Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:16

Και προκάλεσε λιμό επί της γης. Κατά θεία οικονομία επέτρεψε να συμβεί ο λιμός, ώστε, αφού κατέλθουν εξαιτίας του στην Αίγυπτο και πληθύνουν, να λάβουν τη γη της επαγγελίας. Συνέτριψε κάθε στήριγμα άρτου. Αυτό συνηθίζεται να συμβαίνει κατά τους λιμούς λόγω της οργής του Θεού, το να μην αντλούν δηλαδή δύναμη και στήριξη οι άνθρωποι παρόλο που τρώνε.

«Και κάλεσε λιμό πάνω στη γη, κάθε στήριγμα άρτου συνέτριψε». Με τα λόγια αυτά, ο λόγος διδάσκει και κάτι άλλο που διαφεύγει από τους πολλούς. Διότι παρουσιάζει την αιτία για την οποία ο λιμός κλήθηκε πάνω στη γη σαν να ήταν έμψυχο ζώο, εννοώ δηλαδή την ενεργητική δύναμη του λιμού, και για την οποία συντρίφθηκε κάθε στήριγμα άρτου, έτσι ώστε, ακόμη κι αν φανεί κάπου άρτος, να μη στηρίζει εκείνους που χορταίνουν από αυτόν, εν σχέσει με το: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου». Διότι αυτό ακριβώς είναι που συμβαίνει κατεξοχήν στους λιμούς, ως αποτέλεσμα της οργής του Θεού: το να μη στηρίζονται ούτε καν εκείνοι που τρώνε.

«ὀλιγοστούς»: Στην αισθητή γη της επαγγελίας, ή μάλλον και στη νοητή, ως άπιστοι. «καὶ διῆλθον»: Διότι πορεύονταν αβλαβείς ανάμεσα στα έθνη, ή μάλλον ο Λόγος μετέβη από το ιουδαϊκό έθνος στα έθνη που πίστεψαν. «ἐκ βασιλείας»: Διότι η βασιλεία του Ισραήλ και η δόξα μεταβιβάστηκαν στα έθνη που πίστεψαν. «οὐκ ἀφῆκεν»: Διότι ποτέ δεν επέτρεψε ο Θεός να αδικήσει κάποιος τον Ισραήλ· αυτός όμως στάθηκε αχάριστος προς όλους. «καὶ ἤλεγξεν»: Διότι για χάρη του Ισραήλ συνέτριψε και εξολόθρευσε πολλούς βασιλείς των εθνών. Αναφέρεται δε και στους δαίμονες, οι οποίοι κυριάρχησαν πάνω στον άνθρωπο. «μὴ ἅψησθε»: Εννοεί τους βασιλείς του λαού, όσους χρίονταν. Να εννοείς δε και τους πιστούς, όσους χρίονται με το χρίσμα του βαπτίσματος. «καὶ ἐν τοῖς προφήταις»: Γιατί κακολογείτε τους προφήτες; Διότι δεν μιλούν από τον εαυτό τους, αλλά ο Θεός είναι αυτός που μιλά μέσα τους. «καὶ ἐκάλεσεν»: Πάνω στη γη της Αιγύπτου πείνα για ψωμί, αλλά και νοητή πείνα στους ανθρώπους. «πᾶν στήριγμα»: Και αισθητό και νοητό· διότι ούτε το ένα είχαν ούτε το άλλο έβρισκαν, εξαιτίας της απιστίας [και τα δύο]. «ἀπέστειλεν»: Εννοεί τον Χριστό· διότι τύπος Του ήταν ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο, ο οποίος διαχειρίστηκε την πείνα με σύνεση. «εἰς δοῦλον»: Διότι ήταν τύπος του Χριστού, ο Οποίος πουλήθηκε από τον Ιούδα. Έτσι και εκείνος, και οι δύο πουλήθηκαν από τους αδελφούς τους. «ἐταπείνωσαν»: Διότι, αφού έδεσαν τον Ιησού (τον Ιωσήφ), τον απήγαγαν.

Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν. Ως Διαθήκη εδώ να εννοήσεις την Παλαιά, και τον λόγο που διακήρυξε μέσα σε αυτήν για τους πατριάρχες. «Την οποία συνήψε με τον Αβραάμ.» Κάποιος άλλος λέει: Την οποία ολοκλήρωσε με τον Αβραάμ. «Και διήλθαν από έθνος σε έθνος.» Διότι πέρασαν από πολλά έθνη, μέχρι τη στιγμή που παρέλαβαν τον κλήρο της γης που τους είχε υποσχεθεί. «Δεν άφησε άνθρωπο να τους αδικήσει.» Θα πεις το ίδιο και για τον Λάβαν· διότι δεν του επέτρεψε να αδικήσει τον Ιακώβ, παρόλο που εκείνος το ήθελε. «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου.» Χριστοί είναι οι πατριάρχες, όχι επειδή χρίστηκαν με λάδι, αλλά λόγω της μετοχής τους στο Πνεύμα· εξαιτίας της οποίας ονομάζονταν και προφήτες. Έχεις ακούσει εξάλλου πώς ο Θεός στα λόγια του προς τον Αβιμέλεχ ονόμασε τον Αβραάμ προφήτη. «Κάθε στήριγμα άρτου συνέτριψε.» Δηλαδή, ο Προφήτης εξιστόρησε ότι κάθε υπόσταση τροφής συνετρίβη. Έτερος ερμηνευτής λέει βακτηρία, δηλαδή ισχύ. «Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο.» Αποδεικνύει ότι όσα συμβαίνουν στους αγίους, γίνονται εξαιτίας κάποιας θαυμαστής θείας οικονομίας η οποία δοξάζει και τον ίδιο τον Θεό και αυτούς που πάσχουν. Διότι ιδού και ο Ιωσήφ πουλήθηκε ως δούλος, ώστε να αποσταλεί πριν από το υπόλοιπο γένος του· δηλαδή, ώστε να προηγηθεί και να τους προετοιμάσει την κάθοδο στην Αίγυπτο· από την οποία ακολούθησαν τόσο μεγάλα θαύματα. «Ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ.»

Γράφει δε ο Μωυσής, πώς ο Θεός, τιμωρώντας βασιλείς για χάρη τους, δεν επέτρεψε να αδικηθούν. Έτσι τιμώρησε τον Φαραώ με μεγάλες και φοβερές πληγές εξαιτίας της Σάρρας, της συζύγου του Αβραάμ. Έτσι μέσα στη νύχτα κατατρόμαξε τον Αβιμέλεχ, λέγοντας: «Ιδού, εσύ θα πεθάνεις εξαιτίας της Σάρρας, της συζύγου του Αβραάμ, διότι αυτή είναι παντρεμένη με άνδρα». Έτσι κατέστησε τον Ισαάκ σεβαστό σε εκείνους που κατοικούσαν τότε στην Παλαιστίνη. Έτσι απείλησε τον Λάβαν, ο οποίος είχε φονικές διαθέσεις: «Πρόσεξε», του είπε, «να μη μιλήσεις σκληρά εναντίον του δούλου μου Ιακώβ». Τους ονομάζει δε χριστούς, όχι επειδή είχαν χριστεί με λάδι, αλλά επειδή είχαν γίνει εκλεκτοί. Και ο Θεός ονόμασε τον Αβραάμ προφήτη: «Δώσε πίσω», λέει, «τη γυναίκα στον άνδρα της, διότι είναι προφήτης, και θα προσευχηθεί για σένα, και θα σωθείς». Ή τους ονομάζει χριστούς, επειδή έλαβαν αόρατο χρίσμα μέσω του Πνεύματος. Διότι το γεγονός ότι ο Ίδιος ήταν που τους μίλησε, το φανέρωσε λέγοντας: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε». Πότε όμως την είδε; Όταν, σηκώνοντας τα μάτια του, είδε τον Θεό να εμφανίζεται ενώπιόν του στη δρυ του Μαμβρή· τότε που είπε η Γραφή: «Εμφανίστηκε ο Θεός στον Αβραάμ». Και κάλεσε λιμό πάνω στη γη.

γʹ. Η αμαρτία προσελκύει την παιδαγωγία· η δε παιδαγωγία ελέγχει τον θηριώδη βίο· και ο έλεγχος κατεργάζεται τη μεταβολή του βίου. Επέφερε λοιπόν τον λιμό εξαιτίας του παράνομου βίου των ανθρώπων εκείνης της εποχής· αλλά όμως, ακόμη και έτσι, μερίμνησε για τους δικούς Του θεράποντες. Ο δε Θεός κατά θεία οικονομία ενήργησε τον λιμό, ώστε εξαιτίας του να κατέλθουν στην Αίγυπτο και, αφού πληθύνουν, να λάβουν τη γη της επαγγελίας. Κάθε στήριγμα άρτου το συνέτριψε· που σημαίνει, έκανε να σπανίσει καθετί που μπορούσε να προσφέρει θρέψη, όχι μόνο το σιτάρι, αλλά και τα κριθάρια και τα όσπρια, και τα άλλα αγαθά με τα οποία ζουν οι άνθρωποι. Αυτό δε συνηθίζεται να συμβαίνει κατά παραχώρηση της οργής του Θεού σε καιρό λιμού, το να μην παίρνουν δηλαδή δύναμη οι άνθρωποι παρόλο που τρώνε. «Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο· ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ». Και τα δύο ταυτόχρονα τα φανέρωσε, και τη μοχθηρία των αδελφών, και τη δική Του σοφία. Διότι χρησιμοποίησε την πονηρία εκείνων για το καλό. Επειδή δεν τους ανάγκασε Αυτός να πουλήσουν τον αδελφό τους, αλλά παραχώρησε μεν στην κακοήθειά τους, και ο Ίδιος, αξιοποιώντας την για τον πρέποντα σκοπό, ανέδειξε τον δούλο σε βασιλιά και κατηύθυνε την κάθοδο του γένους στην Αίγυπτο. Διότι έπρεπε, εκείνοι που επρόκειτο να αναδειχθούν λαός του Θεού, να γίνουν περιφανείς και περίβλεπτοι μέσω των θαυμάτων που επιτελούνταν υπέρ αυτών.

Όταν κάποτε ξέσπασε ισχυρός λιμός και συνετρίβη κάθε στήριγμα άρτου, κατά τον Δαβίδ, ο λαός υπέφερε και έλιωνε από την πείνα. Ο δε άνθρωπος του Θεού Νικόλαος, επειδή δεν ήταν δυνατόν να διατρέφει τα πλήθη με άρτο, αγόραζε βόδια και όσα ζώα ήταν καθαρά· και σφάζοντάς τα και βράζοντάς τα, έτρεφε τον λαό, όχι μόνο απλώς όσους τον πλησίαζαν, αλλά περιτρέχοντας και σε ολόκληρη την περίχωρο της Λυκίας έπραττε το ίδιο· και τούτο όχι μία και δύο φορές, αλλά καθ' όλον τον χρόνο του λιμού διέτρεφε πλήθη πολλού λαού. Διότι έτσι εγνώριζε ο θείος Νικόλαος να θησαυρίζει στον ουρανό την πατρική και τη δική του περιουσία, συμφιλιώνοντας εκείνους με τον Θεό και απαλλάσσοντας τον εαυτό του από τα δεσμά των «βιωτικών μεριμνών». Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο, σκορπίζοντας τον φθαρτό πλούτο και επιποθώντας να γίνει πτωχός για τον Χριστό, αποκόμισε τον «ευάρεστο στον Θεό» πλούτο, έγινε μεγαλέμπορος, πώλησε μέσω των πενήτων όσα γονικά και προσωπικά αγαθά κατείχε, και αγόρασε το πολύτιμο μαργαριτάρι και τον θησαυρό εκείνο που ήταν κρυμμένος στον αγρό, κατά τη θεία ρήση, και υπερεπλούτησε σφόδρα.