Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:31

Θα ευφρανθεί ο Κύριος για τα έργα του. Και ποιο είναι το έργο του; Αυτό που επιτέλεσε ανακαινίζοντας τη φύση μας. Διότι με αυτά υποδηλώνει τη μελλοντική θεογνωσία των ανθρώπων, όταν ο Θεός θα ευφρανθεί, όχι επειδή θα προσκυνείται, αλλά βλέποντάς τους να σώζονται.

Διότι σε Εκείνον στον οποίο τίποτε απροσδόκητο δεν θα μπορούσε να συμβεί, εφόσον έχει τεθησαυρισμένη τη γνώση όλων των παρόντων και όλων των μελλοντικών, και περικλείει τα πάντα, και έχει τα σύμπαντα υπό την εξουσία Του, ενώ τίποτε απολύτως δεν δύναται να Του αντισταθεί ούτε καν να Του εναντιωθεί· σε Αυτόν, κατά λογική ακολουθία, υπάρχει διαρκής γαλήνη και αταραξία. Διότι οι αιφνίδιες περιστάσεις των απρόσμενων γεγονότων από τη φύση τους προξενούν ταραχές στις διάνοιες των ανθρώπων. Επομένως, Εκείνος που δεν παρενοχλείται από καμία κακία, αλλά τον ακολουθεί κάθε αρετή και καθετί το καλό, αυτός εύλογα θα ευφραίνεται με ευφροσύνη ακλόνητη και ατελεύτητη. Διότι η ευφροσύνη είναι ακόλουθος της αρετής και της αγαθότητας, όπως λέει ο Προφήτης: «Εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ».

Ας προφυλάξουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας, αγαπητοί, ώστε να μη σκανδαλίσουμε κανέναν από αυτούς τους μικρούς, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού: «Καλύτερα θα ήταν γι' αυτόν να κρεμαστεί μια μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στα βάθη της θάλασσας, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα». Και πάλι: «Προσέχετε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς· διότι αληθινά σας λέω ότι οι Άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Γι' αυτό ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, αγαπητοί, έτσι ώστε ο Κύριος, βλέποντας την πίστη και την ομόνοια που έχουμε μέσα στον φόβο Του, να ευφρανθεί για εμάς, καθώς είναι γραμμένο: «Θα ευφρανθεί ο Κύριος για τα έργα Του». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες· αμήν.

Και εμείς οι υιοί των ανθρώπων, αποβάλλοντας τη σκυθρωπότητα του χειμώνα, ευφραινόμαστε, απολαμβάνοντας την ευκρασία του αέρα και την ευφορία των καρπών. Ας προσφέρουμε λοιπόν και εμείς καρπούς δικαιοσύνης ευπρόσδεκτους στον Κύριο, ώστε να έχουμε την παρρησία να λέμε προς τον Δημιουργό: θα ευφρανθεί ο Κύριος για τα έργα Του. Διότι αληθινά ευφραίνεται ο Κύριος με εκείνους που εργάζονται τη δικαιοσύνη. Ας μην υπερηφανεύεται, λοιπόν, κανείς για μάταιη φρόνηση ή δύναμη ή πλούτο, διότι αυτά θα ξεραθούν σαν το χορτάρι. Αλλά εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω.

Διότι είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνων που αγαπούν θερμά το να μισούν όσους μισούν τον αγαπώμενο. Ίσως δε μέσω αυτών ο Δαβίδ να υποδηλώνει και την κατάσταση μετά την ανάσταση, όταν λέει ότι ο Κύριος θα ευφρανθεί για τα έργα του, εφόσον εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη. Διότι πώς θα ονομαστεί κάποιος από την αμαρτία, εφόσον δεν θα υπάρχει πλέον αμαρτία; Τέτοια να εύχεσαι και εσύ: Άνοιξε, Κύριε, το πλούσιο χέρι σου για τη χορήγηση πνευματικής ευεργεσίας, ώστε η εξαιρετικά πικρή και σκληρή ψυχή μου να πληρωθεί με χρηστότητα. Απόστειλε το Πνεύμα σου το άγιο και ανακαίνισε τη φθαρμένη μου γη, ώστε τότε να ευφρανθώ για τα έργα σου, αφού θα έχουν εκλείψει οι δαιμονικές μαγγανείες από την καρδιά μου.

«πάντα πρὸς σέ»: Εννοεί τη μυστική τροφή, η οποία δίνεται την κατάλληλη στιγμή σε όσους την αναζητούν. «δόντος σου»: Διότι οι άνθρωποι, λαμβάνοντας τα μυστήρια στα χέρια τους, τα διασφαλίζουν για τον εαυτό τους ως υπάρχοντα. «ἀνοίξαντος»: Διότι, όταν ο Θεός ανοίξει τα σπλάγχνα Του, δια του χεριού Του γεμίζει όλη η κτίση (η γη) με αγαθότητα και έλεος. «ἀποστρέψαντος»: Διότι, όταν ο Θεός οργιστεί (οργισθεί) και αποστρέψει το πρόσωπό Του από τον άνθρωπο, ο άνθρωπος ταράσσεται με πολύ φόβο ως γήινος. «ἀντανελεῖς»: Αναφέρεται στον θάνατο του ανθρώπου και κάθε ζωντανού όντος. «καὶ εἰς τὸν χοῦν»: Είναι σαφές· διότι η γη παίρνει πίσω τη γη. «ἐξαποστελεῖς»: Κατά την ανάσταση των νεκρών· διότι κάθε ψυχή αναλαμβάνει το δικό της σκήνωμα (σκηνή). «καὶ ἀνακαινιεῖς»: Όπως ακριβώς ο Δημιουργός φανερώνει νέους ουρανούς και νέα γη στους αγίους. «ἤτω ἡ δόξα»: Διότι μόνο η δόξα του Κυρίου παραμένει αναλλοίωτη στους αιώνες. «εὐφρανθήσεται»: Με ποια έργα; Με όσα παραδόξως έπραξε, για να σώσει τον άνθρωπο. «ὁ ἐμβλέπων»: Διότι η γη δεν αντέχει το βλέμμα του Δημιουργού, παρά μόνο ότι με την εμφάνιση του Χριστού (του Κυρίου) η επίγεια πολιτεία κυριεύθηκε από μεγάλο τρόμο (φόβο) ως μέλλουσα να αφανιστεί. «ὁ ἁπτόμενος»: Εννοεί τον διάβολο και τους δαίμονές του· διότι η Γραφή και αυτούς τους ονόμασε «όρη». Επειδή όταν τους αγγίξει έστω και μόνο η απειλή Του, διαλύονται σαν καπνός και αφανίζονται.

Διότι, με το δικό Σου θέλημα γίνεται και ο χωρισμός της ψυχής και του σώματος, μετά τον οποίο το σώμα παραδίδεται στη φθορά και αναλύεται στον αρχέγονο χουν. Εδώ, εξάλλου, με τη λέξη «πνεύμα» ονόμασε την ψυχή. «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Εδώ μάς προκήρυξε με σαφήνεια την ανάσταση και την αναβίωση διά του Παναγίου Πνεύματος. Έτσι, άλλωστε, και ο μέγας Ηλίας ανέστησε τον υιό της χήρας, φυσώντας τρεις φορές πάνω στο παιδί, επαναφέροντάς το στη ζωή διά της πνευματικής χάριτος που ενοικούσε μέσα του. Έτσι και ο Ελισσαίος ζωοποίησε το παιδί της Σωναμίτιδας, χρησιμοποιώντας το πνευματικό εμφύσημα και επιτυγχάνοντας τη ζωή διά του ζωοποιού Πνεύματος. Έχοντας, λοιπόν, καταδείξει και αυτή την ενέργεια της θείας δυνάμεως, μεταβάλλει τον λόγο του σε υμνωδία: «Ας είναι η δόξα του Κυρίου στους αιώνες».

Είναι δίκαιο, λέγει, να υμνείται πάντοτε από όλους. «Θα ευφρανθεί ο Κύριος για τα έργα Του». Με αυτά τα λόγια προφήτευσε τη μελλοντική θεογνωσία των ανθρώπων. Διότι, αφού οι άνθρωποι απαλλάχθηκαν από την πρότερη πλάνη και αποδέχθηκαν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός ευφραίνεται, όχι επειδή προσκυνείται, αλλά επειδή τους βλέπει να σώζονται.

Οφείλει, λοιπόν, ως πλοίο, αντέχοντας και αποκρούοντας τα κύματα του τρικυμιώδους βίου, να διαπλέει κατευθείαν προς το ακύμαντο και σωτήριο λιμάνι, καθοδηγούμενος από το παντοδύναμο χέρι· ως οικία, όσο εξαρτάται από τον ίδιο, να περιθάλπει και να αναπαύει (για να το πω έτσι) ως ένοικο τον Θεό· ως δικαστήριο, σε αυτό μάλιστα να τηρείται εξ ολοκλήρου και εκεί να απονέμεται το δίκαιο· ως πόλη, να είναι απόρθητος στις επιθέσεις των αντίθεων εχθρών· ως φυτό, να προσφέρει καρπούς αρεστούς σε Εκείνον που τον φύτεψε· ως γη, να βλαστάνει πάντοτε καλούς βλαστούς μέσω όλων των αισθήσεων· ως ουρανός, να φωτίζει τους πάντες με τα καλά έργα σαν να είναι άστρα· και σαν να είναι όλα τα μαθήματα μαζί, να οδηγεί μέσω όλων τους πάντες προς τα αγαθά· και επειδή μοιάζει κατά κάτι με κάθε κτίσμα, να ευφραίνει τον Κτίστη και μέσω του σώματος και μέσω του πνεύματος, στρέφοντας το βλέμμα του και προς τα υπόλοιπα κτίσματα· διότι ο Κύριος ευφραίνεται με τα έργα Του· και ως Θεός κατά χάριν, να αποβλέπει προς το Πρωτότυπο, όσο είναι δυνατόν, μιμούμενος Αυτό και εξομοιούμενος μέσω των θεουργικών πράξεων· διότι έτσι, θα φανεί αυτός ως ένας μεγάλος κόσμος μέσα σε τούτον τον μικρό κόσμο· και θα είναι εικόνα του Θεού· και θα έχει την ονομασία του σύμφωνη με τα έργα του.

ΜΣΤ΄. Όχι επειδή είχε ανάγκη από κάτι ο υπερπλήρης Θεός έφερε στην ύπαρξη τα δημιουργήματα, αλλά για να απολαύσουν αυτά μετέχοντας σε Αυτόν αναλόγως, και ο Ίδιος να ευφρανθεί με τα έργα Του, βλέποντάς τα να ευφραίνονται και να χορταίνουν πάντοτε αχόρταγα τον Ακόρεστο.

Λέει, όταν εσύ ευδοκήσεις, καθετί χρηστό και καλό θα επικρατήσει στα σύμπαντα, «όταν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου» εξαιτίας των αμαρτιών μας, τα σύμπαντα «θα ταραχθούν. Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν και θα επιστρέψουν στο χώμα τους. Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν εκ νέου και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Διότι, όπως ακριβώς πριν από τη σάρκωση του Λόγου προηγήθηκε το Άγιο Πνεύμα, για να αγιάσει την Παρθένο προς σύλληψη, έτσι και κατά τη δεύτερη παρουσία του Χριστού, το Πανάγιο Πνεύμα θα προφθάσει και θα ανακαινίσει το πρόσωπο της παλαιωμένης και φθαρμένης γης, ως Θεός, ως δημιουργός και ως πυρ καταναλίσκον, ως ισοδύναμο και ομοούσιο με τον Πατέρα και τον Υιό. «Ας είναι», δηλαδή ας υμνείται «η δόξα του Κυρίου στους αιώνες, θα ευφρανθεί ο Κύριος για τα έργα του. Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει». Ευφραίνεται μεν για τα σοφά έργα του, αλλά επειδή λυπάται για τα πονηρά έργα των ανθρώπων και επιβλέπει με οργή τη γη, την κάνει να τρέμει, καθώς αυτή δεν είναι ικανή να βαστάξει την επισκοπή του Κτίστη με θυμό. «Αυτός που αγγίζει τα όρη και βγάζουν καπνό». Υποδηλώνοντας και εδώ την ίδια αιτία της αγανάκτησης του Θεού, ότι δηλαδή και τα όρη, σύμφωνα με τον νόμο της φύσης τους, ενώπιον του φόβου του Θεού ερεθίζονται και βγάζουν καπνό, όπως ακριβώς και το Σινά παλαιότερα.

Διότι, ακόμη και αν εδώ αξιωνόμαστε χαρισμάτων, ωστόσο αυτά δεν είναι τίποτα συγκρινόμενα με τα μελλοντικά αγαθά. Χαρά δε του Κυρίου είναι η ατελεύτητη ευφροσύνη που έχει ο Θεός, ο οποίος ευφραίνεται για τα έργα Του, όπως λέει ο Δαβίδ. Με τέτοια ευφροσύνη λοιπόν ευφραίνονται και οι άγιοι για τα έργα τους, όπως ακριβώς οι αμαρτωλοί λυπούνται για τα δικά τους έργα και μεταμέλονται. Και επειδή οι άγιοι έχουν ως πλούτο τους τον Κύριο, χαίρονται σε Αυτόν. Πρόσεξε δε ότι και εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα και εκείνος που έλαβε τα δύο, αξιώνονται των ίδιων αγαθών. Διότι, όταν κάποιος, αν και έλαβε λίγα, ωστόσο διαχειριστεί καλά τη χάρη που του δόθηκε, έστω κι αν αυτή είναι μικρή, θα λάβει ίση τιμή με εκείνον που αξιώθηκε μεγάλα χαρίσματα και τα κατόρθωσε. Διότι ο καθένας, ανάλογα με αυτό που έλαβε, ως προς αυτό θεωρείται και τέλειος, εάν το κατορθώσει.