Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:9

Ανεβαίνουν στα όρη και κατεβαίνουν στις πεδιάδες. Όταν υψώνονται τα ύδατα, λέγει, θα μπορούσαν να παρομοιαστούν με όρη· αλλά όταν απλώνονται πάλι εξαιτίας του φόβου Σου, γίνονται σαν πεδιάδα και ομαλή γη. Διότι θεμελίωσες για αυτά τόπο τον οποίο δεν είναι δυνατόν να υπερβούν. Και αυτό ακριβώς σημαίνει το εξής: «Έθεσες όριο, το οποίο δεν θα ξεπεράσουν». Γι' αυτόν τον λόγο δεν μπορούν ούτε να κατακλύσουν τη γη. Παρόμοιο δε είναι και αυτό που ειπώθηκε προς τη θάλασσα μέσω του προφήτου: «Μέχρις εδώ θα σταθείς, και δεν θα το υπερβείς. Αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου».

Έτσι λοιπόν, παρατηρώντας κανείς τους μετεωρισμούς της θάλασσας, πώς τα κύματά της υψώνονται κυρτωμένα, και πώς πάλι αυτά καταπίπτοντας συντρίβονται μεταξύ τους, και πώς ούτε μπορούν ούτε τολμούν να υπερβούν το όριο και τον νόμο που τους έχει οριστεί, θα δει και μέσα από αυτά τη δύναμη της μεγαλοπρέπειας του Θεού. Διότι της είπε: «Μέχρις εδώ θα φτάσεις, και μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου», και της έθεσε όριο, το οποίο δεν θα υπερβεί, ούτε θα επιστρέψει για να καλύψει τη γη. Και με άλλον τρόπο, πέρα από όσα ειπώθηκαν, θα μπορούσε να πει κανείς ότι οι μετεωρισμοί της θάλασσας είναι θαυμαστοί, τότε που οι μαθητές τον πλησίασαν και του είπαν: «Κύριε, σώσε μας, χανόμαστε»· οπότε και την επέπληξε, και έγινε μεγάλη γαλήνη.

Αναβαίνουν σε όρη και καταβαίνουν σε πεδιάδες, στον τόπο που εσύ θεμελίωσες για αυτά. Έθεσες όριο το οποίο δεν θα υπερβούν, ούτε πρόκειται να επιστρέψουν για να σκεπάσουν τη γη. Αυτός που εξαποστέλλει πηγές μέσα στα φαράγγια, ανάμεσα στα όρη θα διέλθουν τα ύδατα. Θα ποτίσουν όλα τα θηρία του αγρού, οι όναγροι θα τα δεχθούν για να σβήσουν τη δίψα τους. Κοντά σε αυτά θα κατασκηνώσουν τα πετεινά του ουρανού, μέσα από τους βράχους θα υψώσουν τη φωνή τους. Αυτός που ποτίζει τα όρη από τα υπερώα του. Επειδή και στην αρχή έλεγε: «Αυτός που στεγάζει με ύδατα τα υπερώα του»· ενώ τώρα λέει: «Αυτός που ποτίζει τα όρη από τα υπερώα σου»· εκτός και αν αρέσει σε κάποιον να εννοήσει ως υπερώα του Θεού, εφόσον είναι πλασμένος από αυτόν, τον αέρα που περιβάλλεται από τα νέφη.

ΙΕ΄. Οι δε εποχές που αναμειγνύονται ήπια, και παραχωρούν σιγά-σιγά τη θέση τους η μία στην άλλη, και τιθασεύουν τη σκληρότητα των άκρων με τη μεσότητα, ρυθμιζόμενες κατάλληλα από την ειρήνη για την ευχαρίστηση και συνάμα για την ανάγκη μας; Τι να πει κανείς για την ημέρα και τη νύχτα, που έλαβαν ίσο μερίδιο μεταξύ τους και σύμμετρη εναλλαγή, και η μεν μας εγείρει για εργασία, ενώ η άλλη μας αναπαύει; Τι να πει για τον ήλιο, και τη σελήνη, και την ομορφιά και το πλήθος των αστέρων, που ανατέλλουν και δύουν με τάξη; Και η θάλασσα και η γη που σμίγουν ήπια μεταξύ τους, και ανταλλάσσουν τα αγαθά τους με χρηστότητα, και υποστηρίζοντας φιλάνθρωπα τον άνθρωπο τον τρέφουν, και του χορηγούν πλουσιοπάροχα και γενναιόδωρα όσα διαθέτουν; Οι δε ποταμοί που ρέουν μέσα από όρη και πεδιάδες, και δεν υπερχειλίζουν, παρά μόνο για ό,τι είναι χρήσιμο, ούτε γυρίζουν πίσω για να κατακλύσουν τη γη; Και οι προσμίξεις και οι ενώσεις των στοιχείων της φύσης, και οι συμμετρίες και οι συμφωνίες των μελών του σώματος; Οι τροφές των ζώων, και οι γεννήσεις τους, και οι καθορισμένες κατοικίες τους; Και αυτά που κυριαρχούν και αυτά που εξουσιάζονται, και αυτά που είναι υποταγμένα σε εμάς και τα ελεύθερα; Όλα αυτά, εφόσον λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο, και καθώς κατευθύνονται και διεξάγονται σύμφωνα με τις αρχέγονες αιτίες της αρμονίας, δηλαδή της συνοχής και της σύμπνοιας, τι άλλο θα έπρεπε να θεωρήσουμε ότι είναι παρά κηρύγματα φιλίας και ομόνοιας, που νομοθετούν στους ανθρώπους την ομοψυχία μέσα από τα ίδια τα δημιουργήματα;

Διότι έτσι λέγει προς τον Θεό ο Προφήτης: «Έθεσες όριο, το οποίο δεν θα υπερβούν». Μόνο στον Δεσπότη της κτίσεως Χριστό είναι υποταγμένη η φύση των στοιχείων, παραμένοντας στο διηνεκές στους τόπους όπου της έχει ταχθεί. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός είναι εκείνος που καθορίζει τα όρια στα ύδατα, μόνος Εκείνος, με τη δική Του δύναμη, θα μπορούσε να αναχαιτίσει και την αταξία αυτού του ποταμού.

«Εθεμελίωσεν»: Διότι εδραιώθηκε πάνω στα ύδατα από το χέρι του Θεού και παραμένει ασάλευτη· το ίδιο και ο άνθρωπος, ως γη που είναι, θεμελιώνεται πάνω στο ύδωρ του βαπτίσματος. «Ου κλιθήσεται»: Διότι δεν κινείται, αν και είναι στηριγμένη πάνω στα ύδατα· διότι με το θέλημα του Θεού έχει στηριχθεί και διαμένει. «Άβυσσος»: Ονομάζει άβυσσο το ακατάληπτο του μυστηρίου της σαρκώσεως, [επειδή δεν μπορεί να μετρηθεί]. «Επί των ορέων»: Πάνω στα δόγματα των προφητών θα σταθούν τα ύδατα του βαπτίσματος. «Από επιτιμήσεως»: Οι δαίμονες (απομακρύνονται) από τα ύδατα του βαπτίσματος· διότι επιτιμώνται με τη σφραγίδα του σταυρού. «Από φωνής»: Από τη φωνή του ευαγγελικού κηρύγματος θα φοβηθούν όλα τα πονηρά πνεύματα. «Αναβαίνουσι»: Οι δαίμονες· διότι υψώνονται σαν βουνά, αλλά ταπεινώνονται σαν πεδιάδα αφανισμού, όπως είναι γραμμένο. Μιλάει όμως και για τα κύματα της θάλασσας. «Εις τόπον»: Διότι εκεί πορεύθηκαν, στον τόπο που ορίστηκε για αυτούς από τον Θεό. Αναφέρεται δε και στα κύματα της θάλασσας, τόσο της αισθητής όσο και της νοητής. «Όριον έθου»: Διότι έθεσε ως όριο στη θάλασσα την άμμο, αλλά και στους δαίμονες τον σταυρό· διότι, όπου τον δουν, φρίττουν. «Ουδέ αποστρέψουσιν»: Διότι ούτε τα κύματα της θάλασσας μπορούν να καλύψουν τη γη, ούτε πάλι οι δαίμονες να κατακυριεύσουν τον άνθρωπο· διότι έχουν καταργηθεί.

Έθεσες όριο, το οποίο δεν θα υπερβούν, ούτε θα επιστρέψουν για να σκεπάσουν τη γη. γ΄. Η θάλασσα σέβεται την άμμο, και παρόλο που μαίνεται μέχρι αυτήν, εμποδιζόμενη από το θείο όριο σαν από χαλινό, αναχαιτίζεται πάλι και υποχωρεί προς τα πίσω. Ή σημαίνει το εξής: διότι ούτε οι προφήτες αναγγέλλουν όλες τις αποκαλύψεις τους· παρά μόνο εκείνες που τους προστάζεται να αποκαλύψουν, για να μην σκεπάσουν με το πλήθος τους τη γη, δηλαδή τον άνθρωπο, ο οποίος δεν δύναται να τα χωρέσει. Αυτό το μαρτυρεί και ο Παύλος λέγοντας: «Άκουσα άρρητα λόγια, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει». «Εσύ που εξαποστέλλεις πηγές στις φάραγγες· ανάμεσα στα βουνά θα διέλθουν ύδατα». Έπειτα αποδεικνύει τη χρησιμότητά τους. «Θα ποτίσουν όλα τα θηρία του αγρού· οι άγριοι όνοι θα τα δεχτούν για τη δίψα τους». «Κοντά τους θα κατασκηνώσουν τα πετεινά του ουρανού· μέσα από τους βράχους θα βγάλουν φωνή». Και αυτό αποτελεί μέγιστο τεκμήριο της θείας πρόνοιας, το ότι ικανοποιεί την ανάγκη όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά και των άλογων ζώων. Γι' αυτόν τον λόγο, διασχίζοντας τα βουνά, δημιούργησε πέρασμα για τα ύδατα, ώστε να έχουν άφθονα τα νάματα των πηγών όχι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα είδη των χερσαίων ζώων και των πτηνών. Το δε χωρίο «οι άγριοι όνοι θα τα δεχτούν για τη δίψα τους», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: «Θα καταπραΰνει ο άγριος όνος τη δίψα του».

Η θάλασσα, παρότι ταράσσεται εκ βάθρων από τις ορμές των ανέμων και ωθείται βίαια, δεν υπερβαίνει τα όρια της άμμου. «Διότι έθεσες όριο», λέει η Γραφή, «το οποίο δεν πρόκειται να υπερβεί». Αλλά όταν το κύμα κυλάει από το πέλαγος και ορμά, και με παφλασμούς κοιλαίνεται και βρυχάται, αμέσως ανακόπτεται και αναδιπλώνεται, και ανατρέπεται με το κεφάλι, υποκύπτοντας από σεβασμό και δέος, διαλύεται μέσα στον ίδιο του τον εαυτό και δεν ξεπερνά το οροθέσιο της άμμου. Ω, τι θαύμα! Τη μεγάλη και φοβερή θάλασσα την αναχαιτίζει σαν τείχος η ευκίνητη άμμος, και χώμα λεπτό, σαν χνούδι, το οποίο σκορπίζεται εδώ κι εκεί από τους ανέμους, γίνεται χαλινάρι στα μανιασμένα κύματα.

Εξάλλου, και η θάλασσα, όταν μαίνεται με σάλο και τρικυμία, δίνει σε όσους την παρατηρούν την εντύπωση βουνών, όταν όμως υποχωρούν, σχηματίζουν πεδιάδες που καταλήγουν σε αφρούς, και εγκαθίστανται «στον τόπο τον οποίο εθεμελίωσες γι' αυτά». «Έθεσες όριο, το οποίο δεν θα υπερβούν, ούτε θα επιστρέψουν για να σκεπάσουν τη γη». Διότι, εφόσον μία φορά με το πρόσταγμά σου το πλήθος των υδάτων συγκεντρώθηκε σε μία συναγωγή, δεν επιστρέφουν πλέον για να σκεπάσουν τη γη. «Αυτός που εξαποστέλλει πηγές μέσα στις φάραγγες». Διότι τα μεν πηγάδια και οι βρύσες βρίσκονται στις πεδιάδες, οι πηγές όμως των ποταμών αναβλύζουν μέσα στις φάραγγες των βουνών. «Ανάμεσα από τα βουνά θα περάσουν ύδατα· θα ποτίσουν όλα τα θηρία του αγρού· οι άγριοι όνοι θα τα δεχθούν για τη δίψα τους».

Ευχή. Δέσποτα, λέγοντας, Δέσποτα και Κύριε του ελέους, ο δημιουργός και σωτήρας όλης της ορατής και αόρατης κτίσης, εσύ που «άπλωσες τον ουρανό σαν δέρμα» και «τον έστησες σαν καμάρα» στο κενό, και «θεμελίωσες τη γη πάνω στη στερεότητά της» και «την εδραίωσες πάνω στα ύδατα» και περιτείχισες τη θάλασσα με άμμο και της έβαλες κλείθρα και πύλες, ένα «όριο που δεν θα υπερβεί», εσένα που τρέμει, υπηρετεί και υπακούει όλη η λογική και άλογη κτίση, εσύ λοιπόν, Κύριέ μου Κύριε, ευδόκησε να εκτελέσω με ασφάλεια και αυτό μου το εγχείρημα, προς δική σου δόξα, Δέσποτα, και για τη σωτηρία της ταπεινότητάς μου, όπως άλλωστε και τόσα άλλα πολλά και αναρίθμητα πραγματοποιήθηκαν με ασφάλεια σε τούτο τον τόπο με τη δική σου ευδοκία και συνέργεια. Και μην επιτρέψεις, Δέσποτα, να γίνω θύμα ενός σαθρότατου γκρεμού, και να βρεθώ περίγελος των αόρατων και ορατών εχθρών. Αλλά μάλλον ευδόκησε να γίνει και εκείνο κατοικητήριο του παναγίου σου Πνεύματος, «πύργος ισχύος απέναντι από το πρόσωπο του εχθρού», και πρόξενος σωτηρίας τόσο δικής μου όσο και άλλων ψυχών που το επιθυμούν, διότι εσύ είσαι και Σωτήρας και Πατέρας και Θεός όλων μας, και ως αγαθός και φιλάνθρωπος επιθυμείς τη σωτηρία όλων των ανθρώπων, και σε σένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων.

Δες το και με άλλον τρόπο. Ο Θεός είναι αρχή και μονάδα, από την οποία το παν έλαβε την κάθε αρχή και δι' αυτής κινήθηκε προς τον αριθμό και την ύλη, και από την οποία έλαβε το όριό του και σταθεροποιήθηκε, το οποίο ποτέ δεν θα ξεπεράσει, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «Στον τόπο όπου τα θεμελίωσες, έθεσες όριο, το οποίο δεν θα υπερβούν». Επομένως, και η ζωή του ανθρώπου, αφού ξεκίνησε από μια αρχή και κινήθηκε σε έναν αριθμό ημερών, όπως είναι αληθές και όπως φρονεί ο Σολομών, σταμάτησε σε ένα όριο και σε ένα τέλος, το οποίο δεν θα μπορέσει να υπερβεί, όπως πιστεύουν και ο ίδιος ο Ιώβ και οι Πατέρες, εννοώ τον Γρηγόριο, τον Βασίλειο και τον Θεόδωρο, τον θείο πατέρα της Μονής Στουδίου.

Αλλά στην ενότητα της αποστολικής αξίας και χάριτος, διατηρώντας τη διαφορά της τάξεως· διότι η σοφία και η δύναμη του Θεού, και ο Λόγος που γνωρίζει άριστα όλα τα γνωστά, έκρινε καλό και να διαφυλάσσεται ενιαία η αξία της αποστολής, και να γνωρίζεται ασυγχύτως η διαφορά της τάξεως, ώστε ούτε η τάξη να μετατρέπεται σε αταξία· διότι το άτακτο είναι εντελώς εχθρικό προς τον Θεό· ούτε η χάρις της αξίας να κατατέμνεται σε άνισες χάριτες· διότι τα χαρίσματα είναι αμεταμέλητα, και το όριο που ο ίδιος καθόρισε, σε καμία περίπτωση, όπως λέει η μελωδία (ο Ψαλμωδός), δεν θα παρέλθει· Αυτός που διοικεί τα πάντα με ζυγό και μέτρο, και δίνει στον καθένα τα χαρίσματα με απροσωπόληπτη βουλή, μετά την πρώτη εκλογή, την οποία έκανε για τους δώδεκα αποστόλους, και τη δεύτερη, που πραγματοποίησε για τους εβδομήκοντα δύο μαθητές· μετά την ανάβαση στους ουρανούς από τα επίγεια πράγματα, η οποία έγινε λόγω της σάρκας, την οποία προσέλαβε από εμάς (διότι προηγουμένως κατέβηκε σε εμάς άσαρκος και ασώματος), επιδεικνύει και τρίτη εκλογή, αυξάνοντας καλώς την αρίθμηση των αποστόλων, χωρίς να δημιουργεί διαφορά στην αποστολή· διότι έχει την εξουσία ο Θεός μας, ο κεραμέας των πάντων, να κατασκευάζει σκεύη από τον πηλό και το πλάσμα, και να τα παράγει όπως θέλει, χωρίς κανείς να αντιπράττει στις βουλές του· Αυτός, λοιπόν, εκλέγοντας σαφώς τον Παύλο, έλεγε προς τον Ανανία, τον βαπτιστή και διδάσκαλο του Παύλου· διότι εκείνος τον φώτισε όταν τυφλώθηκε, και αφού τον φώτισε τον βάπτισε, και αφού τον βάπτισε τον δίδαξε το θεόπνευστο δίδαγμα· «Πήγαινε» για τη θεία κατήχηση αυτού, αλλά βεβαίως και για την ανάβλεψή του, «διότι αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής, για να βαστάσει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων, καθώς και των υιών του Ισραήλ· διότι εγώ θα του υποδείξω όσα πρέπει να πάθει υπέρ του ονόματός μου.»