Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:19

«Μέχρι να έλθει ο λόγος του». Αναφέρεται στα αποτελέσματα των ενυπνίων. Λέγει λοιπόν ότι, μέχρι τότε, κακοπάθησε στον αγώνα υπέρ της ψυχής του κλαίγοντας, έως ότου έφθασε ο καιρός των ενυπνίων ώστε αυτά να εκπληρωθούν. «Για να παιδαγωγήσει τους άρχοντές του όπως τον εαυτό του».

Απέστειλε πριν από αυτούς άνθρωπο, ως δούλος πουλήθηκε ο Ιωσήφ. Ταπείνωσαν με δεσμά τα πόδια του, σίδερο διαπέρασε την ψυχή του, μέχρι που εκπληρώθηκε ο λόγος του. Όλα αυτά τα υπέμεινε μέχρι να εκπληρωθεί ο λόγος του, τον οποίο, αφού είδε στα οράματα, τον διηγήθηκε στον πατέρα του και στους αδελφούς του, λέγοντας ότι είδε τον εαυτό του και τους αδελφούς του παρομοίως να μαζεύουν δεμάτια, και έπειτα τα δικά τους να προσκυνούν το δικό του δεμάτι· και παρομοίως ότι ο ήλιος, η σελήνη και τα έντεκα αστέρια τον προσκυνούσαν. Μέχρι να εκπληρωθεί ο λόγος του. Ο λόγος του Κυρίου τον δοκίμασε. Το «Ο λόγος του Κυρίου τον δοκίμασε», είναι όμοιο με το «Μήπως δεν γίνεται μέσω του Θεού η εξήγησή τους;». Διότι δεν θα εξηγούσε τα όνειρα στον Φαραώ, αν ο Θεός δεν του παρείχε την ικανότητα να τα κατανοήσει. Απέστειλε ο βασιλιάς και τον έλυσε, ο άρχοντας του λαού και τον άφησε ελεύθερο. Τον κατέστησε κύριο του οίκου του, και άρχοντα σε όλη την περιουσία του, για να εκπαιδεύει τους άρχοντές του όπως τον εαυτό του, και να κάνει σοφούς τους πρεσβυτέρους του.

Ο Ιωσήφ διασώθηκε από τον σίδηρο της μάχαιρας, ο Χριστός κεντήθηκε στην πλευρά με τη λόγχη. «Μέχρι να έλθει» στον Ιωσήφ ο λόγος των ενυπνίων, στον Χριστό ο λόγος του Πατρός: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός. «Το λόγιο»: Τον Ιωσήφ τον θέρμανε η σοφία του Θεού, τον Χριστό τον εδόξασε ο λόγος του Πατρός. «Εξαπέστειλε» τον Ιωσήφ ο Φαραώ, τον Χριστό ο Ηρώδης. «Άρχων λαών»: Τον Ιωσήφ τον κατέστησε άρχοντα ο τριστάτης (πάρεδρος) του βασιλέως, τον Χριστό ο Πιλάτος. «Κατέστησε» ο Φαραώ τον Ιωσήφ κύριο του ιδίου του οίκου, ο Χριστός έγινε κύριος της Εκκλησίας. «Και άρχοντα»: Τον Ιωσήφ ο Φαραώ τον έκανε άρχοντα όλης της γης του, ο Χριστός εβασίλευσε σε όλη την κτίση. «Για να εκπαιδεύσει»: Ο Ιωσήφ τους άρχοντες του Φαραώ, ο Χριστός κατέστησε τους μαθητές του άρχοντες σε όλη τη γη. «Και τους πρεσβυτέρους»: Ο Ιωσήφ τους παλαιούς του Φαραώ τους έκανε συνετούς, ο Χριστός καθοδήγησε σοφά τους προφήτες στα δικά του μυστήρια. «Και εισήλθε»: Ο αισθητός Ισραήλ μέσω του Ιωσήφ, και ο νοητός, που είναι ο Χριστός, και αυτός μέσω του Ιωσήφ, διότι Ισραήλ ερμηνεύεται όραση Θεού. «Και ο Ιακώβ»: Ο αισθητός Ιακώβ στην Αίγυπτο, καθώς και αυτή θερμαίνει (όντας θερμή), ο νοητός στην κτίση, η οποία θερμάνθηκε (από την αμαρτία). «Και αύξησε»: Ο Ιωσήφ τον λαό των Εβραίων, ο Χριστός τον λαό των εθνών. «Και ενδυνάμωσε»: Τον λαό των Εβραίων πάνω από τους Αιγυπτίους, ο Χριστός τον λαό των εθνών πάνω από τους δαίμονες.

Τη σκληρότητα και την ισχύ των πειρασμών την ονόμασε σίδηρο, μέσα από τον οποίο διήλθε ο Ιωσήφ με την υπομονή του· και οι θλίψεις γίνονταν περαστικές γι' αυτόν χάρη στη μακροθυμία του. «Μέχρι να έλθει ο λόγος του». Δηλαδή, ο λόγος γι' αυτόν, τον οποίο ο Θεός καθόρισε σύμφωνα με τη θεία οικονομία Του. Διότι, εφόσον ο Θεός τα οικονομά όλα με κάποιο λόγο, με κάποιο λόγο όρισε επίσης την απαλλαγή και το τέλος των πειρασμών που έρχονται σε εμάς· και εμείς, ενώ αρχικά το αγνοούμε, αργότερα το μαθαίνουμε από την έκβαση των πραγμάτων.

Διότι η φροντίδα που επιδεικνυόταν προς αυτούς διακήρυττε τον Θεό τους, και καταύγαζε όσους άκουγαν με το φως της θεογνωσίας. «Ταπείνωσαν τα πόδια του με δεσμά· μέσα από σίδερο πέρασε η ψυχή του». Διότι, μετά τη συκοφαντία περί μοιχείας, βρέθηκε στη φυλακή, και αμέσως, όπως ήταν φυσικό, του φόρεσαν τα σιδερένια δεσμά. Έτσι άλλωστε το εξέφρασε ο Σύμμαχος: «Σε σίδερο ήλθε η ψυχή του», αντί να πει, κινδύνευσε μέχρι σφαγής· ή, ενδεχομένως, ονόμασε σίδερο τη σκληρότητα και την ισχύ των πειρασμών, τους οποίους ο Ιωσήφ διέβαινε μέσω της υπομονής, και τα λυπηρά γίνονταν για αυτόν περαστικά χάρη στη μακροθυμία του. «Μέχρι να έλθει ο λόγος του· το λόγιο του Κυρίου τον δοκίμασε ωσάν στο πυρ». Όλα αυτά όμως τα υπέμενε, δοκιμαζόμενος σαν τον χρυσό, όχι για να μάθει ο Θεός των όλων το γνήσιο της αρετής του Ιωσήφ —Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν καν υπάρξουν— αλλά για να προβάλει ενώπιον των ανθρώπων την πνευματική του φιλοσοφία ως αρχέτυπο αληθείας. Και μάλιστα, δεν είχε ακόμη δοθεί τότε γραπτός νόμος, αλλά για κάθε λογικό ον ο φυσικός νόμος αποτελεί λόγιο προερχόμενο από τον Θεό, εξαιτίας του οποίου ονομαζόμαστε και λογικοί. Όσο για το «Μέχρι να έλθει ο λόγος του», εννοεί τον δικό του λόγο, τον οποίο, αφού τον είδε στα οράματα, διηγήθηκε στον πατέρα και στους αδελφούς του, σχετικά με τα δεμάτια και τους αστέρες. Διότι, μέχρι να εκπληρωθούν αυτά, γυμναζόταν πνευματικά μέσα από τις συμφορές.

Όχι μόνο εγώ, αλλά και οι άγιοι αυτό φοβήθηκαν. Πρώτος δε ο Μωυσής, όταν στελλόταν από τον Θεό για τον λαό, αρνιόταν από ταπεινοφροσύνη, μέχρι που οργίστηκε μαζί του ο Θεός για τον λόγο αυτό, και τότε ανέλαβε τη διακονία. Και εμείς λοιπόν, αδελφοί, ακούγοντας το γεγραμμένο ότι «Καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», ας προφυλάξουμε τους εαυτούς μας. Δεν είναι έργο όλων το να κυβερνούν ψυχές, παρά μόνο του τέλειου ανθρώπου. Διότι υπάρχει για το θέμα αυτό η εξής παραβολή: Ο άψητος πλίνθος, όταν τοποθετηθεί σε θεμέλιο κοντά σε ποτάμι, δεν αντέχει ούτε μία ημέρα, ενώ ο ψημένος παραμένει σταθερός όπως ο λίθος. Έτσι και ο άνθρωπος που έχει σαρκικό φρόνημα και δεν έχει πυρωθεί σύμφωνα με το παράδειγμα του Ιωσήφ με τον λόγο του Θεού, διαλύεται όταν αναλάβει εξουσία· διότι είναι πολλοί οι πειρασμοί για τέτοιους ανθρώπους όταν βρίσκονται εν μέσω των ανθρώπων. Είναι λοιπόν καλό για κάποιον, εφόσον γνωρίσει τα δικά του μέτρα, να αποθέσει το βάρος της εξουσίας μετά την εγκατάστασή του σε αυτήν, για να μην κινδυνεύσει περισσότερο· ενώ όσοι είναι εδραίοι στην πίστη παραμένουν αμετακίνητοι. Ακόμη και για αυτόν τον αγιότατο Ιωσήφ μπορεί να πει κανείς ότι ήταν νέος και όχι ακόμη τέλειος στα πάντα· αλλά πόσο δοκιμάστηκε, και μάλιστα σε μια χώρα όπου δεν μπορούσε κανείς να δει τότε ούτε ίχνος θεοσέβειας. Γι' αυτό και ο Θεός των πατέρων του, Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ, ο οποίος ήταν μαζί του, τον λύτρωσε από κάθε θλίψη και τον προετοίμασε ώστε να αναδειχθεί δόκιμος στην εξουσία· και τώρα βρίσκεται μαζί με τους πατέρες στη βασιλεία των ουρανών.

Έτσι και ο άνθρωπος, όταν έχει σαρκικό φρόνημα και δεν έχει πυρωθεί κατά το πρότυπο του Ιωσήφ από τον λόγο του Θεού, καταλύεται όταν αναλάβει κάποια εξουσία· διότι πολλοί είναι οι πειρασμοί των ανθρώπων αυτών μέσα στην κοινωνία. Είναι λοιπόν καλό να γνωρίζει κανείς τα δικά του μέτρα και να αποθέτει το βάρος της εξουσίας, για να μην κινδυνεύσει. Εκείνοι, όμως, που είναι σταθεροί στην πίστη και στην πρόθεση τήρησης των εντολών του Θεού παραμένουν αμετακίνητοι. Διότι για τον αγιότατο Ιωσήφ, εάν κάποιος πει ότι δεν ήταν επίγειος, δεν θα κάνει λάθος, σκεπτόμενος πόσα υπέμεινε και σε ποια χώρα πειράστηκε, όπου δεν υπήρχε τότε κανένα ίχνος θεοσέβειας. Αλλά ο Θεός των πατέρων του, του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, τον ελευθέρωσε από κάθε θλίψη, και τώρα βρίσκεται μαζί με τους πατέρες του στη βασιλεία των ουρανών. Ας αγωνιστούμε κι εμείς, έχοντας επίγνωση των δικών μας μέτρων· διότι μόνο έτσι ίσως μπορέσουμε να αποφύγουμε την κρίση του Θεού.» Και αφού είπε πολλά άλλα παρόμοια, προσευχήθηκε. Και έπειτα αναχώρησαν οι αδελφοί για τα καταλύματά τους.