Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:39

Αυτό υπερέβαινε και την ίδια την τάξη της φύσης. Άπλωσε νεφέλη για να τους σκεπάζει, και πυρ για να τους φωτίζει τη νύχτα. Αφού διήλθε τις πληγές εναντίον των Αιγυπτίων, στη συνέχεια μεταβαίνει στις ευεργεσίες που έγιναν προς τον Ισραήλ· αφενός προτρέποντας και εμάς να αποφεύγουμε τον τρόπο των Αιγυπτίων, ώστε να μην περιπέσουμε στα ίδια, και αφετέρου να ευχόμαστε να ανήκουμε στη μερίδα του Θεού, στην οποία παρείχε τις δικές Του ευεργεσίες. Συγχρόνως υπενθυμίζοντας τα παράδοξα θαύματα του Θεού για τα οποία αξιώθηκαν οι εκ περιτομής, προς έλεγχο μεν της δικής τους διαγωγής, και ως απολογία για τη μετέπειτα αποβολή τους. Ζήτησε, και ήλθε ορτυκομήτρα, και τους χόρτασε με άρτο του ουρανού. Διέρρηξε βράχο, και έρευσαν ύδατα, πορεύθηκαν ποτάμια σε άνυδρους τόπους· διότι θυμήθηκε τον άγιο λόγο Του, εκείνον προς τον δούλο Του τον Αβραάμ. Και ο Μωυσής στο Δευτερονόμιο τους λέει: Μην πεις· Εξαιτίας των δικαιοσυνών μου με εξήγαγε ο Κύριος από τη γη της Αιγύπτου, αλλά για τον όρκο που ορκίστηκε ο Κύριος στους πατέρες σας. Και θα γνωρίσεις σήμερα, ότι όχι εξαιτίας των δικαιοσυνών σου σου δίνει ο Κύριος ο Θεός σου αυτή την αγαθή γη για να την κληρονομήσεις, διότι είσαι λαός σκληροτράχηλος. Και εξήγαγε τον λαό Του με αγαλλίαση, και τους εκλεκτούς Του με ευφροσύνη.

Διότι αναφέρει θυγατέρες που βαστάζονται στους ώμους και παιδιά που μεταφέρονται μέσα σε άμαξες, αποκρούοντας τον καύσωνα με σκιάδια· μέσω αυτών περιγράφει αλληγορικά τον ενάρετο βίο, υποδεικνύοντας αφενός με την ηλικία του νηπίου το αρτιγέννητο και το άκακο, και αφετέρου με τα σκιάδια την παρηγοριά από τον καύσωνα που παρέχεται στις ψυχές από την εγκράτεια και την καθαρότητα. Από αυτά μαθαίνουμε ότι πρέπει να υψώνεται στους ώμους η ψυχή που στολίζεται ως νύμφη για τον Θεό, ώστε να μην καταπατείται από τη σάρκα, αλλά να κυριαρχεί πάνω στον όγκο του σώματος. Και ακούγοντας τη λέξη «λαμπήνη» (άμαξα), εννοούμε την εκθαμβωτική χάρη του φωτισμού, μέσω της οποίας γινόμαστε παιδιά που δεν στηρίζουν πλέον τα βήματά τους στη γη, αλλά μεταφέρονται από αυτήν προς την επουράνια ζωή. Ο βίος μας, δε, γίνεται σκιερός και δροσερός, καθώς ο καύσωνας σβήνει μέσα από τα σκιάδια της αρετής. Αυτός, επομένως, είναι ο ήλιος που προκαλεί βλάβη, όταν η φλόγα του δεν αναχαιτίζεται από τη νεφέλη του Πνεύματος, την οποία άπλωσε ο Κύριος σε αυτούς τους ανθρώπους για σκέπη τους· διότι αυτός είναι ο ήλιος που κατακαίει τη λαμπρή επιφάνεια του σώματος με την προσβολή των πειρασμών και μαυρίζει τη μορφή του με δυσμορφία.

«καὶ συνέτριψεν» Διότι αφότου φανερώθηκε ο σταυρός, όλα τα ξύλινα είδωλα συνετρίβησαν σε όλη τη γη, και αυτό ήταν που υποδηλωνόταν. «εἶπεν» Εννοεί τα έθνη που πίστεψαν· διότι σαν ακρίδες κάλυψαν όλη τη γη και σαν βρούχος κατέφαγαν όλη την ιουδαϊκή γενεά (όλο το ιουδαϊκό γένος). «καὶ κατέφαγεν» Τη γήινη πολιτεία· διότι ήταν σαν άκαρπο χόρτο. Και της αιγυπτιακής [γης], προφανώς, και εξαιρέτως τον καρπό του γήινου φρονήματος, που είναι η αμαρτία. «καὶ ἐπάταξεν» Ώστε σε κάθε σπίτι της Αιγύπτου να δουν πληγή και θρήνο, για να δουν (να γνωρίσουν) τη δύναμη <την οργή> του Θεού. Αναφέρεται δε στα ακροθίνια της αμαρτίας, πώς ερχόμενος ο Χριστός τα κατήργησε. «ἀπαρχήν» Όλα τα ακροθίνια και τα πολύτιμά τους τα επάταξε [ο Χριστός], για να γνωρίσουν ότι ο Θεός πολεμούσε υπέρ αυτών. «καὶ ἐξήγαγεν» Διότι οι Ισραηλίτες σκύλευσαν τους Αιγυπτίους, όπως ο πιστός λαός τους δαίμονες. «καὶ οὐκ ἦν» Διότι επί σαράντα έτη στην έρημο κανείς από τον λαό δεν ασθένησε. «εὐφράνθη» Χάρηκαν οι Αιγύπτιοι όταν εξήλθε ο λαός, διότι φοβούνταν τους Εβραίους. «ὅτι ἐπέπεσεν» Διότι οι Αιγύπτιοι φοβούνταν πολύ τους Ισραηλίτες, επειδή υπήρχε η χάρη του Θεού επάνω τους. «διεπέτασεν» Στους Ισραηλίτες για να προφυλάσσονται (ώστε να προφυλάσσονται) από τον καύσωνα του ήλιου· και η νεφέλη αποτελούσε τύπο του σώματος του Χριστού.

Διότι σε αυτό (σε αυτήν) προστατεύονται οι πιστοί από τον καύσωνα της αμαρτίας. «Και πυρ»: Διότι τότε ο στύλος του πυρός προπορευόταν του λαού, για να μην χάσουν τον δρόμο τους. Το πυρ όμως προεικόνιζε το πυρ του Πνεύματος, για το οποίο έχει γραφεί (όπως λέγει ο Ιωάννης): «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ» που φωτίζει τους πιστούς. «Ζήτησαν»: Διότι τους έδωσε τότε σωματική και έμψυχη τροφή, για να δηλώσει ότι πρόκειται να τρέφει τους πιστούς με Σώμα και Αίμα, [ή για να σε διδάξει τα επόμενα]. «Και άρτον»: Διότι έτρωγαν πτηνά, γι' αυτό λέγει του ουρανού· υποδήλωνε δε τον άρτο που κατεβαίνει (που κατέβηκε) από τον ουρανό στους πιστούς, ο οποίος είναι ο Χριστός. «Διέρρηξεν»: Εννοεί την ακρότομη πέτρα, και με αυτήν υποδηλωνόταν η πλευρά του Χριστού, όπως λέγει και ο απόστολος: «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός». «Επορεύθησαν»: Προτυπωνόταν η Εκκλησία και το βάπτισμα· διότι η Εκκλησία ήταν άνυδρη πριν λάβει τη χάρη του βαπτίσματος. «Ότι εμνήσθη»: Ο λόγος αναφέρεται στον Χριστό· διότι ο Θεός Λόγος, ενθυμούμενος τα έθνη, ήλθε για να σώσει τον άνθρωπο. «Του προς Αβραάμ»: Διότι από τον Αβραάμ προέρχεται κατά σάρκα. «Και εξήγαγεν»: Τον λαό των εθνών εξήγαγε από τη συνοχή των ειδώλων [με αγαλλίαση]. Διότι εκείνος ήταν τύπος τούτου. «Και τους εκλεκτούς»: Όλους τους αγίους, τους οποίους μετά την αναχώρησή τους από εδώ [εκεί] τους ευφραίνει αιωνίως.

Έτσι λοιπόν κατατρόμαξαν από τις παντοειδείς τιμωρίες, ώστε να θεωρήσουν την ελευθερία των Εβραίων ως δική τους ευεργεσία. Άπλωσε νεφέλη για να τους σκεπάζει, και φωτιά για να τους φωτίζει τη νύχτα. Διότι η ίδια αυτή νεφέλη γινόταν σκηνή για αυτούς κατά τη διάρκεια της ημέρας και εμπόδιζε το ενοχλητικό καύμα των ακτίνων· τη νύχτα δε, επειδή γινόταν πυροειδής, τους χορηγούσε το αναγκαίο φως. Ζήτησαν, και ήλθε ορτυγομήτρα, και τους χόρτασε με άρτο του ουρανού. Επειδή δηλαδή επιθύμησαν και κρέατα, τους παρέσχε αυτομάτως θήραμα πτηνών· και όταν παρακάλεσαν για άρτο, τους τον χορήγησε από ψηλά, δωρίζοντάς τους μέσα από τα σύννεφα όχι βροχή, αλλά την ίδια την τροφή. Αναφέρεται δε στο μάννα, το οποίο έπεφτε όχι από τον ίδιο τον ουρανό, αλλά από τον αέρα πάνω από τα κεφάλια τους, τον οποίο η θεία Γραφή ονομάζει ουρανό, και συγχρόνως επειδή αυτό έφερε την εικόνα του ουράνιου άρτου που δόθηκε μυστηριακώς στην Εκκλησία. Έσχισε την πέτρα και έτρεξαν ύδατα, και ξεχύθηκαν σαν ποταμοί σε άνυδρους τόπους. Θεράπευσε δε και τη δίψα τους με τις παράδοξες ωδίνες της πέτρας· διότι σε τόπο άνυδρο και ξηρό πρόσταξε να αναβλύσει ποταμός. Ονομάζει δε ποταμούς τα ρεύματα των υδάτων που ανέβλυσαν από την πέτρα.