Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:27

Τα πάντα προσβλέπουν σε εσένα. Διότι, είτε οι άνθρωποι, είτε οι αγέλες των άγριων ζώων, είτε τα κτήνη, είτε τα ερπετά, με κανέναν άλλον τρόπο δεν θα μπορούσαν να τραφούν, εάν ο Ίδιος δεν τους χορηγούσε τα αναγκαία για τη ζωή. «Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν». Αποδεικνύει μέσω αυτών, ότι Αυτός είναι ο δεσπότης και του θανάτου και της ζωής.

Έτσι λοιπόν συμβαίνει και εδώ: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, και έγινε κοινωνός της βουλής του;» «Διότι ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και του δείχνει τα πάντα.» Αυτός είναι που συγκρατεί τη γη και την περιβάλλει· αυτός που οδήγησε τα πάντα σε τάξη και αρμονία· αυτός που έδωσε στα βουνά ισορροπία, και στα ύδατα μέτρα, και καθόρισε για όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο την οικεία τους τάξη· αυτός που περιέχει ολόκληρο τον ουρανό με ένα μικρό μέρος της συνολικής του δύναμης, την οποία ο προφητικός λόγος ονόμασε μεταφορικά σπιθαμή. Γι' αυτό, πολύ ταιριαστά πρόσθεσε ο απόστολος το: «Εξ αυτού και δι' αυτού και εις αυτόν τα πάντα». Διότι από αυτόν προέρχεται για τα όντα η αιτία της υπάρξεώς τους, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός. Μέσω αυτού παρέχεται στα πάντα η διατήρηση και η σύσταση, καθώς αυτός δημιούργησε τα πάντα και χορηγεί με μέτρο στο καθένα από τα δημιουργήματα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία του. Γι' αυτό ακριβώς και προς αυτόν είναι στραμμένα τα σύμπαντα, αποβλέποντας με έναν ακατάσχετο πόθο και άρρητη στοργή προς τον αρχηγό και χορηγό της ζωής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Οι οφθαλμοί όλων ελπίζουν σε σένα». Και πάλι: «Τα πάντα από σένα προσδοκούν». Και: «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου, και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου». Εάν όμως προβάλλουν ενστάσεις απέναντι σε αυτή μας την ερμηνεία, ποια λογική θα τους απαλλάξει από το να περιπέσουν ολοφάνερα σε αντιφάσεις με τον ίδιο τους τον εαυτό;

Μην παύετε λοιπόν να παρακαλείτε τον φιλάνθρωπο Θεό, ώστε να ελευθερωθεί η καρδιά μου από τη δουλεία των ατιμωτικών παθών. Έχει πωρωθεί η καρδιά μου, έχει αλλοιωθεί ο ευσεβής λογισμός μου, έχει σκοτιστεί η διάνοιά μου. Επιστρέφω σαν τον σκύλο στο ίδιο του το ξέρασμα· και η μετάνοιά μου δεν είναι καθαρή. Δεν έχω δάκρυα κατά την προσευχή. Και αν αναστενάξω, δροσίζω το πρόσωπό μου που έχει καλυφθεί από ντροπή. Ας χτυπήσω το στήθος μου, το κατοικητήριο των παθών. Δόξα σε Σένα, που μας ανέχεσαι· δόξα σε Σένα, μακρόθυμε· δόξα σε Σένα, ανεξίκακε· δόξα σε Σένα, αγαθέ· δόξα σε Σένα, μόνε σοφέ· δόξα σε Σένα, ευεργέτη των ψυχών και των σωμάτων· δόξα σε Σένα, που ανατέλλεις τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχεις σε δικαίους και αδίκους· δόξα σε Σένα, που τρέφεις όλα τα έθνη και ολόκληρη την ανθρώπινη φύση σαν έναν άνθρωπο· δόξα σε Σένα, που τρέφεις τα πετεινά του ουρανού και τα θηρία και τα ερπετά και τα ένυδρα, όπως το ταπεινό σπουργίτι. Διότι τα πάντα προσδοκούν από Σένα, να τους δώσεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα· διότι είναι μεγάλη η δύναμή Σου και οι οικτιρμοί Σου απλώνονται σε όλα τα έργα Σου, Κύριε. Γι' αυτό παρακαλώ, Κύριε, να μην με απορρίψεις μαζί με αυτούς που Σου λένε, Κύριε, Κύριε, και δεν κάνουν το θέλημά Σου, με τις πρεσβείες όλων όσοι υπήρξαν ευάρεστοι ενώπιόν Σου· διότι Εσύ γνωρίζεις το κρυμμένο πάθος μέσα μου· Εσύ ξέρεις τα τραύματα της ψυχής μου. Θεράπευσέ με, Κύριε, και θα θεραπευθώ.

Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον εμπαίζεις. Όλα από εσένα προσδοκούν να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Όταν εσύ τους τη δώσεις, θα τη συλλέξουν· και όταν ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από αγαθότητα. Πρόσεξε αν θα μπορέσεις να εξαγάγεις από αυτό ένα καθολικό δόγμα: ότι όλα τα δημιουργήματα είναι πτωχά, υστερούν και έχουν ανάγκη από τη χορηγία του Θεού, και όταν συμμετάσχουν σε αυτήν, δυναμώνουν και ισχυροποιούνται, σαν να ζωογονούνται μέσω κάποιας τροφής. Όλα από εσένα προσδοκούν να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Και λέγοντας «τα πάντα», ο λόγος συμπεριέλαβε ομού και τις νοητές και άγιες δυνάμεις, καθώς και τις αισθητές και εκείνες που βρίσκονται μέσα σε θνητά σώματα. Διότι έτσι η αγαθότητα διαλάμπει ακόμη περισσότερο, με το να μεταδίδει τη χρηστότητά του και στους άξιους και στους ανάξιους.

«πάντα πρὸς σέ»: Εννοεί τη μυστική τροφή, η οποία δίνεται την κατάλληλη στιγμή σε όσους την αναζητούν. «δόντος σου»: Διότι οι άνθρωποι, λαμβάνοντας τα μυστήρια στα χέρια τους, τα διασφαλίζουν για τον εαυτό τους ως υπάρχοντα. «ἀνοίξαντος»: Διότι, όταν ο Θεός ανοίξει τα σπλάγχνα Του, δια του χεριού Του γεμίζει όλη η κτίση (η γη) με αγαθότητα και έλεος. «ἀποστρέψαντος»: Διότι, όταν ο Θεός οργιστεί (οργισθεί) και αποστρέψει το πρόσωπό Του από τον άνθρωπο, ο άνθρωπος ταράσσεται με πολύ φόβο ως γήινος. «ἀντανελεῖς»: Αναφέρεται στον θάνατο του ανθρώπου και κάθε ζωντανού όντος. «καὶ εἰς τὸν χοῦν»: Είναι σαφές· διότι η γη παίρνει πίσω τη γη. «ἐξαποστελεῖς»: Κατά την ανάσταση των νεκρών· διότι κάθε ψυχή αναλαμβάνει το δικό της σκήνωμα (σκηνή). «καὶ ἀνακαινιεῖς»: Όπως ακριβώς ο Δημιουργός φανερώνει νέους ουρανούς και νέα γη στους αγίους. «ἤτω ἡ δόξα»: Διότι μόνο η δόξα του Κυρίου παραμένει αναλλοίωτη στους αιώνες. «εὐφρανθήσεται»: Με ποια έργα; Με όσα παραδόξως έπραξε, για να σώσει τον άνθρωπο. «ὁ ἐμβλέπων»: Διότι η γη δεν αντέχει το βλέμμα του Δημιουργού, παρά μόνο ότι με την εμφάνιση του Χριστού (του Κυρίου) η επίγεια πολιτεία κυριεύθηκε από μεγάλο τρόμο (φόβο) ως μέλλουσα να αφανιστεί. «ὁ ἁπτόμενος»: Εννοεί τον διάβολο και τους δαίμονές του· διότι η Γραφή και αυτούς τους ονόμασε «όρη». Επειδή όταν τους αγγίξει έστω και μόνο η απειλή Του, διαλύονται σαν καπνός και αφανίζονται.

Επειδή, εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από νερό και πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού. «Τα πάντα προσδοκούν σε σένα.» Διότι όλα τα αγαθά περικλείονται στο χέρι του Θεού, ώστε, όταν το ανοίγει, να γεμίζει και να χορταίνει τα πάντα με αγαθότητα. Ως άνοιγμα των χεριών του πρέπει να θεωρήσουμε και την έκτασή τους πάνω στον σταυρό, από την οποία τα πάντα γέμισαν με αγαθότητα, δηλαδή με φιλανθρωπία, επειδή κάθε αμαρτία έχει συγχωρεθεί μέσω του σταυρού. «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου.» Αυτό θα μπορούσε να λέγεται για την ανάσταση των νεκρών, ως αποστολή του ανθρώπινου πνεύματος στη γη για να ανακαινιστεί η ανθρωπότητα, εάν ο Προφήτης δεν έλεγε «το Πνεύμά σου», δηλώνοντας σαφώς το Άγιο Πνεύμα του Θεού. Με την αποστολή του οποίου όλη η γη, δηλαδή όλα τα έθνη, αναδημιουργήθηκε και ανακαινίστηκε, προφανώς μέσω του κηρύγματος των αποστόλων. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. «Αυτός που επιβλέπει τη γη.» Διότι τόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Δημιουργού, ώστε και μόνο το βλέμμα του είναι ικανό να σαλέψει τη γη που φαίνεται ασάλευτη. «Θα ψάλω στον Κύριο σε όλη μου τη ζωή.» Αγαθή υπόσχεση, που παρέχει αιώνια ζωή σε όποιον την εκπληρώνει, το να θέτει κάποιος ως σκοπό του βίου του τη δοξολογία του Θεού. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος ανέρχεται στην τάξη των αγγέλων. «Είθε να του είναι ευάρεστος ο στοχασμός μου.»

Ποια είναι λοιπόν η αιτία που κάνει τα ίδια πράγματα να μην τυγχάνουν της ίδιας αντιμετώπισης; Προφανώς η καταλληλότητα της στιγμής (η ευκαιρία), η οποία κάνει αυτό που δίνεται να είναι μεγαλύτερο και πιο επιθυμητό. Πρέπει λοιπόν όχι μόνο να δίνουμε (διότι αυτό ίσως είναι μικρό), αλλά και να δίνουμε την κατάλληλη στιγμή. Διότι αυτό, ακόμη και αν είναι μικρό αυτό που δόθηκε, θα το κάνει μεγαλύτερο· και αν είναι μεγάλο, θα το κάνει μέγιστο. Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός, διακηρύττοντας τις θείες ευεργεσίες, πρόσθεσε και το εξής: «Όλα περιμένουν από εσένα να τους δώσεις την τροφή τους την κατάλληλη στιγμή». Διότι δεν τα τρέφει μόνο, αλλά και στον κατάλληλο καιρό. Διότι αυτό είναι κυρίως που τρέφει τα πάντα, το να δίνεται δηλαδή την κατάλληλη στιγμή. Και αν θέλεις να δεις αυτό να γίνεται και στους καρπούς που γεννιούνται από τη γη· δες ότι δεν ωριμάζουν τον ίδιο καιρό ο σίτος, το κρασί, το λάδι, τα είδη των ξηρών καρπών και οι ποικιλίες των λουλουδιών· αλλά προηγούνται τα λιβάδια, ακολουθούν τα σπαρτά, παίρνει σειρά το αμπέλι, και το σταφύλι παραπέμπει τον γεωργό στην ελιά· σαν ένας άριστος χορός των εποχών που χορεύουν, και με τη διάρκεια του χρόνου ξεκουράζουν τον γεωργό. Διότι αν όλα έφταναν μαζί στην ωρίμανσή τους, η προσπάθεια του γεωργού θα εμποδιζόταν από τη βραχύτητα του χρόνου, και όλα θα χάνονταν και θα καταστρέφονταν, επειδή δεν θα μπορούσε ο ίδιος να τα συγκομίσει όλα ταυτόχρονα.

Όχι μόνο για να πίνεις, εφόσον θα επαρκούσε και η φύση του νερού, αλλά και για να ευφρανθείς και να χαρείς· διότι «ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό, θα γνωρίζεις και μέχρι ποιο σημείο πρέπει να χρησιμοποιείς τον οίνο. Από πού τρέφονται τα πετεινά και τα άγρια θηρία; Θα τον ακούσεις να λέει: «Όλα από εσένα προσδοκούν να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Και αν ρωτήσεις: «Γιατί υπάρχουν τα κτήνη;», σου αποκρίνεται ότι και αυτά υπάρχουν για χάρη σου. Διότι λέει: «Αυτός αναβλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Ποια ανάγκη έχεις από τη σελήνη; Άκουσέ τον να λέει: «Εποίησε τη σελήνη για να προσδιορίζει τους καιρούς». Και το ότι εποίησε όλα τα ορατά και τα αόρατα, και αυτό με σαφήνεια το δίδαξε λέγοντας: «Αυτός είπε, και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή, και κτίστηκαν». Και ότι θα υπάρξει λύτρωση από τον θάνατο, και αυτό σε διδάσκει λέγοντας: «Ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν θα με παραλάβει». Από πού προήλθε το σώμα μας; Και αυτό το λέει: «Ενθυμήθηκε ότι είμαστε χώμα». Πού καταλήγει πάλι; «Θα επιστρέψει στο χώμα του».

Και ο Δαβίδ λέει: Όλα σε σένα προσβλέπουν για να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Όταν τους τη δώσεις, θα τη συλλέξουν· όταν ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από αγαθότητα· αν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν. Και πάλι: Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει. Και ο Ησαΐας: Αυτός που συγκρατεί τον κύκλο της γης. Και σχετικά με την αρετή: Εάν ο Κύριος, λέει, δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν. Και πάλι: Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο, ως μητέρα που ευφραίνεται για τα παιδιά της. Γι' αυτόν τον λόγο και σείει τη γη, και κάνει τα όρη να καπνίζουν όταν τα αγγίζει, φανερώνοντας την κυριαρχία του. Σκοτεινιάζει δε τον ήλιο και προκαλεί την έκλειψή του, διακηρύσσοντας και πάλι μέσα από αυτό το έργο της δημιουργίας του.

Και ευλόγως, στον λόγο του περί της θάλασσας, έκανε μνεία αυτού, δεδομένου ότι και ολόκληρος ο βίος μας είναι κατά κάποιον τρόπο αλμυρός, και από παντού κλυδωνίζεται και ταράσσεται από άγρια κύματα. Τα πάντα προσδοκούν από εσένα να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο χρόνο.

Όσο απέχει το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε εκείνους που τον φοβούνται. Ακόμη και αν περιεργαστείς τα θεμέλια της γης, ούτε αυτά θα σου τα αποκρύψει, αλλά θα τον ακούσεις να λέει ότι «Επάνω στις θάλασσες την εθεμελίωσε». Και αν θελήσεις να μάθεις για τους σεισμούς από πού προέρχονται, θα σε απαλλάξει από κάθε απορία λέγοντας τα εξής: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει». Αν αναζητάς τη χρησιμότητα της νύχτας, και αυτό θα το μάθεις από αυτόν, ότι «Σε αυτήν θα διέλθουν όλα τα θηρία του δάσους». Και στο πού είναι χρήσιμα τα βουνά, θα σου πει: «Τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια». Και γιατί υπάρχουν οι πέτρες, σου λέει: «Η πέτρα είναι καταφύγιο για τους λαγούς». Μάθε γιατί υπάρχουν τα άκαρπα δένδρα: «Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία»· Γιατί υπάρχουν πηγές στις ερήμους; «Κοντά τους θα κατοικήσουν τα πετεινά του ουρανού και τα θηρία του αγρού». Γιατί υπάρχει ο οίνος; Όχι μόνο για να πίνεις, επειδή γι' αυτό θα αρκούσε και η φύση του νερού, αλλά για να ευφρανθείς και να χαρείς· διότι «ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Μαθαίνοντας δε αυτό, θα γνωρίσεις και μέχρι ποιο σημείο πρέπει να κάνεις χρήση του οίνου. Από πού τρέφονται τα πετεινά και τα άγρια θηρία, θα τον ακούσεις να λέει: «Όλα περιμένουν από εσένα, να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό».

Και πάλι στα ίδια έργα ο ίδιος λέει: «Το ότι αυτές οι εκφράσεις δεν αντιτίθενται η μία στην άλλη, είναι φανερό από το εξής: διότι ο μακάριος Παύλος τις συγκέντρωσε και τις δύο στο ίδιο και ένα υποκείμενο, λέγοντας ότι από Αυτόν, και δι' Αυτού, και εις Αυτόν είναι τα πάντα, μιλώντας για τον Υιό. Διότι από Αυτόν είναι η αιτία της ύπαρξης για τα όντα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Δι' Αυτού εξασφαλίζεται σε όλα η διαμονή και η συνοχή, από Εκείνον που δημιούργησε τα πάντα και χορηγεί σε καθένα από τα δημιουργήματα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία του. Γι' αυτό ακριβώς και εις Αυτόν έχουν στραφεί τα σύμπαντα, αποβλέποντας με ασυγκράτητο πόθο και ανέκφραστη στοργή προς τον αρχηγό και χορηγό της ζωής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα. Και πάλι: τα πάντα προσδοκούν από σένα. Και εσύ ανοίγεις το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με ευδοκία. Όλα αυτά, δεν είναι καθόλου παράλογο να τα δεχτούμε ξεχωριστά και για τον Πατέρα και για το Πνεύμα». Τα ίδια ακριβώς έχουμε να πούμε και για την πρόθεση ΕΝ. Γι' αυτό, εάν κάποιος ήθελε να αποδώσει εδώ το ΔΙΑ, το ΕΚ, το ΕΝ και το ΕΙΣ όχι μόνο στον Υιό, αλλά μαζί με Αυτόν ταυτόχρονα και στον Πατέρα και στο Πνεύμα, λέγοντας 'εκ των οποίων', 'διά των οποίων', 'εις τα οποία', 'εν τοις οποίοις', δεν θα προκύψει τίποτα το άτοπο. Αλλά, όπως έχει ήδη λεχθεί από τον Μέγα Βασίλειο, αυτό ισχύει όταν ο λόγος αφορά τα κτίσματα. Το να τολμά όμως κανείς να εκφράζεται έτσι για τις υποστάσεις της θεότητας, είτε κοινώς είτε ειδικώς για το Πνεύμα, δεν παραλείπει καμία απολύτως ασέβεια.

Νιώθοντας λοιπόν ίλιγγο ο προφήτης μπροστά στην ευταξία των πάντων από τον σοφό Δημιουργό, αναφώνησε με λαμπρή φωνή και είπε: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, τα πάντα με σοφία τα εποίησες». Τίποτα, λέει, δεν στερείται σοφίας, τίποτα δεν είναι περιττό, τίποτα ελλιπές από τα σοφά σου δημιουργήματα. Έπειτα, απομακρύνοντας τον λόγο από την ξηρά και μέλλοντας να μεταβεί στο υγρό στοιχείο, λέει: «Γέμισε η γη από τα δημιουργήματά σου. Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά, των οποίων δεν υπάρχει αριθμός, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Όπως, λέει, η γη είναι γεμάτη από τα δικά σου δημιουργήματα, έτσι και στη θάλασσα είναι αναρίθμητα τα ενάλια όντα. «Εκεί διαπλέουν πλοία», εκπληρώνοντας τις ανάγκες, «εκεί και αυτός ο δράκοντας, που τον έπλασες για να παίζει μέσα σε αυτήν». Δράκοντα ονομάζει το μεγάλο κήτος, και «παίζει», επειδή όταν από τον βυθό της θάλασσας ανεβαίνει προς την επιφάνεια των υδάτων, δίνει σε όσους το βλέπουν την εντύπωση στεριάς. «Όλα περιμένουν από εσένα να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό», δηλαδή, όταν τη χρειάζονται, και «όταν τους τη δώσεις, θα τη συλλέξουν. Μόλις ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από την αγαθότητά σου».