Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:25

Υπάρχουν φορές που ακόμη και οι φίλοι μετατρέπονται σε εχθρούς εξαιτίας της αμαρτίας, και εκείνοι που παλαιότερα αγαπούσαν, τώρα μισούν και αποστρέφονται, επειδή ο Θεός ενσπείρει αυτό το μίσος για λόγους που Εκείνος γνωρίζει. Έτσι άλλωστε είναι γραμμένο στον εκατοστό τέταρτο ψαλμό σχετικά με τους Αιγυπτίους: «Μετέστρεψε την καρδιά τους, ώστε να μισήσουν τον λαό του». Και δεν θα είχε δοθεί το μίσος από τον Θεό, εάν προηγουμένως δεν είχαν συνάψει κακές φιλίες· διότι για όσους η φιλία γίνεται πρόξενος απώλειας, σε αυτούς το μίσος γίνεται αφορμή αρετής. Αλλά και τα δούλα και υπήκοα σώματα πολλές φορές, εξαιτίας της αμαρτίας, επαναστάτησαν κατά της δεσποτείας.

Και μετέστρεψε την καρδιά του, ώστε να μισήσει τον λαό Του. Επειδή, λόγω των τιμών που απολάμβαναν από τους Αιγυπτίους, κατέληξαν στην ίδια με αυτούς ειδωλολατρία, για τον λόγο αυτόν προκάλεσε το να τους μισήσουν και να τους επιβάλουν βαριά έργα, ώστε, αφού κακουχηθούν, να καταφύγουν στον Θεό, και να βρει χώρο να εκπληρωθεί η επαγγελία προς τον Αβραάμ.

Και πάταξε τα αμπέλια τους και τις συκιές τους, και συνέτριψε κάθε δέντρο στα όριά τους. Έδωσε προσταγή, και ήλθε ακρίδα και βρούχος, που δεν είχαν αριθμό, και κατέφαγαν κάθε χορτάρι στη γη τους, και κατέφαγαν όλο τον καρπό της γης τους. Και πάταξε κάθε πρωτότοκο στη γη τους, την απαρχή κάθε κόπου τους. Όπως ακριβώς επιτρέπει πρώτα στον Ιωσήφ να γίνει δούλος, και να ταπεινωθεί με δεσμά και σίδερα· έπειτα, αφού εκείνος έδωσε απόδειξη της δικής του αρετής, τον προάγει στη βασιλεία· έτσι και τώρα, θέλοντας να καταξιώσει τον λαό της δικής του επισκοπής, πρώτα τον παραδίδει σε δοκιμασίες, ώστε ύστερα να λεχθεί το εξής: «Και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ, και κραύγασαν προς τον Κύριο τον Θεό τους, και ανέβηκε η βοή τους προς τον Θεό εξαιτίας των έργων. Και εισάκουσε ο Θεός τον στεναγμό τους· και θυμήθηκε ο Θεός τη διαθήκη του προς τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ. Και επέβλεψε ο Θεός τους υιούς του Ισραήλ, και έγινε γνωστός σε αυτούς». Επειδή όμως έχει ειπωθεί ότι «μετέστρεψε την καρδιά τους», δηλαδή των Αιγυπτίων, «ώστε να μισήσουν τον λαό του», θα πεις ότι δικαίως έπραξε ο Θεός.

«Και μετέστρεψε»: Μετέβαλε την καρδιά των Αιγυπτίων, για να μισήσουν τον λαό των Εβραίων· την καρδιά των εθνών ομοίως μετέβαλε, για να μισήσουν τους δαίμονες. «Του δολιούσθαι»: Διότι με δόλο οι Εβραίοι λαφυραγώγησαν τους Αιγυπτίους, και τα έθνη λαφυραγώγησαν τους δαίμονες. «Εξαπέστειλε»: Ο Μωυσής είναι τύπος του Χριστού· διότι αυτός, όταν γεννήθηκε, ρίχτηκε στη θίβη· ενώ ο Χριστός, όταν γεννήθηκε, τοποθετήθηκε στη φάτνη.

Και βέβαια δεν είχε δοθεί ακόμη γραπτός νόμος, αλλά σε κάθε λογικό ον ο φυσικός νόμος αποτελούσε λόγιο προερχόμενο από τον Θεό, μέσω του οποίου και καθιστάμεθα λογικοί. «Μετέστρεψε την καρδιά τους». Μετέστρεψε, δηλαδή επέτρεψε να μεταστραφεί.

Διότι, ενώ θα έπρεπε να λιγοστέψουν, καθώς καταδιώκονταν από τους εργοδιώκτες, με τα βρέφη τους να ρίχνονται στον ποταμό και την ίδια τη φύση να κακοποιείται, τότε ακριβώς αυξήθηκαν τόσο πολύ, ώστε να γίνουν εξαιρετικά φοβεροί στους κατοίκους· με αποτέλεσμα ο Φαραώ, ο οποίος δεν γνώριζε τον Ιωσήφ, να πει: «Ιδού, τώρα το έθνος πληθαίνει, και γίνεται ισχυρότερο από εμάς». Δεν θα είχαν, βέβαια, αυξηθεί και κραταιωθεί, εάν δεν είχαν τύχει της προστασίας του Ιωσήφ και της φιλόξενης υποδοχής του Φαραώ. Ο Θεός μετέτρεψε την καρδιά τους, ώστε να μισήσουν τον λαό Του και να μεταχειριστούν με δόλο τους δούλους Του. Επειδή, εξαιτίας των τιμών που απολάμβαναν από τους Αιγυπτίους, είχαν περιπέσει στην ίδια με αυτούς ειδωλολατρία, για τον λόγο αυτόν επέτρεψε να τους μισήσουν και να τους επιβάλουν βαριά έργα, προκειμένου να κακοπαθήσουν και να καταφύγουν στον Θεό, ώστε να βρει έδαφος για να εκπληρωθεί η υπόσχεση που είχε δοθεί στον Αβραάμ. Διότι, όπως ακριβώς δοκίμασε τον Ιωσήφ και τον δόξασε, εφόσον αναδείχθηκε άξιος μέσω της δοκιμασίας, έτσι έπραξε τώρα και με τον λαό· αφού δηλαδή δοκιμάστηκαν, αναστέναξαν και κραύγασαν προς τον Θεό τους. Γι' αυτόν τον λόγο, η τιμή που τους έτρεφαν οι Αιγύπτιοι μεταστράφηκε τώρα σε μίσος.

Διότι, αφού βρέθηκαν σε άνεση και τιμή ανάμεσα στους Αιγυπτίους, ξέχασαν τον Θεό των πατέρων τους και έγιναν συμμέτοχοι της δικής τους ειδωλολατρίας, όπως αναφέρει ο Ιησούς του Ναυή, λέγοντας: «Και τώρα φοβηθείτε τον Κύριο και λατρέψτε τον με ευθύτητα δικαιοσύνης, και απομακρύνετε τους ξένους θεούς, τους οποίους λάτρευσαν οι πατέρες σας πέρα από τον ποταμό και στην Αίγυπτο». Μετέστρεψε δε την καρδιά των Αιγυπτίων, χωρίς να τους εξαναγκάσει, αλλά παραχωρώντας στο αυτεξούσιό τους. Αυτοί δε ενήργησαν με δόλο, άλλοτε διατάζοντας τις μαίες να θανατώνουν τα αρσενικά βρέφη των Εβραίων, και άλλοτε προστάζοντας να τα ρίχνουν στον ποταμό.

Τι δηλώνει η ρήση του 104ου ψαλμού «μετέστρεψε την καρδιά του, ώστε να μισήσει τον λαό του»; Ο Θεός όχι μόνο γνωρίζει τα όντα προ των αιώνων ως υπάρχοντα μέσα σε Αυτόν σύμφωνα με την ίδια την αλήθεια, έστω και αν όλα ανεξαιρέτως, τόσο τα υπάρχοντα όσο και τα μελλοντικά, δεν έλαβαν την καθαυτό ύπαρξη ταυτόχρονα με το να γίνουν γνωστά, αλλά το καθένα στον κατάλληλο καιρό —διότι δεν είναι δυνατόν να συνυπάρχουν ταυτόχρονα το άπειρο και τα πεπερασμένα—, αλλά γνωρίζει επίσης και το τέλος της διάθεσης του καθενός ανάλογα με την κίνησή του. Διότι δεν υπάρχει χρόνος ή αιώνας που να παρεμβάλλεται και να δημιουργεί διακοπή σε σχέση με τον Θεό· επειδή τίποτε δεν είναι νέο και πρόσφατο για Εκείνον, αλλά τα μελλοντικά είναι ως παρόντα. Εξάλλου, οι χρόνοι και οι αιώνες δεν χρησιμεύουν στον Θεό, αλλά σε εμάς ως δείκτες των όσων υπάρχουν μέσα στον Θεό.