Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:15

Όπως ακριβώς ένας είναι ο Χριστός και πολλοί οι χριστοί —«Μην αγγίζετε τους χριστούς μου»— και μία είναι η δικαιοσύνη και πολλές οι δικαιοσύνες —«Δίκαιος ο Κύριος και αγάπησε τις δικαιοσύνες»— έτσι, ενώ μία είναι η ενυπόστατη αλήθεια, λέγονται πολλές αλήθειες, και τα δόγματα της αλήθειας και τα ποικίλα θεσπίσματα της ορθής πολιτείας. «Διότι ελαττώθηκαν οι αλήθειες», επειδή «μάταια λόγια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του». Έχει γραφτεί τόσο στον Ζαχαρία όσο και στον απόστολο: «Να λέτε αληθινά την αλήθεια ο καθένας προς τον πλησίον του». Όποιος δε δεν το κάνει αυτό, και τον προφήτη εξύβρισε και τον απόστολο λύπησε και τον Θεό αθέτησε, ο Οποίος μιλάει μέσω αυτών· «Διότι όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα. Να λέτε την αλήθεια με τον πλησίον». Αλλά αν μάταια τρέφεις έχθρα προς τον πλησίον και δεν του μιλάς, πώς θα του πεις την αλήθεια, εσύ που δεν του μιλάς καθόλου; Διότι ένα από τα δύο συμβαίνει: ή δεν του μιλάς ή του μιλάς μόνο τότε που τον υβρίζεις, που τον συκοφαντείς, που τον χτυπάς στο πρόσωπο. Μέσα, σαν αδελφός, τρως μαζί του τη σάρκα του Χριστού και έξω, σαν θηρίο, επιθυμείς τις δικές του σάρκες. Μέσα συνδειπνείς σαν απόστολος και έξω πολεμάς σαν προδότης.

Και διήλθαν από έθνος σε έθνος. Από το έθνος των Βαβυλωνίων στο έθνος των Παλαιστινίων. Και ήλεγξε για χάρη τους βασιλείς. Τον Αβιμέλεχ για την παρεκτροπή του απέναντι στη Σάρρα. Μην αγγίζετε τους χριστούς μου. Χριστοί είναι και οι περί τον Αβραάμ, επειδή αξιώθηκαν την επιφάνεια του Θεού Λόγου μέσα από οράματα.

Δεν είπε αμέσως: «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;» Αλλά αναφέρεται μάλλον στη φήμη που κυκλοφορούσε στους έξω· ώστε, αφού την απορρίψει και την ανακηρύξει αβάσιμη, να τους μεταστρέψει στη συνέχεια στην αληθινή πίστη, πράγμα που όντως έγινε. Διότι, αφού οι μαθητές εξέφρασαν τη γνώμη του πλήθους, τους είπε: «Εσείς όμως ποιος λέτε ότι είμαι;» Ω, πόσο ξεχωριστό είναι αυτό το «εσείς»! Τους ξεχωρίζει από τους άλλους, ώστε να αποφύγουν τις δικές τους εικασίες και να μην έχουν μικρή ιδέα για αυτόν. Εσείς, λέει, οι εκλεκτοί, οι οποίοι με δική μου απόφαση έχετε κληθεί στο αποστολικό αξίωμα, οι μάρτυρες των θαυμαστών μου έργων, ποιος λέτε ότι είμαι; Βγαίνει τότε πάλι μπροστά από τους άλλους ο Πέτρος, και γίνεται το στόμα όλου του χορού των μαθητών, και αναφωνεί τα θεοφιλή λόγια· και καταθέτει την ακριβή ομολογία της πίστης του σε αυτόν, λέγοντας: «Τον Χριστό του Θεού». Ασφαλής ο μαθητής· διότι δεν λέει απλώς ότι είναι Χριστός, αλλά μάλλον ο Χριστός του Θεού. Επειδή, βέβαια, πάρα πολλοί είναι αυτοί που έχουν ονομαστεί χριστοί, επειδή έχουν χριστεί από τον Θεό με διάφορους τρόπους· άλλοι χρίστηκαν βασιλείς, άλλοι προφήτες, και άλλοι –δηλαδή εμείς–, αφού λάβαμε τη λύτρωση μέσω του ιδίου του Σωτήρα όλων μας Χριστού και χριστήκαμε με το Άγιο Πνεύμα, αποκτήσαμε την προσωνυμία του χριστού. Έχει ειπωθεί άλλωστε από τη φωνή του Ψαλμωδού σχετικά με τους αρχαιότερους: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου.»

Διότι εάν, λέει, όταν βρυχάται το λιοντάρι, το πιο δυνατό από τα θηρία, δεν θα βρισκόταν κανείς τόσο σκληρός και αλαζόνας ώστε να μην καταληφθεί από τρόμο, πώς, όταν μιλάει ο Θεός, ο οποίος είναι υπεράνω όλων, και προστάζει να αναγγείλουν όσα μαθαίνουν, δεν θα φοβούνταν Εκείνον που έδωσε την προσταγή; Επειδή αυτοί δεν είναι, όπως εσείς, περιφρονητές και ανένδοτοι, οι οποίοι δεν υπολογίζουν καθόλου όσα θεωρεί σωστά ο Δεσπότης των πάντων. Επομένως, με κάθε τρόπο διασφαλίζει τους αγίους και απομακρύνει από τους προφήτες τις βλάβες που προέρχονται από τους εθελοκάκους. Και αυτό δεν ήταν τίποτε άλλο παρά το να τους αξιώνει της πρέπουσας φροντίδας. Διότι το να απομακρύνει κανείς τους ιατρούς δεν θα σήμαινε τίποτε άλλο παρά το να αφήνει αβοήθητους τους ασθενείς. Αυτό ακριβώς, άλλωστε, προαναγγέλλει και διά της φωνής του μακαρίου Δαβίδ λέγοντας: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου», και προς αυτούς επίσης λέει κάπου: «Και εκείνος που σας αγγίζει, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του ματιού Του». Διότι θα βλάψει υπερβολικά την ίδια του την ψυχή εκείνος που τρίζει τα δόντια του ενάντια στα κεφάλια των αγίων και επιτίθεται ανόσια, χωρίς να διστάζει να τους επιφέρει ακόμη και άτοπα πράγματα. <Αναγγείλατε στις χώρες των Ασσυρίων και στις χώρες της Αιγύπτου και πείτε: Συγκεντρωθείτε στο όρος της Σαμάρειας, και δείτε πολλά θαυμαστά στο μέσον της και την καταδυνάστευση που υπάρχει σε αυτήν.>

Διότι έχει σώσει αυτούς που δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως, χρίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα και αναδείχθηκαν κοινωνοί της θείας του φύσεως· παραχώρησε όμως να φθαρούν μέσα στις αμαρτίες τους εκείνοι που επέλεξαν να απειθούν, στους οποίους έλεγε ξεκάθαρα: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Εξήλθες, λοιπόν, λέει, σαν κάποιος βασιλιάς που επελαύνει εναντίον των εχθρικών στιφών, οπλισμένος σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και ο σκοπός της εξόδου σου ήταν να διασώσεις τους χριστούς σου· είναι φανερό, δηλαδή, αυτούς που έχουν χριστεί με το Άγιο Πνεύμα, για τους οποίους και παλαιότερα είχε δώσει εντολή μέσω των προφητών λέγοντας: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Ενώ για τους ανόμους ετοίμασε θάνατο, τον οποίο οι ίδιοι θα υποστούν, επισωρεύοντάς τον στα δικά τους κεφάλια, επειδή δεν αποδέχονται την πίστη που δικαιώνει. Γι' αυτόν τον λόγο έχουν δεθεί με άρρηκτους δεσμούς και περισφίγγονται από τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτημάτων· και όχι εν μέρει, αλλά σχεδόν σε ολόκληρο το σώμα, μέχρι και τον τράχηλο.

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος για τον οποίο έπρεπε να υποστεί Αυτός την πρόσκαιρη αδοξία; Διότι ήλθε για να λαφυραγωγήσει εκείνους που είχαν λεηλατήσει και είχαν υποτάξει στους δικούς τους ζυγούς τους ανθρώπους επί της γης, δηλαδή εμάς, τους οποίους οι πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις ακατάπαυστα λεηλατούσαν. Και τώρα λαφυραγωγούνται, καθώς ο Σωτήρας όλων μας Χριστός μας συνάγει στον εαυτό Του μέσω της πίστεως, και καθιστά δικούς Του προσκυνητές εκείνους που είχαν καταφορτωθεί από την πλεονεξία εκείνων, και μας παρέχει τόσο μεγάλη ασφάλεια, ώστε όποιος θέλει να μας βλάψει, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του οφθαλμού Του· διότι η έκβαση των πραγμάτων πάντοτε ανατρέπεται στο εντελώς αντίθετο. Σε εκείνους που διώκουν την Εκκλησία θα μπορούσε να λεχθεί για τον καθένα αυτό που γράφεται στους Ψαλμούς: «Λάκκο έσκαψε και τον βάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε, θα επιστρέψει ο κόπος του στο δικό του κεφάλι, και στην κορυφή της κεφαλής του θα καταβεί η αδικία του». Άρα λοιπόν, τον εαυτό του θα αγγίξει (θα βλάψει), λέει, αυτός που επιβουλεύεται τις ψυχές όσων έχουν πιστέψει σε εμένα. Αυτό ακριβώς λέει και μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Μην αγγίζετε τους χρισμένους μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Διότι, αν είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη Του ο καθένας εκ μέρους», πώς θα παρέδιδε το δικό Του σώμα σε όσους αγαπούν την αμαρτία; Ή πώς θα ήταν δυνατόν να γεμίσουν από κακό τα μέλη του Χριστού;

ΨΑΛΜΟΣ ΡΔ'. [«Μην αγγίζετε τους χρισμένους μου.» Διότι είναι παράλογο να σκεφτόμαστε ότι, ενώ οι πιο επιφανείς σε αυτή τη ζωή παρέχουν κάθε φροντίδα στους γνήσιους υπηρέτες τους και τους θεωρούν άξιους της πρέπουσας περιποίησης, ο Κύριος των δυνάμεων, για τον οποίο τα πάντα είναι εύκολο να πραγματοποιηθούν, δεν φροντίζει καθόλου για όσους τον αγαπούν.]

Διότι και οι προφήτες έχουν ονομαστεί χριστοί, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου». Είπε δε και ο προφήτης Αββακούμ: «Εξήλθες για τη σωτηρία του λαού σου, για να σώσεις τους χριστούς σου». Αλλά πες μου εκείνο.

ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ Γ' ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ. Και ανάγνωση από την Α' Επιστολή του Ιωάννη, από το: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Θεό, και γνωρίζετε τα πάντα», έως το: «και να μην αισχυνθούμε από αυτόν κατά την παρουσία του». Εφόσον βαπτιστήκατε στον Χριστό και ντυθήκατε τον Χριστό, γίνατε σύμμορφοι με τον Υιό του Θεού. Διότι, αφού μας προόρισε ο Θεός για υιοθεσία, μας έκανε σύμμορφους με το σώμα της δόξας του Χριστού. Αφού λοιπόν γίνατε μέτοχοι του Χριστού, δικαίως ονομάζεστε χριστοί, και για εσάς έλεγε ο Θεός: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου». Γίνατε δε χριστοί, επειδή δεχθήκατε το αντίτυπο του Αγίου Πνεύματος, και τα πάντα έχουν συμβεί σε εσάς εικονικώς, επειδή είστε εικόνες του Χριστού.

Τον οποίο δεν είναι δυνατόν να ομολογήσει κανείς, εάν «λαλεί αδικία εις ύψος» προς τον πλησίον του, εάν κατατάξει τον εαυτό του στην τάξη και την ονομασία των αντιχρίστων, έχοντας αποστατήσει από την τάξη και την ονομασία των Χριστιανών, για τους οποίους έχει ειπωθεί «μην αγγίζετε τους χριστούς μου». «Διότι ποιος είναι», λέει, «ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός», λέει, «είναι ο αντίχριστος· διότι όποιος αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα, ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα. Εκείνο λοιπόν», λέει, «που ακούσατε εξ αρχής, αυτό ας μένει μέσα σας. Και εάν», λέει, «μείνει μέσα σας εκείνο που ακούσατε εξ αρχής, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Και θα μείνουμε, όταν ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων ομολογήσουμε, αλλά και ενώπιον βασιλέων, και δεν ντραπούμε («διότι μιλούσα», λέει, «για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν»), ότι είναι Υιός του Θεού, Θεός εκ Θεού, Ένας από Έναν, Μονογενής από Αγέννητο, εξαίρετο γέννημα εκείνου που τον γέννησε και άξιος Υιός του Άναρχου, ανεκδιήγητος ερμηνευτής του ανεκδιήγητου, Λόγος και Σοφία και Δύναμη εκείνου που είναι πάνω από σοφία και δύναμη, πάνω από αυτό που μπορεί να αρθρώσει η γλώσσα, πάνω από αυτό που μπορεί να συλλάβει η διάνοια· γέννημα τέλειο και μόνιμο, που προέρχεται από τέλειο και παραμένει σε ταυτότητα, που δεν απέρρευσε από τον Πατέρα, ούτε αποκόπηκε και διαιρέθηκε, αλλά προήλθε απαθώς και ολοκληρωμένα από εκείνον που δεν απέβαλε τίποτα από όσα είχε.

Όταν αυτοί ήταν λίγοι στον αριθμό, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν. Και διήλθαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό. Δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και επέπληξε βασιλείς για χάρη τους: Μην αγγίζετε τους κεχρισμένους μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου.

Αλλά και γνώριζαν σαφώς τον ίδιο τον Χριστό του Θεού, εφόσον βέβαια έχει ήδη αποδειχθεί ότι εμφανίστηκε στον Αβραάμ, αποκάλυψε το θέλημά Του στον Ισαάκ, μίλησε στον Ισραήλ και συνομίλησε με τον Μωυσή και με τους μετέπειτα προφήτες. Εξού και θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι και εκείνοι οι θεοφιλείς άνδρες είχαν αξιωθεί την προσωνυμία του Χριστού, σύμφωνα με τη φωνή που λέει γι' αυτούς: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Επομένως, πρέπει σαφώς να θεωρούμε ως την πρώτη και την πιο παλαιά και αρχαία από όλες τις μορφές θεοσέβειας, εκείνη ακριβώς των θεοφιλών ανδρών του περιβάλλοντος του Αβραάμ, η οποία πρόσφατα κηρύχθηκε σε όλα τα έθνη μέσω της διδασκαλίας του Χριστού. Και αν βέβαια λένε ότι ο Αβραάμ έλαβε την εντολή της περιτομής πολύ αργότερα, εντούτοις, πριν από αυτήν, αναφέρεται ότι έλαβε τη μαρτυρία της δικαιοσύνης μέσω της πίστης του, καθώς ο θείος λόγος αναφέρει κάπως έτσι: «Πίστεψε δε ο Αβραάμ στον Θεό, και του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη». Και μάλιστα, σε αυτόν που είχε γίνει τέτοιος πριν από την περιτομή, δόθηκε προκαταβολικά υπόσχεση μέσω χρησμού από τον Θεό που του εμφανίστηκε (και αυτός ήταν ο ίδιος ο Χριστός, ο Λόγος του Θεού) σχετικά με εκείνους που στα μετέπειτα χρόνια επρόκειτο να δικαιωθούν με τον ίδιο τρόπο όπως αυτός, με αυτά ακριβώς τα λόγια: «Και μέσω εσού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης», και επίσης ότι: «Θα γίνει έθνος μέγα και πολυπληθές, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης».

Το δε «και θα πορεύεται ενώπιον του χριστού μου όλες τις ημέρες», έχει ειπωθεί για τους αγίους μέσα στην Εκκλησία, οι οποίοι προσαγορεύονται και αυτοί χριστοί, σύμφωνα με το «μην αγγίζετε τους χριστούς μου»· διότι προς αυτούς ελέχθη από τον Σωτήρα και στο Ευαγγέλιο: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Επειδή όμως τα χωρία αυτά απαιτούν μεγαλύτερη αποσαφήνιση, θα αρκεστούμε σε αυτά που ελέχθησαν με συντομία, στο μέτρο του δυνατού.

Αν όμως δεν είναι δυνατόν να πούμε ότι ο επέκεινα Θεός, ο αόρατος και αγέννητος και παμβασιλέας των όλων, θεάται από τη θνητή φύση, ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός που φανερώνεται παρά ο Λόγος του Θεού, τον οποίο εμείς αναγνωρίζουμε ως Κύριο μετά τον Πατέρα; Και τι χρειάζεται να συγκεντρώσουμε περισσότερα για το θέμα αυτό, εφόσον μπορούμε να αντλήσουμε τις αποδείξεις αυτών από τα ιερά βιβλία, τις οποίες και εμείς θα εξετάσουμε διεξοδικά σύμφωνα με την προκείμενη υπόθεση, για να αποδείξουμε ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού εκείνος που οράθηκε από τους θεοφιλείς προπάτορες; Επομένως, μετά την αντίληψη περί του Δημιουργού των όλων, και τα όσα αφορούν τον Χριστό έχουν παραδοθεί από κοινού και σε εμάς και σε εκείνους· εξού και θα διαπιστώσει κανείς ότι και εκείνοι οι θεοφιλείς πριν από τον Μωυσή ονομάζονταν χριστοί, ακριβώς όπως και εμείς χριστιανοί. Και άκουσε σχετικά με αυτό πώς λέει γι' αυτούς ο θείος λόγος στους Ψαλμούς: «Όταν αυτοί ήταν ολιγάριθμοι, ελάχιστοι και πάροικοι σε αυτήν, και περιπλανήθηκαν από έθνος σε έθνος, και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό, δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει, και εξαιτίας τους ήλεγξε βασιλιάδες λέγοντας: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Διότι ολόκληρη η συνάφεια του κειμένου αποδεικνύει ότι αυτά έχουν λεχθεί για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ· έτσι ώστε συμμετείχαν και αυτοί στην προσηγορία του Χριστού όμοια με εμάς.

Το ότι λοιπόν τα σύμβολα του Μωυσή αντιστοιχούσαν σε θειότερα πράγματα, και ότι ήταν δυνατόν και χωρίς υλικό μύρο να ονομάζονται «χριστοί» εκείνοι που κατέχονταν από το θείο Πνεύμα, ας το εξετάσουμε με κάπως μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο Δαβίδ στον 104ο (ρδ΄) ψαλμό, αναφέροντας τις ιστορίες για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ονομάζει «χριστούς» αυτούς ακριβώς τους θεοφιλείς προπάτορες, οι οποίοι έζησαν και πριν από την εποχή του Μωυσή, όχι για κανέναν άλλο λόγο παρά για την επιρροή του θείου Πνεύματος, του οποίου μετείχαν. Αφού λοιπόν διηγήθηκε πώς έζησαν ως ξένοι ανάμεσα σε αλλοφύλους, και πώς, όταν τους επιβουλεύτηκαν, βρήκαν σωτήρα τον Θεό, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Μωυσής, τους ονομάζει ταυτόχρονα προφήτες και χριστούς, μολονότι ο Μωυσής δεν βρισκόταν ακόμη τότε ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε είχε νομοθετηθεί η χρήση του κατασκευασμένου μύρου της εποχής του. Άκουσε δε τι λέει ο ψαλμός: «Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα του που έπραξε, τα θαύματά του και τις κρίσεις του στόματός του· το σπέρμα του Αβραάμ, οι δούλοι του, οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας· σε όλη τη γη απλώνονται οι κρίσεις του. Θυμήθηκε αιώνια τη διαθήκη του, τον λόγο που έδωσε ως εντολή για χίλιες γενεές, τη διαθήκη που συνήψε με τον Αβραάμ, και τον όρκο του προς τον Ισαάκ· και την επικύρωσε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη, λέγοντας: Σε σένα θα δώσω τη γη Χαναάν, ως μερίδιο της κληρονομιάς σας». «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος και από ένα βασίλειο σε άλλον λαό».

«Δεν άφησε άνθρωπο να τους αδικήσει, και έλεγξε για χάρη τους βασιλείς: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Αυτά μεν λέει ο Δαβίδ. Ο Μωυσής, όμως, εξιστορεί και ποιους βασιλείς «έλεγξε», λέγοντας: «Και έπληξε ο Κύριος τον Φαραώ και τον οίκο του με μεγάλες συμφορές εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Αβραάμ». Και πάλι, σχετικά με τον βασιλιά των Γεράρων γράφει: «Και ήλθε ο Θεός στον Αβιμέλεχ κατά τη διάρκεια του ύπνου του τη νύχτα, και του είπε: Ιδού, εσύ πεθαίνεις εξαιτίας της γυναίκας που πήρες»· αυτή δε ήταν η γυναίκα του Αβραάμ. Για τον οποίο προχωρώντας στη συνέχεια αναφέρει: «Τώρα, λοιπόν, επίστρεψε τη γυναίκα στον άνθρωπο, διότι είναι προφήτης, και θα προσευχηθεί για σένα». Βλέπεις πώς, μέσα από αυτά, ο Δαβίδ —ή μάλλον το θείο Πνεύμα μέσω αυτού— ονόμασε «χριστούς» τους παλαιούς θεοφιλείς και προφήτες, μολονότι δεν είχαν χριστεί με γήινο μύρο. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού ο Μωυσής θέσπισε κάτι τέτοιο σε μεταγενέστερους χρόνους;

Διότι, επειδή δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού όταν ήρθε, ευλόγως τους εγκατέλειψε και στράφηκε προς όλα τα έθνη, διδάσκοντας την αιτία αυτής της μεταστροφής, μέσω των όσων είπε θρηνώντας και σχεδόν απολογούμενος: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς όσους έχουν σταλεί σε σένα· πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε· ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος». «Από τον Αββακούμ». «Εξήλθες για τη σωτηρία του λαού σου, για να σώσεις τους χριστούς σου· έβαλες θάνατο στα κεφάλια των ανόμων». Ο Ακύλας: «εξήλθες για τη σωτηρία του λαού σου, για σωτηρία μαζί με τον χριστό σου». Επειδή ο Ακύλας απέδωσε το χωρίο στον ενικό αντί του πληθυντικού, λέγοντας ότι ο Θεός των όλων προσέφερε τη σωτηρία στον λαό «μαζί με τον χριστό», παραθέσαμε ευλόγως αυτή τη διατύπωση, η οποία σαφώς υποστηρίζει το υπό εξέταση ζήτημα. Σύμφωνα όμως με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, εκείνοι που ονομάζονται «χριστοί» εξαιτίας του και μέσω αυτού θα ήταν περισσότεροι, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου», δηλαδή τόσο εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν και αξιώθηκαν το άγιο χρίσμα της εν Χριστώ παλιγγενεσίας, όσο και εκείνοι που μπορούν να πουν παρόμοια με τον ιερό απόστολο: «έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». «Από τους Θρήνους του Ιερεμία». «

για τους οποίους έχει ειπωθεί: «μην αγγίζετε τους χρισμένους μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου».

Και βέβαια αυτός είναι ο μόνος που διάνοιξε μήτρα κατά τη σύλληψή του, καθώς κυοφορήθηκε χωρίς συνουσία, μόνο με την προσφώνηση και το μήνυμα του Θεού, το οποίο η Παρθένος δέχθηκε ακούγοντάς το μέσω του αγγέλου. Πώς, λοιπόν, ο νόμος λέει «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα»; Όπως πολλοί ονομάζονται προφήτες και πολλοί χριστοί, καθώς λέει ο Θεός και μέσω του ψαλμωδού: «μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου», όμως ένας είναι ο Χριστός και ένας είναι αυτός ο μόνος Προφήτης, έτσι κάθε πρωτότοκο λέγεται ότι διανοίγει μήτρα, αλλά εκείνος που αληθινά την διάνοιξε είναι αυτός, ο μόνος άγιος του Ισραήλ. Και λέει ότι τον ανέβασαν «για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με τα ειρημένα στον νόμο του Κυρίου, ένα ζεύγος τρυγονιών ή δύο νεοσσούς περιστεριών».

«ὀλιγοστούς»: Στην αισθητή γη της επαγγελίας, ή μάλλον και στη νοητή, ως άπιστοι. «καὶ διῆλθον»: Διότι πορεύονταν αβλαβείς ανάμεσα στα έθνη, ή μάλλον ο Λόγος μετέβη από το ιουδαϊκό έθνος στα έθνη που πίστεψαν. «ἐκ βασιλείας»: Διότι η βασιλεία του Ισραήλ και η δόξα μεταβιβάστηκαν στα έθνη που πίστεψαν. «οὐκ ἀφῆκεν»: Διότι ποτέ δεν επέτρεψε ο Θεός να αδικήσει κάποιος τον Ισραήλ· αυτός όμως στάθηκε αχάριστος προς όλους. «καὶ ἤλεγξεν»: Διότι για χάρη του Ισραήλ συνέτριψε και εξολόθρευσε πολλούς βασιλείς των εθνών. Αναφέρεται δε και στους δαίμονες, οι οποίοι κυριάρχησαν πάνω στον άνθρωπο. «μὴ ἅψησθε»: Εννοεί τους βασιλείς του λαού, όσους χρίονταν. Να εννοείς δε και τους πιστούς, όσους χρίονται με το χρίσμα του βαπτίσματος. «καὶ ἐν τοῖς προφήταις»: Γιατί κακολογείτε τους προφήτες; Διότι δεν μιλούν από τον εαυτό τους, αλλά ο Θεός είναι αυτός που μιλά μέσα τους. «καὶ ἐκάλεσεν»: Πάνω στη γη της Αιγύπτου πείνα για ψωμί, αλλά και νοητή πείνα στους ανθρώπους. «πᾶν στήριγμα»: Και αισθητό και νοητό· διότι ούτε το ένα είχαν ούτε το άλλο έβρισκαν, εξαιτίας της απιστίας [και τα δύο]. «ἀπέστειλεν»: Εννοεί τον Χριστό· διότι τύπος Του ήταν ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο, ο οποίος διαχειρίστηκε την πείνα με σύνεση. «εἰς δοῦλον»: Διότι ήταν τύπος του Χριστού, ο Οποίος πουλήθηκε από τον Ιούδα. Έτσι και εκείνος, και οι δύο πουλήθηκαν από τους αδελφούς τους. «ἐταπείνωσαν»: Διότι, αφού έδεσαν τον Ιησού (τον Ιωσήφ), τον απήγαγαν.

Επειδή καθένας που επιδιώκει να διαφθαρεί το δίκαιο και να αδικηθεί ο πλησίον κατά την κρίση, αυτός είναι όντως αμαρτωλός, ακόμη κι αν περιβάλλεται την εμφάνιση του δικαίου. Πρόσθεσε τη λέξη «διάψαλμα», επειδή μετέτρεψε την επίπληξη σε συμβουλή. «Κρίνετε το ορφανό και τον φτωχό, δικαιώστε τον ταπεινό και τον πένητα». Δεν λέει, κρίνετε τον δίκαιο, ούτε τον προφήτη, ούτε τον ιερέα, για τους οποίους ο Θεός δίνει ρητή παραγγελία: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου»· αλλά το ορφανό και τον φτωχό και τον ταπεινό και τον πένητα. Γιατί; Επειδή σε εκείνους ταιριάζει να υφίστανται αδικία, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Γιατί να μην αδικείστε μάλλον;». Για τούτους, όμως, δεν είναι ανεκτό να αδικηθούν, εξαιτίας της αδυναμίας που έχουν λόγω ηλικίας ή φτώχειας· γι' αυτό και ο νομοθέτης τους υπερασπίζεται πιο έντονα.

ΨΑΛΜΟΣ ΠΑ'. «Αποδώστε δικαιοσύνη σε ορφανό και φτωχό.» Δεν λέει, αποδώστε δικαιοσύνη σε δίκαιο, ούτε σε προφήτη, ούτε σε ιερέα, για τους οποίους τόσο πολύ κάνει λόγο αλλού, και παραγγέλλει να μην τους βλάπτουν λέγοντας: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου· αλλά μιλά για το ορφανό και τον φτωχό, τον ταπεινό και τον πένητα. Γιατί; Διότι σε εκείνους μεν αρμόζει να υπομένουν την αδικία· για αυτούς όμως είναι αφόρητο να αδικούνται, εξαιτίας της αδυναμίας που τους βαραίνει λόγω ηλικίας ή φτώχειας· γι' αυτό ο νομοθέτης τους υπερασπίζεται πιο σφοδρά. «Λυτρώστε τον πένητα και τον φτωχό.» Μιλάει σαν να πρόκειται για άγρια θηρία που χάσκουν με διάθεση για αδικία ή πλεονεξία. Επομένως, αυτός μεν που σώζει τον φτωχό, κερδίζει την αξία και τον μισθό του ποιμένα, εκείνου δηλαδή που παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς και μας γλίτωσε από τα νοητά θηρία· αυτός δε που αρπάζει, ευρισκόμενος ήδη σε μανία, έχει καταταχθεί ανάμεσα στα θηρία. «Εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι.» Υπονοώντας τον διάβολο· διότι είχε λάβει αξίωμα άρχοντα ανάμεσα στους αγγέλους· γι' αυτό λέει ο Παύλος:

Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν. Ως Διαθήκη εδώ να εννοήσεις την Παλαιά, και τον λόγο που διακήρυξε μέσα σε αυτήν για τους πατριάρχες. «Την οποία συνήψε με τον Αβραάμ.» Κάποιος άλλος λέει: Την οποία ολοκλήρωσε με τον Αβραάμ. «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος.» Διότι πέρασαν από πολλά έθνη, μέχρι τη στιγμή που παρέλαβαν τον κλήρο της γης που τους είχε υποσχεθεί. «Δεν άφησε άνθρωπο να τους αδικήσει.» Θα πεις το ίδιο και για τον Λάβαν· διότι δεν του επέτρεψε να αδικήσει τον Ιακώβ, παρόλο που εκείνος το ήθελε. «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου.» Χριστοί είναι οι πατριάρχες, όχι επειδή χρίστηκαν με λάδι, αλλά λόγω της μετοχής τους στο Πνεύμα· εξαιτίας της οποίας ονομάζονταν και προφήτες. Έχεις ακούσει εξάλλου πώς ο Θεός στα λόγια του προς τον Αβιμέλεχ ονόμασε τον Αβραάμ προφήτη. «Κάθε στήριγμα άρτου συνέτριψε.» Δηλαδή, ο Προφήτης εξιστόρησε ότι κάθε υπόσταση τροφής συνετρίβη. Έτερος ερμηνευτής λέει βακτηρία, δηλαδή ισχύ. «Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο.» Αποδεικνύει ότι όσα συμβαίνουν στους αγίους, γίνονται εξαιτίας κάποιας θαυμαστής θείας οικονομίας η οποία δοξάζει και τον ίδιο τον Θεό και αυτούς που πάσχουν. Διότι ιδού και ο Ιωσήφ πουλήθηκε ως δούλος, ώστε να αποσταλεί πριν από το υπόλοιπο γένος του· δηλαδή, ώστε να προηγηθεί και να τους προετοιμάσει την κάθοδο στην Αίγυπτο· από την οποία ακολούθησαν τόσο μεγάλα θαύματα. «Ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ.»

Διότι οι πατριάρχες διήλθαν τον βίο τους ως πάροικοι, και δεν ήταν εγκατεστημένοι σε έναν τόπο, αλλά μετέφεραν τις σκηνές τους πότε εδώ και πότε αλλού. Ως βασιλεία δε εννοεί εκείνη της Αιγύπτου, από την οποία αφού πέρασαν, κατέληξαν στον λαό των Χαναναίων. Γι' αυτό και δεν επέτρεψε σε κανέναν άνθρωπο να τους αδικήσει. Διότι τους ανέδειξε ανώτερους από εκείνους που αποπειράθηκαν να τους αδικήσουν. Και για χάρη τους επέπληξε βασιλείς: «Μην αγγίζετε τους χρισμένους μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Αυτά συνιστούν απολογία της δίκαιης αποβολής των απογόνων τους, διότι δεν σεβάστηκαν ούτε τις ευεργεσίες των προγόνων τους, οι οποίες ωφέλησαν ακόμη και εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη.

«Και θα δουν οι άρχοντες του Φαραώ το ωραίο σου πρόσωπο· εσένα μεν θα σε κρατήσουν ζωντανή, εμένα δε θα με σκοτώσουν». «Πες, λοιπόν, ότι είμαι αδελφή του, για να μου συμπεριφερθούν καλά, και θα ζήσει η ψυχή μου εξαιτίας σου». Έγιναν, λοιπόν, τα λόγια του δικαίου πραγματικότητα. Η γυναίκα αφαιρείται από τα χέρια του δικαίου και οδηγείται στον Φαραώ από τους άρχοντές του. «Συμπεριφέρθηκαν δε καλά στον δίκαιο, δήθεν ως αδελφό της, χαρίζοντάς του πρόβατα και βόδια και καμήλες, καθώς και δούλους και δούλες για να τον υπηρετούν». Ο οίκος του Φαραώ όμως, παρά λίγο να καταστραφεί. «Διότι τιμώρησε», λέει, «ο Θεός με μεγάλες δοκιμασίες τον Φαραώ, εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Άβραμ», κάνοντάς του δηλαδή γνωστό ότι δεν είναι αδελφή, αλλά γυναίκα του δικαίου. Διότι προς τον Φαραώ και τον Αβιμέλεχ και προς τους υπόλοιπους βασιλείς έλεγε ο Θεός για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και τον Ιωσήφ: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου». Ο Φαραώ, λοιπόν, αφού κάλεσε τον δίκαιο, του λέει: «Τι είναι αυτό που μου έκανες, λέγοντας ότι είναι αδελφή σου; Ιδού, η γυναίκα σου είναι ανέπαφη· πάρε την και φύγε». «Ανέβηκε δε από την Αίγυπτο με τη Σάρρα τη γυναίκα του και τον Λωτ» τον ανιψιό του, με πολύ πλούτο και πολλά κτήνη, στην έρημο, όπου βρισκόταν η σκηνή του προηγουμένως. «Και η γη δεν τους χωρούσε», επειδή κατοικούσαν σε αυτήν και οι Χαναναίοι. «Γίνεται, λοιπόν, μάχη μεταξύ των βοσκών του Άβραμ και του Λωτ.