Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:12

Όταν αυτοί ήταν λίγοι στον αριθμό, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν. Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό. Δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και επέπληξε βασιλείς για χάρη τους: Μην αγγίζετε τους κεχρισμένους μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου.

Αν όμως δεν είναι δυνατόν να πούμε ότι ο επέκεινα Θεός, ο αόρατος και αγέννητος και παμβασιλέας των όλων, θεάται από τη θνητή φύση, ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός που φανερώνεται παρά ο Λόγος του Θεού, τον οποίο εμείς αναγνωρίζουμε ως Κύριο μετά τον Πατέρα; Και τι χρειάζεται να συγκεντρώσουμε περισσότερα για το θέμα αυτό, εφόσον μπορούμε να αντλήσουμε τις αποδείξεις αυτών από τα ιερά βιβλία, τις οποίες και εμείς θα εξετάσουμε διεξοδικά σύμφωνα με την προκείμενη υπόθεση, για να αποδείξουμε ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού εκείνος που οράθηκε από τους θεοφιλείς προπάτορες; Επομένως, μετά την αντίληψη περί του Δημιουργού των όλων, και τα όσα αφορούν τον Χριστό έχουν παραδοθεί από κοινού και σε εμάς και σε εκείνους· εξού και θα διαπιστώσει κανείς ότι και εκείνοι οι θεοφιλείς πριν από τον Μωυσή ονομάζονταν χριστοί, ακριβώς όπως και εμείς χριστιανοί. Και άκουσε σχετικά με αυτό πώς λέει γι' αυτούς ο θείος λόγος στους Ψαλμούς: «Όταν αυτοί ήταν ολιγάριθμοι, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν, και περιπλανήθηκαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό, δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και εξαιτίας τους ήλεγξε βασιλιάδες λέγοντας: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Διότι ολόκληρη η συνάφεια του κειμένου αποδεικνύει ότι αυτά έχουν λεχθεί για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ· έτσι ώστε συμμετείχαν και αυτοί στην προσηγορία του Χριστού όμοια με εμάς.

Σπέρμα: Σπέρμα του Αβραάμ και δούλους του Θεού ονομάζει αυτούς εξ αυτών που πίστεψαν. Υιοί Ιακώβ: Υιοί του Ιακώβ είναι ο πιστός λαός· διότι ο Ιακώβ ερμηνεύεται ως ο Χριστός, και εκλεκτοί υιοί Του είναι τα έθνη. Αυτός Κύριος: Αυτός προ των αιώνων, Αυτός και στους αιώνες. Σε όλη τη γη: Διότι παντού στη γη έγιναν ξακουστά ο νόμος και η χάρις. Θυμήθηκε: Αναφέρεται σε αυτήν προς τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, και γι' αυτό τους περιέθαλψε σε όλες τις θλίψεις τους. Λόγου: Υπαινίσσεται τον Χριστό, τον οποίο μετά από χίλιες γενεές φανέρωσε στον κόσμο ο Θεός και Πατέρας. Τον οποίο διέθεσε: Διότι προ αιώνων αποφάσισε να φανερωθεί σαρκικά ο Χριστός από αυτούς. Και έστησε: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο· διότι από τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ προέρχεται το γένος της. Διότι ορκίστηκε και δεν μετανόησε. Και στον Ισραήλ: Στον νοητό Ισραήλ, που είναι ο Χριστός· διότι στους αιώνες των αιώνων μένουν ασάλευτα τα μυστήρια της Παρθένου. Λέγοντας: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο· διότι αυτή ονομάζεται γη της επαγγελίας. Διότι Χαναάν ερμηνεύεται ως επίγνωση, και από αυτήν δόθηκε η γνώση στους ανθρώπους. Σχοίνισμα: Το σχοίνισμα (μερίδιο) της κληρονομιάς είναι η κατάσταση (κατάσχεση)· διότι όσοι από τον Ισραήλ πίστεψαν, κληρονόμησαν τον Θεό (τον Χριστό). Ενώ ήταν: Διότι κάποτε οι Ισραηλίτες ήταν πάρα πολύ λίγοι σε σχέση με τα έθνη και υψώθηκαν πάνω από όλους.

«ὀλιγοστούς»: Στην αισθητή γη της επαγγελίας, ή μάλλον και στη νοητή, ως άπιστοι. «καὶ διῆλθον»: Διότι πορεύονταν αβλαβείς ανάμεσα στα έθνη, ή μάλλον ο Λόγος μετέβη από το ιουδαϊκό έθνος στα έθνη που πίστεψαν. «ἐκ βασιλείας»: Διότι η βασιλεία του Ισραήλ και η δόξα μεταβιβάστηκαν στα έθνη που πίστεψαν. «οὐκ ἀφῆκεν»: Διότι ποτέ δεν επέτρεψε ο Θεός να αδικήσει κάποιος τον Ισραήλ· αυτός όμως στάθηκε αχάριστος προς όλους. «καὶ ἤλεγξεν»: Διότι για χάρη του Ισραήλ συνέτριψε και εξολόθρευσε πολλούς βασιλείς των εθνών. Αναφέρεται δε και στους δαίμονες, οι οποίοι κυριάρχησαν πάνω στον άνθρωπο. «μὴ ἅψησθε»: Εννοεί τους βασιλείς του λαού, όσους χρίονταν. Να εννοείς δε και τους πιστούς, όσους χρίονται με το χρίσμα του βαπτίσματος. «καὶ ἐν τοῖς προφήταις»: Γιατί κακολογείτε τους προφήτες; Διότι δεν μιλούν από τον εαυτό τους, αλλά ο Θεός είναι αυτός που μιλά μέσα τους. «καὶ ἐκάλεσεν»: Πάνω στη γη της Αιγύπτου πείνα για ψωμί, αλλά και νοητή πείνα στους ανθρώπους. «πᾶν στήριγμα»: Και αισθητό και νοητό· διότι ούτε το ένα είχαν ούτε το άλλο έβρισκαν, εξαιτίας της απιστίας [και τα δύο]. «ἀπέστειλεν»: Εννοεί τον Χριστό· διότι τύπος Του ήταν ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο, ο οποίος διαχειρίστηκε την πείνα με σύνεση. «εἰς δοῦλον»: Διότι ήταν τύπος του Χριστού, ο Οποίος πουλήθηκε από τον Ιούδα. Έτσι και εκείνος, και οι δύο πουλήθηκαν από τους αδελφούς τους. «ἐταπείνωσαν»: Διότι, αφού έδεσαν τον Ιησού (τον Ιωσήφ), τον απήγαγαν.

Και πράγματι εκπληρώνει αυτές τις υποσχέσεις, αφενός ελευθερώνοντας τους απογόνους τους από τη δουλεία των Αιγυπτίων μέσω του Μωυσή, και αφετέρου παραδίδοντας την υποσχεθείσα γη μέσω του Ιησού του Ναυή, ενώ το πλήρωμα της επαγγελίας το ολοκλήρωσε μέσω του Δεσπότου Χριστού. Λέγοντας: «Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως σχοίνισμα της κληρονομιάς σας». Ονόμασε «σχοίνισμα» την κυριότητα της γης· διότι είναι ίδιον εκείνων που κατέχουν κάτι να υποβάλλουν τη γη σε μέτρηση. «Όταν αυτοί ήταν λιγοστοί στον αριθμό, ελάχιστοι, και πάροικοι σε αυτήν». Αυτά, λέει, τα υποσχέθηκε στους πατέρες όταν ήταν λίγοι και πολύ εύκολο να μετρηθούν. Μέσω αυτού φανερώνει τη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση, ότι δηλαδή είχε τη δύναμη να παραχωρήσει την κυριότητα τόσο μεγάλης γης σε αυτούς που ήταν τόσο λίγοι. Διότι υποσχέθηκε στον Αβραάμ και στους δικούς του ότι, αντί να είναι λίγοι, θα πληθύνονταν σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας, και ότι μέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη· και αντί να παροικούν τότε στη γη Χαναάν, θα τους καθιστούσε κυρίους της γης. Πράγματα τα οποία συνέβησαν και τα δύο στους απογόνους τους, οι οποίοι αυξήθηκαν σε πλήθος σαν την άμμο. Μέσω δε του σπέρματός του, στο οποίο ευλογήθηκαν τα έθνη, έγιναν και αυτά στο πλήθος σαν τα άστρα του ουρανού. Διότι σε αυτούς έχει ειπωθεί: «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής». Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό.

Οι προπάτορές τους λοιπόν, λέει, αν και ήταν ολιγάριθμοι και πάροικοι, ενώ επικρατούσε τότε τόση έλλειψη συναναστροφής και σκληρότητα από τους άρχοντες, πραγματοποιούσαν με ασφάλεια τις μεταβάσεις τους, χάρη στην πρόνοια του Θεού. Διότι ο μεν Αβραάμ μετέβη από τους Χαλδαίους στη Χαναάν, και από την Παλαιστίνη στην Αίγυπτο, και από εκεί στα Γέραρα, όπου μετά από αυτόν κατοίκησε ο Ισαάκ· ο δε Ιακώβ μετέβη από την Παλαιστίνη στην Αίγυπτο.