Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:13

Και διήλθαν από έθνος σε έθνος. Από το έθνος των Βαβυλωνίων στο έθνος των Παλαιστινίων. Και ήλεγξε για χάρη τους βασιλείς. Τον Αβιμέλεχ για την παρεκτροπή του απέναντι στη Σάρρα. Μην αγγίζετε τους χριστούς μου. Χριστοί είναι και οι περί τον Αβραάμ, επειδή αξιώθηκαν την επιφάνεια του Θεού Λόγου μέσα από οράματα.

Όταν αυτοί ήταν λίγοι στον αριθμό, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν. Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό. Δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και επέπληξε βασιλείς για χάρη τους: Μην αγγίζετε τους κεχρισμένους μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου.

Αν όμως δεν είναι δυνατόν να πούμε ότι ο επέκεινα Θεός, ο αόρατος και αγέννητος και παμβασιλέας των όλων, θεάται από τη θνητή φύση, ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός που φανερώνεται παρά ο Λόγος του Θεού, τον οποίο εμείς αναγνωρίζουμε ως Κύριο μετά τον Πατέρα; Και τι χρειάζεται να συγκεντρώσουμε περισσότερα για το θέμα αυτό, εφόσον μπορούμε να αντλήσουμε τις αποδείξεις αυτών από τα ιερά βιβλία, τις οποίες και εμείς θα εξετάσουμε διεξοδικά σύμφωνα με την προκείμενη υπόθεση, για να αποδείξουμε ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού εκείνος που οράθηκε από τους θεοφιλείς προπάτορες; Επομένως, μετά την αντίληψη περί του Δημιουργού των όλων, και τα όσα αφορούν τον Χριστό έχουν παραδοθεί από κοινού και σε εμάς και σε εκείνους· εξού και θα διαπιστώσει κανείς ότι και εκείνοι οι θεοφιλείς πριν από τον Μωυσή ονομάζονταν χριστοί, ακριβώς όπως και εμείς χριστιανοί. Και άκουσε σχετικά με αυτό πώς λέει γι' αυτούς ο θείος λόγος στους Ψαλμούς: «Όταν αυτοί ήταν ολιγάριθμοι, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν, και περιπλανήθηκαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό, δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και εξαιτίας τους ήλεγξε βασιλιάδες λέγοντας: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Διότι ολόκληρη η συνάφεια του κειμένου αποδεικνύει ότι αυτά έχουν λεχθεί για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ· έτσι ώστε συμμετείχαν και αυτοί στην προσηγορία του Χριστού όμοια με εμάς.

Το ότι λοιπόν τα σύμβολα του Μωυσή αντιστοιχούσαν σε θειότερα πράγματα, και ότι ήταν δυνατόν και χωρίς υλικό μύρο να ονομάζονται «χριστοί» εκείνοι που κατέχονταν από το θείο Πνεύμα, ας το εξετάσουμε με κάπως μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο Δαβίδ στον 104ο (ρδ΄) ψαλμό, αναφέροντας τις ιστορίες για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ονομάζει «χριστούς» αυτούς ακριβώς τους θεοφιλείς προπάτορες, οι οποίοι έζησαν και πριν από την εποχή του Μωυσή, όχι για κανέναν άλλο λόγο παρά για την επιρροή του θείου Πνεύματος, του οποίου μετείχαν. Αφού λοιπόν διηγήθηκε πώς έζησαν ως ξένοι ανάμεσα σε αλλοφύλους, και πώς, όταν τους επιβουλεύτηκαν, βρήκαν σωτήρα τον Θεό, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Μωυσής, τους ονομάζει ταυτόχρονα προφήτες και χριστούς, μολονότι ο Μωυσής δεν βρισκόταν ακόμη τότε ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε είχε νομοθετηθεί η χρήση του κατασκευασμένου μύρου της εποχής του. Άκουσε δε τι λέει ο ψαλμός: «Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα του που έπραξε, τα θαύματά του και τις κρίσεις του στόματός του· το σπέρμα του Αβραάμ, οι δούλοι του, οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη απλώνονται οι κρίσεις του. Θυμήθηκε αιώνια τη διαθήκη του, τον λόγο που έδωσε ως εντολή για χίλιες γενεές, τη διαθήκη που συνήψε με τον Αβραάμ, και τον όρκο του προς τον Ισαάκ· και την επικύρωσε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη, λέγοντας: Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως μερίδιο της κληρονομιάς σας». «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό».

«ὀλιγοστούς»: Στην αισθητή γη της επαγγελίας, ή μάλλον και στη νοητή, ως άπιστοι. «καὶ διῆλθον»: Διότι πορεύονταν αβλαβείς ανάμεσα στα έθνη, ή μάλλον ο Λόγος μετέβη από το ιουδαϊκό έθνος στα έθνη που πίστεψαν. «ἐκ βασιλείας»: Διότι η βασιλεία του Ισραήλ και η δόξα μεταβιβάστηκαν στα έθνη που πίστεψαν. «οὐκ ἀφῆκεν»: Διότι ποτέ δεν επέτρεψε ο Θεός να αδικήσει κάποιος τον Ισραήλ· αυτός όμως στάθηκε αχάριστος προς όλους. «καὶ ἤλεγξεν»: Διότι για χάρη του Ισραήλ συνέτριψε και εξολόθρευσε πολλούς βασιλείς των εθνών. Αναφέρεται δε και στους δαίμονες, οι οποίοι κυριάρχησαν πάνω στον άνθρωπο. «μὴ ἅψησθε»: Εννοεί τους βασιλείς του λαού, όσους χρίονταν. Να εννοείς δε και τους πιστούς, όσους χρίονται με το χρίσμα του βαπτίσματος. «καὶ ἐν τοῖς προφήταις»: Γιατί κακολογείτε τους προφήτες; Διότι δεν μιλούν από τον εαυτό τους, αλλά ο Θεός είναι αυτός που μιλά μέσα τους. «καὶ ἐκάλεσεν»: Πάνω στη γη της Αιγύπτου πείνα για ψωμί, αλλά και νοητή πείνα στους ανθρώπους. «πᾶν στήριγμα»: Και αισθητό και νοητό· διότι ούτε το ένα είχαν ούτε το άλλο έβρισκαν, εξαιτίας της απιστίας [και τα δύο]. «ἀπέστειλεν»: Εννοεί τον Χριστό· διότι τύπος Του ήταν ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο, ο οποίος διαχειρίστηκε την πείνα με σύνεση. «εἰς δοῦλον»: Διότι ήταν τύπος του Χριστού, ο Οποίος πουλήθηκε από τον Ιούδα. Έτσι και εκείνος, και οι δύο πουλήθηκαν από τους αδελφούς τους. «ἐταπείνωσαν»: Διότι, αφού έδεσαν τον Ιησού (τον Ιωσήφ), τον απήγαγαν.

Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν. Ως Διαθήκη εδώ να εννοήσεις την Παλαιά, και τον λόγο που διακήρυξε μέσα σε αυτήν για τους πατριάρχες. «Την οποία συνήψε με τον Αβραάμ.» Κάποιος άλλος λέει: Την οποία ολοκλήρωσε με τον Αβραάμ. «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος.» Διότι πέρασαν από πολλά έθνη, μέχρι τη στιγμή που παρέλαβαν τον κλήρο της γης που τους είχε υποσχεθεί. «Δεν άφησε άνθρωπο να τους αδικήσει.» Θα πεις το ίδιο και για τον Λάβαν· διότι δεν του επέτρεψε να αδικήσει τον Ιακώβ, παρόλο που εκείνος το ήθελε. «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου.» Χριστοί είναι οι πατριάρχες, όχι επειδή χρίστηκαν με λάδι, αλλά λόγω της μετοχής τους στο Πνεύμα· εξαιτίας της οποίας ονομάζονταν και προφήτες. Έχεις ακούσει εξάλλου πώς ο Θεός στα λόγια του προς τον Αβιμέλεχ ονόμασε τον Αβραάμ προφήτη. «Κάθε στήριγμα άρτου συνέτριψε.» Δηλαδή, ο Προφήτης εξιστόρησε ότι κάθε υπόσταση τροφής συνετρίβη. Έτερος ερμηνευτής λέει βακτηρία, δηλαδή ισχύ. «Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο.» Αποδεικνύει ότι όσα συμβαίνουν στους αγίους, γίνονται εξαιτίας κάποιας θαυμαστής θείας οικονομίας η οποία δοξάζει και τον ίδιο τον Θεό και αυτούς που πάσχουν. Διότι ιδού και ο Ιωσήφ πουλήθηκε ως δούλος, ώστε να αποσταλεί πριν από το υπόλοιπο γένος του· δηλαδή, ώστε να προηγηθεί και να τους προετοιμάσει την κάθοδο στην Αίγυπτο· από την οποία ακολούθησαν τόσο μεγάλα θαύματα. «Ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ.»

Και πράγματι εκπληρώνει αυτές τις υποσχέσεις, αφενός ελευθερώνοντας τους απογόνους τους από τη δουλεία των Αιγυπτίων μέσω του Μωυσή, και αφετέρου παραδίδοντας την υποσχεθείσα γη μέσω του Ιησού του Ναυή, ενώ το πλήρωμα της επαγγελίας το ολοκλήρωσε μέσω του Δεσπότου Χριστού. Λέγοντας: «Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως σχοίνισμα της κληρονομιάς σας». Ονόμασε «σχοίνισμα» την κυριότητα της γης· διότι είναι ίδιον εκείνων που κατέχουν κάτι να υποβάλλουν τη γη σε μέτρηση. «Όταν αυτοί ήταν λιγοστοί στον αριθμό, ελάχιστοι, και πάροικοι σε αυτήν». Αυτά, λέει, τα υποσχέθηκε στους πατέρες όταν ήταν λίγοι και πολύ εύκολο να μετρηθούν. Μέσω αυτού φανερώνει τη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση, ότι δηλαδή είχε τη δύναμη να παραχωρήσει την κυριότητα τόσο μεγάλης γης σε αυτούς που ήταν τόσο λίγοι. Διότι υποσχέθηκε στον Αβραάμ και στους δικούς του ότι, αντί να είναι λίγοι, θα πληθύνονταν σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας, και ότι μέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη· και αντί να παροικούν τότε στη γη Χαναάν, θα τους καθιστούσε κυρίους της γης. Πράγματα τα οποία συνέβησαν και τα δύο στους απογόνους τους, οι οποίοι αυξήθηκαν σε πλήθος σαν την άμμο. Μέσω δε του σπέρματός του, στο οποίο ευλογήθηκαν τα έθνη, έγιναν και αυτά στο πλήθος σαν τα άστρα του ουρανού. Διότι σε αυτούς έχει ειπωθεί: «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής». Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό.