Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:6

Αυτό ακριβώς το γεγονός, ότι δηλαδή, αν και είναι στερεή και βαριά, εδράστηκε πάνω σε υγρή ουσία. «Άβυσσος σαν ιμάτιο είναι το περιβόλαιό του». Αναφέρεται στο ίδιο το στοιχείο της γης. Λέει δε ότι, όπως ακριβώς με ένα ιμάτιο, περιέβαλε τη γη με την άβυσσο, περικυκλώνοντάς την ολόκληρη εξωτερικά με νερό. «Πάνω στα όρη θα σταθούν ύδατα», κ.λπ. Σαν όρη, λέει, ορθώνονται τα ύδατα της αβύσσου υψούμενα, και σαν να απειλούν να κατακλύσουν τη γη· αλλά με το δικό Σου νεύμα και με τη δική Σου δύναμη, η οποία φανερώνεται και διά της βροντής, υποχωρούν, λέει. Ή ίσως αναφέρει ότι και οι βροντές για αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουν δημιουργηθεί, ώστε τα ύδατα της αβύσσου να κυριεύονται από κάποιον φόβο εξαιτίας των όσων συμβαίνουν. Εάν λοιπόν εκείνα το υφίστανται αυτό, πολύ περισσότερο εμείς πρέπει να βιώνουμε κάτι τέτοιο.

Αυτός που θεμελιώνει τη γη πάνω στην ασφαλή της βάση, δεν θα κλονιστεί στον αιώνα του αιώνα. Η άβυσσος την περιβάλλει σαν ένδυμα· πάνω στα όρη θα σταθούν τα ύδατα. Από την επιτίμησή σου θα τραπούν σε φυγή, από τη φωνή της βροντής σου θα δειλιάσουν.

Και ο ίδιος ο Κύριος το παρουσιάζει αυτό σαφέστερα, στη θεία αποκάλυψη προς τον Ιώβ λέγοντας: «ήλθες δε στην πηγή της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου; Ανοίχθηκαν άραγε σε σένα από φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι θυρωροί του άδη βλέποντάς σε έφριξαν;» Και αν είχε μάθει όλα αυτά για τις πονηρές δυνάμεις που βρίσκονται στην άβυσσο, για τις οποίες έχει λεχθεί «αινείτε αυτόν από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι», και ακόμη για το σκοτάδι που βρίσκεται πάνω από την άβυσσο, για το οποίο ο Μωυσής είπε «και σκοτάδι υπήρχε πάνω από την άβυσσο», εάν δηλαδή είχε εντρυφήσει στις θείες Γραφές επιμελώς και όχι επιφανειακά, δεν θα τολμούσε να αποκαλέσει αβύσσους τις καρδιές των αγίων. Θα γνώριζε επίσης πώς έχει λεχθεί και το «άβυσσος επικαλείται την άβυσσο με τη φωνή των καταρρακτών σου» και πάλι «ταράχτηκαν οι άβυσσοι, πλήθος ήχου ύδατος» και επίσης «η άβυσσος είναι ως ιμάτιο το περιβόλαιό του». Αυτά και τα παρόμοιά τους θα τα είχε εξετάσει με ακρίβεια, εάν ενδιαφερόταν καθόλου για την κατανόησή τους. Τώρα όμως, αποφαινόμενος τόσο πρόχειρα και αβάσιμα ότι οι άβυσσοι είναι οι καρδιές των αγίων, ούτε έτσι κατενόησε ότι, εκείνος που είπε «πριν ποιήσει τις αβύσσους», δίδαξε πως ο ίδιος υπήρχε πριν από τους αγίους και θεοφιλείς άνδρες που έζησαν ανά τους αιώνες· ώστε αποδεικνύεται από παντού ότι οι προκείμενες λέξεις δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν στη σάρκα του Σωτήρος.

«Εθεμελίωσεν»: Διότι εδραιώθηκε πάνω στα ύδατα από το χέρι του Θεού και παραμένει ασάλευτη· το ίδιο και ο άνθρωπος, ως γη που είναι, θεμελιώνεται πάνω στο ύδωρ του βαπτίσματος. «Ου κλιθήσεται»: Διότι δεν κινείται, αν και είναι στηριγμένη πάνω στα ύδατα· διότι με το θέλημα του Θεού έχει στηριχθεί και διαμένει. «Άβυσσος»: Ονομάζει άβυσσο το ακατάληπτο του μυστηρίου της σαρκώσεως, [επειδή δεν μπορεί να μετρηθεί]. «Επί των ορέων»: Πάνω στα δόγματα των προφητών θα σταθούν τα ύδατα του βαπτίσματος. «Από επιτιμήσεως»: Οι δαίμονες (απομακρύνονται) από τα ύδατα του βαπτίσματος· διότι επιτιμώνται με τη σφραγίδα του σταυρού. «Από φωνής»: Από τη φωνή του ευαγγελικού κηρύγματος θα φοβηθούν όλα τα πονηρά πνεύματα. «Αναβαίνουσι»: Οι δαίμονες· διότι υψώνονται σαν βουνά, αλλά ταπεινώνονται σαν πεδιάδα αφανισμού, όπως είναι γραμμένο. Μιλάει όμως και για τα κύματα της θάλασσας. «Εις τόπον»: Διότι εκεί πορεύθηκαν, στον τόπο που ορίστηκε για αυτούς από τον Θεό. Αναφέρεται δε και στα κύματα της θάλασσας, τόσο της αισθητής όσο και της νοητής. «Όριον έθου»: Διότι έθεσε ως όριο στη θάλασσα την άμμο, αλλά και στους δαίμονες τον σταυρό· διότι, όπου τον δουν, φρίττουν. «Ουδέ αποστρέψουσιν»: Διότι ούτε τα κύματα της θάλασσας μπορούν να καλύψουν τη γη, ούτε πάλι οι δαίμονες να κατακυριεύσουν τον άνθρωπο· διότι έχουν καταργηθεί.

«Όσοι δε τον έλαβαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.» «Αυτός που απλώνει τον ουρανό σαν δέρμα.» Σαφώς κήρυξε τον σαρκωθέντα Δημιουργό, λέγοντας γι' αυτόν αυτά ακριβώς που έγραψε ο Ιωάννης ο Θεολόγος· διότι αφού εκείνος είπε για τον Θεό, «Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτε από όσα έγιναν», στη συνέχεια προχωρώντας λέει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας.» «Αυτός που στεγάζει με νερά τα υπερώα του.» Διότι τα υψηλά των μυστηρίων τα φανέρωσε μέσα στα νερά του βαπτίσματος. «Αυτός που θέτει τα σύννεφα ως όχημά του.» Αυτό συνέβη με τον Μονογενή κατά τον καιρό της αναλήψεώς του στους ουρανούς, όταν τον παρέλαβε η νεφέλη. «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα.» Εννοεί τους αποστόλους· διότι αυτοί ανήγγειλαν παντού τη διαθήκη του· αυτοί έγιναν και λειτουργοί των προσταγμάτων του· αυτούς τους έκανε πνεύματα, δηλαδή πνευματικούς, αλλά βέβαια και πυρ φλέγον εξαιτίας της χορηγίας του Πνεύματος, η οποία έγινε πάνω τους με τη μορφή πύρινων γλωσσών. «Αυτός που θεμελιώνει τη γη πάνω στην ασφάλειά της.» Γη ονομάζει τον άνθρωπο. Αυτόν, λοιπόν, τον θεμελιώνει πάνω στην ασφάλεια της πίστεως· ο οποίος δεν θα κλονιστεί στον αιώνα του αιώνος, δηλαδή στον μέλλοντα. «Πάνω στα όρη θα σταθούν νερά.» Όρη ονομάζει τους προφήτες λόγω του ύψους της θεωρίας τους· μέσα σε αυτούς στέκονται νερά, με τα οποία ποτίζονται αυτοί που διψούν για διδασκαλία. «Από την επιτίμησή σου θα τραπούν σε φυγή.»

Πώς η θάλασσα περιβάλλει τη γη; «Η άβυσσος είναι ως ιμάτιο το περιβόλαιό της»· διότι έτσι αναφέρει το εβραϊκό κείμενο. Γ΄. Λαμβάνοντας, λοιπόν, αρχή από όσα ελέχθησαν, θα γνωρίσετε και όλα τα υπόλοιπα: τα περί του Χριστού, τα περί της αναστάσεως, τα περί της μέλλουσας ζωής, τα περί της αναπαύσεως, τα περί της κολάσεως, τα περί των ηθικών διδασκαλιών, τα πάντα περί των δογμάτων, και θα βρείτε το βιβλίο γεμάτο από μύρια αγαθά. Και αν περιπέσεις σε πειρασμούς, πολλή παρηγορία θα λάβεις από αυτό· και αν πέσεις σε αμαρτήματα, αμέτρητα φάρμακα θα βρεις να υπάρχουν εκεί· αν βρεθείς σε φτώχεια, αν σε θλίψη, θα δεις πολλά λιμάνια· και αν είσαι δίκαιος, πολλή ασφάλεια θα καρπωθείς από εκεί· και αν είσαι αμαρτωλός, θα λάβεις πολλή παρηγορία. Διότι, εάν είσαι δίκαιος και υποφέρεις δεινά, θα ακούσεις να λέει: «Ένεκέν σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή. Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και δεν σε λησμονήσαμε». Και αν σε γεμίσουν έπαρση τα κατορθώματά σου, θα τον ακούσεις να λέει: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και αμέσως θα ταπεινωθείς. Και αν είσαι αμαρτωλός και έχεις απελπιστεί για τον εαυτό σου, θα τον ακούσεις να ψάλλει συνεχώς: «Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως στον παραπικρασμό»· και γρήγορα θα ανορθωθείς.

Διότι, αφού εδραίωσε τη γη πάνω στον εαυτό της, της έδωσε την ακινησία· και παραμένει με αυτόν τον τρόπο, για όσο διάστημα Εκείνος το θελήσει. Έτσι και αλλού λέει: «Εκείνος που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα». «Η άβυσσος, σαν ένδυμα, είναι το περιβόλαιό της». Το «αυτού» το έθεσε αντί του «αυτής»· διότι έτσι ακριβώς το ερμήνευσαν ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων: «Την περιέβαλες με την άβυσσο σαν με ένδυμα». Άβυσσο δε, η Θεία Γραφή ονομάζει την υγρή ουσία. Έτσι και στην αρχή της κτίσεως ο μακάριος Μωυσής είπε: «Η δε γη ήταν αόρατη και αδιαμόρφωτη, και σκοτάδι απλωνόταν πάνω από την άβυσσο». Επειδή, λοιπόν, η γη περιβάλλεται από παντού από νερό, και τα μεγάλα και αχανή πελάγη αποτελούν τα πέρατά της, ενώ άλλα πλωτά πελάγη τη διασχίζουν στη μέση, εύλογα είπε ότι η άβυσσος, σαν ένδυμα, επικαλύπτει τη γη. Επίσης, θα βρεις ότι η λέξη «άβυσσος» τίθεται με την έννοια της ακαταληψίας, στο χωρίο: «Τα κρίματά σου, Κύριε, είναι άβυσσος πολλή». Διότι, επειδή οι κρίσεις Του είναι ανεξερεύνητες, δεν είναι δυνατόν να βρεθεί κατανόηση αυτών· γι' αυτό και δεν παραβάλλονται απλώς με άβυσσο, αλλά με άβυσσο «πολλή». Και τον Θεό, επομένως, του οποίου οι κρίσεις είναι άβυσσος πολλή, τον καλύπτει δίκην περιβολαίου η ακαταληψία, η οποία ονομάζεται άβυσσος. «Πάνω στα όρη θα σταθούν τα ύδατα. Από την επιτίμησή σου θα φύγουν, από τη φωνή της βροντής σου θα δειλιάσουν. Ανεβαίνουν στα όρη και κατεβαίνουν στις πεδιάδες, στον τόπο που θεμελίωσες για αυτά». Μέσα από όλα αυτά διδάσκει την πρόνοια του Θεού που επιστατεί στην κτίση.

Διότι για τον λόγο αυτόν η θάλασσα, μολονότι με τα κύματά της μιμείται τις κορυφές των ορέων, δεν θα κατακλύσει την ήπειρο, αλλά, όπως ακριβώς εμείς πτοούμαστε από τη βροντή, έτσι και εκείνη φοβάται το τεθειμένο όριο. Το δε «επί των ορέων στήσονται ύδατα» λέγεται αντί του «στάθηκαν σαν όρος»· και το «αναβαίνουσιν όρη» αντί του «σαν όρη». Νομίζω ότι με αυτό υποδηλώνει τις νεφέλες που βρίσκονται πάνω από τις κορυφές των ορέων. Διότι σε αυτούς κυρίως τους τόπους συχνάζουν οι νεφέλες, ώστε να μη σκοτεινιάζουν συνεχώς οι κατοικημένες περιοχές. Οι οποίες, λέγει, όποτε Εσύ το θελήσεις, αναλαμβάνουν όλες τον οικείο τους χώρο, διαλύονται, και γίνονται σαν λεπτό πέπλο. Κατά μία άλλη δε έννοια, ονομάζει «όρη» τους προφήτες λόγω του ύψους της θεωρίας τους. Σε αυτούς στέκονται ύδατα, με τα οποία ποτίζονται όσοι διψούν για το ύδωρ της διδασκαλίας. Και για ποια επιτίμηση κάνει λόγο; Για εκείνην κατά των Ιουδαίων. Διότι τούτο το φανερώνει ένας άλλος προφήτης, λέγοντας: «Και θα στείλω σε αυτούς όχι πείνα για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά πείνα για το να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Επειδή, όταν ο Θεός οργιστεί, σπανίζουν τα ύδατα των προφητών, εφόσον δεν κατέχουν την παροχή από τον εαυτό τους. Ως «φωνή βροντής» δε, εννόησε τη φωνή του Ευαγγελίου, την οποία δεν αποφεύγουν, αλλά ενώπιόν της δειλιάζουν τα ύδατα των προφητών, εξαιτίας της υπεροχής τής γνώσης που υπάρχει σε αυτό.

Και τι να λέω για τους δίκαιους ανθρώπους; Τη στιγμή που ο ίδιος ο Θεός και σωτήρας μας, ο Κύριος Χριστός, προήλθε από μητρικά σπλάχνα και έπλυνε τα πόδια των μαθητών Του· ο Μονογενής, αυτός που βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο σύνθρονος και σύγχρονος με τον Πατέρα, αυτός που συμβασιλεύει μαζί Του στην ατελεύτητη βασιλεία, ήρθε και ανέλαβε τη μορφή του δούλου· αυτός που περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο, αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβείμ, έπλυνε τα πόδια των αποστόλων· και όχι μόνο τα έπλυνε, αλλά πήρε και ένα λέντιο και ζώστηκε (για τον οποίο η Γραφή λέει: «Η άβυσσος είναι το περιβόλαιό του σαν ιμάτιο»), για να σε καθοδηγήσει προς εκείνη την ταπεινοφροσύνη και, μέσω αυτής, να σε ανταμείψει με τα χαρίσματα που αυτή προσφέρει· διότι στους ταπεινούς δίνει χάρη, ενώ στους υπερηφάνους αντιτάσσεται.

Γιατί είναι τόσο μεγάλος ο ουρανός, θα πει: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Γιατί υπάρχει η νύχτα και η ημέρα; Όχι μόνο για να προσφέρουν φως και ανάπαυση, αλλά και για να παιδαγωγούν. Διότι δεν υπάρχουν λαλιές, ούτε λόγια, των οποίων οι φωνές να μην ακούγονται. Πώς η θάλασσα περιβάλλει τη γη; «Η άβυσσος ως ιμάτιο είναι το περιβόλαιό της». Διότι έτσι το αποδίδει το εβραϊκό κείμενο. Λαμβάνοντας, λοιπόν, ως αφετηρία όσα ειπώθηκαν, θα γνωρίσετε και όλα τα υπόλοιπα: τα περί του Χριστού, τα περί της αναστάσεως, τα περί της μέλλουσας ζωής, τα περί της αναπαύσεως, τα περί της κολάσεως, τα σχετικά με τον ηθικό βίο, τα πάντα περί των δογμάτων, και θα βρείτε το βιβλίο γεμάτο από αναρίθμητα αγαθά. Ακόμη και αν πέσεις σε πειρασμούς, θα αντλήσεις από αυτό πολλή παραμυθία· και αν περιπέσεις σε αμαρτία, θα βρεις εδώ να υπάρχουν αμέτρητα φάρμακα· αν βρεθείς σε πενία, αν σε θλίψη, θα συναντήσεις πολλούς λιμένες. Και αν μεν είσαι δίκαιος, θα καρπωθείς από εκεί μεγάλη ωφέλεια· αν δε είσαι αμαρτωλός, πολλή παραμυθία.

Γι' αυτό, αν και σείεται πολλές φορές σε ημέρα δίκαιης θεϊκής οργής, στέκεται αβλαβής. «Δεν θα κλονιστεί», δηλαδή δεν θα ταπεινωθεί, «στους αιώνες των αιώνων». «Η άβυσσος σαν ένδυμα την περιβάλλει». Εκείνος που δημιούργησε την άβυσσο, την τύλιξε σαν ένδυμα, ώστε να μην υπερβαίνει τα όριά της περισσότερο από το δέον. «Πάνω στα όρη θα σταθούν ύδατα», δηλαδή θα φανούν, θα βρεθούν. «Από την επιτίμησή σου θα φύγουν», δηλαδή θα διαφύγουν, θα εκλείψουν με το δικό σου πρόσταγμα, «από τη φωνή της βροντής σου θα δειλιάσουν». Το πώς βέβαια η αναίσθητη φύση των υδάτων δειλιάζει από τον ήχο της βροντής δεν γνωρίζουμε να το πούμε, ωστόσο δειλιάζει στον βαθμό που είναι δεκτική η φύση της. «Ανεβαίνουν όρη και κατεβαίνουν πεδιάδες». Όταν οι σίφωνες ανυψώνονται προς τον ουρανό, τα ύδατα της θάλασσας ανεβαίνουν σαν όρη, ενώ κατεβαίνουν σαν πεδιάδες ως ξεχωριστές σταγόνες.