Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:14

Και διήλθαν από έθνος σε έθνος. Από το έθνος των Βαβυλωνίων στο έθνος των Παλαιστινίων. Και ήλεγξε για χάρη τους βασιλείς. Τον Αβιμέλεχ για την παρεκτροπή του απέναντι στη Σάρρα. Μην αγγίζετε τους χριστούς μου. Χριστοί είναι και οι περί τον Αβραάμ, επειδή αξιώθηκαν την επιφάνεια του Θεού Λόγου μέσα από οράματα.

Όταν αυτοί ήταν λίγοι στον αριθμό, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν. Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό. Δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και επέπληξε βασιλείς για χάρη τους: Μην αγγίζετε τους κεχρισμένους μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου.

Αν όμως δεν είναι δυνατόν να πούμε ότι ο επέκεινα Θεός, ο αόρατος και αγέννητος και παμβασιλέας των όλων, θεάται από τη θνητή φύση, ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός που φανερώνεται παρά ο Λόγος του Θεού, τον οποίο εμείς αναγνωρίζουμε ως Κύριο μετά τον Πατέρα; Και τι χρειάζεται να συγκεντρώσουμε περισσότερα για το θέμα αυτό, εφόσον μπορούμε να αντλήσουμε τις αποδείξεις αυτών από τα ιερά βιβλία, τις οποίες και εμείς θα εξετάσουμε διεξοδικά σύμφωνα με την προκείμενη υπόθεση, για να αποδείξουμε ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού εκείνος που οράθηκε από τους θεοφιλείς προπάτορες; Επομένως, μετά την αντίληψη περί του Δημιουργού των όλων, και τα όσα αφορούν τον Χριστό έχουν παραδοθεί από κοινού και σε εμάς και σε εκείνους· εξού και θα διαπιστώσει κανείς ότι και εκείνοι οι θεοφιλείς πριν από τον Μωυσή ονομάζονταν χριστοί, ακριβώς όπως και εμείς χριστιανοί. Και άκουσε σχετικά με αυτό πώς λέει γι' αυτούς ο θείος λόγος στους Ψαλμούς: «Όταν αυτοί ήταν ολιγάριθμοι, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν, και περιπλανήθηκαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό, δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και εξαιτίας τους ήλεγξε βασιλιάδες λέγοντας: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Διότι ολόκληρη η συνάφεια του κειμένου αποδεικνύει ότι αυτά έχουν λεχθεί για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ· έτσι ώστε συμμετείχαν και αυτοί στην προσηγορία του Χριστού όμοια με εμάς.

«Δεν άφησε άνθρωπο να τους αδικήσει, και έλεγξε για χάρη τους βασιλείς: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Αυτά μεν λέει ο Δαβίδ. Ο Μωυσής, όμως, εξιστορεί και ποιους βασιλείς «έλεγξε», λέγοντας: «Και έπληξε ο Κύριος τον Φαραώ και τον οίκο του με μεγάλες συμφορές εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Αβραάμ». Και πάλι, σχετικά με τον βασιλιά των Γεράρων γράφει: «Και ήλθε ο Θεός στον Αβιμέλεχ κατά τη διάρκεια του ύπνου του τη νύχτα, και του είπε: Ιδού, εσύ πεθαίνεις εξαιτίας της γυναίκας που πήρες»· αυτή δε ήταν η γυναίκα του Αβραάμ. Για τον οποίο προχωρώντας στη συνέχεια αναφέρει: «Τώρα, λοιπόν, επίστρεψε τη γυναίκα στον άνθρωπο, διότι είναι προφήτης, και θα προσευχηθεί για σένα». Βλέπεις πώς, μέσα από αυτά, ο Δαβίδ —ή μάλλον το θείο Πνεύμα μέσω αυτού— ονόμασε «χριστούς» τους παλαιούς θεοφιλείς και προφήτες, μολονότι δεν είχαν χριστεί με γήινο μύρο. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού ο Μωυσής θέσπισε κάτι τέτοιο σε μεταγενέστερους χρόνους;

«ὀλιγοστούς»: Στην αισθητή γη της επαγγελίας, ή μάλλον και στη νοητή, ως άπιστοι. «καὶ διῆλθον»: Διότι πορεύονταν αβλαβείς ανάμεσα στα έθνη, ή μάλλον ο Λόγος μετέβη από το ιουδαϊκό έθνος στα έθνη που πίστεψαν. «ἐκ βασιλείας»: Διότι η βασιλεία του Ισραήλ και η δόξα μεταβιβάστηκαν στα έθνη που πίστεψαν. «οὐκ ἀφῆκεν»: Διότι ποτέ δεν επέτρεψε ο Θεός να αδικήσει κάποιος τον Ισραήλ· αυτός όμως στάθηκε αχάριστος προς όλους. «καὶ ἤλεγξεν»: Διότι για χάρη του Ισραήλ συνέτριψε και εξολόθρευσε πολλούς βασιλείς των εθνών. Αναφέρεται δε και στους δαίμονες, οι οποίοι κυριάρχησαν πάνω στον άνθρωπο. «μὴ ἅψησθε»: Εννοεί τους βασιλείς του λαού, όσους χρίονταν. Να εννοείς δε και τους πιστούς, όσους χρίονται με το χρίσμα του βαπτίσματος. «καὶ ἐν τοῖς προφήταις»: Γιατί κακολογείτε τους προφήτες; Διότι δεν μιλούν από τον εαυτό τους, αλλά ο Θεός είναι αυτός που μιλά μέσα τους. «καὶ ἐκάλεσεν»: Πάνω στη γη της Αιγύπτου πείνα για ψωμί, αλλά και νοητή πείνα στους ανθρώπους. «πᾶν στήριγμα»: Και αισθητό και νοητό· διότι ούτε το ένα είχαν ούτε το άλλο έβρισκαν, εξαιτίας της απιστίας [και τα δύο]. «ἀπέστειλεν»: Εννοεί τον Χριστό· διότι τύπος Του ήταν ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο, ο οποίος διαχειρίστηκε την πείνα με σύνεση. «εἰς δοῦλον»: Διότι ήταν τύπος του Χριστού, ο Οποίος πουλήθηκε από τον Ιούδα. Έτσι και εκείνος, και οι δύο πουλήθηκαν από τους αδελφούς τους. «ἐταπείνωσαν»: Διότι, αφού έδεσαν τον Ιησού (τον Ιωσήφ), τον απήγαγαν.

Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν. Ως Διαθήκη εδώ να εννοήσεις την Παλαιά, και τον λόγο που διακήρυξε μέσα σε αυτήν για τους πατριάρχες. «Την οποία συνήψε με τον Αβραάμ.» Κάποιος άλλος λέει: Την οποία ολοκλήρωσε με τον Αβραάμ. «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος.» Διότι πέρασαν από πολλά έθνη, μέχρι τη στιγμή που παρέλαβαν τον κλήρο της γης που τους είχε υποσχεθεί. «Δεν άφησε άνθρωπο να τους αδικήσει.» Θα πεις το ίδιο και για τον Λάβαν· διότι δεν του επέτρεψε να αδικήσει τον Ιακώβ, παρόλο που εκείνος το ήθελε. «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου.» Χριστοί είναι οι πατριάρχες, όχι επειδή χρίστηκαν με λάδι, αλλά λόγω της μετοχής τους στο Πνεύμα· εξαιτίας της οποίας ονομάζονταν και προφήτες. Έχεις ακούσει εξάλλου πώς ο Θεός στα λόγια του προς τον Αβιμέλεχ ονόμασε τον Αβραάμ προφήτη. «Κάθε στήριγμα άρτου συνέτριψε.» Δηλαδή, ο Προφήτης εξιστόρησε ότι κάθε υπόσταση τροφής συνετρίβη. Έτερος ερμηνευτής λέει βακτηρία, δηλαδή ισχύ. «Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο.» Αποδεικνύει ότι όσα συμβαίνουν στους αγίους, γίνονται εξαιτίας κάποιας θαυμαστής θείας οικονομίας η οποία δοξάζει και τον ίδιο τον Θεό και αυτούς που πάσχουν. Διότι ιδού και ο Ιωσήφ πουλήθηκε ως δούλος, ώστε να αποσταλεί πριν από το υπόλοιπο γένος του· δηλαδή, ώστε να προηγηθεί και να τους προετοιμάσει την κάθοδο στην Αίγυπτο· από την οποία ακολούθησαν τόσο μεγάλα θαύματα. «Ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ.»

Διότι οι πατριάρχες διήλθαν τον βίο τους ως πάροικοι, και δεν ήταν εγκατεστημένοι σε έναν τόπο, αλλά μετέφεραν τις σκηνές τους πότε εδώ και πότε αλλού. Ως βασιλεία δε εννοεί εκείνη της Αιγύπτου, από την οποία αφού πέρασαν, κατέληξαν στον λαό των Χαναναίων. Γι' αυτό και δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει. Διότι τους ανέδειξε ανώτερους από εκείνους που αποπειράθηκαν να τους αδικήσουν. Και για χάρη τους επέπληξε βασιλείς: «Μην αγγίζετε τους χρισμένους μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Αυτά συνιστούν απολογία της δίκαιης αποβολής των απογόνων τους, διότι δεν σεβάστηκαν ούτε τις ευεργεσίες των προγόνων τους, οι οποίες ωφέλησαν ακόμη και εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη.