Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:34

Είθε να του είναι ευχάριστη η διαλογή μου. Η λέξη «διαλογή» χρησιμοποιείται αντί του «η εκλογή μου». Λέγει δε αυτό που εξέλεξε, δηλαδή την επιθυμία του να υμνεί μόνο τον Θεό, πράγμα που αρέσει σε Αυτόν που υμνείται. Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη. Προφανώς κατά τον καιρό εκείνο. Διότι θα ακούσουν: Πορευθείτε μακριά από εμένα, καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πλέον.

Η φύση, εξάλλου, της διαλεκτικής θεωρείται κατεξοχήν ικανή να παρέχει τα εξής: να διαιρεί ευκρινώς τις φύσεις των πραγμάτων, να αναγνωρίζει τα ομογενή και να διακρίνει τα αντίθετα. Γι' αυτό, έχοντας επίγνωση ο ίδιος ότι κατέχει τη θεία διαλεκτική, έλεγε: «Ας σου είναι ευάρεστη η διαλογή μου». Διότι η διαλεκτική των εριστικών και όσων καταπιάνονται με τα πράγματα με φιλόνεικη διάθεση δεν είναι ευχάριστη, αλλά προκαλεί κάποια πικρία. Εφόσον δε υπάρχουν τρία ζεύγη (φως και σκότος, καλό και πονηρό, πικρό και γλυκό), άραγε αυτά ταυτίζονται ως προς το υποκείμενό τους, ή απέχουν μεταξύ τους κατά γένος; Σύμφωνα λοιπόν με την πιο απλή θεώρηση, είναι σαφές ότι το πονηρό κατατάσσεται στη φαυλότητα των ηθών· το καλό ορίζεται ως επαινετό αγαθό· και πάλι, το σκότος είναι αέρας στερημένος από το φως, ενώ το φως είναι ουσία που διαλύει το σκότος.

Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα παραβλέψει αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε αυτόν.] <Ζώα μικρά μαζί με μεγάλα.> (K f. 181 b) Και αυτό είναι τεκμήριο της θείας πρόνοιας, το ότι τα μικρά είδη συγκατοικούν με τα μεγάλα και δεν καταβροχθίζονται εντελώς από εκείνα. [<Αυτός ο δράκοντας που έπλασες.> Και βέβαια δεν λέμε ότι ο λόγος του αφορούσε αυτά που κολυμπούν στη θάλασσα, ούτε βέβαια ήθελε να υποδείξει τις διαφορές των ψαριών, αλλά ούτε και κάποιον σωματικό και αισθητό δράκοντα που κολυμπά στα ύδατα της θάλασσας, αλλά φανερώνει σε εμάς μέσω αυτών, όπως είπα, την ταραχή που υπάρχει στον βίο και τον κλυδωνιζόμενο βίο εκείνων που βρίσκονται σε αυτόν· και βέβαια εννοεί ως δράκοντα τον αρχέκακο, δηλαδή τον Σατανά, ο οποίος περιφέρεται γύρω από όλους τους ανθρώπους και τριγυρίζει στη δική μας οικουμένη, επιβουλευόμενος τις ψυχές των αγίων.] <Ας του είναι ευάρεστη η διαλογή μου.> (B f. 420, E f. 216 b, K f. 182 b) Ως διαλογή εννοεί την αίνεση· διότι αυτός που ψάλλει, συνδιαλέγεται με τον Θεό. <Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη.> (B f. 420, H f. 508 b) Αλλά ίσως πει κάποιος σχετικά με αυτό: Άραγε, λοιπόν, ο μακάριος Προφήτης καταριέται [στον κώδικα: εύχεται ποτέ] αυτούς που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες; Άραγε θέλει να χαθούν και να αφανιστούν όλοι όσοι έχουν κυριευθεί από τις αμαρτίες; Καίτοι θα έπρεπε μάλλον, ως άγιος και πνευματοφόρος, να προσεύχεται υπέρ αυτών που έχουν ασθενήσει πνευματικά. Και μετά από λίγα: Άκουγε λοιπόν· διότι θα μιλήσω με συντομία.

«Ας γίνει ευχάριστη σε Αυτόν η διαλογή μου· εγώ δε θα ευφρανθώ στον Κύριο». Ας αξιωθώ, λέγει, να ψάλω και να υμνήσω τέτοια, ώστε να γίνει ευχάριστος σε Αυτόν ο καρπός μου, δηλαδή η διαλογή μου· με άλλα λόγια, η διάλεξή μου, η ομιλία μου, η αίνεσή μου. Διότι εκείνος που ψάλλει στον Θεό, συνομιλεί μαζί Του.

Τι σημαίνει άραγε το: «Ας του είναι ευχάριστη η ομιλία μου»; Σημαίνει να γίνει ευπρόσδεκτη, να γίνει αποδεκτή ώστε να του αρέσει, να φανεί στον Θεό γλυκύτατη και τερπνότατη. Επομένως, η προσευχή δεν είναι τίποτε άλλο παρά συνομιλία με τον Θεό. Αναλογίσου, λοιπόν, ότι η ψαλμωδία έχει μέσα της την ίδια την ανταμοιβή. Διότι, τι θα μπορούσε να είναι ισάξιο με το να συνομιλεί κανείς με τον Θεό; Μια τέτοια ψυχή απαλλάσσεται από τους θορύβους, μετατίθεται στον ουρανό, αποδεσμεύεται από τα δεσμά του σώματος, πτεροφυεί, γίνεται ελαφρύτερη, αποθέτει τα πάθη, απεκδύεται τις πνευματικές ασθένειες. Διότι, εάν κάποιος που συνομιλεί με έναν άνθρωπο συνετό και εχέφρονα, αποχωρεί έχοντας αποκομίσει κάποιο όφελος από τη συνομιλία, αναλογίσου πόση αρετή θα καρπωθεί εκείνος που συνομιλεί με τον Θεό. Επομένως, ο ύμνος είναι ακριβώς αυτό: η ομιλία προς τον Θεό. Πώς όμως θα μπορούσε αυτή να γίνει ευχάριστη στον Θεό; Εάν ο βίος είναι καθαρός και εάν η ψυχή φιλοσοφεί.

Η φύση της διαλεκτικής πιστεύεται κατεξοχήν ότι έχει τη δύναμη να τα προσφέρει αυτά, δηλαδή να διαιρεί με ακρίβεια τις φύσεις των πραγμάτων, να αναγνωρίζει τα όμοια και να διακρίνει τα δικά της γνωρίσματα. Γι' αυτό, έχοντας ο Δαβίδ επίγνωση ότι κατείχε τη θεία διαλεκτική, έλεγε: «Ας γίνει γλυκιά σε σένα η σκέψη μου». Διότι η διαλεκτική εκείνων που εμπλέκονται στα πράγματα εριστικά και φιλόνεικα δεν είναι γλυκιά, αλλά μάλλον προκαλεί πικρία. Ότι, λοιπόν, είναι γλυκύς στον Θεό ο λόγος που αποβλέπει στην ορθότητα, το λέει ο Ίδιος στο Άσμα: «Κερήθρα στάζουν τα χείλη σου, αδελφή μου νύμφη· μέλι και γάλα υπάρχουν κάτω από τη γλώσσα σου». Το ότι πάλι αυτός που συνηθίζει να κενολογεί στερείται κάλλους, το φανερώνει η ψαλμωδία: «Διότι», λέει, «τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους». «Εγώ όμως θα ευφρανθώ για τον Κύριο». Εύχομαι, λέει, αυτή μου η υμνωδία και η συνομιλία να φανούν γλυκύτατες στον Θεό. Διότι, εάν γίνει αυτό, εγώ θα καρπωθώ την ευθυμία που θα προέλθει από αυτό, και θα ευφρανθώ για τον Κύριο, δηλαδή για τη λατρεία, για την προσκύνηση και για τα προστάγματά του, για το ότι έχω έναν τέτοιον Δεσπότη.

«Θα ψάλω»: Διότι ο ζωντανός άνθρωπος δοξολογεί τον Θεό· διότι δεν θα σε δοξολογήσουν, [λέει,] αυτοί που βρίσκονται στον άδη, αλλά εμείς οι ζωντανοί θα ευλογήσουμε τον Θεό (τον Κύριο). «Θα ψάλω»: Διότι μετά τον θάνατο παύει η ψαλμωδία, καθώς κλείνει το στόμα του ανθρώπου. «Ας γίνει ευάρεστη»: Διότι ο Θεός ευαρεστείται με τη συνομιλία των αγίων. «Εγώ δε»: Ο προφήτης μιλάει για εκείνα που προανήγγειλε· [διότι χαίρεται,] επειδή ολοκληρώθηκαν. «Είθε να εκλείψουν»: Οι δαίμονες από τη γη, εφόσον ενδήμησε ο Χριστός. Εννοεί όμως και να εκλείψουν οι αμαρτωλοί άνθρωποι από τη γη των πιστών, που είναι ο παράδεισος. «Και οι άνομοι»: Όποιο είναι το θεμέλιο του ψαλμού, τέτοια είναι και η επιστέγασή του. Διότι παντού ο πιστός άνθρωπος πάντοτε προτρέπει την ψυχή του σε ευχαριστία.

Επειδή, εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από νερό και πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού. «Τα πάντα προσδοκούν σε σένα.» Διότι όλα τα αγαθά περικλείονται στο χέρι του Θεού, ώστε, όταν το ανοίγει, να γεμίζει και να χορταίνει τα πάντα με αγαθότητα. Ως άνοιγμα των χεριών του πρέπει να θεωρήσουμε και την έκτασή τους πάνω στον σταυρό, από την οποία τα πάντα γέμισαν με αγαθότητα, δηλαδή με φιλανθρωπία, επειδή κάθε αμαρτία έχει συγχωρεθεί μέσω του σταυρού. «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου.» Αυτό θα μπορούσε να λέγεται για την ανάσταση των νεκρών, ως αποστολή του ανθρώπινου πνεύματος στη γη για να ανακαινιστεί η ανθρωπότητα, εάν ο Προφήτης δεν έλεγε «το Πνεύμά σου», δηλώνοντας σαφώς το Άγιο Πνεύμα του Θεού. Με την αποστολή του οποίου όλη η γη, δηλαδή όλα τα έθνη, αναδημιουργήθηκε και ανακαινίστηκε, προφανώς μέσω του κηρύγματος των αποστόλων. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. «Αυτός που επιβλέπει τη γη.» Διότι τόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Δημιουργού, ώστε και μόνο το βλέμμα του είναι ικανό να σαλέψει τη γη που φαίνεται ασάλευτη. «Θα ψάλω στον Κύριο σε όλη μου τη ζωή.» Αγαθή υπόσχεση, που παρέχει αιώνια ζωή σε όποιον την εκπληρώνει, το να θέτει κάποιος ως σκοπό του βίου του τη δοξολογία του Θεού. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος ανέρχεται στην τάξη των αγγέλων. «Είθε να του είναι ευάρεστος ο στοχασμός μου.»

«Είθε να του είναι ευάρεστη η διαλογή μου». Με τον όρο «διαλογή» εννοεί την αίνεση· διότι αυτός που ψάλλει, συνομιλεί με τον Θεό. Ο δε Σύμμαχος τη «διαλογή» την ονόμασε «διάλεξη», ενώ ο Ακύλας «ομιλία». Προσεύχομαι, λέει, η υμνωδία μου αυτή να αποδειχθεί γλυκύτατη και τερπνότατη. «Εγώ δε θα ευφρανθώ εν Κυρίω». Διότι, λέει, όταν συμβεί αυτό, εγώ θα καρπωθώ την επακόλουθη ψυχική αγαλλίαση. «Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη, και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πια». Αφού περιέγραψε το θείο κάλλος και τον άρρητο πλούτο, στον βαθμό που ήταν εφικτό για την ανθρώπινη φύση, ποθεί να γίνουν όλοι οι άνθρωποι μέτοχοι της ίδιας γνώσης, και ικετεύει να εκλείψει παντελώς η ομάδα των αμαρτωλών, μη παρακαλώντας να καταστραφούν οι ίδιοι, αλλά δεόμενος να μεταστραφούν, και εκλιπαρώντας να διαλυθεί το πλήθος τους με το να αλλάξουν παράταξη και να διδαχθούν τα θεία. Εάν όμως κάποιος επιθυμεί να κατανοήσει τα λόγια αυτά διαφορετικά, θεωρώντας δηλαδή ότι ο προφήτης καταβάλλει με κατάρες όσους συμβιώνουν με την ασέβεια, ακόμη και έτσι θα διαπιστώσει ότι η προφητεία συμφωνεί απόλυτα με την αποστολική διδασκαλία. Διότι και ο μακάριος Παύλος, στην επιστολή του προς τους Κορινθίους, λέει: «Εάν κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο Ιησού, ας είναι ανάθεμα». Διότι αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνων που αγαπούν θερμά.

«Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό.» «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούργιο. Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα και τιμή.» «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.» «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εσωτερικά μου. Ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του, σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του.» «Ας του είναι ευχάριστος ο στοχασμός μου.» «Δοξολογείτε τον Κύριο, και επικαλεστείτε το όνομά του.» «Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα τα κάνει ακουστά;» «Η αίνεσή του παραμένει στον αιώνα του αιώνα.» «Αινείτε, δούλοι, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου.»

Εφόσον λοιπόν έτσι έχει η φύση των πραγμάτων: «Θα ψάλω στον Κύριο σε όλη μου τη ζωή, θα ψάλω στον Θεό μου όσο υπάρχω», δηλαδή, για όσο διάστημα βρίσκομαι ανάμεσα στους ζωντανούς. «Ας γίνει ευάρεστος», δηλαδή ας φανεί ευχάριστος και γλυκύτατος «σε αυτόν ο στοχασμός μου» αυτός, ώστε «εγώ να ευφρανθώ με τον Κύριο. Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πλέον». Γεμάτο από θείο ζήλο είναι το χωρίο. Μακάρι, λέει, να μην υπήρχαν αμαρτωλοί πάνω στη γη, και οι άνομοι να μην ζούσαν πια πάνω στη γη, αλλά όλοι να γίνονταν δίκαιοι και τηρητές του νόμου. «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο». Συνέδεσε το τέλος του ψαλμού με την αρχή του, παρακινώντας την ψυχή σε υμνωδία του Θεού.