Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:37

Αν δεν είχαν νηστεύσει μαζί με τους Νινευίτες ακόμη και τα άλογα ζώα, δεν θα είχαν διαφύγει την απειλή της καταστροφής. Ποιων τα σώματα έπεσαν νεκρά στην έρημο; Δεν ήταν εκείνων που επιζητούσαν την κρεατοφαγία; Εκείνοι, όσο μεν αρκούνταν στο μάννα και στο νερό από την πέτρα, νικούσαν τους Αιγυπτίους, οδοιπορούσαν μέσα από τη θάλασσα· δεν υπήρχε ασθενής ανάμεσα στις φυλές τους· επειδή όμως θυμήθηκαν τα κρέατα των λεβήτων και στράφηκαν με τις επιθυμίες τους προς την Αίγυπτο, δεν είδαν τη Γη της Επαγγελίας.

Ο Ηλίας, αφού καθάρισε την ψυχή του με νηστεία σαράντα ημερών, έτσι αξιώθηκε να δει στο σπήλαιο του Χωρήβ τον Κύριο, όσο βέβαια είναι δυνατόν να τον δει άνθρωπος. Ποιων τα σώματα έπεσαν στην έρημο; Δεν ήταν εκείνων που επιζητούσαν την κρεατοφαγία; Εκείνοι, όσο μεν καιρό αρκούνταν στο μάννα και στο νερό από την πέτρα, νικούσαν τους Αιγυπτίους και οδοιπορούσαν μέσα από τη θάλασσα. Δεν υπήρχε ασθενής ανάμεσα στις φυλές τους. Όταν όμως θυμήθηκαν τα κρέατα των λεβήτων και στράφηκαν με τις επιθυμίες τους προς την Αίγυπτο, δεν είδαν τη Γη της Επαγγελίας.

Όπως το: «Θα εισέλθω στον οίκο σου εν ολοκαυτώμασιν», αντί του "μαζί με ολοκαυτώματα". Και το «τους εξήγαγε εν αργυρίω και χρυσίω», δηλαδή "μαζί με ασήμι και χρυσό". Και το: «Δεν θα εξέλθεις εν ταις δυνάμεσιν ημών», αντί του "μαζί με τις δυνάμεις μας", και μύρια παρόμοια. Γενικότερα, με χαρά θα μάθαινα από τη νέα αυτή σοφία, ποια δοξολογία προσέφερε ο απόστολος διά της λέξεως «εν», σύμφωνα με τον τύπο που αυτοί τώρα επικαλούνται ως προερχόμενο από τη Γραφή. Διότι πουθενά δεν βρήκα να λέγεται το: «Σε εσένα τον Πατέρα ανήκει η τιμή και η δόξα διά του μονογενούς σου Υιού εν τω Αγίω Πνεύματι», πράγμα το οποίο για αυτούς σήμερα είναι πιο συνηθισμένο, θα λέγαμε, και από την ίδια τους την αναπνοή. Διότι το καθένα από αυτά είναι δυνατόν να τα βρει κανείς μεμονωμένα· ενωμένα όμως σε αυτήν εδώ τη σύνταξη πουθενά δεν θα μπορέσουν να τα υποδείξουν. Επομένως, εάν πράγματι ακριβολογούν όσον αφορά τα Γραφικά κείμενα, ας δείξουν από πού αντλούν αυτά που λένε.

Και τους εξήγαγε με άργυρο και χρυσό, και δεν υπήρχε μεταξύ των φυλών τους κανένας ασθενής. Ευφράνθηκε η Αίγυπτος με την έξοδό τους, διότι είχε πέσει πάνω τους ο φόβος για αυτούς. Ο Θεός προστάζει τον λαό, μέσω του Μωυσή, να λαφυραγωγήσουν τους Αιγυπτίους ως ηττημένους, και να εισπράξουν από αυτούς την αμοιβή για τη μακροχρόνια δουλεία, στην οποία τους είχαν υποδουλώσει.

«Και δεν υπήρχε στις φυλές τους ασθενής». Διότι το πολύ πιο παράδοξο ήταν αυτό: ότι μετά τον κόπο, μετά την κατασκευή πλίνθων, μετά από τόση ταλαιπωρία και τις μάστιγες, ούτε ένας δεν ήταν ασθενής, και αυτό μολονότι τόσες πληγές είχαν πλήξει την Αίγυπτο.

«καὶ συνέτριψεν» Διότι αφότου φανερώθηκε ο σταυρός, όλα τα ξύλινα είδωλα συνετρίβησαν σε όλη τη γη, και αυτό ήταν που υποδηλωνόταν. «εἶπεν» Εννοεί τα έθνη που πίστεψαν· διότι σαν ακρίδες κάλυψαν όλη τη γη και σαν βρούχος κατέφαγαν όλη την ιουδαϊκή γενεά (όλο το ιουδαϊκό γένος). «καὶ κατέφαγεν» Τη γήινη πολιτεία· διότι ήταν σαν άκαρπο χόρτο. Και της αιγυπτιακής [γης], προφανώς, και εξαιρέτως τον καρπό του γήινου φρονήματος, που είναι η αμαρτία. «καὶ ἐπάταξεν» Ώστε σε κάθε σπίτι της Αιγύπτου να δουν πληγή και θρήνο, για να δουν (να γνωρίσουν) τη δύναμη <την οργή> του Θεού. Αναφέρεται δε στα ακροθίνια της αμαρτίας, πώς ερχόμενος ο Χριστός τα κατήργησε. «ἀπαρχήν» Όλα τα ακροθίνια και τα πολύτιμά τους τα επάταξε [ο Χριστός], για να γνωρίσουν ότι ο Θεός πολεμούσε υπέρ αυτών. «καὶ ἐξήγαγεν» Διότι οι Ισραηλίτες σκύλευσαν τους Αιγυπτίους, όπως ο πιστός λαός τους δαίμονες. «καὶ οὐκ ἦν» Διότι επί σαράντα έτη στην έρημο κανείς από τον λαό δεν ασθένησε. «εὐφράνθη» Χάρηκαν οι Αιγύπτιοι όταν εξήλθε ο λαός, διότι φοβούνταν τους Εβραίους. «ὅτι ἐπέπεσεν» Διότι οι Αιγύπτιοι φοβούνταν πολύ τους Ισραηλίτες, επειδή υπήρχε η χάρη του Θεού επάνω τους. «διεπέτασεν» Στους Ισραηλίτες για να προφυλάσσονται (ώστε να προφυλάσσονται) από τον καύσωνα του ήλιου· και η νεφέλη αποτελούσε τύπο του σώματος του Χριστού.

Πολύ σωστά ονόμασε τα πρωτότοκα απαρχή κάθε πόνου. Διότι, αν και αποτέλεσε την τελευταία πληγή, εντούτοις εξαιτίας της χτυπήθηκαν περισσότερο· και λειτούργησε γι' αυτούς σαν ανακεφαλαίωση των υπολοίπων μαστίγων. Συγχρόνως δε, υπαινίσσεται ότι η πληγή αυτή ήταν ανταπόδοση για την εξόντωση των Ισραηλιτικών βρεφών, την οποία ο Φαραώ εφάρμοσε ως απαρχή της επιβουλής του κατά των Ιουδαίων. «Και τους εξήγαγε με ασήμι.» Δεν το έπραξε αδικώντας τους Αιγυπτίους (διότι το να ευεργετεί ο Θεός κάποιους αδικώντας άλλους είναι ανάξιο για Εκείνον)· αλλά όταν παραγγέλλει στους Ιουδαίους να τους λαφυραγωγήσουν, στην ουσία εισέπραττε τον μισθό που τους όφειλαν για την πλινθοποιία. «Και δεν υπήρχε ανάμεσα στις φυλές τους ασθενής.» Σαφής απόδειξη ότι το χέρι του Θεού ήταν εκείνο που εξήγαγε τον Ισραήλ από την Αίγυπτο. Διότι πώς ήταν δυνατόν ανάμεσα σε τόσες μυριάδες να μην επρόκειτο να ασθενήσει κανείς, και μάλιστα ενώ αυτοί κακοπαθούσαν και ταλαιπωρούνταν καθημερινά από τις εργασίες; «Ευφράνθηκε η Αίγυπτος κατά την έξοδό τους.» Τόσο μεγάλη μεταβολή επέφερε ο Θεός στα πράγματα, ώστε αυτοί που προηγουμένως τους κρατούσαν με τη βία, τώρα τους παρακαλούσαν να αναχωρήσουν και τους πίεζαν να βιαστούν.

Ή αγνοείς ότι με την αμετρία του κορεσμού τρέφεις και παχαίνεις για τον εαυτό σου τον βασανιστικό σκώληκα; Διότι ποιος, ζώντας με άφθονη τροφή και συνεχή τρυφή, αξιώθηκε να δεχθεί κάποια μετοχή πνευματικού χαρίσματος; Ο Μωυσής, όταν λάμβανε τη δεύτερη νομοθεσία, χρειάστηκε και δεύτερη νηστεία. Οι Νινευίτες, αν δεν νήστευαν μαζί τους και τα άλογα ζώα, δεν θα είχαν αποφύγει την απειλή της καταστροφής. Ποιών τα σώματα έπεσαν νεκρά στην έρημο; Δεν ήταν εκείνων που επιθυμούσαν την κρεοφαγία; Εκείνοι, όσο μεν αρκούνταν στο μάννα και στο νερό που έβγαινε από τον βράχο, νικούσαν τους Αιγυπτίους, διέβαιναν μέσα από τη θάλασσα, και δεν υπήρχε άρρωστος στις φυλές τους· όταν όμως θυμήθηκαν τα κρέατα και τους λέβητες, και επέστρεψαν νοερά στην Αίγυπτο με τις επιθυμίες τους, δεν αντίκρισαν τη γη της επαγγελίας. Δεν σε φοβίζει αυτό το παράδειγμα; Δεν φρίττεις με τη λαιμαργία, μήπως τυχόν και σε αποκλείσει από τα αγαθά που ελπίζεις; Αλλά ούτε και ο σοφός Δανιήλ θα έβλεπε τις οπτασίες, αν η νηστεία δεν είχε καταστήσει πιο διαυγή την ψυχή του. Διότι από την παχιά τροφή αναπέμπονται αιθαλώδεις αναθυμιάσεις, οι οποίες, δίκην πυκνού νέφους, ανακόπτουν τις ελλάμψεις που έρχονται στον νου από το Άγιο Πνεύμα.

Διότι ο Θεός δεν διέταξε να γίνει αυτό άδικα, αλλά για να παιδαγωγήσει αυτούς που αδικούσαν και για να παρηγορήσει αυτούς που αδικήθηκαν. Και δεν υπήρχε ανάμεσα στις φυλές τους κανένας ασθενής. Διότι δεν δοκίμασαν τις πληγές που επιβλήθηκαν στους Αιγυπτίους. Επειδή ο Θεός πρόσταξε να σκυλεύσουν τους Αιγυπτίους, ως ηττημένους και ως οφείλοντες μισθό για τη μακροχρόνια δουλεία. Είναι δε σπουδαίο και το να αναχωρούν αλώβητοι από μια χώρα που υπέστη τα χειρότερα, μέχρις ενός ανάμεσα σε τόσες μυριάδες, ώστε να μην απομείνει στην Αίγυπτο κανείς που να κατακρατείται από σωματική ασθένεια· και αυτό το εξιστόρησε ο Μωυσής. Ευφράνθηκε η Αίγυπτος με την έξοδό τους, διότι έπεσε πάνω τους ο φόβος γι' αυτούς.

«Ζητήστε», λέει, «ο καθένας από τον γείτονά του και από τον συγκάτοικό του σκεύη χρυσά και ασημένια». Επειδή δηλαδή δούλεψαν για πολύ χρόνο και δεν έλαβαν τον μισθό τους, ο Θεός φρόντισε να τα απαιτήσουν από αυτούς παρά τη θέλησή τους. Και φωνάζει ο προφήτης, λέγοντας: «Και τους εξήγαγε με ασήμι και χρυσάφι, και δεν υπήρχε ασθενής ανάμεσα στις φυλές τους». Αυτή είναι η μία δουλεία που προαναγγέλθηκε με κάθε ακρίβεια· ας φέρουμε τώρα τον λόγο και σε μία άλλη. Σε ποια δηλαδή; Στη δουλεία της Βαβυλώνας. Διότι και αυτήν την προανήγγειλε με ακρίβεια ο Ιερεμίας, λέγοντας τα εξής: «Έτσι λέει ο Κύριος: Όταν θα συμπληρωθούν για τη Βαβυλώνα εβδομήντα χρόνια, θα σας επισκεφθώ και θα εκπληρώσω σε εσάς τα αγαθά μου λόγια, ώστε να σας επαναφέρω στον τόπο αυτόν· και θα αναστρέψω την αιχμαλωσία σας, και θα σας συγκεντρώσω από όλα τα έθνη και από όλους τους τόπους όπου σας διέσπειρα, λέει ο Κύριος, και θα σας επιστρέψω στον τόπο από όπου σας εξόρισα». Βλέπεις πώς και εδώ πάλι ανέφερε και την πόλη, και τον αριθμό των ετών, και από πού πρόκειται να τους συγκεντρώσει, και πού να τους συνάξει; Γι' αυτό και ο Δανιήλ δεν ανέπεμψε ικεσία υπέρ αυτών νωρίτερα, παρά μόνο όταν είδε να συμπληρώνονται τα εβδομήντα χρόνια. Και ποιος τα λέει αυτά;

Διότι σε τόσο μακρύ χρονικό διάστημα ούτε εκείνα φθάρηκαν, ούτε τα πόδια τους έβγαλαν κάλους, αν και βάδιζαν τόσο πολύ. Για ιατρούς και φάρμακα και για την υπόλοιπη μέριμνα γύρω από αυτή την τέχνη, ούτε καν ανάμνηση δεν υπήρχε ανάμεσά τους. Έτσι είχε εκλείψει κάθε ασθένεια. «Διότι τους εξήγαγε», λέγει, «με άργυρο και χρυσό, και δεν υπήρχε στις φυλές τους κανείς ασθενής».

Διότι έθεσε σε αυτόν τον Μωυσή, όπως ακριβώς εκεί τον Αδάμ· και του μιλούσε ο Θεός όπως στον Αδάμ, και ο Μωυσής μιλούσε στον Θεό όπως ο Αδάμ. Όμως ο Αδάμ δεν είχε, όπως αυτός, την ελπίδα της υπόσχεσης ότι θα παρουσιαστεί εκεί σωματικώς ο μονογενής Υιός του Θεού και Θεός. Εκείνος είχε το δέντρο της ζωής, αλλά όχι την ίδια τη ζωή· τούτος όμως κατείχε μέσω των προφητών τη χάρη του Πνεύματος, πιο φανερή από το δέντρο της ζωής, με την υπόσχεση ότι η τέλεια και αληθινή ζωή θα δοθεί εν Χριστώ. Εκείνος ο παράδεισος είχε ζωή χωρίς κόπο και έγνοιες, και δέντρα και καρπούς ωραίους για βρώση· είχε και τούτος το μάννα από τον ουρανό ως έτοιμη τροφή, όπως έχει ειπωθεί, και έπιναν από την ακολουθούσα πέτρα νερό πιο γλυκό από το μέλι. Και όχι μόνο αυτό, αλλά «τα ενδύματά τους και τα υποδήματά τους δεν πάλιωναν ούτε φθείρονταν», αλλά συναυξάνονταν και αυτά με τα σώματά τους, και δεν υπήρχε άρρωστος ανάμεσα στις φυλές τους. Εκείνοι στον πρώτο παράδεισο είχαν την απειλή του θανάτου και της κατάρας σε περίπτωση παράβασης της εντολής· αυτοί σε τούτον εδώ είχαν την ελπίδα της άφεσης των αμαρτιών και την ευλογία της αιώνιας ζωής σε περίπτωση που κάποιος από αυτούς δεν τηρούσε τον νόμο του Θεού, καθώς υπήρχε η υπόσχεση της έλευσης του Χριστού για να κάνει το αδύνατο σε αυτούς δυνατό, όχι προς κατάκριση όσων δεν τον τήρησαν, αλλά προς σωτηρία εκείνων που πίστεψαν.