Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:23

Έχω ακούσει ότι και ο μέγας θεράποντάς σου Μωυσής διέφυγε από τα ανάκτορα ως φονιάς, και εκείνος που ανατρεφόταν στα ανάκτορα, διανυκτέρευε στις ερήμους· και ο γιος της κόρης του Φαραώ έγινε σύζυγος της κόρης του Ραγουήλ, και εκείνος που είχε εκπαιδευτεί σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων έγινε βοσκός άλογων προβάτων. Και όμως εκείνος, αφού σκότωσε τον Αιγύπτιο, δεν θανατώθηκε από τον βασιλιά των Αιγυπτίων, αλλά αφού διέφυγε αφέθηκε στη λήθη· εγώ όμως, αφού σκότωσα τον αλλόφυλο, επιβουλεύομαι από τους ομοφύλους μου και φεύγω και καταδιώκομαι και καταφεύγω σε σένα και δεν αισθάνομαι καμία ανάπαυση. 〈Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά;〉 Πες μου, ω θαυμάσιε Δαβίδ, γνήσιε θεράποντα του Θεού, μελωδέ, ψαλμωδέ, πολεμιστή, διώκτη των δαιμόνων, πατέρα κατά σάρκα του Χριστού, ο Οποίος επρόκειτο να εκβάλει τους δαίμονες του κόσμου, διότι ο Θεός συνδιαλέγεται μαζί σου όπως ο φίλος με τον φίλο, όπως ακριβώς και με τον θεράποντά Του Μωυσή. Μνημόνευσες τον Μωυσή και τον Ιακώβ, λέγοντας για μεν τον Μωυσή: 〈Ο Μωυσής και ο Ααρών βρίσκονται μεταξύ των ιερέων Του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά Του· επικαλούνταν τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε·〉 για δε τον Ιακώβ: 〈Και εισήλθε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο και ο Ιακώβ παροίκησε στη γη του Χαμ,〉 και πόσης θείας πρόνοιας απόλαυσε. Άκουσε λοιπόν συντόμως τους αγώνες και τις θλίψεις του Μωυσή και του Ιακώβ, ώστε τα δικά τους βάσανα να γίνουν για εσένα ιάματα της απελπισμένης ψυχής σου.

Παρόμοιο είναι το εξής: «Δεν προέρχεται από τον Θεό η διασάφησή τους;». Διότι δεν θα εξηγούσε τα όνειρα στον Φαραώ, εάν ο Θεός δεν του είχε παράσχει την ικανότητα να τα κατανοεί. Και εισήλθε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο, και ο Ιακώβ παροίκησε στη γη του Χαμ. Υιοί του Νώε ήταν ο Σημ, ο Χαμ και ο Ιάφεθ· του δε Χαμ γιος ήταν ο Χαναάν. Τούτου δε ο Μεστραΐμ ερμηνεύεται ως Αίγυπτος, από τον οποίο έλαβε το όνομά της και η χώρα. Όταν, λοιπόν, εισήλθε ο Ιακώβ στην Αίγυπτο, ήταν φυσικό ο Χαμ, ως παππούς του Μεστραΐμ, να έχει κατοικήσει στην Αίγυπτο, εφόσον ο Χαναάν κατοικούσε στην Παλαιστίνη. Μέσω δε του ονόματος του Ισραήλ και του Ιακώβ, ο οποίος εισήλθε στην Αίγυπτο, υποδηλώνονται και τα τέκνα του. Διότι με εβδομήντα ψυχές κατέβηκε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο, όπως αναφέρει η Γραφή. Και ο Ιακώβ παροίκησε στη γη του Χαμ. Ο Χαμ γέννησε τον Χαναάν, και ο Χαναάν τον Μεστραΐμ, ο οποίος ερμηνεύεται ως Αίγυπτος. Γι' αυτό και ονομάζει την Αίγυπτο γη του Χαμ, επειδή ανήκε στον απόγονο του Χαμ.

Αυτοί δε ήταν άρχοντες του Φαραώ και πρεσβύτεροι· και αφού αυτοί ωφελούνταν, ήταν φυσικό και όλοι οι υπήκοοι να συμμετάσχουν στη δική τους βελτίωση. Και εισήλθε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο, και ο Ιακώβ παροίκησε στη γη του Χαμ. Και αύξησε τον λαό του πάρα πολύ, και τον έκανε πιο ισχυρό από τους εχθρούς του. Και ποιος εισήλθε, παρά ο Ισραήλ; Και ποιος παροίκησε στη γη του Χαμ, παρά ο Ιακώβ; Μέσα από αυτά δηλώνεται τόσο ο ίδιος ο πατέρας όσο και τα παιδιά του. Διότι δεν εισήλθε μόνος του ο Ιακώβ, αλλά και εβδομήντα ψυχές μαζί του, σύμφωνα με το χωρίο: «Με εβδομήντα ψυχές κατέβηκε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο»· γι' αυτό και τα παιδιά και ο πατέρας δηλώθηκαν μέσα από τα προαναφερθέντα. Και αύξησε τον λαό του πάρα πολύ, και τον έκανε πιο ισχυρό από τους εχθρούς του. Δεν θα είχαν αυξηθεί ούτε θα είχαν καταστεί ισχυροί, εάν δεν είχαν προστάτη τον Ιωσήφ, και την τιμή που τους παρασχέθηκε ανάμεσα στους Αιγυπτίους εξαιτίας του Ιωσήφ.

Ο Ιωσήφ διασώθηκε από τον σίδηρο της μάχαιρας, ο Χριστός κεντήθηκε στην πλευρά με τη λόγχη. «Μέχρι να έλθει» στον Ιωσήφ ο λόγος των ενυπνίων, στον Χριστό ο λόγος του Πατρός: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός. «Το λόγιο»: Τον Ιωσήφ τον θέρμανε η σοφία του Θεού, τον Χριστό τον εδόξασε ο λόγος του Πατρός. «Εξαπέστειλε» τον Ιωσήφ ο Φαραώ, τον Χριστό ο Ηρώδης. «Άρχων λαών»: Τον Ιωσήφ τον κατέστησε άρχοντα ο τριστάτης (πάρεδρος) του βασιλέως, τον Χριστό ο Πιλάτος. «Κατέστησε» ο Φαραώ τον Ιωσήφ κύριο του ιδίου του οίκου, ο Χριστός έγινε κύριος της Εκκλησίας. «Και άρχοντα»: Τον Ιωσήφ ο Φαραώ τον έκανε άρχοντα όλης της γης του, ο Χριστός εβασίλευσε σε όλη την κτίση. «Για να εκπαιδεύσει»: Ο Ιωσήφ τους άρχοντες του Φαραώ, ο Χριστός κατέστησε τους μαθητές του άρχοντες σε όλη τη γη. «Και τους πρεσβυτέρους»: Ο Ιωσήφ τους παλαιούς του Φαραώ τους έκανε συνετούς, ο Χριστός καθοδήγησε σοφά τους προφήτες στα δικά του μυστήρια. «Και εισήλθε»: Ο αισθητός Ισραήλ μέσω του Ιωσήφ, και ο νοητός, που είναι ο Χριστός, και αυτός μέσω του Ιωσήφ, διότι Ισραήλ ερμηνεύεται όραση Θεού. «Και ο Ιακώβ»: Ο αισθητός Ιακώβ στην Αίγυπτο, καθώς και αυτή θερμαίνει (όντας θερμή), ο νοητός στην κτίση, η οποία θερμάνθηκε (από την αμαρτία). «Και αύξησε»: Ο Ιωσήφ τον λαό των Εβραίων, ο Χριστός τον λαό των εθνών. «Και ενδυνάμωσε»: Τον λαό των Εβραίων πάνω από τους Αιγυπτίους, ο Χριστός τον λαό των εθνών πάνω από τους δαίμονες.

Αλλά δεν φρόντισε τόσο πολύ για τη διαφύλαξη των καρπών, όσο για την ψυχική ωφέλεια των αρχόντων και των πρεσβυτέρων του, οι οποίοι επρόκειτο να σωθούν και να διδαχθούν τη σοφία από αυτόν· μέσω αυτών έπρεπε να γίνουν καλύτεροι και οι υπήκοοι. Διότι, αφού έγινε περιφανής στον βασιλιά μέσω της ερμηνείας των ονείρων και έλαβε την εξουσία, καθοδηγούσε τους άλλους στη θεογνωσία, όχι μόνο χρησιμοποιώντας λόγια, αλλά και ελκύοντάς τους στην ίδια ευσέβεια με τα έργα του. Και εισήλθε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο, και ο Ιακώβ παροίκησε στη γη του Χαμ. Υιοί του Νώε ήταν ο Σημ, ο Χαμ και ο Ιάφεθ. Γιος δε του Χαμ ήταν ο Χαναάν· και αυτού γιος ο Μεσραΐμ, που ερμηνεύεται Αίγυπτος, από τον οποίο πήρε το όνομά της και η χώρα. Εφόσον λοιπόν εισήλθε ο Ιακώβ στην Αίγυπτο, ήταν εύλογο ο Χαμ, όντας παππούς του Μεσραΐμ, να έχει κατοικήσει στην Αίγυπτο, ενώ ο Χαναάν κατοικούσε στη λεγόμενη Παλαιστίνη.

Μέσω δε του Ισραήλ και του Ιακώβ που εισήλθε στην Αίγυπτο, υποδηλώνονται και τα τέκνα αυτού. Με εβδομήντα δε ψυχές κατέβηκε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο, αναφέρει η Γραφή. Έχει αποδοθεί δε και διαφορετικά: Αυτή, λέει, υπήρξε η αφορμή για τη μετοικεσία του πατριάρχη στην Αίγυπτο. Ονομάζει δε την Αίγυπτο γη του Χαμ, επειδή ο Μεσραΐμ υπήρξε ο δεύτερος γιος του Χαμ. Διότι ο Χαμ, λέει, γέννησε τον Χους τον πρωτότοκο, και τον Μεσραΐμ τον αδελφό του.