Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:2

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΔ΄. Ευχαριστείτε τον Κύριο και επικαλείστε το όνομά του· αναγγείλετε ανάμεσα στα έθνη τα έργα του. Υμνήστε τον και ψάλτε σε αυτόν, διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του. Από τους ψαλμούς που φέρουν την επιγραφή «Αλληλούια», ο παρών τυγχάνει να είναι ο πρώτος.

Και όχι άσκοπα επιθυμεί πρώτα να εξομολογούμαστε και έπειτα να τον επικαλούμαστε· αλλά για να προσφέρουμε τον ύμνο από καθαρό όργανο, έχοντας καταστεί καθαροί μέσω της εξαγορεύσεως. «Αναγγείλατε ανάμεσα στα έθνη τα έργα του». Ο προκείμενος ύμνος συνοψίζει την ιστορία από τον Αβραάμ έως την έξοδο των υιών του Ισραήλ από την Αίγυπτο· την οποία προτρέπει το θείο Πνεύμα να αναγγέλλεται και στα έθνη, ώστε μέσω αυτών καθίσταται φανερό ότι επιδιώκει την ωφέλεια όχι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και εκείνων που προέρχονται από τα έθνη, καθώς το Πνεύμα παρακινεί τους κήρυκες των εθνών να αναζητούν τον Κύριο και να κηρύττουν τις διηγήσεις που αναφέρονται σε αυτόν. Και αυτά να γίνονται με ύμνους· λέει, λοιπόν: «Άσατε σε αυτόν και ψάλατε σε αυτόν· διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του». Επιθυμεί να αναγγελθούν στα έθνη, επειδή αγνοούν και δεν έχουν ακόμη διδαχθεί, ποιες ευεργεσίες παρείχε παλαιότερα ο Θεός στον πρώτο λαό· και πώς, παρότι αξιώθηκαν αναρίθμητων αγαθών από τον Θεό, παρέβησαν τον νόμο διαπράττοντας ασέβεια· και πώς, εξαιτίας των παρανομιών τους, εξέπεσαν της θείας επισκοπής. Προστάζει επίσης να γίνονται ερμηνευτές και διασαφηνιστές των απόρρητων νοημάτων στα θεία λόγια· τα οποία θα μπορούσαν να είναι τα θαυμάσιά του· και απλώς να τον ανταμείβουν με υμνωδίες και να διδάσκουν σε όσους τα αγνοούν τα θαυμάσια που επιτελέστηκαν από αυτόν.

Θα πρέπει, λοιπόν, πρώτα να εξομολογούμαστε στον Κύριο με γνήσια μετάνοια και με καρπούς που αρμόζουν στην εξομολόγηση· έπειτα, αφού βελτιωθούμε, να λαμβάνουμε θάρρος και να επικαλούμαστε το όνομά του, και έτσι, καθώς τον επικαλούμαστε μετά την εξομολόγηση, να αξιωνόμαστε τα χαρίσματα του Θεού· κατόπιν, αφού λάβουμε αυτά τα χαρίσματα, να ωφελούμε τους άλλους αναγγέλλοντας σε όλους τα έργα του που έχουμε διδαχθεί· και επιπλέον, έχοντας αξιωθεί την κατά Θεόν ευφροσύνη, να τον υμνούμε και να του ψάλλουμε· και μετά από αυτά, να γινόμαστε διασαφηνιστές των απορρήτων μυστηρίων που βρίσκονται στα θεία λόγια· έπειτα, έχοντας πλέον κατορθώσει τόσα πολλά, να επαινούμαστε στο όνομά του· και τέλος, μετά από όλα αυτά, να ευφραινόμαστε κατά τη διάνοια, η οποία ονομάζεται καρδιά.

Αλληλούια: Αυτό ερμηνεύεται ως αίνος προς τον ζωντανό Θεό, και συνεπώς φανερώνει την προφητεία στους πιστούς, ότι οφείλουν πάντοτε να ευλογούν τον Χριστό (τον Κύριο). Εξομολογείσθε: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε πρόθυμα και με όλη τους την ψυχή να εξομολογείται καθένας τις αμαρτίες του και να επικαλείται συνεχώς τον Κύριο. Απαγγείλατε: Το Πνεύμα προστάζει τον λαό των Εβραίων· διηγηθείτε, λέει, στα έθνη [τα έργα του], όσα έκανε για εσάς ο Θεός. Άσατε: Απευθύνεται στον πιστό λαό· ψάλλετε, λέει, συνεχώς ως σωσμένοι από τον Θεό. Διηγήσασθε: Όσα θαυματούργησε ο Χριστός εκλέγοντας τα έθνη. Επαινείσθε: Διότι στο όνομα του Χριστού τα έθνη έλαβαν τον έπαινο και τη χάρη, αφού πίστεψαν. Ευφρανθήτω: Διότι όσοι με καλά έργα ζητούν τον Κύριο, αυτοί ευφραίνονται με την κατά Θεόν χαρά. Υπονοεί δε τα έθνη, ότι τον ζήτησαν και τον βρήκαν. Ζητήσατε: Διότι όσοι ζητούν τον Κύριο με όλη τους την ψυχή, ενισχύονται με κάθε δύναμη απέναντι στους εχθρούς, και τους αισθητούς και τους νοητούς. — Διότι εδώ το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ώστε με όλη τους την καρδιά να επιστρέφουν προς τον Κύριο και να ζητούν τη δόξα του προσώπου Του. Μνήσθητε: Προς τον Ισραήλ απευθύνεται ο λόγος, δηλαδή θυμηθείτε, λοιπόν, όσα ο Θεός έκανε για εσάς (για εμάς). Τα τέρατα: Όσα θαυμαστά έργα επιτέλεσε για εσάς ο Θεός, όσες κρίσεις έκανε ανάμεσα στα έθνη και εσείς δεν κατανοήσατε.

α΄. «Εξομολογείσθε στον Κύριο και επικαλείσθε το όνομά του». Σε αυτόν τον ψαλμό το Άγιο Πνεύμα προστάζει τους αγίους αποστόλους να καταστήσουν φανερές στον λαό των εθνών όλες τις θαυματουργίες που επιτέλεσε ο Κύριος κατά την παρουσία του. Το δε ρήμα «Επικαλείσθε», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως «Κηρύσσετε». Και ο λόγος προτρέπει να προσφέρουμε ευχαριστήρια υμνωδία και να διηγούμαστε τις θείες ευεργεσίες. «Αναγγείλατε ανάμεσα στα έθνη τα έργα του». Είναι πρόδηλο και σαφές ότι εξασφαλίζει την ωφέλεια όχι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και όλων ανεξαιρέτως των εθνών. «Άσατε σε αυτόν, και ψάλατε σε αυτόν· διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του». Το μεν «Άσατε» [υμνήστε], προσφέροντας τις γλώσσες σας για την εκφώνηση των ύμνων· το δε «Ψάλατε», κατανοώντας το νόημα όσων μελωδούνται, και με ύμνους και μελωδίες να τον ανταμείβετε, και να διδάξετε σε όσους αγνοούν τα θαύματα που έχουν επιτελεστεί από αυτόν. «Επαινείσθε στο άγιο όνομά του». Ο Ακύλας, όμως, αντί του «Επαινείσθε», έθεσε το «Καυχάσθε». Και ο λόγος προτρέπει να μην υπερηφανευόμαστε ούτε για τον πλούτο, ούτε για τη σωματική δύναμη, ούτε για την εξουσία, αλλά για τη γνώση και την πρόνοια του Θεού. Αυτό παρήγγειλε και ο θείος Απόστολος: Διότι, λέει, «εκείνος που καυχάται, στον Κύριο ας καυχάται».

Αυτά διακηρύσσει και η σοφότατη Άννα: «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του». «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που ζητούν τον Κύριο». Ξεκινώντας από την εξομολόγηση, κατέληξε στην ευφροσύνη. Διότι αρχή της πνευματικής προόδου είναι να εξομολογείται κανείς τις δικές του αμαρτίες, μετανοώντας με αγαθούς καρπούς, σύμφωνα με το χωρίο: «Κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας». Διότι τότε θα αποκτήσουμε το θάρρος να επικαλεστούμε το όνομά Του, και θα επιτύχουμε τα χαρίσματα που προέρχονται από Αυτόν, μέσω των οποίων και εμείς οι ίδιοι αποκτήσαμε την επίγνωση και ωφελούμε τους άλλους. Έπειτα, αφού καταξιωθούμε την κατά Θεόν ευθυμία, θα μπορέσουμε να Του άδουμε και να Του ψάλλουμε, και στο εξής να ερμηνεύουμε τα απόρρητα της Θείας Γραφής. Διότι αυτά είναι τα θαυμάσιά Του.

Ψαλμός ρδ'. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο και επικαλείσθε το όνομά του». Το μεν «εξομολογείσθε» τίθεται αντί του υμνείτε, το δε «επικαλείσθε» αντί του να τον καλείτε σε βοήθεια σε κάθε περίσταση. «Αναγγείλατε στα έθνη τα έργα του». Εδώ υπαινίχθηκε το κήρυγμα των αποστόλων. «Ψάλατε σε αυτόν και υμνήστε τον, διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του». Διότι έτσι έπρατταν οι θείοι απόστολοι, διηγούμενοι τόσο τα παλαιά όσο και τα νέα θαυμάσια του Θεού, των οποίων ο έπαινος προέρχεται από τον Θεό: «Ας ευφρανθεί η καρδιά όσων ζητούν τον Κύριο». Διότι έτσι ευφραίνονται οι χοροί των ασκητών και των μαρτύρων, αναζητώντας τον Κύριο. «Ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε», δηλαδή αποκτήστε σθένος, δυναμώστε. «Ζητάτε το πρόσωπό του πάντοτε», και μην άλλοτε μεν λατρεύετε τον Θεό και άλλοτε υποδουλώνεστε στα πάθη. «Θυμηθείτε τα θαυμάσιά του, τα οποία έπραξε», δηλαδή τα θαύματα στην Αίγυπτο και στην Ερυθρά Θάλασσα και τα εξής. Έπειτα, αφού διεξέρχεται τα της επαγγελίας και τα του Ιωσήφ και την κάθοδο του Ισραήλ στην Αίγυπτο και τα περί της κακοπάθειας του λαού από τους Αιγυπτίους, καθώς και την αποστολή του Μωυσή σε αυτούς και πώς η Αίγυπτος χτυπήθηκε με δέκα φοβερότατες πληγές από τον Μωυσή και τον Ααρών κατόπιν θείας εντολής, προσθέτει: «Και εξήγαγε», λέει, «τον λαό του με αγαλλίαση και τους εκλεκτούς του με ευφροσύνη. Και τους έδωσε χώρες εθνών και κληρονόμησαν τους κόπους των λαών».

Μέγα, λέει, είναι το τελούμενο μυστήριο, και πέρα από την ανθρώπινη κατάληψη το γεγονός· εύλογα καινοτομώ τη φύση εξαιτίας Εκείνου που πρόκειται να καινοτομήσει υπερφυσικά· αν και έμβρυο, βλέπω, επειδή βλέπω τον Ήλιο της δικαιοσύνης να κυοφορείται· αφουγκράζομαι, επειδή ακούω, γεννώμενος ως φωνή του μεγάλου Λόγου· αναβοώ, επειδή κατανοώ τον μονογενή Υιό του Πατρός να σαρκώνεται· σκιρτώ, επειδή αισθάνομαι τον Ποιητή του παντός να λαμβάνει ανθρώπινη μορφή· αγάλλομαι, επειδή αναλογίζομαι τον Λυτρωτή του κόσμου να σωματοποιείται· σας αναγγέλλω, λέει, την αρχή της εισαγωγής του Θεού στον κόσμο και της σωματικής Του έλευσης· προτρέχω της παρουσίας Του, και κατά κάποιον τρόπο δίνω το έναυσμα της δοξολογίας για εσάς· λάβετε ψαλμό, για να μιλήσω δαυϊτικά, και τύμπανο, προφητικά, ψαλτήριο τερπνό μαζί με κιθάρα· άσατε σε Αυτόν και ψάλατε σε Αυτόν· διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά Του.

Προς τους αγίους ομολογητές πατέρες και αδελφούς. Τώρα είναι καιρός να αναφωνήσουμε μαζί με τον Δαβίδ και να πούμε: αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω, στους ευθείς πρέπει αίνεση· ψάλετε σε Αυτόν και υμνήστε Τον, διότι εισάκουσε ο Κύριος, μαζί με όλους τους ισότιμούς σας στη δόξα, την εκτενή σας ικεσία. Και τι συνέβη; Εξολοθρεύτηκε ο ασεβής, συντρίφθηκε αυτός που μας κατέκοπτε· νικήσατε τον υιό της πονηρίας, καταβάλατε το θηρίο της οργής, τον σκολιόγνωμο νου. Ω, τριπόθητοι, πόσο δυνατά είναι τα αίματά σας! Αυτά γκρέμισαν τον αλάστορα τιμωρό, αυτά άδειασαν το μιαρό αίμα του φονιά, εφόσον ο αψευδής (Κύριος) υποσχέθηκε να υπακούει σε όσους βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα, όπως λένε τα λόγια (της Γραφής). Μάθε, υβριστή του Χριστού, πόσο ίσχυσε η βοή εκείνων των οποίων κατέσχισες τις σάρκες. Μάθε, αρχηγέ του μύσους, πόσο μεγάλο είναι για σένα το αποτέλεσμα της εναντίωσης στον Χριστό: επειδή κλοτσούσες πάνω σε καρφιά, έπεσες πρηνής με πάταγο, και χύθηκε, αν όχι τα σπλάχνα σου, πάντως το μιαρό σου αίμα με τρεις τομές, επειδή προσέκρουσες στην Τριάδα μέσω της ύβρεως κατά της αγίας εικόνας του Χριστού. Πήγαινε μαζί με τον Ιούδα, ιουδαιόφρονα, συνάντησε τον πατέρα σου τον Ουραλύφιο Καβαλώνυμο· πιες αυτό πρώτο, όπως λέει ο προφήτης, και το πιο πικρό στο τέλος.