Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:3

Διότι έτσι αναφέρει και αλλού: «Ας ευφρανθεί η καρδία εκείνων που εκζητούν τον Κύριο»· και πάλι: «Ενθυμήθηκα τον Θεό, και ευφράνθηκα». «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε ο Θεός μου, με όλη μου την καρδιά». Μετατρέποντας αμέσως την προσευχή σε δοξολογία, για το γεγονός ότι διασώθηκε από τον άδη, ομολογεί την αιτία για την οποία αμάρτησε, αναφέροντας την επιβουλή πολλών και ισχυρών, υπονοώντας τις αόρατες δυνάμεις, οι οποίες δεν έθεσαν τον Θεό προ των οφθαλμών τους.

Να επαινείσθε στο άγιο όνομά του. Διότι έπαινος και δόξα ανήκει σε εκείνους που διηγούνται την αρετή του Θεού. Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο. Διδάσκει πόσο μεγάλο όφελος προκύπτει από την εξομολόγηση. Διότι, εάν τον αναζητήσετε, λέγει, θα σας δοθεί και η ευφροσύνη του νου, και το να κραταιωθεί και να δοξαστεί η κεφαλή μας.

«Να επαινείσθε στο άγιο όνομά του· ας ευφρανθεί η καρδιά όσων ζητούν τον Κύριο. Αναζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε· αναζητάτε το πρόσωπό του διαπαντός». Διότι έπαινος και δόξα ανήκει σε αυτούς που διηγούνται την αρετή του Θεού. Ο δε Ακύλας, αντί του «επαινείσθε», έθεσε το «καυχάστε». Προτρέπει δε ο λόγος τους αποστόλους και τους διαδόχους τους, να μη μεγαλοφρονούν για τον πλούτο, ούτε για τη δύναμη, ούτε για την εξουσία· αλλά για τη γνώση και την πρόνοια του αληθινού Θεού και για το ότι ονομάζονται Χριστιανοί.

Αυτό παρήγγειλε και ο θείος Απόστολος: «Εκείνος που καυχάται», λέει, «εν Κυρίω ας καυχάται· διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Αυτά εκθέτουν αναλυτικά και ο Ιερεμίας και η σοφότατη Άννα: «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του, και ας μην καυχάται ο ισχυρός για τη δύναμή του, και ας μην καυχάται ο πλούσιος για τον πλούτο του· αλλά σε τούτο ας καυχάται αυτός που καυχάται, στο να κατανοεί και να γνωρίζει ότι εγώ είμαι ο Κύριος που πράττω έλεος και δικαιοσύνη πάνω στη γη». «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που ζητούν τον Κύριο»· δηλαδή, εκείνων που τον επικαλούνται για βοήθεια, ή εκείνων που μέσω της αρετής πορεύονται προς αυτόν, στους οποίους και ευρίσκεται. Διδάσκει, εξάλλου, πόσο όφελος θα προκύψει από την εξομολόγηση.

Διότι, λέει, υπάρχει καιρός για να αναζητήσει κανείς και καιρός για να χάσει. Τι είναι λοιπόν αυτό που πρέπει να αναζητήσω, ώστε να επιτύχω τον κατάλληλο καιρό; Το τι πρέπει να αναζητείται, μας το δείχνει η προφητεία λέγοντας: «Αναζητήστε τον Κύριο και ενδυναμωθείτε»· και πάλι: «Αναζητήστε τον Κύριο και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον», και «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο». Έμαθα, λοιπόν, μέσα από όσα ειπώθηκαν, τι είναι αυτό που πρέπει να αναζητήσει κανείς, του οποίου η εύρεση είναι η ίδια η διαρκής αναζήτηση. Διότι δεν είναι άλλο πράγμα η αναζήτηση και άλλο η εύρεση, αλλά το κέρδος από την αναζήτηση είναι η ίδια η αναζήτηση. Θέλεις να μάθεις και την κατάλληλη ευκαιρία, ποιος είναι δηλαδή ο καιρός για να αναζητά κανείς τον Κύριο; Με συντομία λέω: ολόκληρος ο βίος. Διότι μόνο για αυτό το ζήτημα ο μοναδικός καιρός της προσπάθειας είναι ολόκληρη η ζωή. Διότι το να αναζητά κανείς τον Κύριο δεν είναι αγαθό μόνο σε κάποιον καθορισμένο καιρό και σε οριοθετημένο χρόνο, αλλά το να μην παύει ποτέ κανείς να τον αναζητά διαρκώς, αυτή είναι η αληθινή ευκαιρία. Διότι λέει: «Τα μάτια μου είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο». Βλέπεις πώς ο οφθαλμός ερευνά με επιμέλεια το ζητούμενο, χωρίς να δίνει στον εαυτό του καμία άνεση ούτε κάποιο διάλειμμα από την ενατένιση του ζητουμένου; Διότι με την προσθήκη του «πάντοτε» υπέδειξε το διηνεκές και αδιάλειπτο της προσπάθειας. Με τον ίδιο τρόπο ας κατανοήσουμε και τον καιρό της απώλειας, θεωρώντας ότι είναι κέρδος να χάσουμε εκείνο του οποίου η ύπαρξη προξενεί ζημία σε όποιον το κατέχει. Κακό απόκτημα είναι η φιλαργυρία· επομένως, ας την αποβάλουμε.

Αλληλούια: Αυτό ερμηνεύεται ως αίνος προς τον ζωντανό Θεό, και συνεπώς φανερώνει την προφητεία στους πιστούς, ότι οφείλουν πάντοτε να ευλογούν τον Χριστό (τον Κύριο). Εξομολογείσθε: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε πρόθυμα και με όλη τους την ψυχή να εξομολογείται καθένας τις αμαρτίες του και να επικαλείται συνεχώς τον Κύριο. Απαγγείλατε: Το Πνεύμα προστάζει τον λαό των Εβραίων· διηγηθείτε, λέει, στα έθνη [τα έργα του], όσα έκανε για εσάς ο Θεός. Άσατε: Απευθύνεται στον πιστό λαό· ψάλλετε, λέει, συνεχώς ως σωσμένοι από τον Θεό. Διηγήσασθε: Όσα θαυματούργησε ο Χριστός εκλέγοντας τα έθνη. Επαινείσθε: Διότι στο όνομα του Χριστού τα έθνη έλαβαν τον έπαινο και τη χάρη, αφού πίστεψαν. Ευφρανθήτω: Διότι όσοι με καλά έργα ζητούν τον Κύριο, αυτοί ευφραίνονται με την κατά Θεόν χαρά. Υπονοεί δε τα έθνη, ότι τον ζήτησαν και τον βρήκαν. Ζητήσατε: Διότι όσοι ζητούν τον Κύριο με όλη τους την ψυχή, ενισχύονται με κάθε δύναμη απέναντι στους εχθρούς, και τους αισθητούς και τους νοητούς. — Διότι εδώ το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ώστε με όλη τους την καρδιά να επιστρέφουν προς τον Κύριο και να ζητούν τη δόξα του προσώπου Του. Μνήσθητε: Προς τον Ισραήλ απευθύνεται ο λόγος, δηλαδή θυμηθείτε, λοιπόν, όσα ο Θεός έκανε για εσάς (για εμάς). Τα τέρατα: Όσα θαυμαστά έργα επιτέλεσε για εσάς ο Θεός, όσες κρίσεις έκανε ανάμεσα στα έθνη και εσείς δεν κατανοήσατε.

Επομένως, σαφώς ο Προφήτης προαναγγέλλει τη μετάβαση του νόμου και των προφητών στα έθνη. «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που ζητούν τον Κύριο». Επιθυμεί να αναλάβει δύναμη στην ψυχή του μέσω της εγκράτειας από τις ηδονές εκείνος που ζητά τον Κύριο. Και λέγοντας πρόσωπο, δεν εννοεί την ουσία (διότι κανείς δεν θα το δει αυτό, λέει προς τον Μωυσή, και θα ζήσει), αλλά πρόσωπο του Θεού είναι η γνώση Του. «Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και βέβαια ο νόμος είχε δοθεί στην Ιουδαία, αλλά επειδή, καθώς τα έθνη τον δέχονταν, επρόκειτο να διαδοθεί σε όλη την οικουμένη, ο Προφήτης υπαινίσσεται αυτό που επρόκειτο να γίνει και δείχνει ότι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος τότε είχε δώσει τον νόμο και τους προφήτες μόνο στην Ιουδαία, αργότερα τους φανέρωσε σε όλη τη γη. «Ενθυμήθηκε τη διαθήκη Του εις τον αιώνα». Ως αιώνα και ως χίλιες γενεές εννοεί την παρούσα ζωή. Δεν αριθμεί βεβαίως απόλυτα χίλιες γενεές, αλλά είναι συνήθεια της Αγίας Γραφής να εκλαμβάνει τον αριθμό χίλια ως δήλωση πλήθους, όπως όταν ο Πέτρος λέει: Μία ημέρα παρά Κυρίω είναι ως χίλια έτη. Και πάλι ο Δανιήλ:

Θα ευφρανθεί η καρδιά όσων αναζητούν τον Κύριο. Ζητήστε τον Κύριο, ω κατάδικοι, και ενδυναμωθείτε με την ελπίδα, αναζητώντας το πρόσωπό του παντοτινά μέσω της μετάνοιας, και θα αγιαστείτε από τον αγιασμό του προσώπου του, και θα καθαριστείτε από τις αμαρτίες σας.

α΄. «Εξομολογείσθε στον Κύριο και επικαλείσθε το όνομά του». Σε αυτόν τον ψαλμό το Άγιο Πνεύμα προστάζει τους αγίους αποστόλους να καταστήσουν φανερές στον λαό των εθνών όλες τις θαυματουργίες που επιτέλεσε ο Κύριος κατά την παρουσία του. Το δε ρήμα «Επικαλείσθε», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως «Κηρύσσετε». Και ο λόγος προτρέπει να προσφέρουμε ευχαριστήρια υμνωδία και να διηγούμαστε τις θείες ευεργεσίες. «Αναγγείλατε ανάμεσα στα έθνη τα έργα του». Είναι πρόδηλο και σαφές ότι εξασφαλίζει την ωφέλεια όχι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και όλων ανεξαιρέτως των εθνών. «Άσατε σε αυτόν, και ψάλατε σε αυτόν· διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του». Το μεν «Άσατε» [υμνήστε], προσφέροντας τις γλώσσες σας για την εκφώνηση των ύμνων· το δε «Ψάλατε», κατανοώντας το νόημα όσων μελωδούνται, και με ύμνους και μελωδίες να τον ανταμείβετε, και να διδάξετε σε όσους αγνοούν τα θαύματα που έχουν επιτελεστεί από αυτόν. «Επαινείσθε στο άγιο όνομά του». Ο Ακύλας, όμως, αντί του «Επαινείσθε», έθεσε το «Καυχάσθε». Και ο λόγος προτρέπει να μην υπερηφανευόμαστε ούτε για τον πλούτο, ούτε για τη σωματική δύναμη, ούτε για την εξουσία, αλλά για τη γνώση και την πρόνοια του Θεού. Αυτό παρήγγειλε και ο θείος Απόστολος: Διότι, λέει, «εκείνος που καυχάται, στον Κύριο ας καυχάται».

Αυτά διακηρύσσει και η σοφότατη Άννα: «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του». «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που ζητούν τον Κύριο». Ξεκινώντας από την εξομολόγηση, κατέληξε στην ευφροσύνη. Διότι αρχή της πνευματικής προόδου είναι να εξομολογείται κανείς τις δικές του αμαρτίες, μετανοώντας με αγαθούς καρπούς, σύμφωνα με το χωρίο: «Κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας». Διότι τότε θα αποκτήσουμε το θάρρος να επικαλεστούμε το όνομά Του, και θα επιτύχουμε τα χαρίσματα που προέρχονται από Αυτόν, μέσω των οποίων και εμείς οι ίδιοι αποκτήσαμε την επίγνωση και ωφελούμε τους άλλους. Έπειτα, αφού καταξιωθούμε την κατά Θεόν ευθυμία, θα μπορέσουμε να Του άδουμε και να Του ψάλλουμε, και στο εξής να ερμηνεύουμε τα απόρρητα της Θείας Γραφής. Διότι αυτά είναι τα θαυμάσιά Του.

ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί του να αναζητούμε τον Θεό και να τον ακολουθούμε, και ότι στο όνομά του πρέπει να πράττουμε τα πάντα. «Θα αγιαστώ ανάμεσα σε αυτούς που με πλησιάζουν.» «Κύριο τον Θεό σου θα φοβηθείς, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις, και σε αυτόν θα προσκολληθείς, και στο όνομά του θα ορκίζεσαι. Αυτός είναι το καύχημά σου, και αυτός είναι η ζωή σου.» «Δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε αναζητούν, Κύριε.» «Σφίξε με χαλινάρι και στόμιο τα σαγόνια εκείνων που δεν σε πλησιάζουν.» «Αναζήτησα τον Κύριο και με εισάκουσε, και από όλες τις θλίψεις μου με λύτρωσε.» «Εκείνοι που απομακρύνονται από εσένα, θα χαθούν.» «Πλούσιοι φτώχυναν και πείνασαν, ενώ εκείνοι που αναζητούν τον Κύριο δεν θα στερηθούν κανένα αγαθό.» «Ας αγαλλιάσουν και ας ευφρανθούν για εσένα όλοι όσοι σε αναζητούν, Κύριε.» «Αναζητήστε τον Θεό, και θα ζήσει η ψυχή σας.» «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο.» «Εκείνος που αναζητεί τον Κύριο, θα βρει γνώση μαζί με δικαιοσύνη.»

Ψαλμός ρδ'. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο και επικαλείσθε το όνομά του». Το μεν «εξομολογείσθε» τίθεται αντί του υμνείτε, το δε «επικαλείσθε» αντί του να τον καλείτε σε βοήθεια σε κάθε περίσταση. «Αναγγείλατε στα έθνη τα έργα του». Εδώ υπαινίχθηκε το κήρυγμα των αποστόλων. «Ψάλατε σε αυτόν και υμνήστε τον, διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του». Διότι έτσι έπρατταν οι θείοι απόστολοι, διηγούμενοι τόσο τα παλαιά όσο και τα νέα θαυμάσια του Θεού, των οποίων ο έπαινος προέρχεται από τον Θεό: «Ας ευφρανθεί η καρδιά όσων ζητούν τον Κύριο». Διότι έτσι ευφραίνονται οι χοροί των ασκητών και των μαρτύρων, αναζητώντας τον Κύριο. «Ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε», δηλαδή αποκτήστε σθένος, δυναμώστε. «Ζητάτε το πρόσωπό του πάντοτε», και μην άλλοτε μεν λατρεύετε τον Θεό και άλλοτε υποδουλώνεστε στα πάθη. «Θυμηθείτε τα θαυμάσιά του, τα οποία έπραξε», δηλαδή τα θαύματα στην Αίγυπτο και στην Ερυθρά Θάλασσα και τα εξής. Έπειτα, αφού διεξέρχεται τα της επαγγελίας και τα του Ιωσήφ και την κάθοδο του Ισραήλ στην Αίγυπτο και τα περί της κακοπάθειας του λαού από τους Αιγυπτίους, καθώς και την αποστολή του Μωυσή σε αυτούς και πώς η Αίγυπτος χτυπήθηκε με δέκα φοβερότατες πληγές από τον Μωυσή και τον Ααρών κατόπιν θείας εντολής, προσθέτει: «Και εξήγαγε», λέει, «τον λαό του με αγαλλίαση και τους εκλεκτούς του με ευφροσύνη. Και τους έδωσε χώρες εθνών και κληρονόμησαν τους κόπους των λαών».