Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:8

Ανεβαίνουν στα όρη και κατεβαίνουν στις πεδιάδες. Όταν υψώνονται τα ύδατα, λέγει, θα μπορούσαν να παρομοιαστούν με όρη· αλλά όταν απλώνονται πάλι εξαιτίας του φόβου Σου, γίνονται σαν πεδιάδα και ομαλή γη. Διότι θεμελίωσες για αυτά τόπο τον οποίο δεν είναι δυνατόν να υπερβούν. Και αυτό ακριβώς σημαίνει το εξής: «Έθεσες όριο, το οποίο δεν θα ξεπεράσουν». Γι' αυτόν τον λόγο δεν μπορούν ούτε να κατακλύσουν τη γη. Παρόμοιο δε είναι και αυτό που ειπώθηκε προς τη θάλασσα μέσω του προφήτου: «Μέχρις εδώ θα σταθείς, και δεν θα το υπερβείς. Αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου».

Αναβαίνουν σε όρη και καταβαίνουν σε πεδιάδες, στον τόπο που εσύ θεμελίωσες για αυτά. Έθεσες όριο το οποίο δεν θα υπερβούν, ούτε πρόκειται να επιστρέψουν για να σκεπάσουν τη γη. Αυτός που εξαποστέλλει πηγές μέσα στα φαράγγια, ανάμεσα στα όρη θα διέλθουν τα ύδατα. Θα ποτίσουν όλα τα θηρία του αγρού, οι όναγροι θα τα δεχθούν για να σβήσουν τη δίψα τους. Κοντά σε αυτά θα κατασκηνώσουν τα πετεινά του ουρανού, μέσα από τους βράχους θα υψώσουν τη φωνή τους. Αυτός που ποτίζει τα όρη από τα υπερώα του. Επειδή και στην αρχή έλεγε: «Αυτός που στεγάζει με ύδατα τα υπερώα του»· ενώ τώρα λέει: «Αυτός που ποτίζει τα όρη από τα υπερώα σου»· εκτός και αν αρέσει σε κάποιον να εννοήσει ως υπερώα του Θεού, εφόσον είναι πλασμένος από αυτόν, τον αέρα που περιβάλλεται από τα νέφη.

«Εθεμελίωσεν»: Διότι εδραιώθηκε πάνω στα ύδατα από το χέρι του Θεού και παραμένει ασάλευτη· το ίδιο και ο άνθρωπος, ως γη που είναι, θεμελιώνεται πάνω στο ύδωρ του βαπτίσματος. «Ου κλιθήσεται»: Διότι δεν κινείται, αν και είναι στηριγμένη πάνω στα ύδατα· διότι με το θέλημα του Θεού έχει στηριχθεί και διαμένει. «Άβυσσος»: Ονομάζει άβυσσο το ακατάληπτο του μυστηρίου της σαρκώσεως, [επειδή δεν μπορεί να μετρηθεί]. «Επί των ορέων»: Πάνω στα δόγματα των προφητών θα σταθούν τα ύδατα του βαπτίσματος. «Από επιτιμήσεως»: Οι δαίμονες (απομακρύνονται) από τα ύδατα του βαπτίσματος· διότι επιτιμώνται με τη σφραγίδα του σταυρού. «Από φωνής»: Από τη φωνή του ευαγγελικού κηρύγματος θα φοβηθούν όλα τα πονηρά πνεύματα. «Αναβαίνουσι»: Οι δαίμονες· διότι υψώνονται σαν βουνά, αλλά ταπεινώνονται σαν πεδιάδα αφανισμού, όπως είναι γραμμένο. Μιλάει όμως και για τα κύματα της θάλασσας. «Εις τόπον»: Διότι εκεί πορεύθηκαν, στον τόπο που ορίστηκε για αυτούς από τον Θεό. Αναφέρεται δε και στα κύματα της θάλασσας, τόσο της αισθητής όσο και της νοητής. «Όριον έθου»: Διότι έθεσε ως όριο στη θάλασσα την άμμο, αλλά και στους δαίμονες τον σταυρό· διότι, όπου τον δουν, φρίττουν. «Ουδέ αποστρέψουσιν»: Διότι ούτε τα κύματα της θάλασσας μπορούν να καλύψουν τη γη, ούτε πάλι οι δαίμονες να κατακυριεύσουν τον άνθρωπο· διότι έχουν καταργηθεί.

Ποιας επιτίμησης; Αυτής εναντίον των Ιουδαίων. Διότι αυτό το αποδεικνύει άλλος προφήτης: «Και θα δώσω σε αυτούς όχι πείνα για ψωμί, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Επειδή, όταν ο Θεός οργιστεί, τα ύδατα των προφητών θα σπανίσουν· διότι δεν κατέχουν την παροχή από τον εαυτό τους. Και «φωνή βροντής» ονομάζει τη φωνή του Ευαγγελίου, την οποία δεν αποφεύγουν, αλλά δειλιάζουν μπροστά της τα ύδατα των προφητών, εξαιτίας της ανωτερότητας της γνώσης που υπάρχει σε αυτήν. «Ανεβαίνουν σε όρη.» Διότι οι προφήτες ανεβαίνουν μέσω της θεολογίας, ενώ κατεβαίνουν προσαρμοζόμενοι στη δεκτικότητα εκείνων που ακούνε· αλλά και τα δύο γίνονται για τη σωτηρία των ανθρώπων. Διότι αυτόν τον τόπο εθεμελίωσε ο Θεός για την προφητεία. «Αυτός που εξαποστέλλει πηγές μέσα σε φάραγγες.» Όχι μόνο, λέει, στους προφήτες, οι οποίοι είναι όρη, αλλά και στους ταπεινούς ανθρώπους, οι οποίοι εύλογα ονομάζονται φάραγγες, έδωσε ο Θεός χάρη διδασκαλίας. Όπως λοιπόν το πλήθος των υδάτων προέρχεται από το πλήθος των ορέων, έτσι και το πλήθος της γνώσης δεν συλλέγεται από έναν προφήτη, αλλά από ολόκληρο το σύνολο των προφητών. «Θα ποτίσουν όλα τα θηρία του δάσους.» Θηρία του δάσους ονομάζονται οι δαίμονες· και θηρία του αγρού, δηλαδή του κόσμου, αποκαλεί τους αμαρτωλούς. Επειδή, όπως τα θηρία του αγρού μπορούν να γίνουν ήμερα, έτσι και οι αμαρτωλοί μπορούν να μεταστραφούν· γι' αυτό και ποτίζονται με τα προφητικά ύδατα.

Διότι, αφού εδραίωσε τη γη πάνω στον εαυτό της, της έδωσε την ακινησία· και παραμένει με αυτόν τον τρόπο, για όσο διάστημα Εκείνος το θελήσει. Έτσι και αλλού λέει: «Εκείνος που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα». «Η άβυσσος, σαν ένδυμα, είναι το περιβόλαιό της». Το «αυτού» το έθεσε αντί του «αυτής»· διότι έτσι ακριβώς το ερμήνευσαν ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων: «Την περιέβαλες με την άβυσσο σαν με ένδυμα». Άβυσσο δε, η Θεία Γραφή ονομάζει την υγρή ουσία. Έτσι και στην αρχή της κτίσεως ο μακάριος Μωυσής είπε: «Η δε γη ήταν αόρατη και αδιαμόρφωτη, και σκοτάδι απλωνόταν πάνω από την άβυσσο». Επειδή, λοιπόν, η γη περιβάλλεται από παντού από νερό, και τα μεγάλα και αχανή πελάγη αποτελούν τα πέρατά της, ενώ άλλα πλωτά πελάγη τη διασχίζουν στη μέση, εύλογα είπε ότι η άβυσσος, σαν ένδυμα, επικαλύπτει τη γη. Επίσης, θα βρεις ότι η λέξη «άβυσσος» τίθεται με την έννοια της ακαταληψίας, στο χωρίο: «Τα κρίματά σου, Κύριε, είναι άβυσσος πολλή». Διότι, επειδή οι κρίσεις Του είναι ανεξερεύνητες, δεν είναι δυνατόν να βρεθεί κατανόηση αυτών· γι' αυτό και δεν παραβάλλονται απλώς με άβυσσο, αλλά με άβυσσο «πολλή». Και τον Θεό, επομένως, του οποίου οι κρίσεις είναι άβυσσος πολλή, τον καλύπτει δίκην περιβολαίου η ακαταληψία, η οποία ονομάζεται άβυσσος. «Πάνω στα όρη θα σταθούν τα ύδατα. Από την επιτίμησή σου θα φύγουν, από τη φωνή της βροντής σου θα δειλιάσουν. Ανεβαίνουν στα όρη και κατεβαίνουν στις πεδιάδες, στον τόπο που θεμελίωσες για αυτά». Μέσα από όλα αυτά διδάσκει την πρόνοια του Θεού που επιστατεί στην κτίση.

Διότι για τον λόγο αυτόν η θάλασσα, μολονότι με τα κύματά της μιμείται τις κορυφές των ορέων, δεν θα κατακλύσει την ήπειρο, αλλά, όπως ακριβώς εμείς πτοούμαστε από τη βροντή, έτσι και εκείνη φοβάται το τεθειμένο όριο. Το δε «επί των ορέων στήσονται ύδατα» λέγεται αντί του «στάθηκαν σαν όρος»· και το «αναβαίνουσιν όρη» αντί του «σαν όρη». Νομίζω ότι με αυτό υποδηλώνει τις νεφέλες που βρίσκονται πάνω από τις κορυφές των ορέων. Διότι σε αυτούς κυρίως τους τόπους συχνάζουν οι νεφέλες, ώστε να μη σκοτεινιάζουν συνεχώς οι κατοικημένες περιοχές. Οι οποίες, λέγει, όποτε Εσύ το θελήσεις, αναλαμβάνουν όλες τον οικείο τους χώρο, διαλύονται, και γίνονται σαν λεπτό πέπλο. Κατά μία άλλη δε έννοια, ονομάζει «όρη» τους προφήτες λόγω του ύψους της θεωρίας τους. Σε αυτούς στέκονται ύδατα, με τα οποία ποτίζονται όσοι διψούν για το ύδωρ της διδασκαλίας. Και για ποια επιτίμηση κάνει λόγο; Για εκείνην κατά των Ιουδαίων. Διότι τούτο το φανερώνει ένας άλλος προφήτης, λέγοντας: «Και θα στείλω σε αυτούς όχι πείνα για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά πείνα για το να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου». Επειδή, όταν ο Θεός οργιστεί, σπανίζουν τα ύδατα των προφητών, εφόσον δεν κατέχουν την παροχή από τον εαυτό τους. Ως «φωνή βροντής» δε, εννόησε τη φωνή του Ευαγγελίου, την οποία δεν αποφεύγουν, αλλά ενώπιόν της δειλιάζουν τα ύδατα των προφητών, εξαιτίας της υπεροχής τής γνώσης που υπάρχει σε αυτό.

Γι' αυτό, αν και σείεται πολλές φορές σε ημέρα δίκαιης θεϊκής οργής, στέκεται αβλαβής. «Δεν θα κλονιστεί», δηλαδή δεν θα ταπεινωθεί, «στους αιώνες των αιώνων». «Η άβυσσος σαν ένδυμα την περιβάλλει». Εκείνος που δημιούργησε την άβυσσο, την τύλιξε σαν ένδυμα, ώστε να μην υπερβαίνει τα όριά της περισσότερο από το δέον. «Πάνω στα όρη θα σταθούν ύδατα», δηλαδή θα φανούν, θα βρεθούν. «Από την επιτίμησή σου θα φύγουν», δηλαδή θα διαφύγουν, θα εκλείψουν με το δικό σου πρόσταγμα, «από τη φωνή της βροντής σου θα δειλιάσουν». Το πώς βέβαια η αναίσθητη φύση των υδάτων δειλιάζει από τον ήχο της βροντής δεν γνωρίζουμε να το πούμε, ωστόσο δειλιάζει στον βαθμό που είναι δεκτική η φύση της. «Ανεβαίνουν όρη και κατεβαίνουν πεδιάδες». Όταν οι σίφωνες ανυψώνονται προς τον ουρανό, τα ύδατα της θάλασσας ανεβαίνουν σαν όρη, ενώ κατεβαίνουν σαν πεδιάδες ως ξεχωριστές σταγόνες.

Εξάλλου, και η θάλασσα, όταν μαίνεται με σάλο και τρικυμία, δίνει σε όσους την παρατηρούν την εντύπωση βουνών, όταν όμως υποχωρούν, σχηματίζουν πεδιάδες που καταλήγουν σε αφρούς, και εγκαθίστανται «στον τόπο τον οποίο εθεμελίωσες γι' αυτά». «Έθεσες όριο, το οποίο δεν θα υπερβούν, ούτε θα επιστρέψουν για να σκεπάσουν τη γη». Διότι, εφόσον μία φορά με το πρόσταγμά σου το πλήθος των υδάτων συγκεντρώθηκε σε μία συναγωγή, δεν επιστρέφουν πλέον για να σκεπάσουν τη γη. «Αυτός που εξαποστέλλει πηγές μέσα στις φάραγγες». Διότι τα μεν πηγάδια και οι βρύσες βρίσκονται στις πεδιάδες, οι πηγές όμως των ποταμών αναβλύζουν μέσα στις φάραγγες των βουνών. «Ανάμεσα από τα βουνά θα περάσουν ύδατα· θα ποτίσουν όλα τα θηρία του αγρού· οι άγριοι όνοι θα τα δεχθούν για τη δίψα τους».

Δες το και με άλλον τρόπο. Ο Θεός είναι αρχή και μονάδα, από την οποία το παν έλαβε την κάθε αρχή και δι' αυτής κινήθηκε προς τον αριθμό και την ύλη, και από την οποία έλαβε το όριό του και σταθεροποιήθηκε, το οποίο ποτέ δεν θα ξεπεράσει, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «Στον τόπο όπου τα θεμελίωσες, έθεσες όριο, το οποίο δεν θα υπερβούν». Επομένως, και η ζωή του ανθρώπου, αφού ξεκίνησε από μια αρχή και κινήθηκε σε έναν αριθμό ημερών, όπως είναι αληθές και όπως φρονεί ο Σολομών, σταμάτησε σε ένα όριο και σε ένα τέλος, το οποίο δεν θα μπορέσει να υπερβεί, όπως πιστεύουν και ο ίδιος ο Ιώβ και οι Πατέρες, εννοώ τον Γρηγόριο, τον Βασίλειο και τον Θεόδωρο, τον θείο πατέρα της Μονής Στουδίου.

Ένατον, ότι πολλές φορές παραλείπονται κάποιες λέξεις, όπως στο «ανεβαίνουν όρη και κατεβαίνουν πεδία»· διότι λείπει το «ως», ώστε να είναι «ως όρη» (αφού γίνεται λόγος για τα κύματα) και «κατεβαίνουν ως πεδία». Δέκατον, ότι κατά την αιχμαλωσία, αφού κάηκαν τα βιβλία, και έπειτα όταν εκείνοι από την Ιερουσαλήμ έστελναν σε εκείνους στη Βαβυλώνα τα λόγια του Θεού, τους έστηναν ενέδρα και τους αφαιρούσαν τα βιβλία, ενώ εκείνοι πάλι τα έγραφαν χρησιμοποιώντας σύμβολα που δεν μπορούσαν να κατανοήσουν οι ξένοι, εξ ου και προέκυψε η ασάφεια· μέχρι που αργότερα ο Έσδρας, θεόπνευστος, τα θυμήθηκε όλα και τα παρέδωσε γραπτώς.