. Τον αποκάλεσε δε μονιό, θέλοντας να παραστήσει την αγριότητα και την ακαθαρσία του. Διότι, όταν η Γραφή θέλει να δηλώσει την αρπακτικότητά του, λέει: «Περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί»· όταν όμως θέλει να δηλώσει το ιοβόλο, το θανάσιμο και το ολέθριο, τον ονομάζει φίδι και σκορπιό: «Να πατάτε», λέει, «επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· όταν δε θέλει να υποδείξει συγχρόνως και το ισχυρό και το ιοβόλο, τον ονομάζει δράκοντα, όπως όταν λέει: «Ο δράκοντας αυτός, που έπλασες για να παίζεις μαζί του». Και τον ονομάζει παντού δράκοντα, σκολιό φίδι και ασπίδα.

Έπλασα εγώ, λέγει, ένα ωραίο σώμα· δίνω σε εσένα τη δημιουργία του ανώτερου· φτιάξε εσύ μια ωραία ψυχή. Εγώ είπα: «Ας βλαστήσει η γη χλωρό χόρτο και κάθε καρποφόρο δέντρο»· πες και εσύ: «Ας βγάλει αυτή η γη τον δικό της καρπό», και θα προέλθει ό,τι κι αν θελήσεις να ενεργήσεις. Κάνω το θέρος και την ομίχλη, στερεώνω τη βροντή και δημιουργώ τον άνεμο, έπλασα τον δράκοντα για να τον περιπαίζω, δηλαδή τον διάβολο. Δεν σου στέρησα ούτε εσένα αυτήν την εξουσία· περίπαιξέ τον και εσύ, αν θέλεις· διότι μπορείς να τον δέσεις σαν σπουργίτι. Ανατέλλω τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς· μιμήσου και εσύ, μετάδωσε από τα δικά σου αγαθά και σε αγαθούς και σε πονηρούς. Αν και υβρίζομαι, το ανέχομαι και ευεργετώ εκείνους που με υβρίζουν· μιμήσου και εσύ· διότι μπορείς. Κάνω το καλό, όχι με σκοπό την ανταπόδοση· μιμήσου και εσύ, και μην κάνεις το καλό με σκοπό την ανταπόδοση, ούτε με σκοπό την αμοιβή. Άναψα φωστήρες στον ουρανό· άναψε και εσύ λαμπρότερους από αυτούς, διότι μπορείς· φώτισε εκείνους που βρίσκονται στην πλάνη· είναι μεγαλύτερη εκείνη η ευεργεσία, το να επιγινώσκουν εμένα, από το να βλέπουν τον ήλιο. Άνθρωπο δεν μπορείς να πλάσεις, αλλά μπορείς να τον κάνεις δίκαιο και ευάρεστο στον Θεό. Εγώ δημιούργησα την ουσία· εσύ καλλώπισε την προαίρεση. Δες πόσο σε αγαπώ, που στα μεγαλύτερα ζητήματα σου έδωσα τη δύναμη. Βλέπετε, αγαπητοί, πώς έχουμε τιμηθεί· και κάποιοι από τους ασυλλόγιστους και αγνώμονες λένε: Γιατί άραγε είμαστε κύριοι της προαιρέσεώς μας;

Γι' αυτό και δεν γνώριζαν τι έκαναν· γιατί αν γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης. Προφήτευσε δε και ο προφήτης για τον δράκοντα αυτόν ότι θα εμpaιχθεί, λέγοντας: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον εμπαίζεις». Αλλά, για να μη μακρηγορούμε πολύ στον λόγο μας και φανεί ότι εμποδίζουμε όσους μετά από εμάς θελήσουν να παραδώσουν πιο λαμπρό το νόημα της Γραφής, ας περιστείλουμε εδώ τον λόγο μας με σιωπή. Διότι προτραπήκαμε να μιλήσουμε για αυτό ακριβώς το ζήτημα, όχι επειδή μπορούμε να το αναπτύξουμε εξαντλητικά, αλλά για να το εκθέσουμε ανάλογα με τη δύναμή μας, και να δώσουμε αφορμή στους φιλομαθείς· διότι «δώσε αφορμή στον σοφό, και θα γίνει σοφότερος». Και εσείς, αγαπητοί, αφού συλλέξετε χωρία από τις Γραφές για την επιβεβαίωση των όσων ειπώθηκαν, διαλευκάνετε ακόμη περισσότερο το δυσνόητο αυτό νόημα. Διότι ο Κύριός μας, όπως προείπαμε, δεν απεύχεται το ποτήριο του θανάτου εξαιτίας δειλίας, αλλά κατά θεία οικονομία· ώστε, τόσο από τα δικά μου ελάχιστα λόγια και νοήματα, όσο και από τους δικούς σας κόπους, να αναπεμφθεί δόξα στον Χριστό, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Δράκοντες», λέγει, «και όλες οι άβυσσοι». Με τη λέξη «δράκοντες» εδώ εννοεί τα κήτη, όπως ακριβώς και αλλού, όταν λέγει: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν». Και σε πολλά μέρη θα μπορούσε κανείς να δει να ονομάζεται έτσι αυτό το ζώο. Και πώς αυτό αινεί τον Δημιουργό; λέγει. Και πώς να μην τον αινεί; Διότι, όταν δεις το μέγεθος, την κατασκευή του σώματος, την οποία στο βιβλίο του Ιώβ η Γραφή διηγείται με μεγαλύτερη σαφήνεια, πώς να μη θαυμάσεις τον Δημιουργό, για το πόσο μεγάλο ζώο παρήγαγε; Και όχι μόνο για το μέγεθός του, αλλά και επειδή του όρισε ως τόπο κατοικίας το μη πλωτό τμήμα της θάλασσας. Και είναι άξιο θαυμασμού το πώς δεν υπερβαίνει τα δικά του όρια, αν και είναι ζώο άγριο και εξαιρετικά μεγάλο, αλλά παραμένει να διαβιώνει στους δικούς του τόπους, και όχι μόνο δεν εξέρχεται προς την ξηρά, ούτε προς την κατοικημένη χώρα, αλλά ούτε και λυμαίνεται το τμήμα εκείνο της θάλασσας που είναι κατάλληλο για ναυσιπλοΐα· δεν εξολοθρεύει τα γένη των ψαριών, αλλά διαμένει μέσα στη δική του περιοχή. Και δεν είναι μόνο αυτά άξια θαυμασμού, αλλά και η άβυσσος, για το πόσο μεγάλο είναι το βάθος της. Ό,τι όμως ισχύει για το θηρίο, αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει και για τη θάλασσα. Διότι και αυτή, αν και γίνεται ασυγκράτητη από τη σφοδρότητα των ανέμων και περιέχει τόσο μεγάλο πλήθος υδάτων, δεν διαρρηγνύει τα δικά της όρια, δεν κατακλύζει τη γειτονική ξηρά, αλλά και αυτή έχει συγκρατηθεί με ακλόνητα δεσμά· παρόλο που η φύση των υδάτων είναι άτακτη.

Γνωρίζοντας δε αυτό, κάποιος έλεγε: Όπως δεν είναι όμοια τα πρόσωπα μεταξύ τους, έτσι δεν είναι ούτε οι διάνοιες των ανθρώπων. Λέμε, λοιπόν, ότι τα πλοία που διαπλέουν αυτήν τη θάλασσα είναι οι άγιες Εκκλησίες του Σωτήρος μας, οι οποίες αφενός μεν βρίσκονται μέσα στον κόσμο, αφετέρου δε είναι ανώτερες από τον κόσμο· όπως ακριβώς μπορεί να δει κανείς τα εμπορικά πλοία, τα οποία βρίσκονται μεν μέσα στα νερά, αλλά στέκονται πάνω από αυτά. Οι Εκκλησίες, επομένως, έχοντας θέση πλοίων που πλέουν κατά τον δικό τους τρόπο σε αυτήν τη νοητή θάλασσα, δέχονται μεν τους πιστούς, τους μεταφέρουν δε, σαν σε κάποια άλλη γη ή χώρα, στη βασιλεία των ουρανών και στην εν Χριστώ ελπίδα, και στον αγιασμό του Πνεύματος, και στην πατρίδα των αγίων, την αρετή. Διότι, όντας πάροικοι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και παρεπίδημοι πάνω στη γη, δεν έχουν εδώ μόνιμη πόλη· αλλά σπεύδουν προς εκείνην, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Εκεί διαπλέουν τα πλοία. Και αυτή είναι μια μεγίστη ανάγκη των ανθρώπων.

Διότι, μέσω της ναυπηγικής τέχνης και της επιστήμης της ναυσιπλοΐας, προμηθευόμαστε ο ένας από τον άλλον τα αναγκαία, και χορηγούμε στους άλλους τους καρπούς που παράγονται στον τόπο μας, ενώ δεχόμαστε αυτούς που παράγονται στον δικό τους. Αυτός είναι ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν.

Ϛ΄. Με τη λέξη «δράκων» υποδήλωσε τα μεγάλα κήτη, τα οποία συχνάζουν στα μεγάλα πελάγη. Η δε φράση «για να τον εμπαίζει» αναφέρεται, αντί αυτού, στην ίδια τη θάλασσα. Διότι τόσο το εβραϊκό όσο και το συριακό κείμενο την αναφέρουν στο αρσενικό γένος. Τόσο μεγάλη είναι, λέγει, ώστε και αναρίθμητα γένη ιχθύων περικλείει, και τα μέγιστα κήτη κολυμπούν άφοβα μέσα σε αυτήν. Εάν όμως κάποιοι επιθυμούν να ερμηνεύσουν αλληγορικά τον δράκοντα, επειδή και στο βιβλίο του Ησαΐα η μάχαιρα η μεγάλη, η άγια και ισχυρή στρέφεται εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως που βρίσκεται στη θάλασσα, ούτε εμείς θα απορρίψουμε μια τέτοια ερμηνεία. Διότι και στο βιβλίο του Ιώβ βρίσκουμε τον Θεό να συνομιλεί και να λέει: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι;». Αυτός, αν και πλάστηκε από τον Θεό, επειδή υπερηφανεύθηκε εναντίον του Δημιουργού του, έχει παραδοθεί για να εμπαίζεται. Για αυτόν πάλι ο Θεός έλεγε στον Ιώβ: «Δεν υπάρχει πάνω στη γη κανένα δημιούργημα όμοιό του, που να εμπαίζεται από τους αγγέλους», δηλαδή από τους δικαίους.

Νιώθοντας λοιπόν ίλιγγο ο προφήτης μπροστά στην ευταξία των πάντων από τον σοφό Δημιουργό, αναφώνησε με λαμπρή φωνή και είπε: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, τα πάντα με σοφία τα εποίησες». Τίποτα, λέει, δεν στερείται σοφίας, τίποτα δεν είναι περιττό, τίποτα ελλιπές από τα σοφά σου δημιουργήματα. Έπειτα, απομακρύνοντας τον λόγο από την ξηρά και μέλλοντας να μεταβεί στο υγρό στοιχείο, λέει: «Γέμισε η γη από τα δημιουργήματά σου. Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά, των οποίων δεν υπάρχει αριθμός, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Όπως, λέει, η γη είναι γεμάτη από τα δικά σου δημιουργήματα, έτσι και στη θάλασσα είναι αναρίθμητα τα ενάλια όντα. «Εκεί διαπλέουν πλοία», εκπληρώνοντας τις ανάγκες, «εκεί και αυτός ο δράκοντας, που τον έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν». Δράκοντα ονομάζει το μεγάλο κήτος, και «παίζει», επειδή όταν από τον βυθό της θάλασσας ανεβαίνει προς την επιφάνεια των υδάτων, δίνει σε όσους το βλέπουν την εντύπωση στεριάς. «Όλα περιμένουν από εσένα να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό», δηλαδή, όταν τη χρειάζονται, και «όταν τους τη δώσεις, θα τη συλλέξουν. Μόλις ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από την αγαθότητά σου».