Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:35

Είθε να του είναι ευχάριστη η διαλογή μου. Η λέξη «διαλογή» χρησιμοποιείται αντί του «η εκλογή μου». Λέγει δε αυτό που εξέλεξε, δηλαδή την επιθυμία του να υμνεί μόνο τον Θεό, πράγμα που αρέσει σε Αυτόν που υμνείται. Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη. Προφανώς κατά τον καιρό εκείνο. Διότι θα ακούσουν: Πορευθείτε μακριά από εμένα, καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πλέον.

Προφανώς θα εκλείψουν μέσα στη μερίδα εκείνων που ευλογούν τον Θεό. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο. Διότι Αυτός και από τον κλήρο των πονηρών απομακρύνει, και καθιστά άξιους του κλήρου των αγίων.

Και τι θα αποκριθούν οι βασιλείς των εθνών; Ότι ο Κύριος θεμελίωσε τη Σιών, και δι' Αυτού θα σωθούν οι ταπεινοί του λαού. Επειδή λοιπόν κανείς από τους αλλοφύλους δεν κατέχει την αληθινή ύπαρξη, αλλά έχουν καταστεί σαν να μην υπάρχουν εξαιτίας της κακίας τους (διότι, όπως λέει, «Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πλέον»· όχι με την έννοια ότι οδηγήθηκαν στον απόλυτο αφανισμό, αλλά ότι έχουν χωριστεί από την επισκοπή του Θεού, ο Οποίος είναι ο αληθινά «Ών»), τι θα πουν οι βασιλείς τους, βλέποντας τόσο μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα έθνη και στη Σιών; Ή είναι προφανές ότι θα έλθουν σε συναίσθηση, κατανοώντας ότι όσοι μεν πολιτεύονται σύμφωνα με τα έθνη βρίσκονται σε κλυδωνισμό εξαιτίας της κακίας τους, ενώ όσοι έχουν τον νου τους κεκαθαρμένο βρίσκονται σε ασφάλεια; Αυτός ο νους ονομάζεται Σιών, επειδή από εκεί βρίσκεται το παρατηρητήριο κάθε φύσεως. Διότι, σαν από κάποια βουνοκορφή, από το ύψος του νου θεωρείται αφενός ο κόσμος και η ευταξία που υπάρχει σε αυτόν, και μέσα από αυτά κατανοείται ο Θεός. Θεωρούνται αφετέρου τα πράγματα του βίου και η ευτέλεια που υπάρχει σε αυτά. —Όπως λοιπόν ο νους, που είναι βυθισμένος στον οίνο και στα υπόλοιπα πάθη, πίπτει εξαιτίας της μέθης, έτσι και ο καθαρός νους έχει ως θεμελιωτή του τον Θεό. —Και δι' Αυτού οι ταπεινοί του λαού θα σωθούν· διότι «Μακάριοι είναι οι πτωχοί», και «Αλίμονο στους πλουσίους, επειδή έχουν ήδη λάβει την παρηγοριά τους».

Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα παραβλέψει αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε αυτόν.] <Ζώα μικρά μαζί με μεγάλα.> (K f. 181 b) Και αυτό είναι τεκμήριο της θείας πρόνοιας, το ότι τα μικρά είδη συγκατοικούν με τα μεγάλα και δεν καταβροχθίζονται εντελώς από εκείνα. [<Αυτός ο δράκοντας που έπλασες.> Και βέβαια δεν λέμε ότι ο λόγος του αφορούσε αυτά που κολυμπούν στη θάλασσα, ούτε βέβαια ήθελε να υποδείξει τις διαφορές των ψαριών, αλλά ούτε και κάποιον σωματικό και αισθητό δράκοντα που κολυμπά στα ύδατα της θάλασσας, αλλά φανερώνει σε εμάς μέσω αυτών, όπως είπα, την ταραχή που υπάρχει στον βίο και τον κλυδωνιζόμενο βίο εκείνων που βρίσκονται σε αυτόν· και βέβαια εννοεί ως δράκοντα τον αρχέκακο, δηλαδή τον Σατανά, ο οποίος περιφέρεται γύρω από όλους τους ανθρώπους και τριγυρίζει στη δική μας οικουμένη, επιβουλευόμενος τις ψυχές των αγίων.] <Ας του είναι ευάρεστη η διαλογή μου.> (B f. 420, E f. 216 b, K f. 182 b) Ως διαλογή εννοεί την αίνεση· διότι αυτός που ψάλλει, συνδιαλέγεται με τον Θεό. <Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη.> (B f. 420, H f. 508 b) Αλλά ίσως πει κάποιος σχετικά με αυτό: Άραγε, λοιπόν, ο μακάριος Προφήτης καταριέται [στον κώδικα: εύχεται ποτέ] αυτούς που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες; Άραγε θέλει να χαθούν και να αφανιστούν όλοι όσοι έχουν κυριευθεί από τις αμαρτίες; Καίτοι θα έπρεπε μάλλον, ως άγιος και πνευματοφόρος, να προσεύχεται υπέρ αυτών που έχουν ασθενήσει πνευματικά. Και μετά από λίγα: Άκουγε λοιπόν· διότι θα μιλήσω με συντομία.

Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πλέον. Προφανώς κατά τον καιρό εκείνο, διότι θα ακούσουν: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Πώς ή με ποιον τρόπο; Διότι δικαίωσε τους πάντες, τους απάλλαξε από τα αμαρτήματα, τους ανέδειξε ελεύθερους και εξαγνισμένους. Επομένως, έγιναν λίγοι όσοι παραμένουν στην αμαρτία, και πάρα πολλοί οι δικαιωμένοι· ώστε εδώ δεν εύχεται να αφανιστεί η ύπαρξη, ούτε να παραδοθούν οι άνθρωποι σε πανωλεθρία· αλλά να εκλείψει η πονηρία του αμαρτωλού, ώστε να μην είναι πλέον αμαρτωλός, αλλά να μετατεθεί σε άλλη κατάσταση· να μην υπάρχει πλέον ο άνομος, αλλά να μεταστραφεί. Διότι τέτοιου είδους δεήσεις αναπέμπουν οι ψυχές των αγίων, όχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά για ολόκληρη την οικουμένη. Και τώρα, λοιπόν, ο Δαβίδ, αφού εμβάθυνε στο θεϊκό κάλλος σύμφωνα με τον άρρητο πλούτο, στον βαθμό που ήταν εφικτό για την ανθρώπινη φύση, επιθύμησε σφοδρά να γίνουν όλοι οι άνθρωποι μέτοχοι της ίδιας γνώσης, και ικετεύει να εκλείψει εντελώς η παράταξη των αμαρτωλών· δεν παρακαλεί να καταστραφούν οι ίδιοι, αλλά δέεται να μεταστραφούν, και ικετεύει να πάψει να υφίσταται το πλήθος τους, αφού αλλάξουν τάξεις και διδαχθούν τα θεία.

Επομένως, μάταια οι εριστικοί, προς υπεράσπιση της δικής τους πικρίας, παραθέτουν τέτοιες εκφράσεις: τον Δαβίδ που επιθυμεί να εκλείψει ο αμαρτωλός και εύχεται να πέσει αισχύνη και ντροπή στους εχθρούς· τον Ιερεμία που επιθυμεί να δει την εκδίκηση του Θεού εναντίον των αντιπάλων· τον Ωσηέ που δέεται να δοθεί στους εχθρούς άτεκνη μήτρα και ξηροί μαστοί. Και σταχυολογούν πολλά τέτοια χωρία που βρίσκονται διάσπαρτα στις θείες Γραφές, υποστηρίζοντας ότι επιβάλλεται να καταρώνται τους αντιπάλους και να καθιστούν την αγαθότητα του Θεού συνεργό της δικής τους πικρίας.

Διότι, όταν ο Ψαλμωδός λέει: «Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πια», εύχεται να εκλείψει η αμαρτία και η ανομία. Διότι ο άνθρωπος δεν είναι εχθρός με τον άνθρωπο, αλλά η κίνηση της προαιρέσεως προς την κακία κατέταξε σε θέση εχθρού εκείνον που είναι ενωμένος μαζί μας κατά τη φύση. Επομένως, εύχεται να εκλείψει το κακό· ο δε άνθρωπος δεν είναι κακό. Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε να είναι κακό το ομοίωμα του Αγαθού;

Διότι είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνων που αγαπούν θερμά το να μισούν όσους μισούν τον αγαπώμενο. Ίσως δε μέσω αυτών ο Δαβίδ να υποδηλώνει και την κατάσταση μετά την ανάσταση, όταν λέει ότι ο Κύριος θα ευφρανθεί για τα έργα του, εφόσον εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη. Διότι πώς θα ονομαστεί κάποιος από την αμαρτία, εφόσον δεν θα υπάρχει πλέον αμαρτία; Τέτοια να εύχεσαι και εσύ: Άνοιξε, Κύριε, το πλούσιο χέρι σου για τη χορήγηση πνευματικής ευεργεσίας, ώστε η εξαιρετικά πικρή και σκληρή ψυχή μου να πληρωθεί με χρηστότητα. Απόστειλε το Πνεύμα σου το άγιο και ανακαίνισε τη φθαρμένη μου γη, ώστε τότε να ευφρανθώ για τα έργα σου, αφού θα έχουν εκλείψει οι δαιμονικές μαγγανείες από την καρδιά μου.

Διότι, εάν ο Θεός είναι σκληρός απέναντι σε εκείνους, οπωσδήποτε δεν είναι πράος ούτε απέναντι σε εσένα. Εάν όμως, όσον αφορά εσένα, ρέπει προς το έλεος, τουλάχιστον σύμφωνα με τη δική σου ελπίδα, πώς θα μπορούσε να μεταστραφεί στο αντίθετο, μετατρέποντας το έλεος σε σκληρότητα; Αλλά η αντίρρηση των εριστικών απέναντι σε κάτι τέτοιο είναι πρόχειρη. Διότι αμέσως, προκειμένου να συνηγορήσουν υπέρ της δικής τους πικρίας, παραθέτουν τις φωνές των προφητειών: τον Δαβίδ που ποθεί να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και κατεύχεται αισχύνη και ντροπή για τους εχθρούς του, τον Ιερεμία που επιθυμεί να δει την εκδίκηση του Θεού εναντίον των αντιπάλων του, τον Ωσηέ που δέεται να δοθεί στους εχθρούς άτεκνη μήτρα και ξηροί μαστοί· και αναλέγουν πολλά τέτοια χωρία που βρίσκονται σποραδικά μέσα στις Άγιες Γραφές, υποστηρίζοντας ότι πρέπει κανείς να κατεύχεται τους αντιπάλους του και να καθιστά την αγαθότητα του Θεού συνεργό της δικής του πικρίας.

Διότι και ο ψαλμωδός, λέγοντας «ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πια», εύχεται να εκλείψει η αμαρτία και η ανομία· διότι δεν είναι ο άνθρωπος εχθρός του ανθρώπου, αλλά η ροπή της προαίρεσης προς την κακία κατέταξε σε θέση εχθρού εκείνον που είναι ενωμένος μαζί του κατά τη φύση. Επομένως, εύχεται να εκλείψει το κακό. Ο άνθρωπος όμως δεν είναι κακό· διότι πώς θα μπορούσε να είναι κακό το ομοίωμα του Αγαθού; Έτσι, ακόμη κι αν εύχεται να πέσει αισχύνη και ντροπή στους εχθρούς, σου υποδεικνύει το στίφος των ενάντιων δυνάμεων που υποκινούνται από τον αόρατο εχθρό και καταπολεμούν την ανθρώπινη ζωή, για τις οποίες και ο Παύλος αναφέρεται σαφέστερα, λέγοντας ότι η πάλη μας είναι ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του κόσμου τούτου, ενάντια στις πνευματικές δυνάμεις της πονηρίας στους επουράνιους τόπους.

Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης προς τον Θεόφιλο κατά των Απολιναριστών Στον αδελφό και συλλειτουργό Θεόφιλο, ο Γρηγόριος. Η μεγάλη πόλη των Αλεξανδρέων δεν είναι πλούσια μόνο στην κοσμική σοφία, αλλά σε εσάς αναβλύζουν από τα αρχαία χρόνια και οι πηγές της αληθινής [της πραγματικής] σοφίας. Γι' αυτό μου φαίνεται σωστό, εκείνοι που διαθέτουν μεγαλύτερη δύναμη για το αγαθό, αυτοί να γίνονται και σύμμαχοι της αλήθειας του μυστηρίου. Διότι λέει κάπου και το υψηλό Ευαγγέλιο ότι σε όποιον δόθηκαν πολλά, από αυτόν θα ζητηθούν περισσότερα. Επομένως, θα ήταν δίκαιο να αντιτάξεις όλη τη δύναμη που παρέχει η θεία χάρη, τόσο σε εσένα όσο και στην εκκλησία σου, απέναντι στην ψευδώνυμη γνώση αυτών που διαρκώς εφευρίσκουν κάτι καινοφανές εναντίον της αλήθειας. Εξαιτίας τους, η κατά Θεόν ομοφωνία διασπάται, το μέγα και σεβάσμιο όνομα των Χριστιανών αποσιωπάται, και η Εκκλησία κατακερματίζεται σύμφωνα με τις ανθρώπινες ονομασίες. Και το πιο φοβερό από όλα είναι ότι οι άνθρωποι χαίρονται να παίρνουν το όνομά τους από εκείνους που τους οδηγούν στην πλάνη. Αν βέβαια ήταν απολύτως δυνατόν να εκπληρωθεί η προφητική ευχή και να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και οι άνομοι από τη γη, ώστε να μην υπάρχουν πλέον, κάτι τέτοιο θα ήταν το προτιμότερο από όλα.

«Θα ψάλω»: Διότι ο ζωντανός άνθρωπος δοξολογεί τον Θεό· διότι δεν θα σε δοξολογήσουν, [λέει,] αυτοί που βρίσκονται στον άδη, αλλά εμείς οι ζωντανοί θα ευλογήσουμε τον Θεό (τον Κύριο). «Θα ψάλω»: Διότι μετά τον θάνατο παύει η ψαλμωδία, καθώς κλείνει το στόμα του ανθρώπου. «Ας γίνει ευάρεστη»: Διότι ο Θεός ευαρεστείται με τη συνομιλία των αγίων. «Εγώ δε»: Ο προφήτης μιλάει για εκείνα που προανήγγειλε· [διότι χαίρεται,] επειδή ολοκληρώθηκαν. «Είθε να εκλείψουν»: Οι δαίμονες από τη γη, εφόσον ενδήμησε ο Χριστός. Εννοεί όμως και να εκλείψουν οι αμαρτωλοί άνθρωποι από τη γη των πιστών, που είναι ο παράδεισος. «Και οι άνομοι»: Όποιο είναι το θεμέλιο του ψαλμού, τέτοια είναι και η επιστέγασή του. Διότι παντού ο πιστός άνθρωπος πάντοτε προτρέπει την ψυχή του σε ευχαριστία.

Διότι, εάν ο Θεός ευαρεστηθεί με τα δικά μας λόγια, τότε και εμείς ευλόγως ευφραινόμαστε κοντά Του, λαμβάνοντας από Αυτόν αγαθά, άλλα μεν στο παρόν, άλλα δε προσδοκώντας τα στο μέλλον· και το «Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε», μπορούμε να το εκπληρώσουμε. «Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη». Έθεσε τέλος παρόμοιο με το προοίμιο. Διότι έπρεπε, εφόσον πραγματεύθηκε τόσο σπουδαία μυστήρια, να κάνει αρχή και τέλος του λόγου του τη δοξολογία προς τον Θεό, την οποία ας ακολουθήσουμε και εμείς με προθυμία. Διότι η αδιάλειπτη δοξολογία του Θεού ρυθμίζει τον βίο μας προς την ενάρετη ζωή.

«Είθε να του είναι ευάρεστη η διαλογή μου». Με τον όρο «διαλογή» εννοεί την αίνεση· διότι αυτός που ψάλλει, συνομιλεί με τον Θεό. Ο δε Σύμμαχος τη «διαλογή» την ονόμασε «διάλεξη», ενώ ο Ακύλας «ομιλία». Προσεύχομαι, λέει, η υμνωδία μου αυτή να αποδειχθεί γλυκύτατη και τερπνότατη. «Εγώ δε θα ευφρανθώ εν Κυρίω». Διότι, λέει, όταν συμβεί αυτό, εγώ θα καρπωθώ την επακόλουθη ψυχική αγαλλίαση. «Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη, και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πια». Αφού περιέγραψε το θείο κάλλος και τον άρρητο πλούτο, στον βαθμό που ήταν εφικτό για την ανθρώπινη φύση, ποθεί να γίνουν όλοι οι άνθρωποι μέτοχοι της ίδιας γνώσης, και ικετεύει να εκλείψει παντελώς η ομάδα των αμαρτωλών, μη παρακαλώντας να καταστραφούν οι ίδιοι, αλλά δεόμενος να μεταστραφούν, και εκλιπαρώντας να διαλυθεί το πλήθος τους με το να αλλάξουν παράταξη και να διδαχθούν τα θεία. Εάν όμως κάποιος επιθυμεί να κατανοήσει τα λόγια αυτά διαφορετικά, θεωρώντας δηλαδή ότι ο προφήτης καταβάλλει με κατάρες όσους συμβιώνουν με την ασέβεια, ακόμη και έτσι θα διαπιστώσει ότι η προφητεία συμφωνεί απόλυτα με την αποστολική διδασκαλία. Διότι και ο μακάριος Παύλος, στην επιστολή του προς τους Κορινθίους, λέει: «Εάν κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο Ιησού, ας είναι ανάθεμα». Διότι αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνων που αγαπούν θερμά.

Επομένως, λίγοι έγιναν οι αμαρτωλοί και πάρα πολλοί οι δικαιωμένοι. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο. Όσοι, λοιπόν, δεν επιθυμούν να υμνούν τον χορηγό τόσων αγαθών, ας υποστούν εκείνα τα οποία προείπα· εσύ όμως, ω ψυχή, να υμνείς αδιαλείπτως τον Δημιουργό και Σωτήρα σου. 〈ΨΑΛΜ. ΡΔ΄.〉

«Οι εχθροί του Κυρίου, την ίδια στιγμή που δοξάστηκαν και υψώθηκαν.» «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται.» «Κρίνε με, Θεέ, και δίκασε την υπόθεσή μου απέναντι σε έθνος.» «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα.» «Τα λόγια τους έγιναν πιο απαλά και από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη.» «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα· πλανήθηκαν.» «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει εκδίκηση· τα χέρια, κ.τ.λ.» «Σκέπασέ με από τη συστροφή των πονηρών, από το πλήθος.» «Όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν.» «Θα ανταποδώσει σε αυτούς ο Κύριος σύμφωνα με την ανομία τους· και σύμφωνα με, κ.τ.λ.» «Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και οι άνομοι από τη γη.» «Η επιθυμία του αμαρτωλού θα χαθεί.» «Ιδού, όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα καταστραφούν.» «Μακριά από τους αμαρτωλούς είναι η σωτηρία, επειδή τα δικαιώματα, κ.τ.λ.» «Όλους τους αμαρτωλούς θα τους εξολοθρεύσει.» «Τα κακά θα καταδιώξουν αυτούς που αμαρτάνουν.» «Οι οδοί των ασεβών θα καταστραφούν.» «Οι οδοί των ασεβών είναι σκοτεινές, και δεν γνωρίζουν πού σκοντάφτουν.» «Κακό γέννημα, που τα δόντια του είναι μαχαίρια, και οι τραπεζίτες του κοπίδια, ώστε να καταβροχθίζει τους ταπεινούς της γης.» «Γρήγορη και περιχαρής γίνεται η καταστροφή των ασεβών.» «Όπου κι αν εισέλθει ο ασεβής, αφανίζεται.» «Τους καρπούς των ασεβών θα τους ανατρέψει ο Κύριος.» «Ο ασεβής κάνει άδικα έργα.» «Το στόμα των ασεβών το σκεπάζει πρόωρο πένθος.» «Η συντριβή των ασεβών είναι η φτώχεια.» «

Εφόσον λοιπόν έτσι έχει η φύση των πραγμάτων: «Θα ψάλω στον Κύριο σε όλη μου τη ζωή, θα ψάλω στον Θεό μου όσο υπάρχω», δηλαδή, για όσο διάστημα βρίσκομαι ανάμεσα στους ζωντανούς. «Ας γίνει ευάρεστος», δηλαδή ας φανεί ευχάριστος και γλυκύτατος «σε αυτόν ο στοχασμός μου» αυτός, ώστε «εγώ να ευφρανθώ με τον Κύριο. Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πλέον». Γεμάτο από θείο ζήλο είναι το χωρίο. Μακάρι, λέει, να μην υπήρχαν αμαρτωλοί πάνω στη γη, και οι άνομοι να μην ζούσαν πια πάνω στη γη, αλλά όλοι να γίνονταν δίκαιοι και τηρητές του νόμου. «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο». Συνέδεσε το τέλος του ψαλμού με την αρχή του, παρακινώντας την ψυχή σε υμνωδία του Θεού.