Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 104:4

Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα: Ιησού, που αναζήτησες το πλανημένο πρόβατο, δίδαξε και εμάς πώς να αναζητήσουμε τον ποιμένα. Πάτερ, θέλω να ρωτήσω ακόμη έναν λόγο. Επειδή είναι γραμμένο: «Αναζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε, αναζητείτε το πρόσωπό του παντοτινά», πώς μπορεί ένας αμαρτωλός άνθρωπος να αναζητά τον Κύριο παντοτινά;

«Να επαινείσθε στο άγιο όνομά του· ας ευφρανθεί η καρδιά όσων ζητούν τον Κύριο. Αναζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε· αναζητάτε το πρόσωπό του διαπαντός». Διότι έπαινος και δόξα ανήκει σε αυτούς που διηγούνται την αρετή του Θεού. Ο δε Ακύλας, αντί του «επαινείσθε», έθεσε το «καυχάστε». Προτρέπει δε ο λόγος τους αποστόλους και τους διαδόχους τους, να μη μεγαλοφρονούν για τον πλούτο, ούτε για τη δύναμη, ούτε για την εξουσία· αλλά για τη γνώση και την πρόνοια του αληθινού Θεού και για το ότι ονομάζονται Χριστιανοί.

Αναζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε· ζητάτε το πρόσωπό του διαπαντός. Τι σημαίνει το να αναζητά κανείς τον Κύριο; Το να φρονεί τα δικά του, το να τον συλλογίζεται διαρκώς, το να τον έχει πάντοτε στη διάνοιά του, το να μην παύει ποτέ να συνομιλεί μαζί του διά της προσευχής και των αγαθών πράξεων. Ακαταμάχητοι δε και αήττητοι θα είναι εκείνοι που τον αναζητούν. Αφού, λοιπόν, ο λόγος παρότρυνε τους κήρυκες των εθνών να εκζητήσουν προθύμως τον Κύριο, τους ενδυναμώνει ακόμη περισσότερο λέγοντας: Κραταιωθείτε, δηλαδή, μη γίνεστε νωθροί στην αναζήτησή του.

Αυτό δε τους το απευθύνει, επειδή έχουν ανάγκη από ισχύ και δύναμη για να μπορέσουν να εκτελέσουν αυτό που τους προστάχθηκε· το οποίο ήταν να κηρύξουν στα έθνη, σε Έλληνες και σε βαρβάρους, σύμφωνα με το, «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Διδάσκοντας δε πώς πρέπει να γίνεται η αναζήτηση, και ότι δεν αρμόζει να ζητούν την άνωθεν βοήθεια και να καρπώνονται την ωφέλεια μόνο μία ή δύο φορές, αλλά σε όλη τους τη ζωή, πρόσθεσε: «Να ζητάτε το πρόσωπό του διαπαντός»· όχι δηλαδή να εμφανίζεστε ενώπιόν του τρεις φορές τον χρόνο, σύμφωνα με τον νόμο που δόθηκε από τον Μωυσή, αλλά σε όλη σας τη ζωή.

Διότι, λέει, υπάρχει καιρός για να αναζητήσει κανείς και καιρός για να χάσει. Τι είναι λοιπόν αυτό που πρέπει να αναζητήσω, ώστε να επιτύχω τον κατάλληλο καιρό; Το τι πρέπει να αναζητείται, μας το δείχνει η προφητεία λέγοντας: «Αναζητήστε τον Κύριο και ενδυναμωθείτε»· και πάλι: «Αναζητήστε τον Κύριο και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον», και «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο». Έμαθα, λοιπόν, μέσα από όσα ειπώθηκαν, τι είναι αυτό που πρέπει να αναζητήσει κανείς, του οποίου η εύρεση είναι η ίδια η διαρκής αναζήτηση. Διότι δεν είναι άλλο πράγμα η αναζήτηση και άλλο η εύρεση, αλλά το κέρδος από την αναζήτηση είναι η ίδια η αναζήτηση. Θέλεις να μάθεις και την κατάλληλη ευκαιρία, ποιος είναι δηλαδή ο καιρός για να αναζητά κανείς τον Κύριο; Με συντομία λέω: ολόκληρος ο βίος. Διότι μόνο για αυτό το ζήτημα ο μοναδικός καιρός της προσπάθειας είναι ολόκληρη η ζωή. Διότι το να αναζητά κανείς τον Κύριο δεν είναι αγαθό μόνο σε κάποιον καθορισμένο καιρό και σε οριοθετημένο χρόνο, αλλά το να μην παύει ποτέ κανείς να τον αναζητά διαρκώς, αυτή είναι η αληθινή ευκαιρία. Διότι λέει: «Τα μάτια μου είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο». Βλέπεις πώς ο οφθαλμός ερευνά με επιμέλεια το ζητούμενο, χωρίς να δίνει στον εαυτό του καμία άνεση ούτε κάποιο διάλειμμα από την ενατένιση του ζητουμένου; Διότι με την προσθήκη του «πάντοτε» υπέδειξε το διηνεκές και αδιάλειπτο της προσπάθειας. Με τον ίδιο τρόπο ας κατανοήσουμε και τον καιρό της απώλειας, θεωρώντας ότι είναι κέρδος να χάσουμε εκείνο του οποίου η ύπαρξη προξενεί ζημία σε όποιον το κατέχει. Κακό απόκτημα είναι η φιλαργυρία· επομένως, ας την αποβάλουμε.

Αλληλούια: Αυτό ερμηνεύεται ως αίνος προς τον ζωντανό Θεό, και συνεπώς φανερώνει την προφητεία στους πιστούς, ότι οφείλουν πάντοτε να ευλογούν τον Χριστό (τον Κύριο). Εξομολογείσθε: Προτροπή προς τους πιστούς, ώστε πρόθυμα και με όλη τους την ψυχή να εξομολογείται καθένας τις αμαρτίες του και να επικαλείται συνεχώς τον Κύριο. Απαγγείλατε: Το Πνεύμα προστάζει τον λαό των Εβραίων· διηγηθείτε, λέει, στα έθνη [τα έργα του], όσα έκανε για εσάς ο Θεός. Άσατε: Απευθύνεται στον πιστό λαό· ψάλλετε, λέει, συνεχώς ως σωσμένοι από τον Θεό. Διηγήσασθε: Όσα θαυματούργησε ο Χριστός εκλέγοντας τα έθνη. Επαινείσθε: Διότι στο όνομα του Χριστού τα έθνη έλαβαν τον έπαινο και τη χάρη, αφού πίστεψαν. Ευφρανθήτω: Διότι όσοι με καλά έργα ζητούν τον Κύριο, αυτοί ευφραίνονται με την κατά Θεόν χαρά. Υπονοεί δε τα έθνη, ότι τον ζήτησαν και τον βρήκαν. Ζητήσατε: Διότι όσοι ζητούν τον Κύριο με όλη τους την ψυχή, ενισχύονται με κάθε δύναμη απέναντι στους εχθρούς, και τους αισθητούς και τους νοητούς. — Διότι εδώ το Άγιο Πνεύμα προτρέπει τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ώστε με όλη τους την καρδιά να επιστρέφουν προς τον Κύριο και να ζητούν τη δόξα του προσώπου Του. Μνήσθητε: Προς τον Ισραήλ απευθύνεται ο λόγος, δηλαδή θυμηθείτε, λοιπόν, όσα ο Θεός έκανε για εσάς (για εμάς). Τα τέρατα: Όσα θαυμαστά έργα επιτέλεσε για εσάς ο Θεός, όσες κρίσεις έκανε ανάμεσα στα έθνη και εσείς δεν κατανοήσατε.

Θα ευφρανθεί η καρδιά όσων αναζητούν τον Κύριο. Ζητήστε τον Κύριο, ω κατάδικοι, και ενδυναμωθείτε με την ελπίδα, αναζητώντας το πρόσωπό του παντοτινά μέσω της μετάνοιας, και θα αγιαστείτε από τον αγιασμό του προσώπου του, και θα καθαριστείτε από τις αμαρτίες σας.

Ζητήστε τον Κύριο, ω κατάδικοι, και ενδυναμωθείτε με την ελπίδα, ζητήστε το πρόσωπό του μέσω της μετάνοιας, θα αγιαστείτε με τον αγιασμό του προσώπου του και θα καθαριστείτε από τις αμαρτίες σας. Τρέξτε προς τον Κύριο, όσοι είστε ένοχοι για αμαρτίες, προς αυτόν που μπορεί να συγχωρεί αμαρτήματα και να παραβλέπει τα σφάλματα. Διότι με όρκο έχει πει μέσω του Προφήτη, λέγοντας: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος: δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Και πάλι: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα». Και πάλι: «Γιατί να πεθάνετε, οίκος Ισραήλ;» «Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα επιστρέψω σε εσάς». Και πάλι: «Όποια ημέρα ο αμαρτωλός αποστραφεί την οδό του και επιστρέψει προς τον Κύριο και πράξει κρίση και δικαιοσύνη, δεν πρόκειται να θυμηθώ τις ανομίες του. Αλλά σίγουρα θα ζήσει, λέει ο Κύριος, και ο δίκαιος, εάν εγκαταλείψει τη δικαιοσύνη του και αμαρτάνοντας αδικήσει, τη δικαιοσύνη του δεν πρόκειται να θυμηθώ, αλλά θα βάλω πρόσκομμα ενώπιόν του και στο σκοτάδι των έργων του θα πεθάνει, εάν επιμείνει σε αυτά». Για ποιον λόγο; Διότι ο αμαρτωλός δεν θα σκοντάψει εξαιτίας της αμαρτίας του την ημέρα που θα επιστρέψει στον Κύριο. Και η δικαιοσύνη του δικαίου δεν θα τον λυτρώσει την ημέρα που θα αμαρτήσει, εάν βέβαια επιμείνει σε αυτό το αμάρτημα.

Διότι τότε, εφόσον θα έχουμε κατορθώσει τόσα πολλά, θα επαινεθούμε στο όνομά του. Διότι καρπός της ελπίδας στον Θεό είναι η ευφροσύνη. Ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε. Και διδάσκοντας πώς πρέπει να γίνεται αυτό, πρόσθεσε: Ζητάτε το πρόσωπό του διαπαντός. Διότι αρμόζει να ζητούμε την άνωθεν επικουρία και να καρπωνόμαστε την ωφέλεια όχι μόνο μία ή δύο φορές, αλλά σε όλη μας τη ζωή· διότι όσοι την αναζητούν θα είναι ακαταμάχητοι και αήττητοι.

Παρακινεί δε τους κήρυκες των εθνών να αναζητήσουν τον Κύριο· διότι από αυτό ενδυναμώνονται, επειδή έχουν ανάγκη από δύναμη προκειμένου να πράξουν τα προσταγμένα και να κηρύξουν σε όλους, Έλληνες και βαρβάρους, σύμφωνα με το χωρίο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Το δε να τον αναζητούν διαπαντός, αντιπαραβάλλεται με το μωσαϊκό πρόσταγμα τού να εμφανίζονται ενώπιόν Του τρεις φορές τον χρόνο. Και όπως, σύμφωνα με την ιστορία, ο Σαμουήλ λειτουργώντας στη σκηνή του μαρτυρίου έβλεπε το πρόσωπο του Θεού, έτσι και εκείνοι που προκόπτουν πάντοτε στην εξέταση των δογμάτων και στην άσκηση των αρετών αναζητούν διαπαντός το πρόσωπό Του, επιθυμώντας να δουν Αυτόν με καθαρό νου, ο οποίος είναι ο χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, όντας εικόνα του αόρατου Θεού· γι' αυτό και όποιος βλέπει Αυτόν, αμέσως βλέπει τον Πατέρα. Να θυμάστε τα θαυμάσια έργα Του, τα οποία εποίησε· τα τέρατά Του και τα κρίματα του στόματός Του.

Ψαλμός ρδ'. Αλληλούια. «Εξομολογείσθε στον Κύριο και επικαλείσθε το όνομά του». Το μεν «εξομολογείσθε» τίθεται αντί του υμνείτε, το δε «επικαλείσθε» αντί του να τον καλείτε σε βοήθεια σε κάθε περίσταση. «Αναγγείλατε στα έθνη τα έργα του». Εδώ υπαινίχθηκε το κήρυγμα των αποστόλων. «Ψάλατε σε αυτόν και υμνήστε τον, διηγηθείτε όλα τα θαυμάσιά του». Διότι έτσι έπρατταν οι θείοι απόστολοι, διηγούμενοι τόσο τα παλαιά όσο και τα νέα θαυμάσια του Θεού, των οποίων ο έπαινος προέρχεται από τον Θεό: «Ας ευφρανθεί η καρδιά όσων ζητούν τον Κύριο». Διότι έτσι ευφραίνονται οι χοροί των ασκητών και των μαρτύρων, αναζητώντας τον Κύριο. «Ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε», δηλαδή αποκτήστε σθένος, δυναμώστε. «Ζητάτε το πρόσωπό του πάντοτε», και μην άλλοτε μεν λατρεύετε τον Θεό και άλλοτε υποδουλώνεστε στα πάθη. «Θυμηθείτε τα θαυμάσιά του, τα οποία έπραξε», δηλαδή τα θαύματα στην Αίγυπτο και στην Ερυθρά Θάλασσα και τα εξής. Έπειτα, αφού διεξέρχεται τα της επαγγελίας και τα του Ιωσήφ και την κάθοδο του Ισραήλ στην Αίγυπτο και τα περί της κακοπάθειας του λαού από τους Αιγυπτίους, καθώς και την αποστολή του Μωυσή σε αυτούς και πώς η Αίγυπτος χτυπήθηκε με δέκα φοβερότατες πληγές από τον Μωυσή και τον Ααρών κατόπιν θείας εντολής, προσθέτει: «Και εξήγαγε», λέει, «τον λαό του με αγαλλίαση και τους εκλεκτούς του με ευφροσύνη. Και τους έδωσε χώρες εθνών και κληρονόμησαν τους κόπους των λαών».

Επομένως, τίποτε άλλο δεν επιζητεί από εμάς παρά την ελπίδα σε αυτόν για κάθε πράγμα, και βεβαίως, ανάλογα με το μέτρο της ελπίδας, έτσι έρχεται και η βοήθεια. Εκείνος που ελπίζει δεν μεριμνά πλέον για όσα ήλπισε, παραμερίζοντας τη μέριμνα με πίστη και διάκριση· διότι και το «μέτρο της πίστεως» από αυτό θα γίνει γνωστό 〈από την ισοτιμία του πράγματος που παραβλέφθηκε〉. Γι' αυτό λέγει: «πόσο στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή»· διότι θλίβεται από τα πνεύματα της πονηρίας και πιέζεται μέσω των πειρασμών η ψυχή που ζητά τον Κύριο, μέχρις ότου τον βρει, και τότε θα κραταιωθεί από το Άγιο Πνεύμα, καθώς λέγει επίσης: «ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε». Όσοι όμως λένε ότι ζητούν τη βασιλεία διά της προσευχής και δεν αποφεύγουν τη φιληδονία, δελεαζόμενοι από την ίδια, λησμονούν τον Κύριο. Διότι είναι αδύνατον να αγαπήσουμε τον Κύριο ή τον πλησίον, εάν προηγουμένως δεν μισήσουμε τις ηδονές και τη δόξα. «Διότι δεν μπορείτε», λέγει, «να δουλεύετε σε δύο κυρίους», «στον Θεό και στον μαμωνά». «Επειδή από ό,τι έχει νικηθεί κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί». Διότι πρέπει να προσπεράσουμε «τα πνευματικά της πονηρίας» σύμφωνα με τον απόστολο, και έτσι να εισέλθουμε στη βασιλεία. Και βασιλεία των ουρανών είναι το φιλάνθρωπο Πνεύμα του Χριστού, το οποίο ενεργεί και παρέχει στην ψυχή την απάθεια και την πίστη, του οποίου τον αρραβώνα λάβαμε σύμφωνα με τη Γραφή. «